Honoré de Balzac

B’ e ùghdar Frangach a bh’ ann an **Honoré de Balzac**. Rugadh e fon ainm Honoré Balzac, ann an Tours air an 20mh latha dhen Chèitean 1799 (1er prairial an VII) agus chaochail e ann am Paris air an 18mh latha dhen Lùnastal 1850. ‘S e sgrùdair na litreachas is ealain, sgrìobhadair dràma is abaltanan, neach-aithris agus clò-bhualadair a bh’ ann cuideachd. Leig e leas sàr obair romansach na an fheadhainn na bu treasa a bh’ ann a-riamh ann an litreachas na Frainge, le 91 nobhailean agus sgeulachdan a nochd eadar 1829 agus 1852 na measg.

'S e ùghdar dìcheallach a bh’ ann, agus dh’fhàs a chuid droch shlàinte na bu laige is na bu laige gus a bhàsaich e gu math òg (aig dìreach 51 bliadhna a dh’aois), fo bhuaidh na fiachan a fhuair e air sàilleabh a chuid droch airgid-tasgaidh, is b’ fheudar dha creideasaichean aige a theiche. Dh’fhalaich e fo ainmean breugach ann an sreath de àiteachan-còmhnaidh. Fhuair Balzac iomadach sùgradh le boireannaich mus do phòs e a’ Bhan-iarla Hanska, ann am Berdychiv ann an 1850, an dèidh seachd bliadhna deug de suirghe.

'S e fear dhen eòlaichean na b’ fheàrr na nobhailean Frangach, dhen a h-uile sèorsa, a bh’ ann Honoré de Balzac: nobhailean eachdraidheil/poilitigeach mar *Les Chouans*, nobhailean feallsanachail mar *Le Chef-d'œuvre inconnu*, nobhailean na gaotharlanachd mar *La Peau de chagrin*, agus nobhailean bàrdail mar *Le Lys dans la vallée*. Ach 's e a chuid nobhailean an fhìorachais agus an eòlais-inntinn, mar *Le Père Goriot* agus *Eugénie Grandet*, a bha na b’ ainmeile agus na bu chudromaiche dhàsan. Thathar ag ràdh, gu neo-cheartach, gur e ùghdar an fhìorachais a-mhàin a bh’ ann, air an sàilleabh.
Air an làimhe eile, tha na sgrùdaidhean as ùire air Balzac a’ sealltainn dìreach cho làidir 's a bha e taobh romansaidheachd agus bàrdachd, gu seachd àraidh ann an *Lys dans la vallée*, a bharrachd air dùsgadh-inntinn na gaotharlanachd, neo fiù’s fàidheanta, a bha cho làidir ann an iomadach nobhail agus sgeulachdan a sgrìobh e. Mar a thuirt Jacques Martineau, “cha deach sin à sealladh gu tur anns an Comédie humaine bho La Peau de chagrin agus La Messe de l'athée gu ruige Louis Lambert”.

Chruinnich Balzac a chuid obrach ann an sreath uabhasach mòr ris an canadh *La Comédie humaine* (An Comadaidh Daonna), ainm a thug e bho *La Divina Comedia* (An Comadaidh Naomh) le Dante Alighieri. Chuir e roimhe mion-sgrùdadh a dhèanamh air gach clas sòisealta agus na daoine a bha nam broinn. Bha e airson “strì a dhèanamh an aghaidh suidheachadh a’ cho-chomainn” mar a sgrìobh e ann an Ro-ràdh na Comédie humaine.

Chruinnich Balzac na leabhraichean aige ann an diofar seòrsaichean: Sgrùdadh na cleachdaidhean, Sgrùdadh bun-rannsachail, agus Sgrùdadh feallsanachail. Bha e dhen bheachd gu robh an Sgrùdadh feallsanachail glè chudromach gus a chuid obrach a thuigsinn. Smaoinich e gur e "iuchair a cheanglas sgrùdadh na cleachdaidhean gus an sgrùdadh feallsanachail tro fhàinne na gaotharlanachd a bha cha mhòr oithireach far am bithear a’ togail a’ bheatha leis a’ mhiann, a tha aig cridhe a’ bhoile" a bh’ ann La Peau de chagrin.

Tharraing Honoré de Balzac dealbhan uabhasach mòr dhen cho-chomann na linntean aige is e a’ cruthachadh prìomh-shamhlaidhean mar Eugène de Rastignac, duine òg às an dùthaich ag iarraidh air Paris a cheannsachadh: Félix Grandet, an smàigire sanntach dachaigheil: Jean-Joachim Goriot, ìomhaigh an athar, seòrsa dhe “Ìosa na n-athaireachd”, neo Vautrin, an t-seann phrìosanach a-nis na phoileasman.

Thug e buaidh làidir air ùghdaran eile mar Gustave Flaubert, is chaidh an nobhail aige *L'Éducation sentimentale* air a bhrosnachadh gu dìreach bho *Lys dans la vallée*, *Madame Bovary*, agus *La Femme de trente ans*. Thug sreath romansach na Comédie humaine agus na caractaran nas chudromaiche aice, a nochdas a-rithist siud 's an seo, buaidh mhòr cuideachd air tòrr ùghdair na linne sin agus an ath linn, gu seachd àraidh Émile Zola, anns an sreath Rougon-Macquart, agus mu dheireadh thall, Marcel Proust. Mar a sgrìobh Georges Cattaui: “Le sin, 's e na daoine ainmeil e le beò-ghlacaidhean aig Balzac a chì sinn a-rithist anns na caractaran mòra dìoghrasach aig Proust.”

Bidh a chuid obrach a’ nochdadh daonnan siud 's an seo anns a’ chlò, fiù ’s na rinn e nuair a bha e fhathast òg. 'S e tobar gun chrìoch airson filmichean a dhèanamh a th’ anns na nobhailean aige, bho La Marâtre, a nochd ann an 1906. Thathar a’ dèanamh filmichean leis na leabhraichean aig Balzac gus an latha an-diugh, agus tha mu cheud filmichean agus tele-filmichean dhaibh air an nochdadh air feadh na cruinne.

## Leabhraichean cudromach
* *Les Chouans*, 1829
* *La Peau de chagrin*, 1831
* *Le Chef-d'œuvre inconnu*, 1831 
* *Le Médecin de campagne*, 1833
* *Eugénie Grandet*, 1833
* *Histoire des Treize*, còmhla ri :
** *Ferragus, 1833
** *La Duchesse de Langeais*, [[1833]], [[1839]]
** *La Fille aux yeux d'or*, [[1835]]
* *La Recherche de l'absolu*, [[1834]], [[1839]], [[1845]]
* *Le Père Goriot*, [[1835]]
* *Le Colonel Chabert*, [[1832]]
* *Le Lys dans la vallée*, [[1836]] 
* *La Vieille Fille*, [[1836]]
* *César Birotteau*, [[1837]] 
* *La Maison Nucingen*, [[1838]]
* *Les Secrets de la princesse de Cadignan*, [[1839]]
* *Béatrix*, [[1839]]
* *Illusions perdues* (I, [[1837]]; II, [[1839]]; III, [[1843]])
* *La Rabouilleuse*, [[1842]]
* *Modeste Mignon*, [[1844]]
* *La Cousine Bette*, [[1846]]
* *Le Cousin Pons*, [[1847]]
* *Splendeurs et misères des courtisanes*, [[1838]], (Werdet), [[1844]]-[[1846]], (Furne), [[1847]] (Furne)
* *Ursule Mirouët'', 1842, (Souverain), 1843, (Furne)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach
Roinn-seòrsa:Breithean 1799
Roinn-seòrsa:Bàsan 1850
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing