open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs? (Dán)

'S e dàn a sgrìobh Niall MacLeòid mu cheud bliadhna air ais a th' ann an **Am Faigh a Ghàidhlig Bàs?**. Rugadh Niall MacLeòid ann an Gleann Dail, An t-Eilean Sgitheanach, anns a' bhliadhna 1843. Bha a athair, Dòmhnall MacLeòid, na cheannaiche. Bha e cuideachd na bhàrd ainmeil agus dh'fhoillsich e leabhar bàrdachd ann an 1811.

## '''Am Faigh a' Ghàidhlig Bàs?'''

:*Tha móran sluaigh am beachd an diugh
:*nach 'eil ar cànain slàn,
:*nach fhada chluinnear fuaim a guth,
:*nach teid i chaoidh na 's fheàrr;
:*gu 'm bheil an aonta bh' aic' air ruith,
:*nach tog i ceann gu bràth;
:*is a dh' aindeoin buaidh Mhic-Ille-Dhuibh
:*gu 'm faigh a' Ghàidhlig bàs.

:*Tha siol nan sonn 'g an cur air chùl
:*is am fearann 'g a chur fàs;
:*tha féidh is caoraich air gach stùc
:*mu 'n robh na laoich a' tàmh;

:*tha cinneach eil' air teachd do'n ùir,
:*is ag éirigh suas 'n an àit',
:*tha toirt am bòidean air gach dùil
:*gu 'm faigh a' Ghàidhlig bàs.

:*An leig sinn eachdraidh chaomh ar tìr
:*a sgrìobadh de gach clàr,
:*is a Ghàidhlig chòir a chur a dhìth
:*le linn nach tùig a gnàths?
:*A' chànain aosda, ghlòrmhor, bhinn,
:*a dhuisgeadh fuinn nam Bàrd,
:*am fan sinn diomhanach gun suim
:*is daoi 'g a cur gu bàs?

:*Dùisg suas, a Ghàidhlig, 's tog do ghuth,
:*na biodh ort geilt no sgàig;
:*tha ciadan mìle dìleas duit
:*nach dìobair thu 's a' bhlàr;
:*cho fad' 's a shiùbhlas uillt le sruth,
:*is a bhuailleas tuinn air tràigh,
:*cha 'n aontaich iad an cainnt no 'n cruth
:*gu 'n teid do chur gu bàs.

:*A' chainnt a dh' fhoillsich cliù nam Fiann,
:*is an gaisge dian 's gach càs;
:*tha 'n euchdan iomraiteach bho chian
:*ag àrach miann 'n an àl;
:*na leómhainn threun nach d' thug le fiamh
:*an cùlaibh riamh do nàmh,
:*tha iomadh gleann, is cnoc, is sliabh,
:*a' luaidh air gnìomh an làmh.

:*Cha 'n eòl dhuinn ceàrn an ear no 'n iar,
:*no fonn mu 'n iadh an sàl,
:*nach faighear cuid an sin dhe 'n sìol
:*a' liadachadh 's a' fàs,
:*tha 'g altrum suas, le dùrachd dhian,
:*gach sgialachd agus dàn,
:*a bhiodh an sinnsearan a' sniomh
:*an tìr nan sliabh 's nam bàgh.

:*Ach 's geàrr a bhios an ùin' a' triall
:*gu 'm faic sinn, mar is àill,
:*a' Ghàidhlig mhùirneach, mar ar miann,
:*an cathair inbhich, àird;
:*a' sgaoileadh eòlais, tùigse, 's ciall
:*bho h-ionmhasan nach tràigh;
:*is a' taisbeanadh le neart a rian
:*nach teid i 'n cian so bàs.

:*N sin togaidh i le buaidh a ceann,
:*le aoibhneas nì i gàir;
:*a teudan gleusaidh i gu teann
:*le cridhe taingeil, làn;
:*gu 'n cluinn Mac-talla feadh nan gleann
:*gach doire 's allt cur fàilt',
:*is an osag chiùin air bàrr nam beann
:*a' giùlan fonn a dàin.

:*Ach buaidh is piseach air na laoich
:*tha seasmhach air a sgàth,
:*chaidh àrach ann an tìr an fhraoich,
:*ge sgaoilt' an diugh an àl;
:*ged chaidh an sgapadh air gach taobh,
:*cha chaochail iad an gnàths;
:*cha 'n fhàs an eachdraidh lag le aois,
:*is cha 'n fhaigh a' Ghàidhlig bàs.
Roinn-seòrsa:Dàin
Còiseam Mòr

B' e impire nan Ròmanach a bha ann an Còiseam Mòr.

Rugadh e ann an Niš, no Naissius mar a bha air aig an àm sin, anns an Roinn Bhàlcanach ann an 272.
Thàinig e gu Breatainn ann an 305 còmhla ris athair Constantius Chlorus a bha na ìmpire aig an àm is a chaochail ann an Eabhraig ann an 306.
Fhuair e taic bho saighdearan Ròmanach is chaidh e na ìmpire. Thug e taic gu Crìostachd, a bha mì-laghail anns an Ìmpireachd ro Fuagradh Mhilan ann an 313, is fhuair Eabhraig a chiad easbaig ann an 312. Stèidhich e Baile Chòiseim ann an Anatol.

Bha ceithir impirean aig an àm sin agus cha robh smachd aige air an Ròimh gus Blàr Drochaid Milvio ann an 312 far an do thug a fheachdan buaidh air Maxentius, ìmpire eile. Thug e buaidh air Licinius agus Licinianus, na h-ìmpirean eile mu dheireadh, anns na Blàran Hellespont agus Chrysopolis is chaidh e na ìmpire aonair ann an 324. Chaochail e ann an 337.

Fo Chòiseam Mòr ann an 325 thachair Comhairle Nicaea ann an Nicaea, faisg air Baile Chòiseam. An sin dh'aontaich muinntir nan eaglaisean Crìostail air algairim airson ceann-là na Càisge is Creud Nicaea - dè bu chòir do Chrìostaich a chreidsinn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe
Bing Crosby

**Harry Lillis** " **Bing** " **Crosby Jr.** (3 Cèitean, 1903&nbsp;- Dàmhair 14, 1977) na sheinneadair agus cleasaiche Ameireaganach. A’ chiad rionnag ioma-mheadhain, bha e air aon den luchd-ealain ciùil as mòr-chòrdte agus buadhach san 20mh linn air feadh an t-saoghail.  Bha e na stiùiriche ann an reic chlàran, rangachadh rèidio, agus làn dhealbhan gluasad bho 1926 gu 1977. Bha e air aon de na ciad ìomhaighean cultarail cruinneil.  Rinn e còrr air 70 prìomh fhilm agus chlàr e còrr air 1,600 òran.
Jesús Castillo

'S e cluicheadair ball-coise a th' ann an **Jesús Castillo**. Rugadh e air an 11 an t-Ògmhios, 2001, ann an Callao anns Pearù. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cluicheadairean buill-choise
Roinn-seòrsa:Daoine à Pearù
Dua Lipa

'S e neach-ciùil, modail, seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Lunnainn, Sasainn a th' ann an **Dua Lipa** (rugadh 22 an Lùnastal, 1995). Tha saoranachd Albànianach aice cuideachd. Tha i air mòran dhuaisean fhaighinn rè a cùrsa-beatha.

## Clàran

* 2017 - *Dua Lipa*
* 2020 - *Future Nostalgia*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Stephen Flynn

'S e neach-poileataigs à Alba agus ceannard buidheann SNP ann an Taigh nan Cumantan a tha ann an **Stephen Flynn** BP.

Rugadh a thogadh ann an Dùn Dè agus Breichin. Bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Dè is dh'fhrithealaich e mar chomhairliche ann an Obar Dheathain o 2015 gus taghadh coitcheann ann an 2019 anns an do bhuannaich e Obar Dheathain a Deas.
Chaidh a thaghadh mar cheannard a' phàrtaidh an dèidh do Ian Blackford a leig an dreuchd suas. B' e Alison Thewliss a bha an tagraiche eile anns an taghadh. Chuir e Mhairi Black ann an dreuchd mar leas-cheannard.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Taghadh ceannardas Partaidh Nàiseanta na h-Alba 2023

Thachair an **taghadh ceannardas Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba 2023** airson a tagh an ath Cheannard den Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba (PNA). Bha an sean Ceannard den PNA, Nicola Sturgeon, a thoir suas air 15 Gearran. 

Bha trì thagraichean ann: Ceit Fhoirbeis, Ash Regan agus Humza Yousaf. Bhòt na buill pàrtaidh den PNA bho 13 gu 27 Màrt.

Bha connspaid an dèidh do dh'oifigich anns a' phàrtaidh àireamhan ballrachd a bha ceàrr fhoillseachadh.
Leig Peter Murrell, a tha pòsta aig Nicola Sturgeon, a dhreuchd mar àrd-oifigear a' phàrtaidh suas. Dh'fhalbh Murray Foote, stiùiriche conaltradh a' phàrtaidh, cuideachd.

## Toraidhean
Tha an SNP a' cleachdadh siostam bhòt shingilte ghluasadach (STV) airson an taghaidh seo. Anns a' chiad runnd:

Dh'fhàg an tagraiche mu dheireadh, Ash Regan, an dèidh a' chiad runnd is chaidh na dàrna roghainnean gu Foirbeis agus Yousaf:

Àireamh-bhotaidh: 49,929 (70%). Bhuannaich Humza Yousaf an taghadh is e na ath-cheannard an SNP.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
* 
* 
* 

Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Tormod Dòmhnallach (Am Prof)

Bha **Tormod Dòmhnallach** (c. 1967–7 am Màrt 2013) ’na fhear-eachdraidh, ’na chraoladair agus ’na sgrìobhadair.

Thogadh e ann an Sàtran faisg air Càrrabost ann am Minginis anns an Eilean Sgitheanach. Fhuair e oideachadh ann am Bun-sgoil Chàrraboist, ann an Àrd-sgoil Phort Rìgh, agus ann an Oilthigh Obair Dheathain far an dug e a-mach ceum le urram ann an eachdraidh. Aig deireadh na 70an chaidh e a Chanada far an robh e a' teagasg sa cholaiste ann an Ceap Breatainn, agus chaidh urram ollamh a bhuileachadh air. Thill e a dh’Albainn agus bha e bliadhnaichean mòra ag obair dhan BhBC.

Dh’fhàg e fhéin agus a cho-sgrìobhaiche Cailean MacIllEathain dìleab phrìseil don Eilean Sgitheanach, *The Great Book of Skye*, trì leabhraichean tomadacha leis an sgeul-beatha aig Sgiathanaich ainmeile.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2023-03-08: Luaidh ga dhèanamh air Tormod Dòmhnallach

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Manoela Aliperti

'S e actair à Braisil a tha ann am **Manoela Aliperti França Domingues**. Rugadh i ann an São Paulo, 9 am Màrt 1996.

## Actair
* 2006: *[[Chimiste en Herbe]]*
* 2013–2014: *[[Três Teresas]]*
* 2016: *[[De Onde Eu Te Vejo]]*
* 2017: *[[A Vida Secreta dos Casais]]*
* 2017–2018: *[[Malhação: Viva a Diferença]]*
* 2019: *[[Polaris]]*
* 2020-gaur egun: *[[As Five]]*
* 2022: *[[Diário de Viagem]]*

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil
Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Rèile Breatannach Clas 320

'S e trèana luchd-siubhail ioma-aonad dealain (EMU) a th'anns an **Rèile Bhreatannach Clas 320** a lorgar air lìonra rèile Srath Chluaidh ann am meadhan na h-Alba . Tha iad air an cleachdadh sa mhòr-chuid air Loidhne Chluaidh a Tuath agus Loidhne Earra-Ghàidheal, ach chithear cuideachd air seirbheisean bho Ghlaschu Meadhan gu Lannraig agus Cearcall Cathcart agus Loidhne Inbhir Chluaidh. Bidh an Clas 320 a’ cleachdadh dealanachadh os cionn sruth iomlaid (AC).
Ceangal rèile

Tha **ceangal rèile** inneal a tha gu h-àbhaisteach aig gach ceann de carbad rèile a bhios a ceangal iad còmhla airson trèana a cruthachadh. Tha iomadh diofar seòrsa de ceangal rèile air a bhith air leasachadh thairis air cùrsa eachdraidh rèile. 'S e prìomh feartan a th'ann an làidireachd, earbsachd, a bhith furasta ri ceangal a dhèanamh agus sàbhailteas anns an dealbhachd aca.
Alasdair Mór mac Domhnaill

: *Saoil an robh thu a' lorg [[Alasdair Uaibhreach]]?*

B' e *Alasdair Mòr* mac as òige aig Dòmhnall mac Raghnaill, athair Chloinn Dhòmhnaill, a bha ann. Anns an latha an-diugh, thathar ag ràdh gur esan athair Clann MhicAlasdair.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Pantograf (còmhdhail)

'S e inneal air mullach trèana dealain, trama no bus dealain airson cruinneachadh cumhachd bho loidhne os cionn a th' ann am pantograf. Air a chaochladh ri sin, bidh trèanaichean agus busaichean air a teàirrdseadh aig stèiseanan teàirrdsidh. Tha a, pantograf seòrsa de cruinneachair sruth dealain cumanta; gu h-àbhaisteach, tha aon no dà uèir air a chleachdadh, leis an sruth tilleadh a' ruith tro na rèilichean. Tha an teirm a tighinn bho an coltachd ri feadhainn de stoidhlean de pantografan meacanaigeach air a chleachdadh airson a copaigeadh làmh-sgìobhaidh agus dealbhan.
Smith

**Smith**:
* Adam Smith
* C. Aubrey Smith
* Edward Smith-Stanley, 14mh Iarla Derby
* George E. Smith
* George P. Smith
* John Smith
* Joseph Smith Jr
* Michael Smith
* Will Smith
Johnson

**Johnson**:
* Katherine Johnson
* Lyndon B. Johnson
* Andrew Johnson
* Daniel Johnson
* Eyvind Johnson
* Boris Johnson
Richard

**Richard**:
* Richard Synge
* Richard Willstätter
* Richard Smalley
* Richard Kuhn
* Richard Schrock
* Richard Fred Heck
* Richard Leonard
* Richard R. Ernst
* Richard Adolf Zsigmondy
* Richard Nixon
* Richard Taylor
* Richard Cox
* Richard Henderson
* Richard Feynman
* Richard Wagner
* Richard Stallman
* Richard Gere
* Richard Simmons
Harrison

**Harrison**:
* Harrison Ford
* George Harrison
* Harrison, Eabhraig Nuadh
* William Henry Harrison
* Benjamin Harrison
George

**George**:
* George Paget Thomson
* George Mackay Brown
* George Santayana
* George Hamilton-Gordon, 4th Earl of Aberdeen
* George E. Smith
* George Elder Davie
* George Bernard Shaw
* George Orwell
* George H. W. Bush
* George Adam
* George Grenville
* George Canning
* David Lloyd George
* George Washington
* George Harrison
* George P. Smith
* George A. Olah
* Ronald George Wreyford Norrish
* George Porter
Peter

**Peter**:
* Peter Krasnow
* Peter von Köppen
* Henrik Carl Peter Dam
* Peter Maxwell Davies
* Peter Chapman
* Peter Debye
* Peter Schneider
* Peter D. Mitchell
* Peter Ustinov
* Peter Higgs
* Peter Agre
Frank

**Frank**:
* Frank Zappa
* Hans Frank
* Willard Frank Libby
* Frank Sinatra
* Frank Lloyd Wright
* Anne Frank
* Joachim Frank
Michael

**Michael**:
* Michael Klevenhaus
* Michael Perham
* John Michael Talbot
* Michael Bauer
* Michael Atiyah
* Michael Faraday
* Michael Richards
* Michael J. Fox
* Michael Smith
* Michael Jackson
* Michael Kosterlitz
* Michael Levitt
* Michael Marra
* Saint Michael
Francisco

**Francisco**:
* Francisco Pizarro
* Francisco Herrera Y Campuzano
* Francisco de Quevedo
* Fernando Francisco de Escobedo
* Francisco Franco
* Francisco de Zurbarán
* Francisco de Paula Santander
* Francisco Goya
* Francisco Javier Zaldúa
* San Francisco
Andrew

**Andrew**:
* Andrew Arbuckle
* Andrew Bonar Law
* Andrew Carnegie
* Andrew Garfield
* Andrew Johnson
* Andrew Jackson
* Andrew Bowie
Ross

**Ross**:
* Ross Thomson
* Ronald Ross (camanaiche)
* Sir John Ross CB
* Ross Greer
* Ronald Ross
* Dùghlas Ross
Stephen

**Stephen**:
* Nicol Stephen
* Stephen Gallacher
* Stephen Harper
* Stephen Hawking
* Stephen McNeil
* Stephen Flynn
Jean

**Jean**:
* Jean Calvin
* Jean Baptiste Dumas
* Auguste-Jean-Marie Vermorel
* Jean-Joseph Sanfourche
* Jean Chrétien
* Jean-Yves Le Drian
* Jean-Claude Van Damme
* Wyclef Jean
* Jean-Paul Sartre
* Jean Cadell
* Jean Urchardan
* Jean Aitchison
* Jean-Jacques Rousseau
* Jean-Marie Lehn
* Jean-Pierre Sauvage
Bo’ness agus an t-Sròn Dhubh (uàrd)

Tha **Bo'ness agus an t-Sròn Dhubh** aon dhen naoi uàrdan am broinn Comhairle na h-Eaglaise Brice . Bidh e a' taghadh triùir chomhairlichean.
Roinn-seòrsa:Uàrdan na h-Alba

Roinn-seòrsa:Uàrdan na h-Eaglaise Brice
An Daingneach agus Baile nan Cnoc (uàrd)

Tha **An Daingneach agus Baile nan Cnoc** aon dhen naoi uàrdan am broinn Comhairle na h-Eaglais Brice . Bidh e a' taghadh ceathrar chomhairlichean.
Roinn-seòrsa:Uàrdan na h-Eaglaise Brice
Roinn-seòrsa:Uàrdan na h-Alba
Caisteal na h-Àirde

'S e caisteal os cionn an Àird agus Linne Foirthe, ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha **Caisteal na h-Àirde**. Bha e taigh-òsta gu ruige 2023, nuair a chaidh e fo dhìtheachadh. Tha tòrr sgeulachdan bòcain air an Caisteal.

Roinn-seòrsa:Caistealan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Eaglais Bhreac
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Emily Robinson

'S e cleasaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Emily Robinson** (Eabhraig Nuadh, 18 an Dàmhair 1998).

## Filmichean
### Film
* 2016 – *[[Broken Vows (2016 film)|Broken Vows]]*
* 2017 – *[[Once Upon a Time in Venice]]*
* 2017 – *[[Unicorn Store]]*
* 2018 – *[[Private Life (2018 film)|Private Life]]*
* 2018 – *[[Eighth Grade (film)|Eighth Grade]]*
* 2018 – *[[Dark Was the Night (2018 film)|Dark Was the Night]]*
* 2020 – *Hearsay*
* 2022 – *The Year Between*

### TV
* 2007 – *[[Guiding Light]]*
* 2007–11 – *[[Saturday Night Live]]*	
* 2012 – *[[Person of Interest]]*	
* 2012 – **	
* 2013 – *[[The Following]]*	
* 2014 – *[[A.N.T. Farm]]*		
* 2014 – *[[Scorpion (TV-serie)|Scorpion]]*
* 2014–19 – *[[Transparent (TV-serie)|Transparent]]*
* 2015 – *[[Criminal Minds]]*
* 2015 – *[[Rizzoli & Isles]]*	
* 2016 – *[[Girl Meets World]]*	
* 2020 – *The Blank's YPF*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Àrd-sgoil Leth-Pheairt

‘S e àrd-sgoil stàite no-chreidmheach a th’ ann an **Àrd-sgoil Leth-Pheairt**. Tha i suidhichte ann an Stenhousemuir ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice. 'S e Jon Reid an reachdair a th' ann an-dràsta.

Bhon Lùnastal 2021 bha 2050 sgoilear ann. ‘S e an dàrna àrd-sgoil as motha ann an Alba, an dèidh Àrd-sgoil Thaigh an Ròid ann an Glaschu.
René Descartes

B' e matamataigear agus feallsanaiche às an Fhraing a bha ann an **René Descartes**.

Rugadh 31 am Màrt 1596 ann an La Haye agus bha e na sgoilear aig colaiste nan Ìosad La Flèche. Dh'ionnsaich e lagha ann am Poitiers ach cha deach e na neach-lagha. Shabaid e mar shaighdear agus shiubhail e air feadh na Frainge, na Gearmailte agus na h-Ungaire. Dh'fhuirich e anns na Tìrean Ìsle far an do sgrìobh e *Le Monde, ou Traité de la Lumière* (An t-saoghal, no tràchdas mu sholais) agus *Discours de la méthode pour bien conduire sa raison et chercher la vérité dans les sciences* (Dòigh airson cèill agus an fhìrinn anns na saidheansan a lorg).

Iarr Bànrigh Cairistìona às an Suain e gu Stockholm ann an 1649. Dh'fheum e èirigh 'sa mhoch-mhadainn agus cha do dh'fhreagair seo air. Fhuair e am fiabhras-clèibhe agus chaochail e 11 an Gearran 1650.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Hanshin Tigers

Tha **Hanshin Tigers** na sgioba ball-coise Iapanach.
## tar-shealladh
　
Is e na Hanshin Tigers an sgioba ball-coise as mòr-chòrdte ann an Iapan agus tha mòran de luchd-leantainn cruaidh aca.

## Ceangal taobh a-muigh

* [oifigeil](https://m.hanshintigers.jp/　Làrach-lìn)

Roinn-seòrsa:Àisia
Pàirc Dùthcha Pollok

'S e pàirc dùthcha air Taobh a Deas baile Ghlaschu a th' ann am Pàirc Dùthcha Pollok. Tha e mu 150 heactair ann am farsaingeachd, is e far an lorgear Taigh Pollok agus a' Chruinneachadh Bhurreill.

## Ceanglaichean a-mach
* Pàirc Dùthcha Pollok (Làrach-lìn Comhairle Baile Ghlaschu)
Aonghas MacEanruig

B'e neach-aithris agus aistear à Àird nam Murchan a bha ann an **Aonghas MacEanruig** (Beurla: *Angus Henderson*).

Rugadh ann an 1866 agus bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu. Sgrìobh e pìosan airson irisean Gàidhlig, mar eisimpleir ''An Solaraiche'' agus ''Na Duilleagan Gàidhlig''. 

Bha MacEanruig 'n sàs gu mòr anns na h-irisean aig Ruaraidh Arascain is Mhàirr: *[[Guth na Bliadhna]]*, *Alba, An Sgeulaiche*, *An Ròsarnach*, *The Scottish Review* agus *The Pictish Review*.

Chaochail e gu h-obann 30 an Dàmhair 1937 dhachaigh ann an Glaschu.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 'Aonghas MacEanraig,' ''Pròiseact Arascain'' (Oilthigh Ghlaschu)
* 'Pròiseact AME,' ''A' Cheàrdach: Eachdraidh is poileataigs a’ chlas-obrach ann an Gàidhlig''

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Jeanne d'Arc

B' e saighdear agus taibhsear a bha ann an **Jeanne d'Arc** no Maighdeann Orléanach.

Timcheall air 1412 rugadh i ann an Domrèmy ann an Siorrachd Bhar anns an Fhraing an ear-thuath. Nuair a bha i a dh'aois 13 fhuair i "fiosan" spioradail à naoimh agus à aingealan agus ann an 1428 dh'innis na guthan seo dhi gum bu chòir dhi an sèist Sasannach far Orléans a thogail agus Crùn na Frainge a bhuannachadh airson an Dauphin, oighre an Rìgh. Bha an Fhraing a' cogadh ri Sasainn agus ri Burgandaidh aig an àm sin. Dhearbh i air a h-uncail, Durand Laxart, ga toirt gu Robert de Baudricourt ann an Vaucouleurs, a thug i gu caisteal an Dauphin fhèin ann an Chinon.

Ged nach do d'fhuair i taic bho na comandairean Frangaich, threòraich i na feachdan an aghaidh nan Sasannach ann an Orléans. Bha i air a gonadh ach thill i an ath-là is thuit Orléans aig na Frangaich 8 an Cèitean 1429. An dèidh sin bhuannaich iad bailtean cudromach ri taobh an Abhainn Loire agus chaidh an Dauphin a chrùnadh mar Teàrlach VII 17 an t-Iuchar 1429 ann an Reims far an deach a h-uile Righ a chrùnadh bho Ùisdean Capet ann an 987.

Dh'fhuirich i anns a' chùirt gu ruige 1430 is i a' dol gu Compiègne far an do shabaid i ri na Sasannaich agus na Burgandaich. Chaidh a glacadh leis na Sasannaich agus loisg iad i ri bacan 30 an Cèitean 1431. Chaidh i na naomh ann an 1920.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean
* 

Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Rèile Breatannach Clas 334

'S e ioma-aonad dealain a th' anns an **Rèile Breatannach Class 334** air a thogail le Alstom ann am Birmingham. Tha iad pàirt den teaghlach Coradia Juniper Alstom, còmhla ri an Clas 458 agus 460.

## Mion-fhiosrachadh cabhlach
Rèile Breatannach Clas 385

Is e seòrsa ioma-aonad dealain a th' anns an **Rèile Breatannach Clas 385 ''AT200**'' air a thogail le Rèile Hitachi airson Rèile na h-Alba. Tha iomlan de 70 aonad air a bhith air a thogail, roinnte a-steach do 46 seataichean trì-car agus 24 seataichean ceithir-car. Stèidhichte dheth an dealbhadh den Hitachi A-train, tha iad pàirt den teaghlach thoradh Hitachi AT200.

## Mion-fhiosrachadh cabhlach
Eilean Reachlainn

'S e eilean eadar Èirinn agus Alba a tha ann an **Reachlainn** (Beurla: *Rathlin*). Tha timcheall air 150 daoine a' fuireach ann agus tha dà aiseig a' dol gu Baile an Chaistil air a' mhòr-thìr. 'S ann aig an Comann Rìoghail Dìon nan Eun a tha an tèarmann nàdair.

A-rèir beul-aithris, thagair am Mòrair Crawford à Lisnorris an t-eilean ann an 1617 is e ag innse gun do thug Seumas IV Alba dha e. Nam maireadh nathair beò anns an eilean, bhiodh e na phàirt de dh'Alba, ach bhàsaich an nathair is chaidh e na phàirt de dh'Èirinn.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Reachlainn
Roinn-seòrsa:Èirinn
Gaisgeach-mòr

'S e sèorsa de caractar ficseanail, caractar ann am ficsean-saidheans/ficsean tuairmeasach agus film amsaa a tha ann an **gaisgeach-mòr**, **sàr-ghaisgeach** neo **laoch-mòr**.
'S e am prìomh amas aige daoine a dhìon agus a chuideachadh agus ceartas a dhìon tro na gnìomhan air leth gaisgeil agus uasal aige. Bidh ghaisgich-mór cuideachd gu tric a’ cur aodach orra gus am fìor dhearbh-aithne fhalach agus tha comasan aca a bharrachd air comasan neach àbhaisteach (is e sin, mòr-chumhachdan) a chuir air leth bho ghaisgeach àbhaisteach iad.

## Eisimpleirean
* Batman, gaisgeach-mòr anns an DC Comics le Bob Kane agus Bill Finger
* Superman 
* Captain America
* Captain Marvel
* Spider-Man, gaisgeach-mòr comaigean air a chruthachadh le Stan Lee agus air a dhealbhadh le Steve Ditko airson Marvel Comics
* Black Panther
* Iron Man
* Juspion, gaisgeach-mòr anns an t-sreath telebhisean *[[tokusatsu]]* Iapanach *[[Kyojū Tokusō Juspion]]*

## Seallaibh cuideachd
* Gaisgeach
* ana-gaisgeach

## Ceanglaichean a-mach
* Mìneachadh air Faclair Cambridge (ann an Beurla)

Roinn-seòrsa:Clàran nam gnàth-charachtair
Roinn-seòrsa:Charachtair stoc
Roinn-seòrsa:Gnàthan-charachtair
IONIS Education Group

IONIS Education Group








	Stèidhichte
	1980


	Suidheachadh
	Paris, France


	Oileanaich
	35.000


	Làrach-lìn
	 https://www.ionis-group.com 







Chaidh **IONIS Education Group** a stèidheachadh ann an 1980 ann an Paris.

## Ceanglaichean a-muigh
* IONIS Education Group

Roinn-seòrsa:Oilthighean
John Beag Ó Flatharta

'S e seinneadair agus craoladair Èireannach à Leitir Mealláin a th' ann an **John Beag Ó Flatharta** . Thòisich e a’ seinn aig deireadh nan 1970n. Bho 1980, tha e air measgachadh de cheòl dùthchail agus òrain anns an t-seann-nòs a fhoillseachadh ris a’ chòmhlan aige, Na hAncairí.

An dèidh dha Anna Hargraves a phòsadh, rinn iad eilthireachd dha na Stàitean Aonaichte, ach chaochail i òg agus d'fhàg i John Beag ris fhèin còmhla ris am mac òg aca, Liam. Thill John Beag agus Liam a dh’Èirinn ann an 2007. Fhuair John Beag obair ri Raidió na Gaeltachta, agus lean e air a’ sgaoileadh clàran ùra.

### Òrain
Tha na h-òrain aige a’ dèiligeadh ri diofar chuspairean a tha cudromach do choimhearsnachd Chonamara: fògaradh, coimheachas is gaol, agus am muir. Chluich John Chóil a' Breathnaigh às an Trá Báin am bogsa-ciùil air a’ chiad chlàr aige, ‘Faoi Lán tSeoil’, ach chleachd Iain Beag measgachadh de luchd-ciùil air a’ chuid eile dhe na clàran aige.

'S iad 'Amhrán Chuigéil' (mu dheidhinn rèisean hùicèirean na Gaillimhe) a bh' air a' chlàr 'Faoi Lán tSeoil', 'The Nazarene Song' (a sgrìobh Eddie Ó Conghaile mun droch shìde aig muir), agus 'Amhrán Mháinis' (òran caoinidh traidiseanta) na h-òrain as ainmeile a th' aige .

### Aithneachadh
Anns a’ bhliadhna 2022, chaidh Duais RTÉ Raidió na Gaeltachta a thoirt do John Beag, airson an obair a rinn e ar son cànan agus coimhearsneachd na Gàidhlig agus na Gaeltachta.

## Clàran
Robbie Coltrane

B'e actair agus neach-comadaidh à Alba a bha ann an **Robbie Coltrane** (30 am Màrt 1950–14 an Dàmhair 2022).

## Fiolmaichean

* *Flash Gordon* (1980)
* *Death Watch* (1980)
* *Subway Riders* (1981)
* *Krull* (1983)
* *Chinese Boxes* (1984)
* *The Supergrass* (1985)
* *Defence of the Realm* (1985)
* *Henry V* (1989)
* *Danny, the Champion of the World* (1989)
* *Nuns On The Run* (1990)
* *The Pope Must Die* (1991)
* *Goldeneye* (1995) 
* *The World Is Not Enough* (1999)
* *Harry Potter and the Philosopher's Stone (2001)
* *Harry Potter and the Chamber of Secrets (2002)
* *Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (2004)
* *Harry Potter and the Goblet of Fire (2005)
* *Stormbreaker* (2006)
* *Harry Potter and the Half-Blood Prince* (2009)
* *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 1 (2010)
* *Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2 (2011)

## Telebhisean
* *The Comic Strip Presents...* (1982-2012)
* *Alfresco* (1983)
* *A Kick Up the Eighties* (1984)
* *Blackadder The Third* (1987) 
* *Tutti Frutti* (1987)
* *The Bogie Man* (1992)
* *Cracker* (1993-2006)
* *Robbie Coltrane - B-Road Britain* (2007)
* *National Treasure* (2016)

Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Walt Disney

B' e riochdaire fhilm a bha ann an **Walt Disney**.

Rugadh e 5 an Dùbhlachd 1901 ann an Chicago. Ghluais an teaghlach dha gu Missouri.

Rinn e dealbhan-èibhinn nuair a bha e òg. Eadar 16 agus 18 bliadhna a dh'aois dhraibh e carbadan-eiridinn anns an Fhraing ri linn a' Chogaidh Mhòir. An dèidh sin ghluais e do Kansas City, Missouri agus Hollywood far an do dh'obraich e còmhla ri Ub Iwerks. B' e Disney a rinn a' chiad beò-dhealbhadh le traca fuaime mar-aon, *Steamboat Willie*.

Ri linn an Dàrna Chogaidh, dh'obraich na stiùideothan Dhisney air filmichean trèanaidh agus thill iad gu dibhearsan an dèidh sin, le cartùnaichean mar *Fantasia*, *Sleeping Beauty* agus filmichean beò. Stèidhich e pàircean dibhearsain ann an Anaheim ann an California, Disneyland agus Disney World ann am Florida.

Ann an 1966 bhàsaich e aig aois 65 ann am Burbank.
Tha fathann ann gu bheil corp Dhisney reòthta is e a' feitheamh aiteimh nuair a bhios dòighean ùra airson an aillse a mharbh e a leigheas ach 's e breug a th' innte.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Seangan

'S e meanbh-fhrìde anns an teaghlach Formicidae a tha ann an **seangan**.

Tha meadhanan seang aca, agus mar sin tha "seangan" air. Tha a h-uile spèiseas sòisealta is iad a' fuireach ann an coileanaidhean. Mar sheilleanan agus speachan tha gath orra. Seo am ball-bodhaig leis an do rug an sinnsearan uighean.

Tha seanganan ri fhaicinn air feadh na h-Alba.

## Air aghaidh na tìre
Tha Cnoc nan Seangan faisg air Linne Fharair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beathaichean
Cultar

Tha **cultar** cudromach do dhaoine ach tha mòran mìneachaidhean tar-iadhach ann. Tha fear ag innse gur e co-theacsa airson ar beathaichean agus dòigh beatha a th' ann. Tha fear eile ag innse gun tèid cultaran a chruthachadh tro fhèin-fhiosrachaidhean a tha coitcheanta am measg nam ball. A-rèir luchd-teòirigeachaidh eile, 's e conaltradh a tha ann, agus tha teòirig agus brìgh chumanta gu bheil cultar a' ciallachadh rudeigin mar dhearbh-aithne, mar eisimpleir ann an Èirinn a Tuath.

## Freumhan an fhacail
'S e facal-iasaid meadhanach nuadh a tha ann. Cha do nochd e ann an Gairm, mar eisimpleir, no tùs eile ann an DASG ro 1986. Ged a nochd am facal *cultura* anns an t-seagh seo ann an obair Cicero, chan fhaicteadh *culture* a' ciallachadh seo gu tric ron 19mh linn. 
## Faclan-luirg
Sgrìobh Raymond Williams às a' Chuimrigh mu dhèidhinn cultair, agus *Keywords* ('faclan-luirg') an obair dha as ainmeile. Seo cruinneachadh aistean mu 110 faclan-luirg aig a bheil mòran brìghean agus ciallachaidhean a tha tar-iadhach, coileantach agus co-àicheil. Mar sin, tha e doirbh na faclan-luirg seo eadar-theangachadh. Seo liosta far a bheil na h-eadar-theangachaidhean toinnte, tar-iadhach agus co-àicheil ann an dòighean eile anns a' Ghàidhlig na tha iad anns a' Bheurla. Gu tric chan eil eadar-theangachadh anns a' bheil dà-sheaghachdan a tha coltach ris na dà-sheaghachdan Beurla.

: Eastaidaigeach, eileachadh, anarcachd, daonn-eòlas, ealan, giùlan, bùirdeas, biurocrasaidh no oifigealachd, calpachas, cùrsa no cùrsa-beatha no cùrsa-obrach, carthannas, "city", sìobhaltas, clas, "collective", malairteachas, "common", conaltradh, comannachd, coimhearsnachd, co-aonta, caitheadair, gnàthach, dùthcha, cruthachail, deamocrasaidh, dearbh, leasachadh ("development" agus "improvement"), dual-chainnt, "dialectic", "doctrinaire", eag-eòlas, foghlamaichte, "elite", eimpireach, co-ionannachd, bitheil, fèin-fhiosrachadh, eòlaiche, dubh-shaothrachadh no brath, teaghlach, ficsean, "folk", foirmeileach, ginealach, gintinneach, sàr-ghin, "hegemony", eachdraidh, daonnachd, "idealism", ideòlas, ìomhaigh, ìmpireileas, "individual", gnìomhachas, "institution", àrd-chiallach no innleachdail, "interest", "isms", sgleò-chainnt, saothair, libearal, saoradh, litreachas, duine, stiùireadh no manaidsearachd, "the masses", adhbharachas, meacanaigeach, na meadhanan, eadar-mheadhanachadh, meadhan-aoiseil, nuadh, lèir-shealbhachd, miotas, nàiseantach, tùsanach, nàdarrachas, nàdar, cumanta no àbhaisteach, fàs-bheartach, "originality", "peasant", pearsa, feallsanachd, "popular", posataibheach, pragmataig, prìobhaideach, adhartach, inntinn-eòlach, cinneadh, radaigeach, reusanta no raiseanail, ais-cheumnach, fìorachas, ath-leasachadh, roinneil, riochdaire no riochdachail, aramach, romansach, saidheans, mothachadh, gnè, sòisealach, comann, sòiseo-eòlas, "standards", inbhe, structarail, "subjective", blas, teicneòlas, teòiridh, traidisean, "unconscious", fo-shochairichte, cion-cosnaidh, "utilitarian", ainneart, beartas, sochair, an Iar, obair 

## Faic cuideachd
* Dualchas
* Beul-aithris
* Dùthchas
* Saoghal na Gàidhlig

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cultar
Beatha

'S e saidheans mu rudan aig a bheil **beatha** a tha anns a' bhith-eòlas. Ach dè tha beatha fhèin?

Tha mòran deifiniseanan ann. A rèir Plato bha beatha lusach, aig a bheil a h-uile fàs-bheart, beatha bheathach, aig a bheil na beathaichean, agus beatha reusanach, aig a bheil daoine. Ach a rèir Aristotle 's urrainn do a h-uile rud beò a chruth a chumail an aghaidh atharraichean, agus a rèir Descartes b' e an rud as cudromaiche an diùrr no an deò, a bhios a' roinn daoine bho beathaichean nach biodh ach innealan. Sin *vitalism* agus chreid mòran luchd-saidheans ann gus an 20mh linn.

Lorg Edward Trifonov 123 deifiniseanan na beatha anns a' bhith-eòlas. Tha gineadh agus atharrachadh anns a h-uile mìneachadh. Feumaidh beatha lùths cuideachd, agus nam biodh atharrachadh ann, bhiodh ioma-fhillteachd ann cuideachd. Bidh teine a' gintinn teine, ach chan eil beatha ann.

## Connspaid
A bheil bìorasan beò? Chan eil seo soilleir. A rèir aon teaghlach de dheifiniseanan tha iad beò, a rèir mìneachaidhean eile chan eil iad beò agus a rèir treas seòrsa chan eil iad beò ach nuair a bhios iad ag obair ann an ceallan beò. Mhol James Lovelock gur e siostam singilte a bha anns an Talamh is e ga riaghailteachadh fhèin agus mar sin beò.

## Beatha fhuadain
Tha eachdraidh fhada de mhodalan beatha ann an coimpiutairean, le riaghailtean sìmplidh mar Geama na Beatha le John Horton Conway no eag-shiostaman ioma-fhillte.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Domhan

'S e fànas agus ùine agus a h-uile rud a tha annta a tha anns an **domhan**.

Lorg Edwin Hubble gun robh reul-chriosan eile a' dol air falbh bhon Talamh is an luaths co-chuideil ris an astar. Tha seo a' ciallachadh gu bheil an domhan ag atachadh agus mar sin bha a h-uile rud aig an aon phuing - seo am Brag Mòr agus a-rèir an saideal Planck bha e 13.82 billean bliadhna air ais.

Tha fianais ann airson a' Bhrag Mhòir anns an rèididheachd chosmaig chùlanach, air sgàth 's gun robh an domhan glè theth o thùs is e air fuarachadh mar a tha e ag atachadh. Ro-innis Robert Alpher seo ann an 1948 is lorg Arno Penzias is Robert Wilson le tuiteamas ann an 1965 e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Saidheans
Tinneas Alzheimer

'S e tinneas na h-eanchainne a tha ann an **tinneas Alzheimer**.

'S e cruth as cumanta de sheargadh-inntinne a tha ann an Alba.

B' e Alois Alzheimer a dh'aithris tè le tinneas mì-àbhaisteach de dh'eanchainn. Ged a bha i ach 50 bliadhna a dh'aois, dh'fhulaing i le paranoidheachd, miann-còmhraig, breisleach agus cadal mì-shocrach is bhàsaich i an dèidh do 5 bliadhna. Bha plàcan agus rocan anns an eanchainn aice. Dh'fhoillsich Emil Kraepelin *Psychiatrie* ann an 1910 le tuairisgeul an tinneis seo agus tinneas Alzheimer air.

Bhuannaich Alzheimer Scotland Duais Comhairsneachd na Gàidhlig ann an 2021.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Tinneasan
Port Fairy

Tha **Port Fairy** na bhaile-mòr ann an Bhictòria, Astràilia.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Sinéad O'Connor

B' e seinneadair, sgrìobhadair òrain agus neach-iomairt poileataigeach Èireannach a bha ann an **Sinéad O'Connor** (8 an Dùbhlachd, 1966 - An t-Iuchar, 2023).

## Clàran

* *The Lion and the Cobra* (1987)
* *I Do Not Want What I Haven't Got* (1990)
* *Am I Not Your Girl?* (1992)
* *Universal Mother* (1994)
* *Faith and Courage* (2000)
* *Sean-Nós Nua* (2002)
* *Throw Down Your Arms* (2005)
* *Theology* (2007)
* *How About I Be Me (and You Be You)?* (2012)
* *I'm Not Bossy, I'm the Boss* (2014)

Roinn-seòrsa:Seinneadairean
DNA

'S e moileciuil a tha a' còdachadh fiosrachadh airson creutairean a dhèanamh a tha ann an **DNA** (searbhag dhiocsairiobo-niùclasaich, Beurla: *deoxyribonucleic acid*).

## Structar

'S e hèileags dùbailte a tha ann, is na h-iallan à fosfat, siùcair agus bun – adenine (A), thymine (T), cytosine (C) agus guanine (G). Bidh adenine a' paidhreachadh ri thymine agus cytosine a' paidhreachadh ri guanine. Tha an t-sreath de bhunan a' mìneachadh na gin-sheòrsa agus seo a' cruthachadh, còmhla ri buaidhean àrainneachdail, na fèano-sheòrsa.

## Eachdraidh
Lorg Friedrich Miescher moileciuil ùr ann an ceallan fala geala, is chur e "nuclein" air. Seo DNA agus grunnan-feòla a shiubhal. Lorg Maurice Wilkins gun robh dà structar aig DNA, cruth A a bha criostalach agus cruth B a bha faisg air criostalach. Ann an 1951 rannsaich Wilkins cruth A agus Rosalind Franklin cruth B. Tha ise ainmeil airson Photograph 51, dealbh de phàtran a rinn gathan-x nuair a chaidh iad tro cruth B. Às an ìomhaigh seo lorg i gu bheil an t-aonad ath-thriallach mòran nas motha na aonadan ann am moileciuilean eile, agus gun robh co-chothromachd *C*2 air. Ach b' e Francis Crick agus James Watson a dhearbh structar DNA le modalan de chairt-bhòrd. Bhuannaich iad agus Wilkins an Duais Nobel an dèidh do Fhranklin a bhàsachadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Robbie Shepherd

B' e craoladair agus ùghdar à Alba bha ann an **Robbie Shepherd** (Dùn Eachd, 28 an Giblean, 1936–1 an Lùnastal, 2023).

Bha Shepherd ainmeil mar phreasantair *Take The Floor* air BBC Radio Alba airson 35 bliadhna agus mar cholbhaiche seachdaineil anns an Albais airson pàipear-naidheachd *Press and Journal*. Sgrìobh Shepherd cuideachd leabhraichean air dannsa Albannach agus ceòl.

Bhàsaich Shepherd 1 an Lùnastal 2023, aig aois 87.

## Leabhar-chlàr

* *Let's Have a Ceilidh: Essential Guide to Scottish Dancing* (1992), ISBN 0862414121.
* *A Dash O' Doric: The Wit and Wisdom of the North-East* (1995), ISBN 0862415616.
* *Anither Dash O'Doric* (1996), ISBN 086241637X.
* *Dash O'Doric 3: One for the Road* (2004), ISBN 1841583243.
* *Robbie Shepherd's Doric Columns* (2006), ISBN 1841585246.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Bheurla Ghallda
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Seasaidh NicLachlainn

B' e seinneadair à Alba a bha ann an **Seasaidh NicLachlainn** (no **Seònaid NicLachlainn** a-rèir a clach-uaigh; Beurla: *Jessie MacLachlan*).

Tha i ainmeil air sgàth 's gun robh i a' chiad seinneadair a ghabh òran anns a' Ghàidhlig air chlàr ann an 1899. Rugadh i ann an 1866 agus thogadh i anns an Òban agus athair dhi à Muile agus a màthair à faisg air an Òban. Nuair a bha i na deugaire ghluais i do Ghlaschu agus b' e seo far an robh i air an àrd-ùrlar airson a' chiad turais. Dh'fhàs i ainmeil agus ise a' gabhail òrain opara cuideachd - mar eisimpleir sheinn i ann an Caisteal Bhaile Mhorail anns na 1890an. Chaochail i ann an Glaschu dìreach an dèidh dhi a thilleadh bhon Fhraing anns a' Chogadh Mòr. Chaidh a tìodhlacadh ann an Cladh Cathcart ann an Glaschu.

Bha iomairt anns an Dàmhair 2020 airson a clach-uaigh, a bha ann an droch stàit, a chàradh. Shoirbhich an oidhirp seo agus chaidh goireasan a chruthachadh le Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Jim Sturgeon

'S e cleasaiche à Alba a tha ann an **James „Jim“ Sturgeon**. Dh'fhàs e suas agus bha e a' fuireach ann an Sealtainn.

## Filmichean
Seo liosta de chuid de na filmichean as ainmeile aige:

* 2009: The Last Lovecraft: Relic of Cthulhu
* 2011: Falling Overnight
* 2012: Blue Like Jazz
* 2012: The Kitchen
* 2013: Bounty Killer
* 2013: iSteve
* 2013: Evidence
* 2014: Mockingbird
* 2014: A Merry Friggin' Christmas
* 2015: The Bronze
* 2016: Show Yourself
* 2016: Road to the Well
* 2018: Spell
* 2019: The Mortuary Collection
* 2020: Vampire Dad

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Michael Anthony Perez

'S e cleasaiche às na Stàitean Aonaichte a tha ann am **Michael Anthony Perez**. Rugadh e ann an East Los Angeles, Calafòrnia.

Dh'fhàs e ainmeil leis an t-sreath telebhisean *Mayans M.C.* anns an robh e a' cluich eadar 2019 is 2023.

## Obair
Seo liosta de chuid de na filmichean anns an robh e a' cluich:

### Filmichean
* 2016: Happy Birthday
* 2017: Escape Artist
* 2019: Hold On
* 2020: Exodus of the Prodigal Son
* 2024: Suicide by Cop

### Telebhisean
* 2015–2016: East Los High
* 2019: The Rookie
* 2019–2023: Mayans M.C.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
__NOTOC__
Annette Crosbie

'S e cleasaiche à Alba a tha ann an **Annette Crosbie**. Rugadh i ann am Meadhan Lodainn air 12 an Gearran 1934.

Dh'fhàs i ainmeil leis an t-sreath telebhisean *One Foot in the Grave* anns an robh i a' cluich eadar 1990 is 2001.

## Obair
Seo liosta de chuid de na filmichean anns an robh i a' cluich:

### Filmichean
* 1972: Follow Me
* 1976: The Slipper and the Rose: The Story of Cinderella
* 1991: The Pope Must Die
* 1994: Solitaire for 2
* 1997: Shooting Fish
* 1999: The Debt Collector
* 2014: What We Did on Our Holiday
* 2014: Into the Woods
* 2016: Dad's Army
* 2017: Eat Locals

### Telebhisean
* 1970–1980: Play for Today
* 1986–1989: Screenplay
* 1987: Taggart
* 1990–2001: One Foot in the Grave
* 1991: Chernobyl: The Final Warning
* 1995–1996: Screen Two
* 1997: Wyrd Sisters
* 1997–1999: An Unsuitable Job for a Woman
* 1999: Oliver Twist
* 2001: Waking the Dead
* 2003: Calendar Girls
* 2008: Little Dorrit
* 2009: Hope Springs
* 2015: Cider with Rosie

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
__NOTOC__
Bruce Guthro

B' e seinneadair anns a' chòmhlan-ciùil Runrig à Alba Nuadh a bha ann am **Bruce Guthro**.

Chaidh e san còmhlan-ciùil ann an 1998 agus bha e na bhall gu ruige 2018. Chaochail e ann an 2023 aig aois 62 an dèidh a bhith a' fulang le aillse fad bliadhnaichean.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Runrig
Gottfried Wilhelm Leibnitz

B' e feallsanaiche agus matamataigear às a' Ghearmailt a bha ann an **Gottfried Wilhelm Leibnitz**.

Tha e ainmeil air sgàth 's gun do chruthaich e an comharradh àbhaisteach airson a' chalcalais, rinn e inneal airson rìomhaireachd agus sgrìobh e feallsanachd anns an robh coincheip de mhònadan.

## Beatha

Rugadh e ann an Leipzig 1 an t-Iuchar 1646. Dh'inntrig e an t-oilthigh nuair a bha e ach 14 bliadhna a dh'aois. Dh'ionnsaich e matamataig agus feallsanachd à Erhard Weigel aig Oilthigh Jena ach fhuair e dotaireachd ann an lagha ann an 1667. Rannsaich e matamataig agus fiosaig còmhla ri Christiaan Huygens ann an 1672 agus chaidh e dhan Comann Rìoghail ann an Lunnainn ann an 1673 agus thagh iad mar bhall e ann an 1673. Thaisbean e inneal rìomhaireachd ach cha do chur e crìoch air. Thill e gu Paris far an do dh'innlich e a' chomharradh ∫*f*(*x*) d*x* airson iontagrachaidh a tha sinn fhathast a' cleachdadh anns an latha an-diugh.

Chaidh e na leabhar-lannaiche agus comhairliche airson Diùc Hànobhar ann an 1676 agus mhair e an sin gus an do bhàsaich e 14 an t-Samhain 1716.

## Strì ri Newton
Dh'fhoillsich Leibnitz an obair aige air diofarachadh ann an 1684 agus air iontagrachadh ann an 1686. Ged a sgrìobh Isaac Newton air na cuspairean seo ann an 1671, cha do dh'fhoillsich Newton e agus chuir John Keill, matamataigear à Alba, mèirle-sgrìobhaidh air Leibnitz. Chuir comataidh a' Chomainn Rìoghail taic ri Newton ann an 1713 ach b' e Newton fhèin a sgrìobh an aithris! Sgrìobh Leibnitz gu Caroline à Anspach a bha na bana-phrionnsa na Cuimrigh aig an àm sin agus e a' toirt rabhadh an aghaidh Newton. Dh'iarr i eadar-theangachadh de *Theodicé* aig Leibnitz agus dh'eadar-theangaich Samuel Clarke e. Tha an co-sgrìobhachas eadar Leibnitz agus Clarke cudromach ann am feallsanachd saidheins.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Feallsanaich Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Matamataig
Joao Grimaldo

'S e cluicheadair ball-coise a th' ann an **Joao Grimaldo**. Rugadh e air an 20 an Gearran, 2003, ann an Lima anns Pearù. 

Roinn-seòrsa:Cluicheadairean buill-choise
Roinn-seòrsa:Daoine à Pearù
Lucas Rijneveld

'S e sgrìobhadair agus bàrd às na Tìrean Ìsle a tha ann an **Lucas Rijneveld** (a-cheana **Marieke Lucas Rijneveld**). Rugadh e air 20 an Giblean 1991.

## Leabhar-chlàr
### Nobhailean
* *De avond is ongemak* 
* *Mijn lieve gunsteling*
### Bàrdachd
* *Komijnsplitsers*
* *Kalfsvlies*
* *Fantoommerrie*

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean às na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Benjamin List

'S e ceimigear às a' Ghearmailt a tha ann am **Benjamin List**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2021 airson obrach aige còmhla ri David MacMillan.

Rugadh e ann am Frankfurt 11 am Faoilleach 1968. Dh'ionnsaich e ceimigeachd aig Oilthigh Saor Bherlin agus sgrìobh e an tràchdas aige mu co-chur pàirt dhem biotamain B12 aig Oilthigh Fhrankfurt. Rinn e postdoc aig Institiud Scripps ann an La Jolla far an deach e na leas-ollamh agus leasaich e iom-obrachaidhean aisimeadrach le proline mar chatailist. Thill e dhan Ghearmailt ann an 2003  agus e na stiùiriche aig an Institiud Mhax Planck airson rannsachadh charboin ann am Mülheim an der Ruhr.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
David MacMillan

'S e ceimigear à Alba a tha ann an **David MacMillan**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2021 còmhla ri Benjamin List.

Rugadh e ann am Bellshill agus bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu. Rinn e dotaireachd aig Oilthigh Chalafòrnia, Irvine còmhla ri Larry Overman is dh'obraich e aig Oilthigh Harvard far an do leasaich e catailistean a bha fàs-bheartach nach robh cho cugallach a thaobh ogsaidein agus fliuicheid a bha catailistean meatailteach. 
An dèidh sin dh'obraich e aig Oilthigh Bherkeley mus deach e na ollamh aig Oilthigh Phrinceton ann an 2006.
Bhuannaich e am Bonn Chorday-Morgan ann an 2005 agus bha e na chiad dheasaiche de *Chemical Science* eadar 2009 agus 2014.

Chleachd e an airgid a bhuannaich e airson carthannas airson taic a thoirt ri sgoilearan bochda ann an Alba a stèidheachadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
2021

'S e bliadhna anns a' mhìosachan Griogarach a tha ann an **2021**.

## Tachartasan
* Taghadh Albannach 2021. Dh'fheum Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba seat eile airson mòr-chuid anns a' Phàrlamaid.
* Cùmhnant Taigh Bhòid. Chaidh na h-Uainich ann an Riaghaltas na h-Alba còmhla ris an SNP le Patrick Harvie agus Lorna Slater mar mhinistearan.

## Bàsan
* 4 am Faoilleach: Martinus Veltman, fiosaigiche
* 9 an Giblean: Prionnsa Philip, Diùc Dhùn Èideann
* an Dàmhair: Eòin Dòmhnallach (Cille Mhoire)
* 19 an Dùbhlachd: Robert Grubbs, ceimigear

Roinn-seòrsa:21mh linn
2022

'S e bliadhna anns a' mhìosachan Griogarach a tha ann an 2022. 

## Tachartasan
* 24 an Gearran: Ghabh feachdan na Ruis a-steach anns an Ucràin
* 20 am Màrt: Cunntas-sluaigh na h-Alba 2022
* An Rìoghachd Aonaichte: Bliadhna nan triùir phrìomhairean agus nan ceathrar sheansailearan. Chaidh Liz Truss na prìomhaire agus ann an ùine nach robh fada, Rishi Sunak na prìomhaire an a dèidh.
* Chaidh Teàrlach III na Rìgh na Rìoghachd Aonaichte agus dùthchannan eile fad a' Cho-fhlaitheis

## Bàsan
* 8 an t-Sultain: Bànrigh Ealasaid II
* 14 an Dàmhair: Robbie Coltrane
* 19 an Dùbhlachd: Aonghas Dubh MacNeacail

Roinn-seòrsa:21mh linn
Michael Shanks

'S e tidsear, ruitheadair agus neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Michael Shanks** BP.

Mus do bhuannaich e frith-thaghadh anns an Ruadh-Ghleann agus Hamilton an Iar airson nan Làbarach le 17,845 bhòt an aghaidh 8399 bhòt aig Katy Loudon às an SNP an dèidh do Mhairead Ferrier ath-chuinge ath-ghairm a chall bha e na thidsear nuadh-eòlais agus ruith e a h-uile 6143 sràidean ann an Glaschu fad na lockdowns ann an 2020 agus 2021.

Bhuannaich e sgìre ùr, An Ruadh-Ghleann ann an Taghadh Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte 2024. Chaidh e na fho-rùnaire Stàite na Pàrlamaid ann an Roinn Teàrainteachd Lùiths agus Neoini Lom anns an Iuchar 2024.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
2023

'S e bliadhna anns a' mhìosachan Griogarach a tha ann an **2023**.

## Tachartasan

* Leig Nicola Sturgeon a dreuchd suas agus chaidh Humza Yousaf na phrìomh-mhinistear na h-Alba. Sheas e an aghaidh Ceit Fhoirbeis agus bha an toradh gu math faisg.
* Cogadh eadar Iosrael agus Hamas ann an Raon Ghaza.
* Stoirm Gerrit

## Bàsan
* 8 an Cèitean: Iain MacPhàrlain (am Briogadiar)
* 21 an t-Ògmhios: Winnie Ewing, neach-poileataigs
* 1 an Lùnastal: Robbie Shepherd, craoladair
* 5 an t-Sultain: Bruce Guthro, neach-ciùil ann an Runrig
* 5 an t-Samhain: An Dr Fionnlagh MacLeòid, sgrìobhadair agus craoladair
* 30 an t-Samhain: Alistair Darling, seann seansalair an ionmhais

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:21mh linn
Niall Gobha

'S e fìdhleir ainmeil anns an t-seachdamh linn deug a bh' ann an **Niall Gobha** (Beurla: *Niel Gow*; 1727–1mh den Mhàirt 1807). Rugadh e ann an Srath Bhreamhainn, Siorrachd Pheairt, agus thogadh e faisg air làimh anns an Inbhir. Chaidh 87 puirt a sgrìobhadh leis, ann an stoidhle traidiseanta na h-Alba.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach
Lisa Cameron

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Lisa Cameron** BP.

Rugadh agus thogadh i ann an Cille Bhrìghde an Ear. Dh'ionnsaich i Beurla agus Saidhg-eòlas aig Oilthigh Shrath Chluaidh agus chaidh i na saidhg-eòlaiche clionaigeach.

Riochdaich i Cille Bhrìghde an Ear, Srath Abhainn agus Lios Mo Fhèige airson Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba on Taghadh Coitcheann ann an 2015 gu ruige Dàmhair 2023 nuair a chaidh i ann am Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba is i a' toirt slaic do SNP air làimhseachadh nan gearan air Patrick Grady.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Sanskrit

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Sanskrit**.

Chaidh gràmar na Sanskrit a sgrìobhadh le Panini mu 500 rC. Tha an *Astadhyayi* a' mìneachadh riaghailtean gramataigeach airson faclan fillte agus seantansan a thogail agus iad gu math coltach ris an comharrachadh a leasaich John Backus anns an 20mh linn.

Ged a tha Hindi na cànan oifigeil nan Innseachan a-rèir na Bun-reachd tha a' Bhun-reachd a' moladh Sanskrit mar thùs airson briathrachais ùir. 'S e tè de na 22 cànain oifigeil anns an 8mh Clàr aig a' Bhun-reachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach
Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
An cnatan-mòr

'S e galar analach a tha anns **a' chnatan-mòr**.

Seo comharran a' chnatain-mhòir:

* teasad gu h-obann
* sgìths
* ceann goirt
* amhaich ghoirt
* sruth às an sròin neo sròn stobte
* sreothartaich
* casad

Tha comharran nas obainne na comharran a' chnatain agus nas treasa.

Tha banachdaichean ri fhaighinn ann an Alba airson inbhich agus cloinne.

'S e bìorasan anns an gèineas Orthomyxovirus as coireach dhan chnatan mòr. Tha na seòrsaichean A agus B nas cudromaiche ann an daoine. Tha A(H1N1) agus A(H3N2) a' dol timcheall aig an àm seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Tinneasan