Co-ghnèitheachd

Faodaidh co-sheòrsachd no **co-ghnèitheachd** a chur ri: 

* Suidheachadh-miann, comharraichte tro tàladh mothail, gràdh suirgheil, agus miann air luchd na gnè ceudna no fèineachd-gnè.
* Càirdeis miannach le neach eile na gnè ceudna, gun amhail de suidheachadh-miann no fèineachd-gnè.
* Suidheachadh-miann no fèineachd-gnè, a faodaidh no nach fhaod modh co-sheòrsach fìor chiallachadh no tàladh.

'S àbhaist do co-sheòrsachd leis a' chomhair-mhiannachd agus dà-mhiannachd choimeas. *Seallaibh [[suidheachadh-miann]].*

Codaich luchd-corpeòlas co-sheòrsachd a-steach do seòrsa, gam chomharrachadh às a chèile, seach bhiodh cuid dhiubh sochairichte thar luchd eile ann am comann dearbha aig ùine dhearbha.

Mar tha ann iomasgladh eugsamhaile eachdraidheil, bith-eòlasach, agus intinn-comannach ri gnè is seòrsa, chan eil ann ainm no dealbh-chunntas a freagairidh uile neach. Faicibh na còmhraidhean air gnè is seòrsa aig gnè agus Co-Sheòrsachd agus thairis-sheòrsachd.

## Bunachar

Dh’eadar-theangaich an facal Beurla *homosexual* (co-sheòrsach), a bhith cothlamadh na ro-leasachain Grèigach *homo-* comharrachadh “ceudna” agus an freumh Laideannach *sex-* comharrachadh “gnè”. Mar sin: cothlamadh de 'co-' agus 'seòrsa'.

Tha an chiad nochdadh àitheanta an fhacail co-sheòrsach ann am clò-bhualadh air a lorgadh ann am bileag Ghearmailtis sgrìobhta tron Ungaireach Karl-Maria Kertbeny, air fhoillseachadh gun ainm ann an 1869.

## Cleachdadh is na dlùth an dàimh fhaclan

‘S urrainn dham fhacal air chleachdadh a bhith mar ainmear no buadhair a thoirt dealbh air daoine ‘gus an suidheachadh-miann, eachdraidh a' mhiann, no fèin-aithneachadh. Ge-tà, seach cuiridh faclan mar “fearas-feise” is “banas-feise” cuthrom air an sealladh feòlmhor, mar sin b’urrainn do dragh suas èirigh. Tha roinn nan daoine a’ faireachdainn a bheil an facal ro-sgrùdail is mar sin truailleachadh beagan. Mar sin, nuair toirt iomladh air duine (an àite modh na drùise), tha co-sheòrsach no leasbach ann am bitheanas nas fheàrr. (B’ fheàrr le roinn nam co-sheòrsach gu fìor an facal fearas-feiseach/banas-feiseach thar co-sheòrsach, faicinn an sean cho toirt dealbh air suidheachadh-miann agus tè mu dheireadh ri toirt dealbh air buidheann dùthchasail no comannach-sluagh-iùlach le a chan eil iad a’ cur fèineachd air.

Faodaidh an facal air uile co-sheòrsach chur iomradh, no ri fir cho-sheòrsach a-mhàin, a tha ‘n t-adhbhar a faodaidh fir cho-sheòrsach nas fheàrr a bhith. Tha leasbach a’ cur iormadh air bean cho-sheòrsach.

Ged chleachd roinn sgrìobhadaire mhoich an buadhair *co-sheòrsach* a chur iomradh air brìgh cho-sheòrsach sam bith (mar sgoil nam balach a-màin), an-diugh tha an facal a’ ciallachadh sealladh miannach. Tha an facal co-chonaltrach air chleachdadh an-dràsda a thoirt dealbh air aon-gnè brìghean nach eil miannach gu h-àraidh.

Tha faclan lùghdachaile cleachdail; sa’ Bhreatainn, agus sa’ Bheurla, th’ann *[[rìomhach]]*, *A' stiùireadh/dràibheadh air a cheart*, *air a bhus eile*, *[[gille-tòine]]*, no *[[neònach]]*, a’ cur iomradh air fir cho-sheòrsach ann am bitheanas; *[[lasdaire]]*, air chleachdadh sa’ Bhreatainn; *neònach*, a’ gabhail a-staigh ann am bitheanas neach sam bith nach eil iol-sheòrsach gu glan, ach air ghabhail air ais cho daingeachadh tro mòran cho-sheòrsaich agus sgoilearaich; tha *fearas-feise*, *gille-tòine*, is *rìomhach* faclan cumanta na càinidh am measgair feadh òigearan; agus tha *[[gàradh (leasbach)|gàradh]]*, *caile-bhalach*, no *bean-fhireann* a' toirt iomhladh air leasbaich. *Seallaibh [[Gràin na co-sheòrsachd]]*

Smaoineachadh a ‘s urrainn dhan eugsamhail fhaclan a bhith breisleachail agus air an-tromachadh, nuair tha àraidheachd cudthromach, feumaidh faclan ùra thighinn a-steach do cleachdadh, gu h-àraidh nuair th’ann daoine nach cuir fèineachd cho co-sheòrsach. Tha neo-iol-sheòrsach oidhirp eile aig co-dheasachd a bheil a’ buannachd sgaoileadh.

### Seòrsachan

Tha roinn de rannsachair a-steach dhan togalach comannach a' ghaoil cho-sheòrsaich is feòlmhorachd air a chomhairleachadh a bhitheadh an bun-smuain de co-sheòrsachd nas fheàrr air tuigsinn cho "co-sheòrsachdan." Comharraichidh iad a bheil dàimean co-sheòrsach air a bhith agus mair a bhith cruthaichte ann am caochladh de dòighean eusamhaile tro comannan eugsamhaile. Tha na caochlaidhean air dhèanamh tro luchd-corpeòlas Stephen O. Murray a-steach do trì seòrsa:

* Mìnichte tro dealbhan ùra na dàire eadar cèilean de aois is seòrsa coltach. *Seallaibh [[Dualchasan nam beagcodaichean-miann]]*
* Seòrsa co-chur, mìnichte tro dàimhean dualchasach eadar fir mum Mhuir Mheadhanach, an Ear Mheadhanach agus Aisia Mheadhanach agus Asia Dheas, cho math ri cleachdaidhean atharrachadh-seòrsa air fhaicinn ann am comannan dùthchasach. *Seallaibh [[Co-Sheòrsachd agus Ioslam]], [[Dà-Spioraideach|Dà-Spioraidich]] agus [[Hijra]]*
* Air thogail, mìnichte trom foghlainneachd feòlmhor an sàs ann an tron neach-ionnsachaidh samurai leis na laoich nas eòlaiche, Sìneach deasach òrduighean-pòsaidh airson balaich agus Dòighean Greugach Maireanna *Seallaibh [[Siùdo]], [[Co-sheòrsachd anns an Sìne]], agus [[Pàisde-mhiannachd]]*

### Tricead

:*Prìomh-aiste: [[Eòlas-sluaigh de suidheachadh-miann]]*.

Tha tuairmsean na buadhaich nuaidh de co-sheòrsachd ag atharrachadh gu cudthromach. Tha iad co-fhillte tro comharrachaidhean neo-ionanna no eadhon dà-sheaghach de co-sheòrsachd, agus tro atharrachaidhean thairis àm agus a-rèir do suidheachadh. Tha tuairmsean ann an dùthaichean Siarach a' cur an òrdugh bho 1% ri 10%.

Gu h-eachdraidheil, ge-tà, ann an àitean far an bha dàimean co-sheòrsach aoncihte 'san dualchas, den t-seòrsa cho a' Ghrèig seann, cuidean na Melanesia, an Linn an Ath-bheòthachaidh 'san Fhlorence, agus Sèapan ro-nuadh, bha dàimean-ghaoil an sàs ann an trom chuid as motha na t-sluaigh fir.

:*Seallaibh [[Corpeòlasail seòrsachadh na co-sheòrsachd]]*.

### Àrainn Dà-mhiannachd
:*Prìomh-aistean: [[Modh Feòlmhor 'San Fhireannach Daonna]] & [[Modh Feòlmhor Sa' Bhoireannach Daonna]].*

Tha mòran rannsachaidhean, as ainmeile an Modh-Miann 'San Fhireannach Daonna (1948) agus an Modh-Miann Sa' Bhoireannach Dhaonna (1953) le Alfred Kinsey air a lorgadh a-mach a bheil eòlasan no mothachaidhean co-sheòrsach air a bhith aig a' chuid as motha nam daoine agus mar sin tha iad 'nan dà-mhiannaich. Bha beagchuid de daoine a-mhàin air lorgadh (5-10%) a bhith gu glan comhair-mhiannach no co-sheòrsach. Air an làimh eile, tha beagcuid eadhon nas lugha de daoine lorgadh a tha air a ghabhail aig eòlasan feòlmhora ionanna leis na dà seòrsa, comharrachadh meidh tàlaidh no àrainn. Tha rannsachaidhean eile air a chomhairleachadh a chuir na h-iomraidhean am meud an tricead de dà-mhiannachd agus co-sheòrsachd anns na sluaighean daonna. Ge-tà, tha a smuain na h-àrainne na feòlmhorachd a' mealtainn gabhail ri leathann fhathast an-diugh agus tha i an co-bhoinn ri lorgaidhean 'san rìoghachd dhaonna agus an rìoghachd-bheathaich cho math ri rannsachaidhean bith-eòlasach nam caochlaidhean cruthach na h-eachainne eadar sin a' buntainn ri suidheachaidhean-miann eugsamhaile. Connsaich mòran dhaoine a bheil na mùthan eadar na h-aideachaidhean coitcheanna is dìomhair timcheall suidheachaidhean-miann seach ri beachdan comannach àicheanach timcheall cliathadh co-sheòrsach.

### Sìolachadh an aghaidh brodagan

Tha rannsachadh eòlasail a' maireann a-steach do tuairmsean eugsamhaile timcheall na cùisean a bheir èirigh do suidheachadh-miann no modh. Tha seo a' gabhail a-staigh mus breith cùisean brogadail agus sìolachadh. *Airson cùisean comannach de roghainn, seallaibh ion-oibrichteachd gu h-ìosal.*

### Ion-oibrichteachd

:*Prìomh-aistean: [[Cùisean de suidheachadh-miann]] & [[Co-sheòrsachd agus Eòlas-lèigheil]]*

Tha connsachadh cudthromach a' maireann thar mar a tha 'cur suidheachaidhean-miann dhuine roimh timcheall to sìolachadh an aghaidh brodagail cùisean. Tha còmhradh nas lugha 'maireann air co-dhiù tha 'n suidheachadh sin faiceallach. Mar sin, dham bheachdan air ghabhail a-staigh gu leathann na h-àrainn-miann Kinsey, aonaich a' chuid as motha a bheil beagcodaichean a-mhàin *"gu fìor"* co-sheòrsach no comhair-mhiannach agus a bheil a' chuid as motha dà-mhiannach. An prìomh-beachd a bheil air chumail an ceartair a bheil gun amhail ur suidheachadh-miann àraid chan urrainn dha atharraichte a bhith agus iad a bheil *"buaidh"* aig air a bhith nas cubhaidhe dà-mhiannach. 

#### Maireannach

Tha fios aig a' chuid as motha mhòr nan oibriche sa' chungaidh-leighis agus na h-eòlasan, cho math ris na h-eagrachaidhean LCDT, a bheil suidheachadh-miann nàdarra, an sàs agus neo-chaochlaideach, agus a bheil e neo-chomasach a dh'atharrachadh co-sheòrsachd a-steach do comhair-mhiannachd, no cùlaibh air beulaibh. Tha iad a' leanntainn air gun stiùiridh na cungaidhean nàdarra sa' chuis as motha nam cuir an dùsgadh feòlmhor an fhireannaich ri boireannaich (agus cùlaibh air beulaibh), nuair sa' chor na beag-chodach LCDT, tha 'n dùsgadh miannach air stiùireadh a dh'ionnsaigh na luchd an t-seòrsa cheudna.

A chuideachadh 'n connsachadh seo, bheir iad iomradh air na mòran chunntasan às eadar luchd iol-sheòrsach agus luchd le LCDT fèineachd a bheil ag ràdh a lorg iad an suidheachadh aig aois òg (gu tric mus aois-leannanachd). Sa' chor nan òganach "neònach", bheir iomadh dhiubh iomradh air ciad chlaoidh le freagair dhan tuigsinn seo. Tha an n-aithrisean co-chòrdail leis na dòighean tomhais nochdadh a bheil òganaich le LCDT fèineachd iomadaidh uairean nas coltaiche na h-òganaich neo-LCDT a dhèanamh oidhirp aig fèin-mharbhadh.

Tha roinn nan rannsachaidhean eòlach a' comhairleachadh a bheil an co-chuir na h-eanchainne bhoghaigich nam fear rìomhach coltach dhan eanchainn nam bean comhair-mhiannach agus eugsamhail às am mac-samhlaidhean fireannta comhair-mhiannach. Tha rannsachaidhean eile mar an Màirt 2000 Breedlove (Àlaichgaol) faide na corraig iomradh https://web.archive.org/web/20050117023314/http://www.dcn.davis.ca.us/~mos/stats2000/results/fingerlengthrap.html agus an rannsachadh an t-Iuchar 2000 Oilthigh den Texas na freagaire claisniche an t-eòlais-nearbh http://www.utexas.edu/opa/news/00newsreleases/nr_200007/nr_brain000712.html a' comhairleachadh a bheil fad leasbaich a' foillseachadh comharrachaidhean meadhanach eadar fir is mnàthan comhair-mhiannach, fàsaidh fir rìomhach "sàr-fireannta". Tha roinn nan rannsachair air lorgadh gum ma gabhaidh aon de dhà leth-aon fèineachd rìomhach no leasbach, bidh an cothrom den leth-aon a' gabhail fèineachd ri co-sheòrsach àrdaichte ri 50%, ged tha na meòmhrachaidhean nan leth-aon nan rannsachair eile air lorgadh ceudadan glè neo-ionann.

Tha oidhirpean a dh'atharrachadh suidheachadh-miann (àitheanta ri "leigheasan-atharrachaidh" agus an-dràsda beachdaichte 'mhàin aig luchd LCDT-ainichte, gu brònach) fo dhìteadh air bhith le eagrachaidhean lìonmhora dreuchdaile 'san raon-eòlais air cruthachadh dubhachas - air uairibh cruthachadh fèin-mharbhadh - agus a bhith luach truagh. 'San 2001 dh'fhoillsich Dr. Raibeart Spitzer, àrd-ollamh an leighis-inntinn aig Oilthigh Columbia rannsachadh comharrachadh a bheil ìre fàilligidhe 'san àrainn 99.98% aig leigheas-"slànachadh". Gu dearbh, b' an eagrachadh as motha leigheas-"slànachadh", ministreachd ainmichte Tirall a-mach Eadar-nàiseanta, tòisichte le dà fir gun robh 'nam co-sheòsaich a chrìochnaich suas a' fàgail a' mhinistreachd iomadaidh bhliadhnaichean nas fhadalaiche, ga càineadh, agus maireann ri càraid cho-sheòsach fhèin. Leig an Comann Eòlais-inntinn dhen Ameireaga seachad fuasgladh 'san 1997 nochdadh na leasaichean gun robh air ghabhail a-steach na comainn seo leigheasan-atharrachaidh den t-seòrsa a bhith leantainn dòighean neo-mhodhail agus neo-shlàinteil.

## Seallaibh cuideachd
* LCDT
* Clàr cuspairean co-cheangailte ri co-sheòrsachd
* Clàr nan neach-ciùil iomraiteach cho-sheòrsaich, leasbaich no dhà-mhiannaich
* Clàr nan iomraiteach cho-sheòrsaich, leasbaich no dhà-mhiannaich
* Suidheachadh-miann
* Suidheachadh-miann is saidheans, gabhail a-staigh sònrachaidhean agus eòlas-sluaigh nan suidheachaidhean-miann, rannsachaidhean eile an t-eòlais, agus beachdan lèigheas
* Co-sheòrsachd agus thairis-sheòrsachd
* LCDT-eachdraigh
* LGBT-eagrachaidhean
* LCDT-còirean comannach
* Eòlas-uirsgeul a' ghaoil co-sheòrsachd
* Pòsadh co-sheòrsachd
* Còirean nam co-sheòrsaich mun saoghal
* Suidheachadh-miann is fèineachd
* Suidheachadh-miann is comann, gabhail a-staigh connsachadh beusach agus sluagh-iùlach agus beachdan comannach
* LCDT-cùisean agus creideamh
* Co-sheòrsaich, leasbaich no dà-mhiannaich
* Dualchasan nam beagchodaichean-drùise
* LCDT-dualchas

## Cenglaichean a-mach

### Cùl-ionad
* The Androphile Project - Eachdraidh, litreachas agus ealain nam comainn co-sheòrsach eile 
* Leabhar mòr-eòlas nan comainn cho-sheòrsach, leasbach, dhà-mhiannach, thairis-sheòrsach & neònach
* Litreachas agus Eachdraigh na Co-sheòrsachd (Rictor Norton)
* GLSEN (OFRLI): Obair-lìn an Fhoghlaim Rìomhach, Leasbach, Iol-sheòrsach
* Duilleag na t-Eachdraidh Cho-sheòrsaich Halsall
* Kinsey agus an Bun-os-ceann na Drùise - le Dr. Judith A. Reisman
* OHSU
* Beagchodaichean-drùise aig Colaidean a' chomainn
* Leabhar mòr-eòlais an t-Eòlais-inntinn an Stanford - Suidheachadh co-sheòrsach
* An Rannsachadh Sìolgaol (The Breedlove Study)
* An Rannsachadh nam Caoraich

### Eagrachaidhean beothail air nam còirean co-sheòrsaich
* Stonewall (UK) - comann coiteachadh rìomhach 'san Rìoghachd-Aonaichte
* Outrage (UK) - luchd-dèanadais sluagh-iùlach an gnìomhaidh dhìrich	
* Còmhrag air Còirean nan Daoine
* Càirdeas Leasbach is Gnìomhach An aghaidh Tuaileas
* Maoin Dìon Dligheach an Lambda
* NGLTF (NCDRL) (Nàiseanta Clì nan Dleasanan nan Rìomhaich & Leasbaich) Buidheann coiteachadh nan Stàidean Aonaichte
* A-mach 'san Ameireaga
* Daoine mar sinn 3 -comann nam còirean co-sheòrsaich 'san Singapore

### Eagrachaidhean a cuiridh 'n tairgse ri daoine òga co-sheòrsach
* CampWEHO - clàran-fiosa 
* Mogenic - iris co-sheasamh de iomadh aistean, cho math ri cunntasan is còmhraidhean
* XY - iris a' gabhail a-staigh aistean, còmhraidhean, agus cunntas

### Eagrachaidhean a cuiridh 'n tairgse ri leasbaich agus fir rìomhach
* Buidheann Ameireaganach an t-Eòlais-inntinn
* Comann Eadar-nàiseanta nan Leasbaich is Rìomhaich
* Bòrd-seinnse Leabaich is Rìomhaich Lunainn - a' chiad 'san saoghal, air thòiseachadh ris a' Bhòrd-seinnse an Lunainn an Ear sa' bhliadhna 1974.
* Soulforce, Fillt' a-staigh. - gluasad eadar-chreideamh comhrrachadh daoine CLDT.
* Èiginn na Slàinte nam Fhir Rìomhach - mar as trice fios air bacadh AIDS agus làimhseachadh
* Gay Health - co-cheangailte ri fios slàinte dhan leasbaich, rìomhaich, agus dà-mhiannaich

### Eagrachaidhean a cuiridh 'n tairgse ri teaghlaich leasbach is rìomhach
* Àrachadh Pròiseil

### Irisean
* Iris an Neach-tagair
* Iris an Corra-mhonaidh Gheal (gliocas & dualchas rìomhach)
* Naidheachd Rìomhach, ceannach, cuspairean, ionadail
* Naidheachd Rìomhach
* Unità ('san Eadailtis)
* AlbannachRìomhach Iris Às an Alba

## Iomraidhean

* Christopher Bagley agus Pierre Tremblay, (1998), "Air an Tricead na Co-sheòrsachd agus Dà-mhiannachd, ann an Rannsachadh air thuaiream a' Chomainn de 750 Fir Aosda bho 18 ri 27", *Leabhar-latha na Co-sheòrsachd*, Leabhar 36, Àireamh 2, duilleagan 1-18.
* Lester G. Brown, *Na Dà-aignich*, 1997, A' Chlò na Harrington Pàirc, ISBN 1-56023-089-4
* Kenneth J. Dover, *Co-sheòrsachd Ghrèigeach*, 1979, Gerald Duckworth & Co. Ltd., Lunainn, ISBN 0-674-36261-6 (o.p. brat cruaidh), ISBN 0-674-36270-5 (pbk.).
* Bret Hinsch, *Dìoghrasan a' Mhuilcheill Gheàrrte: An Dualchas an Fhireannach Cho-sheòrsach 'san Sìne*, An Oilthigh na Clò na California, 1990, ISBN 0-520-06720-7.
* Norman Roth. *An Aire 'gus biadhtachadh nan Earrain-gheala - Bàrdachd-ghaoil Arabach agus Eabhra nan Linnean-Meadhanach.* IN: Lazar & Lacy. *Mothachaidhean ghaoil anns na Linnean-Meadhanach*. George Mason University Press, 1989.
* Arno Schmitt & Jehoeda Sofer (eds). *Drùisean agus Feòlmhorachd Am measg Fireannaich anns na Comainn nam Muslaimich*. Haworth Press, 1992. 
* Alfred C. Kinsey, *Modh Feòlmhor 'San Fhireannach Daonna*, 1948, ISBN 0-7216-5445-2 (o.p.), ISBN 0-253-33412-8 (reprint).
* Alfred C. Kinsey, *Modh Feòlmhor Sa' Bhoireannach Daonna*, 1953, ISBN 0-7216-5450-9 (o.p.), ISBN 0-671-78615-6 (o.p. pbk.), ISBN 0-253-33411-X (reprint).
* LeVay, S., Eòlas, 1991, 253, 1034?1037.
* Stephen O. Murray and Will Roscoe, *Ban-chèilean Gille agus Cèilean Boireannach: Rannsachaidhean nam Co-sheòrsachdan na t-Afraga,* 1998, ISBN 0-312-21216-X.
* Rocke, Michael, (1996), *Dàimean Toirmisgte: Co-sheòrsachd agus an Dualchas Fhireannta 'san Fhlorence na Linn an Ath-bheòthachaidh*, ISBN 0-91-512292-5
* Ruggiero, Guido, (1985), *Na Crìochan Ghaol*, ISBN 0-91-505696-5
* Smith, T.W. (1991). Modh Feòlmhor an t-Innbheach 'san 1989: Meud nam caidrich, tricead a' chleamhnais agus an cunnart na t-AIDS. *Fradharcan Innleadh Teaghlaich* 23(3), 102-107. 
* Bullough is eile. (eds.) (1996). Leabhar-làimhe nan Drùisean nan Linnean Meadhanach. Blàth-fhleasg Foillseachadh. ISBN 0-8153-1287-3.
* Foucault, Michel (1990). *An Eachdraidh nan Drùisean* vol. 1: *Fosgladh*, p.43. Trans. Robert Hurley. New York: Vintage.
* Rìomhach eòlasach
* Ginteachd na co-sheòrsachd
* Cruthachadh na t-eanchainne ann am caoraich co-sheòrsach
* Rannsachadh nan lorgan-meòir
* Androgen Link

LCDT
Suidheachadh-miann is fèineachd
Suidheachadh-miann
Gnè