open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diùcachd Mhecklenburg-Güstrow

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileachd am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an **Diùcachd Mhecklenburg-Güstrow** (Gearmailtis: *Herzogtum Mecklenburg-Güstrow*) Nochd *Diùcachd Mhecklenburg-Güstrow* ann an 1480 agus bha e ann mar stait fad trì tursan: 1480 gu 1483, 1520 gu 1610 agus mu dheireadh thall 1621 gu 1695. Ann an 1701 roinneadh an stait eadar dà dhùthaich ùr air adhbharan sealbhan. Le sin nochd Diùcachd Mhecklenburg-Schwerin le a phrìomh-bhaile ann an Schwerin agus Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz, le a phrìomh-bhaile ann an Strelitz. B' ann anns na h-oghaichean a bha ceannardan an dà stait.

## Ceanglaichean A-muigh
*Euroatlas
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ratzeburg

‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na Gearmailt a th’ ann an **Ratzeburg** (IPA: *ʁatsəbʊʁk*, plattdüütsch: *Ratzborg*). 'S ann à *Ratibor*, ainm ceann-feadhna Slàbhach agus *burg* (dùn) anns a’ Ghearmailtis a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig 36m os cionn ìre na mara air leth-eilean air a chuairteachadh le còig lochan, anns an stàit Schleswig-Holstein, 100km air falbh bho Rostock, 220km bho Bherlin, 190km bho Hamburg agus 19km bho Lübeck. ‘S ann leis an sgìre *Herzogtum Lauenburg* a tha am baile agus tha 13,866 duine a' fuireach ann.

## Eachdraidh

Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1044 nuair a thogadh manachainn an seo. Chaidh a' mhanachainn a mhilleadh agus na manaich a chur gu bàs ann an ar-a-mach nam Pàganach ann an 1066. Thug an Rìgh Heinrich der Löwe thairis a' baile ann an 1143 agus stèidhich e Easbaigeachd an seo ann an 1154 agus chaidh Cathair-eaglais a thogail cuideachd. Mhair an Easbaigeachd gu ruige 1566, nuair a ràinig An t-Ath-Leasachadh. Bhuineadh am baile gu Diùcachd Shagsainn-Lauenburg eadar 1296 agus 1864 ged an robh e fo buaidh Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz. Chaidh Ratzeburg ainmeachadh prìomh-bhaile na Diùcachd ann an 1619. Milleadh e ann an 1693 nuair a bha feachdan na na Danmhairge a' cuairteachadh a' bhaile agus thogadh e a-rithist ann an stoidhl Baròc.

## Bailean Co-cheangailte
*  Esneux
*  Châtillon
*  Ribe
*  Sopot
*  Strängnäs
*  Walcourt

## Iomraidhean
	

## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Mirow

‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na Gearmailt a th’ ann am **Mirow** (IPA: *miːʁoː*). 'S ann à *mir* (sìth) ann an Slàbhais agus *villa* (àite) ann an Laideann a tha an t-ainm. 

Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1226 nuair a thogadh gearastan an seo. Bhuineadh am baile gu Diùcachd Mhecklenburg-Güstrow eadar 1480 agus 1701 agus an uair sin gu Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz gu ruige 1815, nuair dh'atharraicheadh an stait gu Àrd Dhiùcachd Mhecklenburg-Strelitz. Chaidh Lùchairt ann an stoidhl Baròc a thogail an seo ann an 1760. 

Tha e suidhichte aig 64m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Mirow, anns an stàit Mecklenburg-Vorpommern, 101km air falbh bho Rostock, 93km bho Bherlin agus 190km bho Hamburg. ‘S ann leis an sgìre *Landkreis Mecklenburgische Seenplatte* a tha am baile/an sgìre agus tha 4,453 duine a' fuireach ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Lauenburg/Elbe

‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na Gearmailt a th’ ann an **Lauenburg** neo **Lauenburg an der Elbe** (plattdüütsch: *Loonborg*). 'S ann à *Lave* (Elbe) ann an Slàbhais agus *burg* (dùn) anns a’ Ghearmailtis a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig 49m os cionn ìre na mara ti taobh na h-Aibne Elbe agus dà chanal, faisg air crìoch nan Stàite Schleswig-Holstein le Sagsainn Ìosail, 130km air falbh bho Rostock, 214km bho Bherlin, 42km bho Hamburg agus 39km bho Ratzeburg. ‘S ann leis an sgìre *Herzogtum Lauenburg* a tha am baile agus tha 21,481 duine a' fuireach ann. Tha pàirc nàdarra ainmeil ann cuideachd.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachdh ann an 1182 le  Bernhard von Askanien, sinnsear nan Diùc Lauenburg, a thog caisteal an seo air an robh *Lowenborch*. Bhuineadh am baile gu Diùcachd Shagsainn-Lauenburg eadar 1296 agus 1876 agus b' e prìomh-bhaile na Diùcachd gu ruige  1619, nuair a chaidh am prìomh-bhaile a ghluasad gu Ratzeburg, oir chaidh an t-seann chaisteal a losgadh ann an 1615. Chaidh Lauenburg a thoirt a-steach dhan Phrùis ann an 1876. Eadar 1949 agus 1989, b’ e àite-croisidh air na crìochan eadar am BRD agus an DDR a bh’ ann Lauenburg.

## Bailean Co-cheangailte
*  Boizenburg/Elbe
*  Dudelange
*  Lębork
*  Manom

## Iomraidhean
	

## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Tuil nan Naomh Uile (1170)

B' e mòr-thubaist is doineann a bha ann an **Tuil nan Naomh Uile** anns na Tìrean Ìsle (1-2 an t-Samhain 1170). 

Bha a' Choille de "Creil" sluigte leis a' mhuir.  Na h-àite chaidh cladhan a chruthachadh a tha a' ceangal an loch a bha ann roimhe sin ris a' Chuan a Tuath. Dh'atharraich an tuil an loch-uisge "Flevo" dhan cuan "Zuiderzee" ("cuan a deas"). Chaidh am baile fàs "Rotta", far an deach Rotterdam a stèidheachadh ann an 1270.

Air cladach costa an iar, far a bheil a' chrìoch eadar a' Ghearmailt is na Tìrean Ìsle an-diugh, bhris an eilean Bant ann an pìosan agus mar sin chaidh na h-eileanan Borkum is  Juist gu bith. Tha iad nam pàirt de Eileanan Frìoslann an Ear an-diugh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Detmold

‘S e baile air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann an **Detmold** (IPA: *dɛtʰmɔlt*, Plattdüütsch: *Deppelt*). 'S ann à *Theot* (Daoine) agus *mahal* (ceartas) ann an seann Gearmailtis a th an t-ainm. Tha e suidhichte aig 153m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Nordrhein-Westfalen,  anns an sgìre Lippe, eadar Hànobhar agus Osnabrück. Tha e 195km air falbh bho Hamburg, 58km bho Rahden, 127km bho bhremen agus 316km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Detmold a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 783 mar Theotmalli agus b' e prìomh-bhaile na Prionnsalachd Lippe a bh' ann eadar 1468 agus 1918. Tha 73,449  duine a’ fuireach anns a’ bhaile. B' e prìomh-bhaile Lippe-Detmold a bh' ann Detmold gu ruige 1918.

## Bailtean co-cheangailte
*  - Hasselt
*  - Saint-Omer
*  - Savonlinna 
*  - Zeitz
*  - Kalithea

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean 
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Diùcachd Shagsainn-Lauenburg

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileachd am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe (gu ruige 1806) anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an **Diùcachd Shagsainn-Lauenburg** (Gearmailtis: *Herzogtum Sachsen-Lauenburg*) eadar 1269 agus 1876.  B’ e Lauenburg/Elbe a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha gu ruige 1619 agus an uair sin ghluaiseadh am prìomh-bhaile gu Ratzeburg.

## Eachdraidh
B' e sreath de theaghlaich uasal a stiùireadh na stàite bhon 13mh Linn gu ruige toiseach tòisichidh 19mh Linn. Anns an 18mh Linn b' e rìghrean Shasainn a bha triùir diùc às an teaghlach Hannover. Chaidh an Diùcachd fo bhuaidh na Frainge bho 1803– 1805, an uair sin fo bhuaidh na Pruise eadar 1805 agus 1806 agus mu dheireadh bha b' e làmh an uachdair aig na Frangaich a-rithist, bho 1806 agus 1810. Bha e na phàirt Rìoghachd Westfalien gu ruige 1814 agus Ìmpireachd na Frainge gu ruige 1814. Dh' aonaich an diùcachd leis a' Phruis ann an 1876.

## Ceannardan na Staite
### Na Askanier ([[1269]] – [[1689]])
* Johann II. (1296–1305) (co-riaghladh)
* Albrecht III. (1296 – 1305) (co-riaghladh)
* Erich I.  (1296 – 1305) (co-riaghladh)

### Na Bergedorf-Möllner (1305 – [[1401]])

* Johann II. (1305 – 1321)
* Albrecht IV. (1321 – 1343)
* Johann III. (1343 – 1356)
* Albrecht V. (1356 – 1370)
* Erich III. (1370 – 1401)

### Na Ratzeburg-Lauenburger (1305 – [[1401]])

* Albrecht III. (1305 – 1308) (co-riaghladh)
* Erich I. (1305 – 1361) (co-riaghladh gu ruige 1308)
* Erich II. (1361 – 1368)
* Erich IV. (1368 – 1401)

### Na Sachsen-Lauenburg (1401 – [[1689]])

* Erich IV. (1401 – 1411)
* Erich V. (1411 – 1436)
* Bernhard II. (1436 – 1463)
* Johann IV. (1463 – 1507)
* Magnus I. (1507 – 1543)
* Franz I. (1543 – 1581)
* Franz II. (1581 – 1619)
* August (1619 – 1656)
* Julius Heinrich (1656 – 1665)
* Franz Erdmann (1665 – 1666)
* Julius Franz (1666 – 1689)

### Na Welfen (1689 – [[1803]])
Na Braunschweig – Celle (1689 – 1705)'''
* Georg Wilhelm (1689 – 1705)

Na Hannover (1705 – 1803)
* Georg I. (1705 – 1727)
* Georg II. (1727 – 1760) 
* Georg III., (1760 – 1803)

### Na Oldenburg (1814 – [[1864]])
* Friedrich VI. (1814 – 1839 
* Christian VIII. (1839 – 1848 
* Friedrich VII. (1848 – 1863) 
* Christian IX. (1863 – 1864) 

### Na Hohenzollern (1865 – 1876)
* Wilhelm I. (1865 – 1876) (Righ na Pruise agus bho 1871 Righ na Gearmailt)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Lippe

B’ e  meanbh-dùthaich neo-eisimeileach air an àirde an iar-thuath na Gearmailt a mhair bho 1789 gu ruige 1918 a bh’ anns an **Prionnsalachd Lippe-Detmold** neo **Prionnsalachd Lippe** (Gearmailtis: *Fürstentum Lippe-Detmold* neo *Fürstentum Lippe*). B’ e Detmold a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach  uasal Lippe a bha os a cionn. Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1789, ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bha Lippe-Detmold na ball a' Cho-chaidreachais bho 1806, a' cur 650 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918). Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Lippe agus leig am Prionnsa Leopold IV dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.

## Ceannardan
*Leopold I (1789 - 1802)
*Leopold II (1802 - 1851)
*Leopold III (1851 - 1875)
*Woldemar (1875 - 1895)
*Alexander (1895 - 1905)
*Prionnsa Adolphus à Schaumburg-Lippe (tàinistear: 1895 - 1897)
*Iarla Ernst à Lippe-Biesterfeld (tàinistear: 1897 - 1904)
*Iarla Leopold à Lippe-Biesterfeld (tàinistear: 1904 - 1905)
*Leopold IV (1905 - 1918)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileachd am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an **Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz** (Gearmailtis: *Herzogtum Mecklenburg-Strelitz*) eadar 1701 agus 1815. Chaidh *Diùcachd Mhecklenburg-Strelitz* a chruthachadh ann an 1701 nuair a roinneadh Diùcachd Mhecklenburg-Güstrow ann an stait fa leth agus chaidh e àrdachadh gu bhith Àrd Dhiùcachd Mhecklenburg-Strelitz tro Cùmhnant Viena ann an 1815. B’ e Strelitz a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha aig an toiseach agus an uair sin Neustrelitz.

## Ceannardan na Staite
*1701 – 1708: Adolf Friedrich II.
*1708 – 1752: Adolf Friedrich III. 
*1752 – 1794: Adolf Friedrich IV. 
*1794 – 1816: Karl II.

## Bailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Rìoghachd Württemberg

B’ e  dùthaich neo-eisimeileachd anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an **Rìoghachd Württemberg** (Gearmailtis: *Königreich Württemberg*) eadar 1806 agus 1918. Chruthachadh a Rìoghachd  nuair a ghairm Napoleon Bonaparte gur e rìgh an àite diùc a bh' ann ceannard na Diùcachd Württemberg ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918).  B’ e Stuttgart a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. B' e an Teaghlach  uasal Württemberg a bha os a cionn. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Württemberg agus leig an Righ Wilhelm II dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.

## Rìghrean
*1806 – 1816 - Friedrich I.
*1816 – 1864 - Wilhelm I.
*1864 – 1891 - Karl I.
*1891 – 1918 - Wilhem II.

## Daoine Ainmeil
*Albert Einstein (1879 - 1957)

## Bailtean Eile
*Ulm
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Diùcachd Nassau

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileach anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an **Diùcachd Nassau** (Gearmailtis: *Herzogtum Nassau*) a mhair  bho 1806, nuair a dh' aontaich Napoleon Bonaparte Nassau-Usingen agus Nassau-Weilburg ri chèile an dèidh dha a chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe, ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, gu ruige 1866, nuair a ghabh A' Phruis os làimh i. B’ e Weilburg (1806 -1816) agus Wiesbaden (1816 - 1866) a bh’ ann prìomh-bhailtean na dùthcha agus b' e an Teaghlach Uasal Nassau a bha os a chionn.

## Ceannardan na Stàite
*1806 – 1816 Friedrich Augustus
*1816 – 1839 Wilhem
*1839 – 1866 Adolf

## Bailtean Eile
*Braubach
*Diez
*Nassau
*Usingen
*Schwalbach
*Weilburg

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ulm

‘S e baile ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an **Ulm** (seann Cheiltich *Alcimoennis*). Tha e suidhichte aig 478m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Donau, anns an stàit Baden-Württemberg, 518km air falbh bho Bherlin, 67km bho Augsburg agus 45km bho Stuttgart. ‘S ann leis an sgìre *Tübingen* a tha am baile agus tha 119,218 duine a' fuireach ann.

## Eachdraidh
Chaidh Ulm a chlàradh airson a' chiad turais ann an 854 mar Hulma. B' e baile saor (Gearmailtis: *freistadt*) a bh' ann bho 1181, nuair a fhuair e còirichean sònraichte fo Lagh air an robh *Reichsfreiheit* ri linn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe, gus an deach a thoirt a-steach don Rìoghachd Württemberg, ann an 1810.

## Daoine Ainmeil
*Albert Einstein (1879 - 1957) Rugadh e ann am flat aig Bahnhoffstraße 20.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Bratislava
*  Budapest, Baja agus Hódmezővásárhely
*  Vukovar 
*  Novi Sad, Subotica agus Kladovo
*  Vidin agus Silistra 
*  Sibiu, Timișoara, Arad, Cluj-Napoca agus Tulcea

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Catrìona Dhùghlas

'S e seinneadair a bh' ann an **Catrìona Dhùghlas** (1893–1965). Nighean Iain Mac an Aba, bàrd is maighstir-sgoile, rugadh i is bha i a’ fuireach ann an Cille Mhoire anns an Eilean Sgitheanach fad a beatha – a’ cruinneachadh òrain, a’ sgrìobhadh agus a’ seinn. Tha i ainmeil airson òran mar "Nach truagh leat 's tu an Èirinn", "Nochd gun cadal" is "Pìob Uilleim Rois".
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Ailean Dòmhnallach

'S e seinneadair a th' ann an Ailean Dòmhnallach (1933-  ). Rugadh “Ailean Beag” ann an Dùn Bheagain anns an Eilean Sgitheanach, agus às dèidh oilthigh agus greis a’ teagaisg air an Tìr Mòr, chuir e seachad iomadh bliadhna mar cheannard sgoile ann an Stafainn. Choisinn e am Bonn Òir ann an 2008.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Alba: Bliadhna nan Òran: Ailean Dòmhnallach
* Tobar an Dualchais: Ailean Dòmhnallach

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
An Dotair Ailean Dòmhnallach

'S e seinneadair a bh' ann an Dotair Ailean Dòmhnallach (1899-1965). Bha na far-ainmean “an Dotair Mòr” no “Ailean Chrìsdein” air, agus rugadh e ann an Harrapol anns an Eilean Sgitheanach. Bha e na phìobaire cuideachd.  

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: An Dotair Ailean Dòmhnallach

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
[[Roinn-seòrsa:Daoine à Alba]
Eàirdsidh Dòmhnallach

'S e seinneadair a bh' ann an Eàirdsidh Dòmhnallach (1895- ), no “Eàirdsidh am Posta”. Rugadh e anns an Eilean Sgitheanach, bha e ag obair ann an Dùn Bheagain agus timcheall air, agus bhiodh e a’ seinn aig cèilidhean agus bainnsean air feadh an Eilein. Dh’ionnsaich a mhac, Ailean Dòmhnallach, iomadh òran bhuaithe. 

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
An t-Urr Tormod Dòmhnallach

'S e seinneadair a bh' anns an **t-Urr Tormod Dòmhnallach** (1904-1978). Rugadh agus thogadh Tormod ann am Bhaltos anns an Eilean Sgitheanach, agus às dèidh trèanadh fhuair e obair an siud mar mhinistear.http://www.skyelit.co.uk/poetry/poets3.htm

## Ceanglaichean a-mach
* Tobar an Dualchais: An t-Urr Tormod Dòmhnallach

* Bàrdachd air a'mhodh-dualchasach a chaidh a sgriobhadh leis an t-Urr. Tormod Dòmhnallach

* Bàrdachd dhualchasach a chaidh a cruinneachadh leis an t-Urr. Tormod Dòmhnallach

* Rosg dualchasach a chaidh a chruinneachadh leis an t-Urr. Tormod Dòmhnallach (I)

* Rosg dualchasach a chaidh a chruinneachadh leis an t-Urr. Tormod Dòmhnallach (II)

* Ursgeulachdan a sgriobh an t-Urr. Tormod Dòmhnallach

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Dòmhnallach, Tormod
Diùcachd Württemberg

B’ e  dùthaich neo-eisimeileachd am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an **Diùcachd Württemberg** (Gearmailtis: *Herzogtum Württemberg*) eadar 1495 agus 1806. Chaidh an Diùcachd àrdachadh gu Rìoghachd ann an 1806 nuair a ghairm Napoleon Bonaparte gur e rìgh an àite diùc a bh' ann ceannard na Diùcachd ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt. B’ e Stuttgart a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha, a bharrachd air greiseagan nuair a chleachdadh Bad Urach air neo Ludwigsburg na àite. B' e an Teaghlach  uasal Württemberg a bha os a cionn. Fhuair e ainm bho chnoc air a bheil Württemberg a tha  faisg air Stuttgart.

## Ceannardan na Diùcachd
*Eberhard I. (1495 – 1496)	
*Eberhard II. (1496 – 1498)	
*Ulrich (1498 – 1550)	
*Christoph (1550 – 1568)	
*Ludwig (1568 – 1593)	
*Friedrich I. (1593 – 1608)	
*Johann Friedrich (1608 – 1628)	
*Eberhard III. (1628 – 1674)	
*Wilhelm Ludwig (1674 – 1677)	
*Eberhard Ludwig (1677 – 1733)
*Karl Alexander (1733 – 1737)	
*Carl Eugen (1737 – 1793)
*Eadar  1738 agus 1744 bha Carl Friedrich von Württemberg-Oels na riaghladair
*Ludwig Eugen (1793 – 1795)	
*Friedrich Eugen (1795– 1797)	
*Friedrich II. (1797 – 1806) Air  chrùnadh na rìgh air 1 am Faoilleach 1806.

## Daoine Ainmeil
*Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 - 1831)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Bad Urach

'S e baile Gearmailteach ann an ceàrn Reutlingen ann an stàit Bhaden-Württemberg a th' ann am **Bad Urach**. Tha e suidhichte aig 463m os cionn ìre na mara ri taobh Abhainn Elms aig cois nan Ailpeannan Swabianach, 530km air falbh bho Bherlin, 111km bho Augsburg, 45km bho Ulm agus 36km bho Stuttgart.

Tha am baile ainmeil air sgàth a spatha.
## Eachdraidh
Thathar air fuighealan a lorg a sheallas gu robh daoine a' fuireach san àite seo ri Linn na Cloiche mar-thà. B' e treubhan Gearmailteach air an robh na h-Alamanii a thug seilbh air an àite ri linn nan Ròmanach ach chaidh caisteal a thogail an seo mu 1025, ris an canadh *Hohenurach*. Chaidh am baile a thoirt a-steach do Dhiùcachd Württemberg mu 1260. Bha e na prìomh-bhaile na Diùcachd eadar 1442 agus 1482. 

Chaochail an sgrìobhadair Nikodemus Frischlin an seo ann an 1590. 

Chaidh ainm a' bhaile-spatha seo atharrachadh bho *Urach* gu *Bad Urach* ann an 1983.

## Bailtean co-cheangailte
Tha Bad Urach co-cheangailte ri:
*  Enying, an Ungair

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Àrd-diùcachd Bhaden

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileach air an àirde an iar-dheas na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1918 a bh’ anns an ** Àrd-diùcachd Bhaden** (Gearmailtis: *GroßHerzogtum Baden*). Chaidh *Àrd Dhiùcachd Bhaden* a chruthachadh nuair a chaidh Iarlachd-crìche Bhaden àrdachadh gu Àrd Dhiùcachd agus a leudachadh a thaobh talmhainn ri linn atharrachadh mòr a rinn Napoleon Bonaparte air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918).  B’ e Karlsruhe a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Baden agus leig an t-àrd-diùc Friedrich II dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.

## Ceannardan na Stàite
* 1806 – 1811: Karl Friedrich
* 1811 – 1818: Karl
* 1818 – 1830: Louis I.
* 1830 – 1852: Leopold
* 1852 – 1858: Louis II.
* 1858 – 1907: Friedrich I.
* 1907 – 1918: Friedrich II.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Iarlachd-crìche Bhaden

B’ e stàit bheag neo-eisimeileachd am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an **Iarlachd-crìche Bhaden** (Gearmailtis: *Markgrafschaft Baden*). Chaidh *Iarlachd-crìche Bhaden* a chruthachadh ann an 1112 agus chaidh e àrdachadh gu Àrd Dhiùcachd agus a leudachadh a thaobh talmhainn ann an 1806,   stàit air an robh Àrd-Dhiùcachd Bhaden. B’ e Baden-Baden a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha ro 1715 agus Karlsruhe gu ruige 1803. Chaidh Jan Hus a chur gu bàs le ùghdarrasan na h-Iarlachd ann an 1415.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Co-chaidreachas na Rèine

B’ e buidheann de stàitean fo bhuaidh na Frainge a bh’ ann **Co-chaidreachas na Rèine** (Fraingis: *États confédérés du Rhin* Gearmailtis: *Rheinbund*). Mhair Co-chaidreachas na Rèine dìreach seachd bliadhna, bho 1806 gu ruige 1813, ri linn na cogaidhean a lean Ar-a-mach na Frainge. Chaidh a chruthachadh le Napoleon Bonaparte an dèidh buaidh a thoirt air An Ostair agus An Ruis aig Cath Austerlitz. B’ e an Còrdadh Phressburg a chur air bhog an Cho-chaidreachas agus b’ e Frankfurt a bh’ ann am prìomh-bhaile. B’ e prionnsachan Gearmailteach (Gearmailtis: *fürsten*) a bh’ ann buill a’ Co-chaidreachais aig an robh ceanglaichean làidir cùbhaidh do dh’ Ìmpireachd Naomh na Ròimhe, ach b’ ann dìreach le Napoleon fhèin a bha an cumhachd: dhìonadh esan is na feachdan aige buill a’ Co-chaidreachais  agus thathar dhen bheachd nach e ach stàitean-cliant a bh’ annta. Bha Karl Von Dalberg na cheann-suidhe bho 1806 gu 1813 agus an uair sin Eugène de Beauharnais, gu deireadh na bliadhna 1813. A bharrachd air na 16 stàitean a bha an sàs aig toiseach an latha, ghabh 23 eile ann cuideachd. Nuair a bha an Co-chaidreachas aig àirde a treise, bha còrr is 15 muillean duine a’ fuireach ann. B’ e mùr dìonadach mòr agus buannachd ro-innleachdail feumail dhan Fhraing air taobh searach a h-Impireachd a bh’ ann Co-chaidreachas na Rèine agus na 63,000 saighdear a bheireadh e do Napoleon.

## Buill

## Iomradh

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Diùcachd Oldenburg

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileach am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe (gu ruige 1806) anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an **Diùcachd Oldenburg** (Gearmailtis: *Herzogtum Oldenburg*) eadar 1774 agus 1810. Bha e na bhall Co-chaidreachas na Rèine gu ruige 1810, nuair a ghabh An Fhraing Oldenburg os làimh. Chaidh a ath-chruthachadh ann an 1814 mar Àrd-Diùcachd. B’ e Oldenburg a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach  uasal Holstein-Gottorp a bha os a cionn.

## Eachdraidh
Ann an 1853 chuir Riaghaltasan na Pruise agus na Diùcachd Oldenburg ainmean gu Còrdadh Jade (Gearmailtis: *Jade-Vertrag*), a thug 3.13km² dhe talamh ri taobh Bàgh Jade dhan Phruis,  far a bheil Wilhelmshaven an-diugh.

## Ceannardan na stàite
*Friedrich Augustus (1774 – 1785)
*Peter Friedrich Wilhelm (1785 – 1810)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ìmpireachd Naomh na Ròimhe

B' e  cruinneachadh dhe stàitean, dùthchannan agus tìrean ann an cridhe na Roinn-Eòrpa fo stiùireadh impire fad na meadhan aoisean a bh'ann **Ìmpireachd Naomh na Ròimhe** neo, bhon 16mh Linn dhan 18mh Linn, **Ìmpireachd Naomh Gearmailteach** neo **Ìmpireachd Naomh Nàisean nan Gearmailteach**, (Laideann: *Sacrum Imperium Romanum*, Gearmailtis: *Heiliges Römisches Reich*, Eadailtis: *Sacro Romano Impero*, Duitsis: *Heilige Roomse Rijk*) Ged a gabhadh iomadh sgire a-steach dhan impireachd b' ann anns a' Ghearmailt a bha a' mhòr-chuid dhen Ìmpireachd. Canadh cuideachd rithe *A' chiad Reich* neo *Seann Ìmpireachd*, gus sgaradh a dhèanamh eadar Ìmpireachd Naomh na Ròimhe agus Ìmpireachd na Gearmailte (1871 - 1918). Bhathar dhen bheachd san 10mh Linn gur e stàit leantainneach laghail Ìmpireachd Theàrlaich Mhòir agus seann Ìmpireachd na Ròimhe a bh' innte. Cha do nochd am facal *Naomh* san ainm ach fo Friedrich I. ann an 1157 airson coltas cràbhach dligheach a thoirt dhan stàit.

Bhuineadh an Tiotal Impire na Ròimhe don teaghlach Carolus bho na chaidh Teàrlach Mòr fhèin chrùnadh leis a Phàp ann an 800 gu ruige 888, nuair a chaidh a chall ann an sreath dhe cogaidhean agus còmhstri eadar teaghlaichean uasal. Chaochail an tagradh mu dheireadh ann an 924 agus, mu dheireadh thall, chaidh Otto I., sliochd Theàrlaich Mhòir, a chrùnadh na impire, ann an 962. Mhair an Ìmpireachd fad 800 bliadhna. Dh' fhàsadh i agus chrìonadh i fad na linntean agus dh' atharrachadh na stàitean a bha na broinn: Diùcachdan, Prionnsalachdan, Rìoghachdan, Easbaigeachdan agus fiù's bailtean saora marsanta. A dh'aindeoin sin, cha do leasachadh stàit chumhachdail aonadach a-riamh, leis cho làidir 's a bha cuid dhe na stàitean a bh'a ann, a bharrachd air na dùthchannan a bha ga cuairteachadh. Chuireadh às dhan Ìmpireachd ann an 1806 fo bhuaidh na Frainge agus chaidh na tìrean sin a sgaradh eadar Ìmpireachd na h-Ostaire, A' Phruis, An t-Suain agus Co-chaidreachas na Rèine.

Chuir an Impireachd ainm gu còrdadh na sìthe le Impireachd nan Otomanach ann an 1568, a thug seilbh air Wallachia agus Moldàibhia gu Selim II.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Impireachd Naomh na Ròimhe
Roinn-seòrsa:Sloibhìnia
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Liechtenstein
Roinn-seòrsa:Lucsamburg
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Àrd-Dhiùcachd Würzburg

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileach anns a’ Ghearmailt a bh’ anns an ** Àrd Dhiùcachd Würzburg** (Gearmailtis: *GroßHerzogtum Würzburg*) a mhair dìreach ochd bliadhna, bho 1806 gu ruige 1814. Chaidh *Àrd Dhiùcachd Würzburg* a chruthachadh nuair a chaidh talamh na h-Easbaigeachd Würzburg a sgaradh bho Rìoghachd Bayern, ri linn atharrachadh mòr a rinn Napoleon Bonaparte air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Fhuair e Schweinfurt ann an 1810. Mhair an stàit seo na h-aonar gu ruige 1814, nuair thugadh air ais do Bhayern i.  B’ e Würzburg a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus bha an teaghlach *Habsburg-Lorraine* os a cionn.

## Ceannard na Stàite
*Ferdinand III., Joseph Johann Baptist von Habsburg-Toskana (1806 - 1814)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Àrd-diùcachd Bherg

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileach air an àirde an iar na Gearmailte a mhair dìreach seachd bliadhnaichean bho 1806 agus 1813 a bh’ anns an **Àrd-diùcachd Bherg** neo **Àrd-diùcachd Kleve agus Berg** (Gearmailtis: *GroßHerzogtum Berg*/*GroßHerzogtum Kleve und Berg*). Chaidh a chruthachadh ri linn atharrachadh mòr a rinn Napoleon Bonaparte air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chleachdadh na Frangaich Àrd Dhiùcachd Bherg mar mhodal a thaobh leasachaidhean riaghlaidh airson a' Cho-chaidreachais air fad. B’ e Düsseldorf a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e ceannardan na Frainge a bha os a cionn.

## Ceannardan
*Joachim Murat (1806 - 1808)
*Napoleon Bonaparte (1808 - 1809)
*Napoléon Louis Bonaparte (1809 - 1813)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Reuß-Greiz

B’ e  meanbh-dhùthaich neo-eisimeileachd am broinn Ìmpireachd Naomh na Ròimhe (gu ruige 1806) anns a’ Ghearmailt eadar 1778 agus 1918 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Reuß-Greiz** (Gearmailtis: *Fürstentum Reuß-Greiz*). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1778 nuair a dh' àrdachadh an t-Iarla gu Prionnsa. Bha Reuß-Greiz na ball Co-chaidreachas na Rèine eadar 1807 agus 1813. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918).  B’ e Greiz a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an teaghlach uasal Reuß a bha os a cionn. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Reuß-Greiz agus leig am Prionnsa Heinrich XXIV dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.

## Ceannardan
*1778 - 1800 Heinrich XI.
*1800 - 1817 Heinrich XIII.
*1817 - 1836 Heinrich XIX.
*1836 - 1859 Heinrich XX. (Bràthair Heinrich XIX.)
*1859 - 1902 Heinrich XXII.
*1902 - 1918 Heinrich XXIV.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Reuß-Schleiz

B’ e  meanbh-dhùthaich neo-eisimeileachd anns a’ Ghearmailt eadar 1806 agus 1918 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Reuß-Schleiz** (Gearmailtis: *Fürstentum Reuß-Schleiz*). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1806 nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte strucair phoileataigeach na Gearmailt an dèidh dha chur às do Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bha Reuß-Greiz na ball Co-chaidreachas na Rèine eadar 1807 agus 1813. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918).  B’ e Gera a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an teaghlach uasal Reuß a bha os a cionn. Chanadh cuid *Reuß-Gera* rithe agus chaidh an t-ainm atharrachadh gu *Reuß-Loidhne nas Òige* ann an 1848. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Reuß-Schleiz agus leig am Prionnsa Heinrich XXVII dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.

## Ceannardan
*Heinrich LXII 1818 - 1854
*Heinrich LXVII 1854 - 1867
*Heinrich XIV 1867 - 1913
*Heinrich XXVII 1913 - 1918

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Reuß-Ebersdorf

B’ e  meanbh-dhùthaich neo-eisimeileach anns a’ Ghearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1824 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Reuß-Ebersdorf** (Gearmailtis: *Fürstentum Reuß-Ebersdorf*). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1806 nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte strucair phoileataigeach na Gearmailt an dèidh dha chur às do Ìmpireachd Naomh na Ròimhe.  Bha Reuß-Ebersdorf na ball Co-chaidreachas na Rèine eadar 1807 agus 1813. B’ e Ebersdorf a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an teaghlach uasal Reuß a bha os a cionn. Dh' aontadh gu Reuss-Lobenstein ann an 1814 e, nuair a chaochail Heinrich LXXII.

## Ceannardan
*Heinrich LI. (1806 – 1822)
*Heinrich LXXII. (1822 – 1848)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Regensburg

B’ e dùthaich bheag neo-eisimeileachd anns a’ Ghearmailt eadar 1803 agus 1810 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Regensburg** (Gearmailtis: *Fürstentum Regensburg*). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1803 nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte strucair phoileataigeach na Gearmailt nuair a bha e a' cur às do Ìmpireachd Naomh na Ròimhe a' toirt còig oighreachdan na h-Eaglais ri chèile.  Bha Regensburg na ball Co-chaidreachas na Rèine eadar 1806 agus 1810. B’ e Regensburg a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an t-Easbaig *Karl Theodor von Dalberg* a bha os a cionn. Chaidh Prionnsalachd Regensburg a thoirt a-steach do Rìoghachd Bayern ann an 1810.

## Ceannardan na Diùcachd
*Easbaig Karl Theodor Anton Maria von Dalberg (1803 – 1810) Bha von Dalberg cuideachd os cionn Prionnsalachd Aschaffenburg.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Leyen

B’ e meanbh-dhùthaich anns a’ Ghearmailt nach mhair ach eadar 1806 agus 1813 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Leyen** (Gearmailtis: *Fürstentum von der Leyen*). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1806 nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Dh' àrdachadh Iarla Adendorf, a bhuineadh dhan teaghlach uasal von der Leyen, gu Prionnsa an dèidh Chath Austerlitz agus bha na trì parraistean a bh' aige san sgìre bheanntach *Hohengeroldseck*  àrdachadh gu prionnsalachd.  Bha Leyen, a bha dìreach cho beag ri Longa faisg air Geàrrloch, na ball Co-chaidreachas na Rèine fad an t-siubhail agus bhathar dhen bheachd gum b' e dìreach stàit-pupaid fo bhuaidh na Frainge a bh' ann cuideachd. Chuir Leyden dìreach 29 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaideachais, a bha an lùib le Arm na Diùcachd Nassau. B’ e Seelbach a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha.  A bharrachd air sin, bha Leyen cho lag leis gu robh e air a chuairteacheadh ri gach taobh le Baden agus bha iadhtag  a bhuineadh do Bhaden (Wittelbach) na broinne cuideachd. An dèidh Chath Leipzig, chaidh Leyen a thoirt dhan An Ostair agus thug An Ostair gu Baden ann an 1819. Chaill am Prionnsa a h-uile oighreachd aige ri linn Chòrdadh Vienna, leis cho dìleas a bha e dhan Fhraing.

## Ceannard na Stàite
*Philipp Franz Erwein Theodor von der Leyen und zu Hohengeroldseck (na phrionnsa bho 1806 gu 1813)

## Gallaraidh

Image:HohengeroldseckFsm.png| Mapa na Prionnsalachd
Image:Philipp vd Leyen Gondorf.jpg|Ìomhaigh-cloiche a' Phrionnsa
Image:Baden-1803-1819.png|Mapa Bhaden agus Leyen
Image:Hohengeroldseck 2012 39.JPG|An Caisteal


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Diùcachd Arenberg-Meppen

B’ e dùthaich bheag ann an ceann a tuath na Gearmailte a mhair dìreach seachd bliadhnaichean bho 1803 gu ruige 1810 a bh’ anns an **Diùcachd Arenberg-Meppen** (Gearmailtis: *Herzogtum Arenberg-Meppen*). Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1803 nuair a dh' aontaich Pàrlamaid Regensburg (Gearmailtis: *Immerwährender Reichstag*) an sgìre mu timcheall Mheppen  agus oighreachdan mòra ann an Recklinghausen, mar dhìoladh dhan Dhiùc Arenberg   oir bha esan air talamh mòr a chall air an taobh thall na Rèine aig toiseach toisichidh Ar-a-mach na Frainge. Le sin, bha Napoleon Bonaparte air dìlseachd an diùc a cheannachd ri linn atharraidhean mòra a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailte. Chuir Napoleon  às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe ann an 1806. Bha Arenberg-Meppen na ball Co-chaidreachas na Rèine agus chuireadh saighdearan às an stàit gu feachdan na Frainge.  Mu dheireadh thall, ann an 1810, chaidh fearann na stàite seo a thoirt a-steach gu Ìmpireachd na Frainge, gu ruige Còrdadh Vienna ann an 1815, nuair a chaidh a roinneadh ann an dà leth: Recklinghausen dhan A' Phruis agus Meppen fhèin do Hanòbhar. B’ e Meppen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha.  

## Ceannard na Stàite
*Prosper Ludwig von Arenberg (os cionn na stàite bho 1803 gu 1810)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Schaumburg-Lippe

B’ e meanbh-dhùthaich anns a’ Ghearmailt a mhair bho 1807 gu 1918 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Schaumburg-Lippe** (Gearmailtis: *Fürstentum Schaumburg-Lippe*). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1807 nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Dh' àrdachadh Iarla Schaumburg-Lippe, a bhuineadh dhan teaghlach uasal Lippe, gu Prionnsa an dèidh Chath Austerlitz agus bha a chuid talmhainn àrdachadh gu prionnsalachd.  Bha Schaumburg-Lippe na ball Co-chaidreachas na Rèine fad an t-siubhail agus bhathar dhen bheachd gum b' e dìreach stàit-pupaid fo bhuaidh na Frainge a bh' ann cuideachd. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Schaumburg-Lippe agus leig am Prionnsa Adolf II dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite. B' e Bückeburg a bh' ann prìomh-bhaile na dùthcha.

## Ceannard na Stàite
*1807 – 1860: Georg Wilhelm (1784 – 1860)
*1860 – 1893: Adolf I. Georg (1817 – 1893)
*1893 – 1911: Georg (1846 – 1911)
*1911 – 1918: Adolf II. (1883 – 1936)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Aonghas Fleidsear

'S e seinneadair agus bard às an Eilean Sgitheanach a bh' ann an **Aonghas Fleidsear** (1896-1983) no Aonghas a' Ghobha. 

## Beatha
Rugadh e ann an Uige, anns an Eilean Sgitheanach ann an 1896. ’S e gobha a bh’ ann, ann an Siadar, Ùige. B' e gobha a bha na athair agus b' ann bhuaithe a dh'ionnsaich e a' ghoibhneachd. Aig amannan eile, bha e ag obair mar chlachair agus shaor. Ri linn a' Chiad Chogaidh, bha aige ris an t-eilean fhàgail. Phòs e agus bha aon nighean aige. Faisg air deireadh a bheatha, dh'fhuireach e ann an Sgeitheabost.

Mar as tric, sheinn e òrain èibhinn no aoireil, mu dheidhinn an àite far an robh e a’ fuireach.

## Clàr-leabhraichean
* NicGumaraid, Catrìona (deas.) 1980. ''Òrain Aonghais agus an Sgiobair: Òrain le Aonghas Fleidsear agus Iain MacNeacail (Dundéagh [Dùn Dé]: Catrìona NicGumaraid)
:* Òran Bhealag an "Tidy"
:* Òran Seoc agus na Rabaidean
:* Equal Rights
:* Òran a' Veto
:* Òran Gaoil
:* Òran nan Reitheachan
:* Òran Each Iain
:* Solus an Dealain
:* Òran Loch Abar
:* Seinn o ho-ro Ruairidh
:* Old Folk's Party
:* An Dotair Fisher a' fàgail Goirtean na Creige
:* Òran Dhòmhnaill Mhatasuin
:* Òran Dotair Green
:* Òran Eoghain Mhoireasdain

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Tobar an Dualchais: Aonghas Fleidsear

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Eàirdsidh Grannd

'S e seinneadair a bh' ann an **Eàirdsidh Grannd** (1902-91).  Ged a rugadh Eàirdsidh ann an Lenzie, ’s ann às an Eilean Sgitheanach a bha athair, agus ghluais an teaghlach air ais dhan Eilean nuair a bha Eàirdsidh ach seachd bliadhna a dh’aois. Sheinn Eàirdsidh anns an t-seann nòs.

## Ceanglaichean a-mach
* Scottish Traditional Music Hall of Fame: Eàirdsidh Grannd

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Seonaidh MacAnndrais

'S e seinneadair a bh' ann an **Seonaidh MacAnndrais** (“Johnny Anderson”).  ’S ann à Cille Mhoire anns an Eilean Sgitheanach a bha Seonaidh, agus bha dà bhùth aige ann am Port Rìgh. ’S e seinneadair cèilidh air leth a bh’ ann, ach gu mì-fhortanach shiubhail e nuair nach robh e ach 45 bliadhna dh'aois.

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dòmhnall MacAonghais

'S e seinneadair a bh' ann an **Dòmhnall MacAonghais** (1923-1993). Rugadh agus thogadh Dòmhnall faisg air Port Rìgh anns an Eilean Sgitheanach, ach chuir e seachad aʼ mhòr-chuid dʼ a bheatha air an tìr-mòr.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Dòmhnall MacAonghais

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Murchadh Mac a' Phearsain

'S e seinneadair a bh' ann an **Murchadh Mac a' Phearsain** (1907–1971). ’S ann à Leth Allt, faisg air Stafainn anns an Eilean Sgitheanach, a bha Murchadh, agus ’s e croitear agus iasgair a bh’ ann – agus seinneadair uabhasach math.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Murchadh Mac a' Phearsain
* 

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Mac a' Phearsain, Murchadh
Gartan

ʼS mial beag tha ann an gartan, a tha aʼ tighinn beò air fuil bho dhaoine no beòthaichean no eòin.  Tha iad gu math pailt as t-samhradh air aʼ Ghàidhealtachd, air na caoraich ʼs air na féidh.  Chan eil bìd bhuapa cunnartach leis fhéin, ach faodaidh iad galar Lyme no galaran eile a ghiùlan.

## Ceanglaichean a-mach
* Bheataireachd san Eilean Sgitheanach: Buaidh aʼ ghartain
* BBC Naidheachdan 2015-09-28: Tinneas Lyme bitheanta an Uibhist *(aithris-bhideo 2:29)*
* BBC Naidheachdan 2016-11-25: Tinneas Lyme as cumanta an Uibhist
* BBC Naidheachdan 2016-11-29: Rannsachadh mu Ghartain Uibhist *(aithris-bhideo 2:05)*
* BBC Naidheachdan 2017-03-27: Coinneamhan nan gartan an Uibhist
* BBC Naidheachdan 2021-03-30: Rannsachadh nan gartan
* BBC Naidheachdan 2021-12-07: Tinneas Lyme ga rannsachadh le pròiseact ùr
* BBC Naidheachdan 2023-02-21:Rannsachadh mu Thinneas Lyme an Uibhist *(aithris-bhideo 2:29)*

Roinn-seòrsa:Beathaichean
Caisteal a' Chnuic

ʼS tobhta de chaisteal a tha ann an **Caisteal aʼ Chnuic**,  anns an Teangaidh air taobh an ear Shléite anns an Eilean Sgitheanach.  Theirear ris cuideachd **Caisteal aʼ Chamais**, agus an **Caisteal Uaine** - an t-ainm as bitheanta aig muinntir aʼ bhaile fhéin).

Thogadh an caisteal, timcheall air 1280-1300 tha e coltach, air làraich far an robh dùn, Dùn Horabhaig, roimhe.  Bha e aig Clan Mhic Leòid, .  Fhuair Clan Mhic Dhòmhnaill seilbh air anmoch san 15mh Linn, agus chaidh seilbh aʼ chaisteil a-nunn ʼs a-nall eadarra grunn tursan.  Chaidh a ùrachadh ann an 1596 le Clan Mhic Dhòmhnaill.  Chaidh a thréigsinn ro 1689 agus thòisich e aʼ crìonadh.  An uair sin chaidh aʼ mhórchuid de na clachan a chleachdadh anns na toglaichean àiteachais a tha faisg air.

## Aistean co-cheangailte
* Alasdair Crotach MacLeòid

Cnoc
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Prionnsalachd Salm-Salm

B’ e meanbh-dhùthaich anns a’ Ghearmailt a mhair bho 1739 gu 1813 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Salm** (Gearmailtis: *Fürstentum Salm*). Chaill Am Prionnsa Constantine Alexander a chuid talmhainn san àirde an iar ann an 1790, ri linn Ar-a-mach na Frainge, ach fhuair e oighreachdan eile na b' fhaide dhan ear mar dhìoladh ann an 1803. Le sin, cheannachd Napoleon Bonaparte dìlseachd a' Phrionnsa ri linn atharraidhean mòra a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt, an dèidh dha cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bhuineadh Am Prionnsa Constantine Alexander dhan teaghlach uasal Salm-Salm. Bha an stàit sin na ball Co-chaidreachas na Rèine dìreach bho 1807 gu ruige 1811, nuair a thug Frainge os làimh e. B' e Bocholt a bh' ann prìomh-bhaile na dùthcha.

## Ceannard na Stàite
*Nicholas Leopold (Count of Salm-Hoogstraten) (1739–1770)
*Louis Otto Charles (1770 – 1771)
*Maximilian (1771 – 1773)
*Louis Otto Charles (1773 – 1778)
*Constantine Alexander (1778 – 1813)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Prionnsalachd Hohenzollern-Sigmaringen

B’ e meanbh-dhùthaich ann an ceann a deas na Gearmailt a mhair bho 1623 gu ruige 1850 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Hohenzollern-Sigmaringen** (Gearmailtis: *Fürstentum Hohenzollern-Sigmaringen*). B’ e Sigmaringen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an teaghlach uasal Hohenzollern a bha cionn a cionn.

Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1623 tro àrdachadh Iarla Johann Hohenzollern-Sigmaringen gu Prionnsa. Chaidh a leasachadh ann an 1767 nuair a chuireadh na h-oighreachdan a bhuineadh dhan Iarla Hohenzollern-Haigerloch rithe nuair a chaochail e. Thug Ar-a-mach na Frainge buaidh mhòr oirre agus ann an 1801 chailleadh a h-uile oirghreachd air an taobh thall na Rèine. Ann an 1803 chaidh a leasachadh, a' gabhail a-steach taighean-cràbhach ann an Inzigkofen, Klosterbeuern agus Holzhen, oighreachdan  ann an Glatt agus abaid ann am Muri. Chaidh a leasachadh a-rithist ann an 1806, a' gabhail a-steach oighreachdan ann an Achberg, Hohenfels, Altshausen, Gammerling, Hetingen, Trochtelfinger,Strassburg, Ostrach, Messkien agus fiù 's taigh-cràbhadh ann an Wald, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe.  Bha Hohenzollern-Sigmaringen, a bha dìreach cho beag ri Rònaigh faisg air Ratharsair, na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1806 agus bhathar dhen bheachd gum b' e dìreach stàit-pupaid fo bhuaidh na Frainge a bh' ann cuideachd. Chuir Hohenzollern-Sigmaringen dìreach 193 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. 

Thug  Ar-a-mach 1848 buaidh mhòr air a' Phrionnsalachd agus b' fheudar dhan Phrionnsa Bun-reachd a chur air dòigh. Chaidh a' Phrionnsalachd aonachadh ri Hohenzollern-Hechingen mar roinn na na Pruise ann an 1850, leis gu robh am prionnsa Karl Anton anns na h-oghaichean le Friedrich Wilhelm IV. B' e esan athair Righ Carol à Romàinia.

## Ceannardan na Stàite
*Johann (1623 – 1638)
*Meinrad I. (1638 – 1681)
*Maximilian (1681 – 1689)
*Meinrad II. (1689 – 1715)
*Joseph Friedrich Ernst (1715 – 1769)
*Karl Friedrich (1769 – 1785)
*Anton Aloys (1785 – 1831) (Pòsta aig Amalie Zephyrine à Prionnsalachd Salm-Kyrburg)
*Karl (1831 – 1848)
*Karl Anton (1848 – 1849) Athair Righ Carol à Romàinia

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Schwarzburg-Sondershausen

B’ e meanbh-dhùthaich ann an ceann a deas na Gearmailt a mhair bho 1697 gu ruige 1918 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Schwarzburg-Sondershausen** (Gearmailtis: *Fürstentum Schwarzburg-Sondershausen*). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1697 tro àrdachadh Iarla Schwarzburg-Sondershausen gu Prionnsa. Bha Schwarzburg-Sondershausen, a bha beagan na bu lugha na Ì Chaluim Chille, na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1807 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Schwarzburg-Sondershausen dìreach 650 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Sondershausen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. 

## Ceannardan na Stàite
*1666 – 1666: Anton Günther II. zu Arnstadt 
*1666 – 1720: Christian Wilhelm 
*1720 – 1740: Günther I. 
*1740 – 1758: Heinrich 
*1758 – 1794: Christian Günther III. 
*1794 – 1835: Günther Friedrich Carl I. 
*1835 - 1880: Günther Friedrich Carl II. 
*1880 – 1909: Karl Günthers
*1909 – 1918: Günther Victor von Schwarzburg-Rudolstadt 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
FilmG

’S e co-fharpais fhilmichean ghoirid sa Ghàidhlig a th’ ann am **FilmG**.  Chaidh FilmG a chur air bhog le MG Alba ann an 2008 leis an amas tàlant ùr a thoirt gu bàrr a thèid a leasachadh airson BBC ALBA.

Bidh am farpais a’ ruith gach bliadhna eadar an Lùnastal agus am Faoilleach le dà fharpais fa-leth, tè airson aois 12-17, agus tè airson inbhich. ’S e riatanasan na farpaise gum bi am film ann an Gàidhlig agus eadar 3 agus 5 mionaidean a dh’fhaid le tiotalan.  Gheibhear taic bhon sgioba FilmG agus tha uidheam ri fhaighinn air iasad an asgaidh.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn FilmG
* FilmG air Facebook
* BBC: Naidheachdan: 2015-03-31: Duaisean FilmG 2015 ann an Glaschu

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Cànan Earranta

Tha **Cànan** (Canan Earranta) ’na companaidh foillseachaidh - air pàipear agus air CD agus air an Eadarlìon - a tha air a bhith stéidhte aig Sabhal Mòr Ostaig bho 1992.

Rinn iad agus reic iad na bhideothan agus leabhraichean taice dhan t-sreath de phrògraman telebhisein airson ionnsachadh na Gàidhlig, *Speaking Our Language*.

Tha iad a-nis a’ dèanamh a’ mhórchuid den obair rianaidh air an fharpais bhliadhnail FilmG.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn aig Cànan

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Diùcachd Anhalt-Bernburg

B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1803 gu ruige 1863 a bh’ anns an **Diùcachd Anhalt-Bernburg** (Gearmailtis: *Herzogtum Anhalt-Bernburg*). Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1803 tro àrdachadh Prionnsa Anhalt-Bernburg gu Diùc. Bha Anhalt-Bernburg na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1807 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Anhalt-Bernburg dìreach 700 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Bernburg a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaochail an Diùc Alexander Karl gun chlann ann an 1863 agus fhuair Leopold IV an diùcachd mar dhìleab, ga aonadh le Anhalt-Dessau.

## Ceannardan na Stàite
*1803 - 1834 Alexius Frederick Christian
*1834 - 1863 Alexander Karl

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs