open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liz Lochhead

Tha **Ealasaid 'Liz' Lochhead** (rugadh 26mh den Dhùbhlachd, 1947) na bana-bhàrd agus bana-dhràmadaiche à Newarthill, Siorrachd Lannraig a Tuath. 

## Cùl-ionad

Aig tòiseachd nan seachdadan, dh'aontaich i leis a' bhuidhinn sgrìobhaichean aig Philip Hobsbaum, a bha deatamach don adhartas ealanach ann an Alba is a thug ballrachd do Alasdair Gray, Seumas Kelman is Tomas Lionaird. Sgrìobh i na dealbhan-chluiche *[[Blood and Ice]]*, *Mary Queen of Scots Got Her Head Chopped Off* (1987), *[[Perfect Days]]* (2000) agus thionndaich i Tartuffe, le Molìère, dhan Beurla Ghallda; obair a fhuair deagh chliù critigeach. B'e a rèiteachadh de *Medea*, le Euripedes, a bhuainnich Duais a' Chomuinn Saltire mar leabhar a' bhliadhna ann an 2001. Sgrìobh i son BBC Rèidio a 4: *Blood and Ice* (11mh den t-Ògmhìos, 1990), *The Perfect Days* (16mh den Chèitinn, 1999), *Mary Queen of Scots Got Her Head Chopped Off* (11mh den Ghearrain) agus *The Stanley Baxter Playhouse: Mortal Memories* (26mh den t-Ògmhìos, 2006). Mar a' chuid obrach aice san taigh-chluiche, bidh a chuid bhàrdachd beòthail le gnàthasan cainnt innsginneach. Am measg nan cruinneachaidhean aice tha *Memo For Spring* (1972), *True Confessions and New Clichés* (1985), *Bagpipe Muzak* (1991) agus *Dreaming Frankenstein and Collected Poems* (1984). Tha i air co-obrachadh ris an sgrìobhaiche òrain is seinneadair Mìcheal Marra.

Ann an Fhaoilleach 2001, chaidh i a h-ainmeachadh mar Prìomh Bhàrd nan Albannach, am bàrd nàiseanta, a' leantainn air Eideann Mòrgan a bhàsaich am bliadhna an-uiridh.

Lochhead, Liz
Lochhead, Liz
Valais (Canton)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th' ann **Valais** (Fraingis, IPA: **valɛ**), neo Wallis (Gearmailtis, IPA: **ˈvalɪs**), Eadailtis: Vallese. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ri taobh nan crìochan leis An Fhraing agus An Eadailt. 'S e Sion prìomh-bhaile na roinne. Tha Fraingis is Gearmailtis gam bruidhinn anns an roinn, ach 's e Fraingis a th' aig a' mhòr-chuid. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1815. Tha ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Valais. 'S e an 9mh roinn as motha anns an Eilbheis a th' ann a thaobh àireamh-sluaigh. Tha a' bheinn Matterhorn suidhichte anns an roinn seo.

## Eachdraidh
Bhuineadh Valais dhan Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Ville de Sion

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Fribourg (Canton)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann **Fribourg** (IPA: **fribwa**, Gearmailtis Freiburg is IPA: **fribʊrg**, Eadailtis: Friburgo/Friborgo, Rumantsch: Friburg). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha. 'S e Fribourg/Freiburg fhèin a th'ann prìomh-bhaile na roinne agus tha Fraingis (63.2%) is Gearmailtis (29.2%) gam bruidhinn anns an roinn. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1481. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Stàit Fhribourg. 'S e an11mh roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Ville de Fribourg

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Bern (Kanton)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann **Bern** (IPA: **'pæ:rn**, Fraingis: Berne, Rumantsch/Eadailtis: Berna). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha. 'S e Berne a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis (84%) agus Fraingis (7.6%) a tha gam bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1353. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Bhern. 'S e an dàrna roinn as motha na h-Eibheis, a thaobh àireamh-sluaigh.

## Bailtean na Roinne
*Aarberg
*Bern
*Biel/Bienne
*Köniz
*Thun

## Daoine Ainmeil
*Kurt Wüthrich

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Stadt Bern

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Neuchâtel (Canton)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th' ann **Neuchâtel** (IPA: **nøʃɑtɛl**, Gearmailtis: Neuenburg). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha. 'S e Neuchâtel fhèin a th' ann prìomh-bhaile na roinne, faisg air na crìochan leis An Fhraing. 'S e dìreach Fraingis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1815. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Neuchâtel. 'S e an 16mh roinn as motha na h-Eilbheise, a thaobh àireamh-sluaigh.

## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Dùthcha
* Ville de la Chaux-de-Fonds

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Grischuns (Chantun)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns an Eilbheis a th' ann an **Grischun** (IPA: **ɡʁiˈʒun**, Eadailtis: Grigioni, Fraingis: Grisons, Gearmailtis: Graubünden). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, faisg air na crìochan leis An Ostair, Liechtenstein agus An Eadailt. 'S e Ciura a th' ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e roinn iomadh chànanach a th' ann oir tha Eadailtis, Gearmailtis agus Rumantsch gam bruidhinn air feadh na roinne, fiù 's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1803. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Ghrischun. 'S e an 14mh roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.

## Bailtean
* Tavau

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Cuira

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
St. Gallen (Kanton)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th' ann **St. Gallen** (Eadailtis: San Gallo, Fraingis: St-Galle, Rumantsch: Son Gagl). Tha e suidhichte air an àirde an ear-thuath na dùthcha, dìreach ri taobh na crìochan leis A’ Ghearmailt, An Ostair agus Liechtenstein. 'S e St. Gallen fhèin a th' ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù 's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1803. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn St. Gallen. 'S e an 5mh roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Stadt St. Gallen

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Pròsdanachas

‘S e seòrsa dhe creideamh Chrìosdail a th’ann am **Pròsdanachas** (Laideann: Protestantes). Anns a’ bhitheantas bheir am facal Pròsdanachas a-steach caochladh bhuidheann Chrìosdail a sgar bhon an Eaglais Chaitligeach ri linn an Ath-leachaschaidh anns an 16mh Linn, neo buidhnichean le freumhan anns an fheadhainn sin neo fiù’s a bhios a’ com-pàirteachadh an cuid beachdan. ‘S e tè dhe trì geugan na Crìosdaidheachd a th' ann am Pròsdanachas, còmhla ris an Eaglais Chaitligeach agus an Eaglais an Iar.

## Eaglaisean
*Eaglais na h-Alba
*Eaglais Fhìor Ìosa
*Eaglais Innse Tìle
*Eaglais Ìosa Chrìost de Naoimh an Latha mu Dheireadh
*An Eaglais Shaor
*An Eaglais Shaor Chléireach
*An Eaglais Shaor (Leantainneach)

## Ceanglaichean A-mach
*Eaglais Stèidhichte
*Eaglais Shaor
*Eaglais Shaor Leantainneach
*Eaglais Easbaigeach na h-Alba

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Iùdhachd

‘S e creideamh nan Iùdhach a th’ann an **Iùdhachd** bhon Eabhra Yehudah (יהודה), agus am fear as aosda nan creideamhan aig a bheil dìreach aon Dhia cuideachd. A bharrachd air sin, ‘s e fear dhe na creideamhan as sine a tha fhathast ann is tha A’ Chrìosdaidheachd agus an Islam air an stèidheachadh air ionnsachadh, beachdan is eachdraidh nan Iùdhach, gu h-àraidh tro Abraham. Cha robh stàit Iùdhach ann idir bho àm nan Ròmach gu ruige Cruthachadh Iosrael, an dèidh an Dàrna Cogaidh ann an 1948. Do na h-Iùdhaich, tha am facal Iùdhachd a’ ciallachadh creideamhan, talamh, nàisean agus cultar, a thuilleadh air còrr is 4,000 mìle bliadhna dhe eachdraidh. Bidh na h-Iùdhaich a’ dèanamh ùrnaigh ann an Sìonagoga.

## Ceangaichean A-mach
* Sìonagoga Ghlaschu
* Iùdhaich ann an Alba
* Riaghaltas Iosrael

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Hionduthachd

‘S e fear dhe na creideamhan as aosda san t-saoghail a th’ann an **Hionduthachd**, neo **sanātanadharma** (Sanscrit: सनातनधर्म). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Lagh Bith-bhuan. Chithear freumhan na Hionduthachd anns an t-saoidheachd Indus (*Sindhu*), agus nochd cultair na h-Innseachan mu thrì mìle bhliadhna ro Chrìosd. Le faisg air billean dhe creidmhich, ‘s e an treas creideamh as motha na cruinne, an dèidh na Crìosdaidheachd agus an Islam.

Dh’ fhàs an Hionduthachd bho shiostam chreideimh is beul-aithris uabhasach sean. Chan e idir creideamh a th'ann an coimeas leis na creideamhan a tha againne anns an An Roinn-Eòrpa agus An Ear Mheadhanach oir cha eil fiosaichean neo sgriobtar aonaichte aca. Mar a thuirt Alain Danielou “Chan e creideamh dìorrasach a th’ann an Hionduthachd. Chan e fiù’s creideamh ann an dòigh Iùdhach-crìosdail a th’ann. A dh’aindeoin sin, thathar a’ creidsinn ann an cumhachd na Veda, seòrsa dhe ionnsachadh a thug Brahma dha na daoine. Tha Sìochantas gu math cudromach ann an Hionduthachd.

## Daoine Ainmeil
* Rabindranath Tagore (1861 – 1941)
* Vidiadhar Surajprasad Naipaul (1932)
* Venkatraman Ramakrishnan - 1952

## Ceanglaichean A-mach
* Glasgow University Hindu Society
* Hindu Mandir Glasgow

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Aarau

'S e baile meadhanach mòr ann an ceann a tuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Aarau**. Tha e suidhichte aig 379m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Aar, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Aargau, dìreach 38km air falbh bho Zürich, 195km bho Ghenève agus 39Km bho Bhasel, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 19,652 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 66mh baile as motha san dùthaich a rèir àireamh-sluaigh. 'S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Aarau. 

## Daoine Ainmeil
* Ferdinand Rudolph Hassler (1770 – 1843): Sgrùdair.
* Maximilian Birchner-Benner (1867 – 1939): Dotair a chruthaich am Müesli.
* Paul Hubschmid (1917 – 2001): Actair.
* Erika Burkart (1922 – 2010): Bàrd.
* Klaus Merz (1945): Sgrìobhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Delft
*  Neuchâtel
*  Reutlingen

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas Aargau

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Eilbheis
Appenzell Innerrhoden (Kanton)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann **Appenzell Innerrhoden** (Eadailtis: Appenzello Interno, Fraingis: Appenzell-Rhodes Intérieur, Rumantsch: Appenzell Dadens). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, faisg air na crìochan leis A' Ghearmailt. 'S e Appenzell fhèin a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù 's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1513. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Appenzell Rhodes A-staigh. 'S e an roinn as lugha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Stadt Appenzell

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Appenzell

‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Appenzell** (Eadailtis: Appenzello). ‘S ann às an Laideann Abbatis Cella (Gàidhlig: Cill an Aba) a th’ann an t-ainm. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1071. Tha e suidhichte aig 787m os cionn ìre na mara ri taobh   na h-aibhne Sitter,  anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Appenzell Innerhroden, dìreach 65km air falbh bho Zürich, 277km bho Ghenève agus 154Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 5,649 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Appenzell. 

## Daoine Ainmeil
*Hans Hausamann (1897 – 1974): Dealbhadair agus Fear-brathaidh.
*Roman Signer (1938): Fear-ealaine.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas Appenzell Innerrhoden

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Fribourg

‘S e baile mòr ann an air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann am **Fribourg** (IPA: **fribwa**, Gearmailtis Freiburg is IPA: **fribʊrg**, Eadailtis: Friburgo/Friborgo, Rumantsch: Friburg). Tha e suidhichte aig 543m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Sarine, anns an roinn (Fraingis: *Canton*) Fribourg. Tha Fribourg 123km air falbh bho Zürich, 100km bho Ghenève, 92Km bho Luzern agus dìreach 28km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 34,897 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e an 15mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Fribourg (63.6%) ach tha Gearmailtis aig 21.2% cuideachd. 

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1174 le Berchtold IV von Zähringen agus chaidh an t-Oilthigh a stèidheachadh ann an 1582. Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.

## Daoine Ainmeil
* Johann Jakob Hess (1866 – 1949): Eòlaiche na h-Èiphit.
* Jean Tinguely (1925 – 1991): Dealbhadair.
* Carl Rütti (1949): Cèoladair.
* Anne-Lise Thurler (1960 – 2008): Sgrìobhadair.
* Claude Longchamp (1957: Seanaiche.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Nova Friburgo
*  Rueil-Maison
*  Na Bailtean Zähringer

## Bailtean eile leis an aon ainm

### Roinn Eòrpa

* Freiburg im Breisgau, (Baden-Württemberg), sa Ghearmailt, baile eile nan Zähringen.
* Freiburg an der Elbe, (Sagsainn Iosail) sa Ghearmailt.
* Freyburg, (Sagsainn-Anhalt), sa Ghearmailt.
* Fribourg, Moselle, san Fhraing.
* Friburge, Rhône-Alpes, san Fhraing, clachan faisg air Champagny-en-Vanoise. S’ dòcha gu bheil an t-ainm sin a’ ciallachadh Baile Fuar).
* Świebodzice, sa Phòlainn, seann *Freiburg in Schlesien* ron Dàrna Cogadh.
* Frymburk, An t-Seic.

### Aimearagaidh

* Nova Friburgo, Rio de Janeiro, Braisil, air a stèidheachadh ann an 1818 le daoine à Fribourg fhèin.
* Fraiburgo, Santa Catarina, Braisil.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Glarus

’S e baile beag ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an **Glarus** (IPA:  **ˈɡlaːrʊs**, Eadailtis: Glarona, Rumantsch: Glaruna, Fraingis: Glaris). Chaidh am baile a chlàradh fon ainm Clarona ann an Laideann aig toiseach an 9mh Linn is mar Glarus ann an Gearmailtis ann an 1178. Tha e suidhichte aig 470m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Linth,  anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Glarus fhèin, dìreach 54km air falbh bho Zürich, 240km bho Geneva agus 123Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 12,170 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 143mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Glarus. 

## Daoine Ainmeil
*Aegidius Tschudi (1505 – 1572): Seanaiche.
*Anna Göldi (1734 – 1782): Bana-bhuidseach.
*Heinrich Hössli (1784 – 1864): Sgrìobhadair.
*Frieda Gallati (1876 – 1955): Seanaiche.
*Jakob Wäche (1893 – 1918): Dealbhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Kobryn
* New Glarus (Wisconsin)
* Rožňava
* Wiesbaden

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Rumantsch

'S e cànan Ròmansach a th’ ann an **Rumantsch**. Tha Rumantsch ga bruidhinn le mu 42,000 duine ann an corra àite anns an Eilbheis, gu h-àraidh ann an Grischun. ‘S e cànan co-oifigeil na h-Eilbheise a th' ann an Rumantsch, còmhla ris an Eadailtis, an Fhraingis agus a’ Ghearmailtis. Chaidh a' chiad leabhar fhoillseachadh ann an Rumantsch ann an 1527.

## Eisimpleir
* Rumantsch:
*Tuots umans naschan libers ed eguals in dignità e drets. Els sun dotats cun intellet e conscienza e dessan agir tanter per in uin spiert da fraternità.*
* Gàidhlig:
Tha gach uile duine air a bhreith saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an còirichean. Tha iad air am breith le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhèin ann an spiorad bràthaireil.

## Rumantsch Bunaiteach
* *Allegra.* – Halò/Fàilte
* *Co vai?* – Ciamar a tha thu?
* *Bun di.* – Madainn mhath.
* *Buna saira.* – Feasgar math.
* *Buna notg.* – Oidhche mhath.
* *A revair.* – Mar sin leat.
* *A pli tard.* – Tìoraidh an-dràsta.
* *Perstgisai.* – B' àill leibh.
* *I ma displascha.* – Tha mi duilich.
* *Perdunai.* – Gabh mo leisgeul.
* *Per plaschair.* – Le do thoil.
* *Grazia fitg.* – Mòran taing.
* *Anzi.* – 'S e do bheatha.
* *Gratulazions.* – Meal do naidheachd.
* *Bun cletg.* – Deagh àigh.
* *Ils quants è oz?* – Dè 'n latha an-diugh?
* *Quants onns has ti?* – Dè 'n aois a tha thu?
* *Viva!* – Slàinte!

## Goireasan
* 
* Lexicon Istoric Retic: 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Roinn-seòrsa:Cànain Eadailteach
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Delémont

‘S e baile air an àirde an iar-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Delémont** (Gearmailtis: Delsberg, Eadailtis: Delemonte, Rumantsch: Delemunt).  Tha e suidhichte aig 412m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Sorne,  anns an roinn (Fraingis: *Canton*) Jura. Tha Delémont 92km air falbh bho Zürich, 157km bho Ghenève, 81Km bho Luzern agus dìreach 47km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 11,590 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e an 42mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh agus 's e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Delémont. Chaidh e a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 737.

## Daoine Ainmeil
*Joseph Constatin Kaiser (1886 – 1955): Fear-ealain.
*Alfred Comte (1895 – 1965: Pìolat.
*Joseph Robert Kaiser (1920 – 2009): Fear-ealain, mac Joseph Constatin Kaiser.
*André Bréchet (1921 – 1993): Dealbhadair.
*Gérard Daucourt (1941): Easbaig.

## Bailtean Co-cheangailte
* Belfort
* La Trinidad 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Bangla

'S e cànan Innd-Eòrpach a th’ ann am **Bangla** neo **বাংলা **. Tha Bangla ga bruidhinn le timcheall air 181,000,000 duine ann am Bangladais agus ann an corra àite ann an Neapàl agus anns Na h-Innseachan, gu h-àraidh ann am Beangal an Iar, far a bheil e na chànan oifigeil, còmhla ri cànanan eile. Chaidh a' chiad leabhar fhoillseachadh ann am Bangla anns an 10mh Linn. A bharrachd air sin, thathar ga sgrìobhadh anns an Aibidil Bangla, neo bangla lipi (বাংলা লিপি ).

## Eisimpleir

* Bangla:
সমস্ত মানুষ স্বাধীনভাবে সমান মর্যাদা এবং অধিকার নিয়ে জন্মগ্রহণ করে। তাঁদের বিবেক এবং বুদ্ধি আছে; সুতরাং সকলেরই একে অপরের প্রতি ভ্রাতৃত্বসুলভ মনোভাব নিয়ে আচরণ করা উচিৎ।

Samasta mānuṣa svādhīnabhābē samāna marẏādā ēbaṃ adhikāra niyē janmagrahaṇa karē. tṃādēra bibēka ēbaṃ buddhi āchē; sutarāṃ sakalēra-i ēkē aparēra prati bhrātṛtvasulabha manōbhāba niyē ācharaṇa karā ucit.

* Gàidhlig:
Tha gach uile duine air a bhreith saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an còirichean. Tha iad air am breith le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhèin ann an spiorad bràthaireil.

## Bangla Bunaiteach
* *Shagotom.* – Fàilte
* *Kêmon achhish?* – Ciamar a tha thu?
* *Shuprobhat* – Madainn mhath.
* *Shubho shondha.* – Feasgar Math.
* *Shubhoratri.* – Oidhche mhath.
* *Bidae nicchhi.* – Mar sin leat.
* *Nômoshkar.* – Halò.
* *Dukkhito.* – Tha mi duilich.
* *Shunun.* – Gabh mo leisgeil.
* *Dhonnobad.* – Mòran taing.
* *Tôeleṭṭi kothae?* Càite a bheil an taigh beag?
* *Sou bhagya houk.* – Deagh àigh.
* *Ami tomake bhalobashi.* – Tha gaol agam ort.
* *Jôe!* – Slàinte!

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Banglapedia

Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach‎
Basel

'S e baile mòr ann an ceann a tuath na h-Eilbheise a th’ ann am **Basel** (IPA: ˈbaːzəl, Eadailtis/Rumantsch: Basilea, Fraingis: Bâle). Tha e suidhichte aig 257m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Rhein,  anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Basel-Stadt, air na crìochan trì-nàiseanta còmhla ris an Fhraing agus a' Ghearmailt. Tha Basel dìreach 75km air falbh bho Zürich, 187km bho Ghenève, 78Km bho Luzern agus 70km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.

Ged nach eil ach 169,536 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, tha mu 830,000 anns an sgìre eadar-nàiseanta uile gu lèir, mòran dhuibh air an taobh thall na crìochan anns an Fhraing is A′ Ghearmailt. 'S e an treas baile as motha anns an dùthaich a rèir àireamh-sluaigh. 

'S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Basel. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 374 agus chaidh an t-oilthigh, far an robh Erasmus, Paracelsus agus Nietzsche an sàs, a stèidheachadh ann an 1460. Chaochail Fritz Haber an seo ann an 1934 agus Tadeus Reichstein ann an 1996.

## Daoine Ainmeil
*Daniel Bernoulli (1700 – 1782): Matamataigear.
*Johann Peter Hebel (1760 – 1826): Sgrìobhadair.
*Carl Jacob Burckhardt (1818 – 1997): Seanaiche.
*Carl Gustav Jung (1875 – 1961): Eòlaiche-inntinn.
*Roger Federer (1982): Cluicheadair Tennis.

## Bailtean/Stàitean Co-cheangailte
* Mosgo
* Miami Beach
* Shanghai
* Massachusetts

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas Bhasel

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Eilbheis
Herisau

‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Herisau**. Chaidh am baile (Herinisauva aig an àm) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 837. Tha e suidhichte aig 804m os cionn ìre na mara faisg air an  Loch Gübsensee,  anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Appenzell Ausserhroden, dìreach 55km air falbh bho Zürich, 271km bho Ghenève agus 147Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 15,236 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 69mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Herisau. 

## Daoine Ainmeil
*Johannes Baumann (1874 – 1953): Ceann-suidhe na dùthcha ann an 1938.
*Hans-Rudolf Merz (1942): Ceann-suidhe na dùthcha ann an 2009.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas Appenzell Ausserrhoden

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Ciura

‘S e baile meadhanach faisg air Tavau, air an àirde an ear na h-Eilbheis a th’ ann an **Ciura** (IPA  *ˈkwe•rɐ*', Eadailtis Coira, Gearmailtis: Chur, Fraingis: Coire). Tha daoine air a bhith a’ fuireach san àite seo bho  chionn  fhada, treubhan Pfyn nam measg. Thathar dhen bheachd gur ann às an Laideann Curia neo às a’ Cheilteach Koria a th’ann an t-ainm. Tha e suidhichte aig 581m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Plessur,  anns an roinn (Rumantsch *Chantun*) Grischuns, dìreach 54km air falbh bho Zürich, 240km bho Ghenève agus 123Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 33,756 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 143mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ciura, ach tha Rumantsch aig mòran dhuibh cuideachd.

## Daoine Ainmeil
*Josias Braun-Blanquet (1884 – 1980): Bith-eòlaiche.
*Meinrad Schütter (1910 – 2006): Ceòladair.
*Alois Brügger (1920 – 2001) Lighiche.
*Hans Gmür (1927 – 2004) Sgrìobhadair.
*Hans Ruedi Giger (1940): Fear-ealaine.

## Bailtean Co-cheangailte
* Mayrhofen
* Terracina

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
La Chaux-de-Fonds

‘S e baile mòr air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann an **La Chaux-de-Fonds**. Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas mar La Chaz de Fonz, ann an 1350. Tha e suidhichte dìreach ri taobh na crìochan leis An Fhraing, aig 1.034m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Aare, anns an roinn (Fraingis *Canton*) Neuchâtel, 130km air falbh bho Zürich, 116km bho Ghenève 17km bho Neuchâtel agus dìreach 50km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 37,523 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 13mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an La-Chaux-de-Fonds.

## Daoine Ainmeil
* Louis Léopold Robert (1794 – 1835) Dealbhadair.
* Louis Chevrolet (1878 – 1941): Fear-gnìomhachais.
* Le Corbusier (1887 – 1965): Ailtire.
* Blaise Cendrars (1887 – 1941): Sgrìobhadair.
* Armand Borel (1923 – 2003) Matamataigear.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Frameries

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Turcais

'S e cànan Turcach a th’ ann am **Turcais** neo **Türkçe**. Tha Turcais ga bruidhinn le 50,750,020 duine anns An Tuirc agus ann an Cìopras, far a bheil i na  cànan oifigeil, a bharrachd air ann an corra àite ann an Romàinia, Cosobho agus  Masadoinia. Chaidh a' chiad leabhar fhoillseachadh ann an Turcais anns an 11mh Linn. A bharrachd air sin, thathar air a bhith ga sgrìobhadh anns an Aibidil Ròmanach bho 1929, ged is e an Aibidil Arabach a bhite a’ cleachdadh roimhe làimhe.

## Eiseimpleir

*Turcais:
İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına.

*Gàidhlig:
Tha gach uile duine air a bhreith saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an còirichean. Tha iad air am breith le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhèin ann an spiorad bràthaireil.

## Turcais Bunaiteach
**Hoş geldin.* – Fàilte
**Nasılsın?* – Ciamar a tha thu?
**Günaydın* – Madainn mhath.
**Tünaydın.* – Feasgar Math.
**İyi geceler* – Oidhche mhath.
**Hoşça kal* – Mar sin leat.
**Merhaba.* – Halò.
**Özür dilerim* – Tha mi duilich.
**İzninizle.* – Gabh mo leisgeil.
**Teşekkürler.* – Mòran taing.
**Tuvalet nerede?* Càite a bheil an taigh beag?
**İyi şanslar!* – Deagh àigh.
**Seni seviyorum* – Tha gaol agam ort.
**Türkçe biliyor musun?* – A bheil Turcais agat?

## Fuaimean
Tha ochd fuaimreagan agus dà dheug consain sa trì ann.

## Gràmar
### Tuiseal
Tha sia tuisealan aig an Turcais a tha iar-leasachain a' comharrachadh:
*An tuiseal ainmneach - gun comharradh, m.e. ev - (an) taigh
*An tuiseal ginideach - *in*, m.e. evin - an taigh/aig an taigh
*An tuiseal tabhartach - *e*, m.e. eve - dhan taigh
*An tuiseal cuspaireach - *i*, m.e. evi - an taigh
*An tuiseal dìobhalach - *den*, m.e. evden - bhon taigh
*An tuiseal suidheachaidh - *de*, m.e. evde - anns' an taigh
## Luchd-labhairt
*Mehmed II

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Türk Dil Kurumu

Roinn-seòrsa:Cànain Thurcach
Roinn-seòrsa:An Tuirc
Easbaigeachas

‘S e creideamh agus eaglais chrìosdail phròsdanach a th’ann an **Easbaigeachas**. Tha ionnsachadh na h-Eaglaise leth-shlighe eadar ionnsachadh na h-Eaglaise Caitligiche agus am Pròsdanachas. Chaidh an Eaglais a stèidheachadh ann an Sasainn ann an 1534, nuair a thuit an Rìgh Eanraig VIII Shasainn a-mach às a chèile leis A’ Phàp anns An Roimh. Bho dheireadh na 20mh linn, tha an Eaglais Easbaigeach n air a bhith air a roinn gu mòr air a h-uile seòrsa cùis diadhachd, rianachd agus daonna. Mar eisimpleir, cha ghabhar ri co-dhùnadh le Seanadh Shasainn ann an 2008 gus an easbaigeachd fhosgladh do bhoireannaich le beag-chuid glèidhteachais. Stèidhich e an GAFCon ann an Ierusalem an aon bhliadhna sin, Co-labhairt Easbaigeach na Cruinne san àm ri teachd. Anns a' cho-theacsa seo, tha an Seanadh a’ càineadh nach eil ceumannan ann an aghaidh sgìrean libearalach. Dhiùlt na seachd àrd-easbaigean a tha ann an GAFCon cuireadh bhon Phàpa Beinidict XVI ann an 2009 a dhol a-steach don Eaglais Chaitligeach fhad ‘s a bha iad a’ gleidheadh ​​am feartan fhèin.

## Ceanglaichean A-mach
*Eaglais Easbaigeach na h-Alba
*Comann na h-Eaglaise Edar-nàiseanta

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Roinn-seòrsa:Sasainn
Stans

‘S e baile beag ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an **Stans** (Laideann: Stannis). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1124. Tha e suidhichte aig 558m os cionn ìre na mara ann an ìochdair ghlinn eadar na beanntann Stanserhorn agus Buochserhorn,  anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Nidwalden, dìreach 47km air falbh bho Zürich, 187km bho Ghenève agus 68Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 7,961 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 187mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Stans. 

## Daoine Ainmeil
*Arnold Odermatt (1925): Dealbhadair.
*Urs Odermatt (1955): Riochdaire fiolmaichean.
*Zoël Amberg (1992): Dràibhear rèiseadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Tomas Tranströmer

B' e sgrìobhadair às an t-Suain a bh' ann an **Tomas Gösta Tranströmer** (IPA: /ˈtʊːmas ˈjœsˈta ˈtrɑːnˈstrœmər/). Rugadh e ann an Stockholm ann an 1931. Chaidh e dhan oilthigh ann an Umeå. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 2011.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Suaineach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Schaffhausen

‘S e baile ann an ceann a tuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Schaffhausen** (Fraingis: Schaffouse, Eadailtis: Sciaffusa, Rumantsch: Schaffusa). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1045 mar Villa Scafhusun. Tha e suidhichte aig 399m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Rhein, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Schaffhausen fhèin, dìreach 38km air falbh bho Zürich, 251km bho Ghenève agus 122Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 34,943 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 14mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Schaffhausen. 

## Daoine Ainmeil
*Tobias Stimmer (1539 – 1584): Dealbhadair.
*Alexander Tippel (1744 – 1793): Fear-ealaine.
*Johann Heinrich Gelzer  (1813 – 1889): Seanaiche.
*Ferdinand Hurter (1844 – 1898): Ceimigear.
*Karl Jäger (1888 – 1959): Nàsach.

## Bailtean Co-cheangailte
* Sindelfingen
* Singen
* Dobritsch

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Sarnen

‘S e baile beag ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an **Sarnen**. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1468. Tha e suidhichte aig 559m os cionn ìre na mara ri bruaich an Loch Sarnersee, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Obwalden, dìreach 57km air falbh bho Zürich, 176km bho Ghenève agus 60Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 9,971 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 135mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Sarnen. 

## Daoine Ainmeil
*Rosalie Küchler-Ming (1882 – 1925): Sgrìobhadair.
*Franz Bucher (1940): Fear-ealain.
*Hanspeter Müller-Drossaart (1955): Actair.
*Walter Britschgi (1957): Sreapadair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Bulgàiris

'S e cànan sa gheug slabhach de na cànanan Innd-Eòrpach a th' ann am **Bulgàiris** neo **български език**. Tha Bulgàiris ga bruidhinn le timcheall air 7,990,000 duine ann am Bulgàiria, far a bheil i na cànan oifigeil agus 1,107,220 ann an corra àite ann an Romàinia, An t-Sèarb, An Ucràin agus ann an coimhearsnachdan eile air feadh an t-saoghail, còmhla ri cànain eile. Chaidh a' chiad leabhar fhoillseachadh ann am Bulgàiris anns an 9mh Linn. A bharrachd air sin, thathar ga sgrìobhadh anns an Aibidil Cirillach, neo Kirilitsa (Кирилица). 

## Eiseimpleir

* Bulgàiris:
Всички хора се раждат свободни и равни по достойнство и права. Те са надарени с разум и съвест и следва да се отнасят помежду си в дух на братство

Vsichki khora se razhdat svobodni I ravni po dosojnstvo i prava. Te sa nadareni s razum i s’vest i sledava da otnastjat pomezhdu si dukh na bratstvo.

* Gàidhlig:
Tha gach uile duine air a bhreith saor agus co-ionnan ann an urram 's ann an còirichean. Tha iad air am breith le reusan is le cogais agus mar sin bu chòir dhaibh a bhith beò nam measg fhèin ann an spiorad bràthaireil.

## Bulgàiris Bhunaiteach
* *Dobre došãl.* – Fàilte
* *Kak ste?* – Ciamar a tha thu?
* *Dobro utro* – Madainn mhath.
* *Dobãr den.* – Feasgar Math.
* *Dobãr večer.* – Oidhche mhath.
* *Doviždane.* – Mar sin leat.
* *Zdravejte.* – Halò.
* *Sãžaljavam.* – Tha mi duilich.
* *Izvinete.* – Gabh mo leisgeil.
* *Blagodarya.* – Mòran taing.
* *Kade e toaletnata?* Càite a bheil an taigh beag?
* *Az ne znam.* – Chan eil fhios agam.
* *Običam te.* – Tha gaol agam ort.
* *Nazdrave!* – Slàinte!

## Coimeas ri Cànain eile

Tha Bulgàiris uabhasach coltach ri cànain Slàbhach eile, gu h-àraidh Masadòinis, Searbais, Pòlais agus Ruisis:

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Институтът за български език

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:Bulgàiria
Solothurn

‘S e baile air an àirde an iar-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Solothurn** (Eadailtis: Soletta, Fraingis: Soleure, Pòlais: Solura, Rumantsch: Soloturn). Chaidh ainm a’ bhaile a ghràbhaladh air chloiche mar vicus Salodurum ann an 219. Tha e suidhichte aig 435m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Aare, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Solothurn fhèin, 79km air falbh bho Zürich, 154km bho Ghenève agus dìreach 31Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 16,163 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 65mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Solothurn. 

## Daoine Ainmeil
*Gregorius Sickinger (1558 – 1631): Dealbhadair.
*Herbert Meier  (1928): Sgrìobhadair.
*Anton Mosiman (1947): Còcaire.
*Urs Jaeggi (1931): Eòlaiche a’ cho-chomainn.

## Daoine Ainmeil
* Heilbronn
* Kraków (Càirdeas)
* Le Landeron

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
St. Gallen

‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann an **St. Gallen** (Eadailtis: San Gallo, Fraingis: St. Gall, Rumantsch: Sogn Gagl). ‘S e ainm gàidhleach a th’ann St. Gallen, bhon Naomh Gallus à Èirinn (mu 550 – 620), a stèidhich mainistir ann an 612, far a bheil am baile an latha an-diugh. Tha e suidhichte aig 671m os cionn ìre na mara eadar Loch Constance (Gearmailtis: Bodensee) agus na Beanntan na h-Alp, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) St. Gallen fhèin, 65km air falbh bho Zürich, 283km bho Ghenève agus 158Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 72,959 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 7mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an St. Gallen. Chaidh oilthigh a chuir air bhoh an seo an an 1898.

## Daoine Ainmeil
*Johann Baptiste Isenring (1796 – 1860): Dealbhadair chamara.
*Johann Jakob Weilenmann (1819 – 1896): Sreapadair.
*Niklaus Meienberg (1940 – 1993): Sgrìobhadair.
*Paola Felix-del Medico  (1950): Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Liberec

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Frauenfeld

‘S e baile air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann am **Frauenfeld** (IPA: **fʀaʊəfɛld**). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Achadh nam Ban, bho dhà fhacal san Ghearmailtis: Frauen (Mnathan) agus Feld (achadh). Tha e suidhichte aig 300m os cionn ìre na mara eadar Loch Constance (Gearmailtis: Bodensee) agus na Beanntan na h-Alp, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Frauenfeld fhèin, dìreach 33km air falbh bho Zürich, 256km bho Ghenève agus 128Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 22,878 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 30mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Frauenfeld. 

## Daoine Ainmeil
*Conrad Dasypodius (1530 – 1600): Matamataigear, Reul-eòlaiche.
*Joris Dudli (1957): Ceòladair Jazz.

## Bailtean Co-cheangailte
* Kufstein

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Bellinzona

‘S e baile ann an ceann a deas na h-Eilbheis a th’ ann am **Bellinzona** (IPA: **bɛllinˈdzoːna**, Fraingis: Bellizone, Gearmailtis: Bellenz, Laideann: Bilitio, Rumantsch: Blizuna). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 590, le Grégoire de Tours, is ‘s e ainm Ceilteach a th’ann, bhon fhacal belito (aiteann) san Ghallais. Tha e suidhichte aig 228m os cionn ìre na mara air an àirde an earna h-aibhne Ticino agus aig bun agus Beanntan na h-Alp, anns an roinn (Eadailtis: *Cantone*) Ticino, 134km air falbh bho Zürich, 219km bho Ghenève agus 146Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 17,373 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 49mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Eadailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bellinzona. 

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
## Daoine Ainmeil
* Ernst Brugger (1914 – 1998): Neach-poileataigs.
* Marco Baggiolini (1936): Bith-cheimigear.
* Renato Berta (1945): Dealbhadair chamara le Nouvelle Vague.
* Franco Cesarini (1961): Ceòladair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Altdorf

‘S e baile beag ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann am **Altdorf** (IPA: **ɑ̝ˑɫtəɾəf**). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Seann bhaile, bho dhà fhacal san Ghearmailtis: Alt (Seann) agus Dorf (baile). Tha e suidhichte aig 655m os cionn ìre na mara eadar Loch Lucerne (Gearmailtis: Vierwaldstättersee) agus an Abhainn Reuss, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Uri, dìreach 54km air falbh bho Zürich, 204km bho Ghenève agus 92Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 8,861 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 166mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Altdorf. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1223.

## Daoine Ainmeil
*Uilleam Tell (14mh Linn): Boghadair.
*Karl Emanuel Müller (1804 – 1869): Innleadair.
*Heinrich Daniot (1896 – 1953): Fear-ealain.

## Bailtean Co-cheangailte
* Altdorf bei Nürnberg

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Zug

‘S e baile meadhanach ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann am **Zug** (Eadailtis: Zugo, Fraingis: Zoug, Laideann: Tugium). Tha e suidhichte aig 503m os cionn ìre na mara eadar Loch Zug (Gearmailtis: Zugersee) agus an Coille Deinikerwald, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Zug fhèin, dìreach 22km air falbh bho Zürich, 209km bho Ghenève agus 84Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 26,327 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 26mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Zug. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1240.

## Daoine Ainmeil
*Johann Michael Bossard (1874 – 1950): Fear-ealaine.
*Walo Lüönd (1927): Actair.
*Thomas Hürlimann (1950): Sgrìobhadair.

## Bailtean Co-cheagailte
* Fürstenfeld (Steiermark)
* Kalesija (Càirdeas)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Sìonais

‘S e sreath dhe cànan a bhuineas uile gu lèir dhan teaghlach Sìono-tibeatanach a th’ ann an **Sìonais**. Ged a tha a’ mhòr-chuid dhe na daoine anns an t-Sìona dhen bheachd gur e dìreach aon chànan le mòran dualchainnt a th’ ann, tha na diofaran eatorra coltach ris na diofaran eadar Gàidhlig is Gaeilge, neo Portagailis is Spàinntis. A dh’aindeoin sin, chan eil an cànan sgrìobhte air atharrachadh idir cho luath an taca ris an teanga beò, is le sin tha i fhathast uabhasach co-ionnan air feadh na dùthcha. Feumar a ràdh gur e Sìonais Mandairinis oifigeil a thathar a’ sgrìobhadh, a’ leughadh is ag ionnsachadh. Chan e am foirm sin neo-phàirteil an coimeas ri buill eile an teaghlaich sin. A thuilleadh air sin, tha Cantonais agus Mǐn gan sgrìobhadh ann an dòigh eile, air sàilleabh gu bheil gràmar agus faclan eadar-dhealaichte aca.

## Rangachadh

Mar as trice, bithidh an teaghlach Sìonais air a rangachadh sna roinntean a leanas:

* Mandairinis (air a bhruidhinn ann am Beijing agus Sìne mu Thuath)
* Wu (a' gabhail a-staigh Shanghaidheis)
* Gan
* Xiang
* Min (a' gabhail a-staigh Hokkien, Taidh-bhànais, agus Teochew)
* Hakka (air a bhruidhinn ann an Guangdong, Hong Kong, agus Taidh-Bhàn)
* Yue (a' gabhail a-staigh Cantonais agus Taishanais)

Feumar a ràdh gu bheil mòran de na cànain seo air an roinneadh fhèin
ann am mòran dualchainntean difirite, a tha gu tric do-thuigsinn
a-rèir a chèile.

Tha cànan oifigeil na Poblachd Sìneach steidhichte air dualchainnt
Mandairinis Beijing. Tha Cantonais oifigeil ann an Hong Kong.
## Sgrìobhadh

Tha ceart-sgrìobhadh Sìonais a' cleachdadh charactaran, gach fear air a sgrìobhadh ann am bocsa mac-meanmnach den aon mheud, agus leis an aon bheàrn eadar gach caractar. Chan eil beàrn àraidh ann eadar "faclan".

Rachadh a sgrìobhadh gu tradiseanta ann an colbhan, leis an òrdugh bàrr gu bonn, deas gu clì. Tha an òrdugh sin air a ghleidheadh nise airson rudan culturach a-mhàin agus tha a' mhòr-chuid de Sìonais sgrìobhte coltach ris na cànain Eorpach: ann an sreathan, clì gu deas, bàrr gu bonn.

Sa mhòr-chuid, bithidh gach caractar air a labhairt fa leth, gun
ana-bhuille no atharrachadh co-theacsail, ged a tha conadal no dhà ris an riaghailt sin.

Gu h-oifigeil ('s e sin, ann am foghlum, riaghaltas, agus a' chuid as
motha de leabhraichean is paipearan naidheachd), bithidh gach ball an teaghlaich air a sgrìobhadh anns an aon chruth ach air a bhruidhinn a-rèir riaghtailtean cànanach a' chànan fhèin.

Seo mar a thathar a' sgrìobhadh agus ag ràdh *Tha e an seo* ann an trì cànain Sìonais:

Seo bun-bheachd neònach ri luchd-labhairt nan cànain Eorpach. Mar eisimpleir, beachdamaid nan robh Gàidhlig na h-Alba agus Gàidhlig na h-Eireann air an dealachadh gu dà chainnt difirte (mar a thachair) ach gun do chum iad orra a' cleachdadh an aon chruth sgrìobhte, agus le làmh-an-uachdair cànanach aig na h-Eireannaich (mar a th' aig Mandairinis):

Seach a bhith sgrìobhadh:

 Conas atá tú?

agus

 Ciamar a tha thu?

sgrìobhadh an dà chànan:

 Cá ionnas a tá tú?

o chionn' s gun tàinig conas 
Roinn-seòrsa:Cànain Sìono-tibeatanach
Roinn-seòrsa:Sìona
Schwyz

‘S e baile ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an **Schwyz** (IPA: **ʃvi:ts**, Fraingis: Schwytz, Eadailtis: Svitto, Rumantsch: Sviz). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 972 mar Switz. Tha e suidhichte aig 564m os cionn ìre na mara aig bun na Beinne Mythen, eadar na Lochan Lauerzersee agus Vierwaldstättersee, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Schwyz fhèin, dìreach 39km air falbh bho Zürich, 210km bho Ghenève agus 91Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 14,423 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 82mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Schwyz. 

## Daoine Ainmeil
*Alois von Reding (1765 – 1818): Saighdear.
*Meinrad Inglin  (1893 – 1971): Sgrìobhadair.
*Hermann Ferdinand Schell (1900 – 1972): Sgrìobhadair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Sion

‘S e baile meadhanach air an àirde an iar-dheas na h-Eilbheis a th’ ann an **Sion** (Gearmailtis: Sitten, Laideann: Sedunum). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Dùn nan Seadunach, bhon fhacal Ghallais dunum agus Sedunii, ainm an treubh Cheilteach aig an robh an dùn o shean. Tha e suidhichte aig 469m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Rhône,  anns an roinn (Fraingis *Canton*) Valais, 155km air falbh bho Zürich, 91km bho Ghenève agus dìreach 80km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 30,363 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 20mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Sion.

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.

## Daoine Ainmeil
*Fernand Dubuis (1908 – 1991) Dealbhadair.
*Patrick Devanthéry (1954): Ailtire.
*Marc Aymon (1982): Seinneadair.
*Gilberte Favre (1945): Sgrìobhadair.
*Frédéric Mermoud (1923 – 2003) Riochdair fiolmaichean.

## Bailtean Co-cheangailte
* Colón
* Wiblingen

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Lausanne

‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na h-Eilbheis a th’ ann an **Lausanne** (IPA: **loˈzan**, Eadailtis/Rumantsch: Losanna, Laideann: Lausonium). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Dùn Louso (Lousodunum), bhon fhacal Ghallais dunum is chaidh e a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 280 mar Lacu Lausonio. Tha e suidhichte aig 429m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Léman air an taobh bhon An Fhraing, anns an roinn (Fraingis *Canton*) Vaud, dìreach 17km air falbh bho Vevey 173km bho Zürich, 50km bho Ghenève agus dìreach 78km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 127,821 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 4mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Lausanne.

## Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile na Poblachd Rhodàinia a bh' ann bho 1802 gu ruige 1810.

## Daoine Ainmeil
* Jean-Philippe de Chéseaux (1718 – 1751) Reul-eòlaiche.
* Adrien Pichard (1790 – 1841): Ailtire.
* Eugène Renevier (1831 – 1906): Eòlaiche-talmhainn.
* Jules Piccard (1840 – 1933): Ceimigear.
* Alejo Carpentier (1904 – 1980) Sgrìobhadair Cùbanach.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Osijek

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Roinn Eilbheiseach

‘S e buidheann poiliteagach riaghladh anns An Eilbheis a th’ann an Roinn Eilbheiseach (Eadailtis: Cantone, Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Rumantsch: Chantun). Tha Co-fhlaitheas na h-Eilbheis air a stèidheachadh air siostam na roinnean sin. Ghabh An Eilbheis leis an t-siostam gu math feadarail na roinnean sin mar a tha iad an latha an-diugh ann an 1848 is bha airgead, feachdan armachd agus crìochan aig na roinnean ro làimhe co-dhiù. Ged an robh iad uile am broinn, gu beachdail, Iompaireachd Naomh Ròmanach nan Gearmailteach (Laideann: Sacrum Romanum Imperium), bha iad air a bhith neo-eisimeileach bhon a chuir An Eilbheis ruaig air arm an Iompaire Maximilian I ann an 1499. Tha structar agus cruth nan roinnean uabhasach eadar-dhealaichte, bho dìreach 37km² gu ruige 7,105km², is àireamhean-sluaigh cho beag mar 14,000 air a’ char as lugha gu ruige còrr is 1,200,00 ann an Zürich. ‘S e leis na roinnean a tha a h-uile dleastanas poiliteagach nach eil air a sgrìobhadh ann an Bun-Reachd na dùthcha, is ‘s e na roinn a cho-dhùineas na dleastanasan a bheirear dha na bailtean: le sin, tha diofaran mòra ann taobh na cumhachdan a tha aig na bailtean bho roinn gu roinn. Bidh dà roinn a chumail an Deamocrasaidh fosgailte poblach gus an latha an-diugh.

## Fiosrachadh Roinneil
Tha 23 anns an Eilbheis, is trì dhuibh nan leth-roinnean (Basel, Appenzell agus Unterwalden), ann an dà chuid air adhbharan eachdraidheil mar Unterwalden agus Appenzell, agus air sàilleabh diofaran taobh fàs eaconamach eadar am baile mòr agus an dùthaich, mar Bhasel.

## Ceanhlaichean A-mach
*Riaghaltas na Dùthcha

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Neuchâtel

‘S e baile air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann an **Neuchâtel** (IPA: **nøʃɑˈtɛl**, Eadailtis: Neocastello, Gearmailtis: Neuenburg). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Caisteal Nuadh, bho dhà fhacal san sheann Fhraingis: neu (nuadh) is châtel (caisteal). Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas mar Novocastellum sa Laideann, ann an 1011 ged an robh daoine air a bhith a’ fuireach an seo o shean. Tha e suidhichte dìreach ri taobh na crìochan leis An Fhraing air an taobh thall na h-aibhne Doubs, aig 463m os cionn ìre na mara ri bruaich an Loch Neuchâtel (Fraingis: Lac de Neuchâtel, Gearmailtis: Neuenburgersee), anns an roinn (Fraingis: *Canton*) Neuchâtel fhèin, 126km air falbh bho Zürich, 108km bho Ghenève agus dìreach 37km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 32,973 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 17mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Neuchâtel, is tha e na phrìomh-bhaile na roinn, is an dàrna baile as motha an dèidh La Chaux-de-Fonds.

## Daoine Ainmeil
* Jean Piaget (1896 – 1980) Eòlaiche Fhoghlaim.
* Silvio Fanti (1919 – 1997): Eòlaiche-intinn.
* Émilienne Farny (1938): Dealbhadair
* Audrey Moore (1969): Actair.
* Junior Tshaka (1978) Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Aarau
*  Besançon
*  Sansepolcro

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis