open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Stàitean na h-Eaglaise

B' e dùthaich neo-eisimeileach anns an Roinn-Eòrpa a bha ann an **Stàitean na h-Eaglaise** (Laideann: *Status Pontificius*, Eadailtis: *Stato della Chiesa*) bho 754 gu 1870. B' e sreath dhe stàitean, a' mhòr-chuid dhuibh ann am meadhan na h-Eadailt, a bha fo riaghladh saoghalta a' Phàp, a mhair bho 754 gu ruige stèidheachadh Poblachd na Ròimhe ann an 1798. Thug an Rìgh Pépin Òg, athair Theàrlaich Mhòir, a' chiad oighreachd dhan Phàp ann an 754 agus an uair sin oighreachdan eile ann an 756 agus le sin stèidhich an stàit aige fhèin. B' e tè dhe na stàitean na bu mhò agus na bu chumhachdaile a bh'ann Stàitean na h-Eaglaise bhon 8mh Linn gu ruige Aonadh na h-Eadailt ann an 1861. Aig a' char na bu mhò, bhuineadh Lazio, Marche, Umbria agus Emilia-Romagna dhan Phàp. Bhathar dhen bheachd gun cuireadh Stàitean na h-Eaglaise cumhachd saoghalta na h-Eaglaise an cèill. Chuir Napoleon Bonaparte às do Stàitean na h-Eaglaise ann an 1798 agus chuir e air dòigh Poblachd na Ròimhe na h-àite, ach cha do mhair a' Phoblachd ach bliadhna, leis gu robh i ann an earbsa ri feachdan na Frainge, agus an uair sin chaidh stàitean na h-Eaglaise a chur air bhog a-rithist gu ruige 1870. B' fheudar do Phius VI theiche thall thairis, far a chaochail e ann an 1799. An dèidh 1861 cha robh ach Lazio a bh' ann na Stàite, gu ruige 1870. Cha robh oighreachd neo oighreachd aig a' Phàp bho 1870 gu ruige 1929 gus a chuir an ceannard Faisisteach Benito Mussolini crìoch air a' chòmhstri eadar Riaghaltas na h-Eadailt agus an Eaglais Chaitligeach, a' toirt Cathair na Bhatacain dhan eaglais.

## Bailtean
*Bologna
*Cesena
*Cingoli
*Fano
*Grottammare
*La Genga
*Poli
*Santarcangelo di Romagna
*Urbino

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Poblachd na Ròimhe

B' e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a bha fo bhuaidh na Frainge a bh' ann am **Poblachd na Ròimhe** (Fraingis: *République Romaine*, Eadailtis: *Repubblica Romana*) a mhair dìreach còrr is bliadhna bho 1798 gu 1799. Bhuineadh Lazio, Marche agus Umbria agus dhan Phoblachd.  Chuir Napoleon Bonaparte às do Stàitean na h-Eaglaise ann an 1798 agus chuir e air dòigh Poblachd na h-àite, ach cha do mhair a' Phoblachd ach bliadhna, leis gu robh i ann an earbsa ri feachdan na Frainge, agus an uair sin chaidh Stàitean na h-Eaglaise a chur air bhog a-rithist. B' fheudar do Phius VI theiche thall thairis, far a chaochail e ann an 1799. Bha sgaradh-pòsaidh agus pòsadh sìobhalta air an dèanamh laghail, chaidh abaidean agus a leithid a dhùnadh agus chaill an eaglais a chuid oighreachdan. Dh' fhàg Arm na Frainge An Ròimh air 19 an t-Sultain 1799 agus air 30 an t-Sultain ghabh Feachdan Rìoghachd Napoli thairis air a' bhaile agus crìoch air a' Phoblachd.

## Bailtean
*Cesena
*Cingoli
*Fano
*Grottammare
*La Genga
*Poli
*Santarcangelo di Romagna
*Urbino

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Fionn Bheinn

'S e beinn faisg air Achadh na Sìne air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am **Fionn Bheinn**. Tha e 933 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Achadh na Sìne agus Loch Fanaich. 'S e aon de na Fanaichean a th' ann, ach 's e an aon fhear dhiubh a tha air taobh deas Loch Fanaich.  Tha an t-ainm a' toirt iomradh air dath fionn an fheòir a tha nas soilleire an seo na tha e air beanntan eile san sgìre. Ge-tà, tha coire mòr, An Toll Mòr, san ear den mhullach a bheir cruth inntinneach don bheinn.

Thathar ag ràdh gur e beinn a th' ann a tha ga dhìochuimhneachadh gu tric, agus nach eil e cho tarraingeach is a tha beanntan eile san sgìre. Gus a' bheinn seo a shreap, bithear mar as trice a' tòiseachadh ann an Achadh na Sìne. Tha e ro fhada air falbh bho Beanntan Rothaich eile gus an cheangal ri chèile ann an latha .

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air na Fanaichean, Loch Fanaich, Loch Ma-ruibhe, beanntan Achadh na Seileach, Thoirbheartain agus Achadh an Iasgair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Fionn Bheinn air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
An t-Sleaghach

'S e beinn  ann an Leitir Iù air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns an t-**Sleaghach**. Tha diofar bheachdan ann a thaobh dè tha an t-ainm a' ciallachadh. Dh'fhaodadh gu bheil e a' tighinn bhon fhacal Ghàidhlig **Sleagh**, oir tha Coire na Sleaghaich dhan ear dheth. Ge-tà, sgrìobh ministear Poll Iù anns na 1830an gur e **Sliabhach** an t-ainm air a' bheinn. 'S e seann fhacal airson beinn a th' ann an sliabh agus dh'fhaodadh gun tàinig sin dhan sgìre le  Maol Rubha anns an 7mh linn. Dh'fhaodadh e cuideachd tighinn bho *Sleaghach* a tha a' ciallachadh gur e beinn coltach ri sleagh a th' ann, mar a thuirt daoine ionadail aig toiseach na 20mh linn.

Tha Slioch 981m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.

Leis gu bheil a' bheinn air taobh tuath Loch Ma-ruibhe, feumar coiseachd fada gus faighinn thuice. Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho rathad beag faisg air Ceann Loch Iù, agus bithear a' coiseachd air bruthaichean a tuath an locha mus fàgar iad aig Abhainn an Fhasgaidh. . 

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air Loch Ma-ruibhe, beanntan Achadh an Iasgair, Thoirbheartain, Na Fanaichean agus air an Eilean Sgitheanach. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Slioch air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Rìoghachd Napoli

B' e dùthaich ann an ceann a deas na Eadailt a bh' ann an **Rìoghachd Napoli** (Laideann: *Regnum Neapolitanum*, Eadailtis: *Regno di Napoli*) a mhair bho 1282 gu 1816. B' e Napoli fhèin a bh' ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Rìoghachd Napoli a stèidheachadh nuair a sgaradh sgìrean a bhuineadh dhan Rìoghachd Sicilia air an Leth-eilean Eadailteach fhèin bhon chòrr dhen dùthaich. B' e *Regnum Siciliae citra Pharum* an t-ainm fada oifigeil aice. Ann an  1442 cheannsaich Alfonso V às an Rìoghachd Aragó, Rìoghachd Napoli, a bha air a bhith fo bhuaidh nan Angevin bho 1266. Eadar an 15mh Linn agus an 19mh Linn, bhuineadh Rìoghachd Napoli gu Aragó, dhan Fhraing dhan Spàinn agus dhan Ostair, agus mu dheireadh thall bha i na dùthaich neo-eisimeileach eadar 1734 agus 1860, nuair a chaidh a toirt a-steach dhan Eadailt aonaichte. 

## Bailtean
*Gravina in Puglia
*Spinazzola

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Tùr CN

'S e tùr anns a' bhaile-mhòr Toronto, Ont, Canada a tha an **Tùr CN**. 'S e an siathamh tùr mòr as àirde air an talamh. Tha e 553.33 meterean àrd de cruadhtan.

Bha e cruthaichte ann an 1976.

## Fosgailte
Thoisich tuiteamas na h-uile air 1 an Dàmhair, 1976 (bha e fosgailte dhan mhòr-shluagh air 26 an t-Ògmhios, 1976).

## Iomraidhean
Poblachd Rhodàinia

B' e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a bha fo bhuaidh na Frainge a bh' ann am **Poblachd Rhodàinia** (Fraingis: *République rhodanienne*). Mhair a' Phoblachd dìreach ochd bliadhna bho 1802, nuair a rinn Napoleon Bonaparte atharraidhean mòra air structair phoileataigeach na na h-Eilbheis, gu ruige 1810.  B' e Sion a bh' ann prìomh-bhaile na dùthcha agus bhuineadh Fribourg, Ticino, Valais agus Vaud dha. Aig an toiseach tòisichidh ann an 1798, ri linn nan cogaidhean air feadh na Roinn-Eòrpa a lean Ar-a-mach na Frainge, thug feachdan na Frainge ionnsaigh air An Eilbheis. Bha an t-Seinealair Guillaume Brune, a bha os cionn an Airm, airson An Eilbheis a sgaradh ann an trì stàitean beaga (Poblachd  Rhodàinia, Tellgau agus Helventien), a-rèir a' chànain a bha ga bruidhinn agus cuideachd air sàilleabh feumalachd poileataigeach Arm na Frainge. Cha do ghabh ach aon dhuibh a chruthachadh. Cha do mhair a' Phoblachd mòran, agus i ann an earbsa ri feachdan na Frainge. Air 13 an Dùbhlachd 1810 thug An Fhraing thairis air Rhodàinia, ga riaghladh bho Pharis mar sgìre (Fraingis: Départment) air an robh *Simplon*.

## Bailtean
* Bellinzona
* Château-d'Œx
* Genolier
* Fribourg
* Lugano
* Montagnola
* Muralto
* Sion
* Tolochenaz
* Vevey

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Iroquis

Tha an **Iroquis **am measg nan nàiseanan tùsanach as motha ann an Ameireaga a Tuath agus chuidich iad le cruthachadh na Frainge Ùir. Choinnich iad Jacues Cartier anns an 16 linn.

Bha iad am measg nan sluaghan a bha ri àiteachas, gu h-àraid a' toirt fàs air coirce-Innseanach.

## Iomraidhean
Rathad A82

'S e  an **A82** am príomh-rathad a tha a' dol bho Glaschu tron Ghearasdan gu Inbhir Nis, astar 269 km (167 mìle).

## Ceanglaichean a-mach

* BBC: Naidheachd: 2015-04-01: Na mìltean chraobhan gan leagail taobh an A82
* Ainmean-àite Gàidhlig air an A82 *(pdf)* - bho AÀA

Roinn-seòrsa:Rathaidean
Luibh-eòlas

Is e saidheans nan lusan a tha ann **luibh-eòlas**. Is e meur a' bhith-eòlas a tha ann.

Ann an Alba, tha meuran na Garraidh Lusan Rìoghail Dhùn Èideann ann an Dùn Èideann fhèin, Beinn Mòr faisg air Dùn Omhain, Dawyck faisg air Peebles agus Port Logan ann an Gall-Ghàidhealaibh.

## Lus-eòlaichean ainmeil
* Theophrastus
* Carl Linnaeus
* Johann Wolfgang von Goethe
* Gregor Mendel
* Charles Darwin
* Odón de Buen y del Cos

## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Werner Heisenberg

B' e fiosaigiche Gearmailteach a tha ann **Werner Heisenberg**.

Bha Heisenberg air an breith ann an Würzburg anns an stàit Bayern.

Rinn e an tràchdas aige fo Arnold Sommerfeld aig an Oilthigh Mhünchen. Ann an 1927 chaidh e 'na àrd-ollamh aig an Oilthigh Leipzig. 

Ann an 1942 chaidh e 'na ceannard na Kaiser-Wilheim-Institut airson Fiosaigs ann am Berlin. B' e cuideachd àrd-ollamh anns an Oilthigh Berlin a bh' ann agus stiùir e an prògram boma dadamach na Gearmailte.

An dèidh dhan cogadh chum an Caidreachas Heisenberg ann am Farm Hall ann an Godmanchester, Sasainn còmhla ri naonar luchd-saidheans Gearmailteach eile, leithid Otto Hahn.

## Ann an litreachas

Sgrìobh Michael Frayn an dealbh-chluich *Copenhagen* mu dheidhinn coinneachadh eadar Heisenberg agus Niels Bohr rè àm an Dàra Chogaidh.

## Urraman
Ann an 1932 fhuair e Duais Nobel ann am Fiosaigs airson "an teòiridh chuantamach a chruthachadh. Tha cur an gnìomh na teòiridh air lorg cruthan alotròpach an haidridein atharrachadh".

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Duais Nobel ann am Fiosaigs

Is e duais airson fiosag a chuir Alfred Nobel air bonn a tha ann an **Duais Nobel ann am Fiosaigs**.

## Liosta nam buannaichean

### 1901–1950

### 1951–2000

### 2000–

Roinn-seòrsa:Duais Nobel
*
Straiton

‘S e baile beag agus Parraist faisg air Cille Mhìcheil air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Straiton**. Tha e suidhichte ri taobh na Aibhne Gharbhain aig 155m os cionn ìre na mara, eadar Baile Ùr nan Stiùbhartach agus Am Magh Baoghail anns an Siorrachd Àir a Deas (Siorrachd Àir ro 1975), 19km air falbh bho Inbhir Àir fhèin, 66km bho Ghlaschu, 54km bhon An t-Sròn Reamhar agus 112km bho Dhùn Èideann. ha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd, coilltearachd agus dreuchdan anns na bailtean mòra faisg air Straiton. Tha bùth, taigh-seinnse, taigh-cofaidh, talla agus eaglais ann. A thaobh foghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns a' Mhagh Bhaoghail.

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *streean* agus *ton* (a tha a' ciallachadh dìreach agus baile) ann an seann Bheurla a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Baile Dìreach* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. A dh'aindeoin sin, tha cuid sa bhaile fhèin dhen bheachd gur ann à *Ysrath* (srath) ann an seann Chuimris agus *ton* (Baile) anns a' Beurla a th' ann. Beireadh sin *Baile an t-Sratha* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a toirt cuideam dhan bheul-aithris. Bha seann Chuimris làidir air feadh ceann a deas na h-Alba an dèidh nan Ròmanach agus tha ainmean-àite san t-seann chànan gu math pailt san sgìre.

## Eachdraidh
Chaidh eaglais a chlàradh an seo ri linn Alasdair II ged a stèidheachadh am baile ann an 1760 le Tòmas Ceannadach, Iarla Cassilis mar bhaile-oighreachd ged a chaidh na taighean a chithear an latha an-diugh a thogail ann an 1900 le Sir Èideard Hunter Blàr: 's e dìreach am mansa (taigh Traboyack), an taigh-seinnse agus taigh a' ghobhainn a tha air fhàgail bhon na chaidh a thogail anns an 18mh Linn. Rinneadh atharraidhean air an eaglais ann an 1758 agus ann an 1901. Tha an t-oighreachd Blairquhan am broinn na parraist: chaidh caisteal  a thogail ann an 1346 agus lùchairt ann an 1820. Tha carragh-chuimhne anabarrach mòr gu Seumas Hunter Blàr à Blairquhan, a chaill a bheatha aig Cath Inkerman ann an 1854, air mullach Creag nan Gobhar, air an àirde an ear a' bhaile.  A-rèir carragh-chuimhne san Talla a' Bhaile, fhuair 93 duine  à Torthorwald bàs sa Chogadh Mòr agus 35 eile san Dàrna Cogadh.

## An-diugh
Tha bun-sgoil bheag ann an Straiton ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns a' Mhagh Bhaoghail. Chaidh am film *The Match* fhilmeadh an seo ann an 1999. Chleachd an taigh-òsta agus taigh eile. Tha muinntir a' bhaile a' ruith na bùtha agus Talla a' Bhaile Mhic Chundlis ann an co-oibreachadh. 'S e turasachd agus coilltearachd a tha aige cridhe eaconomaidh a' bhaile. 'S e àite fa leth math airson coiseachd agus rothaireachd. Thathar a' ruith rèis gach Lùnasdal bhon a' bhaile shuas dhan charragh-chuimhne os cionn Creag nan Gobhar.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Aonach air Chrith

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am **Aonach air Chrith**. Tha e 1,021m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh dheis Gleann Seile. 

Gheibhear dhan mhullach bhon rathad A87 bho thaigh-òsta Chluanaidh. Bidh cuid ga cheangal le Creag a' Mhàim agus Maol Chinn-Dearg agus a' cromadh air Druim Coire nan Eirechanach, air neo fiù 's leis na beanntan eile air an druim seo, ach bheir seo 9-11 uairean a thìde .

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Loch Cuaich agus Chnòideirt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Aonach air Chrith air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
An Dìollaid

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns  **An Dìollaid**. Tha e 1,010m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh dheis Gleann Seile. Tha e dhan àrd an iar de dhruim deas Gleann Seile. Tha dà mhullach air agus mar sin tha e coltas dìollaid air.

Gheibhear dhan mhullach bhon rathad A87 a' leantainn a' cheum suas Meallan Odhar. Bho sin bithear a' streap an droma suas Sgùrr nam Forcan. Bidh an druim seo a' fàs gu math caol agus cas. 'S e Druim nam Forcan a th' air agus tha e ainmeil le luchd-streap. Dh'fhaodadh dol rathad eile le bhith a' cumail ri taobh Coire Mhàlagain. Ruigear an uair sin mullachna Dìollaide. Bidh cuid ga cheangal le Sgùrr na Sgìne agus Faochag ged nach e Beinn Rothaich a th' ann  .

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Loch Cuaich agus Chnòideirt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*An Dìollaid air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Faochag (beinn)

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am  **Faochag**. Tha e 909m de dh’àirde. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh dheis Gleann Seile. Tha e dhan àrd an iar de dhruim deas Gleann Seile. Nuair a chìthear i bhon taobh an ear, tha coltas faochaig oirre.

Ruigear am mullach bhon rathad A87 faisg air Drochaid Mhàlagain. Bidh cuid ga cheangal ri Sgùrr na Sgìne agus fiù 's leis An Dìollaid.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Loch Cuaich agus Chnòideirt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Gleann Dail

Tha **Gleann Dail** na sgìre agus na oighreachd ann an Diùirinis anns an Eilean Sgitheanach.

Bha Gleann Dail cudromach ann an Strì an Fhearainn anns an 19mh Linn.

## Daoine ainmeil
* Niall MacLeòid (1843–1913)
## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-04-07: Seann bhun-sgoil a-nis leis a' choimhearsnachd
* BBC Naidheachdan 2015-12-07: Leabhar mu strì fearainn an Gleann Dail

Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Strì an Fhearainn
David Hume

B' e feallsanaiche, eachdraiche agus aistear Albannach a bh' ann an **David Hume** (7 an Cèitean 1711 - 25 an Lùnastal 1776).  Ghabh e pàirt anns an Soillseachadh Albannach.  Thathar a' smaoineachadh gum b' e an fheallsanach a b' fheàrr a sgrìobh anns a' Bheurla a bh' ann.

Chaidh a' chiad leabhar aige, *[[A Treatise of Human Nature]]*, fhoillseachadh ann an 1738 nuair a bha e 28 bliadhna a dh'aois. Bha ùidh mhòr aige anns na dòighean a tha buaidh aig eòlas-inntinn air ar binne.

## Feallsanaich cho-cheangailte
* Adam Smith
* Francis Hutcheson

## Clàr-leabhar
* 
* Hume, D. (1751). *An Enquiry Concerning the Principles of Morals*. David Hume, *Essays Moral, Political, and Literary* edited with preliminary dissertations and notes by T.H. Green and T.H. Grose, 1:1–8. London: Longmans, Green 1907.
* 
* 
* 
* 
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Iùgoslaibhia

B' e dùthaich ioma-nàiseanta anns an Roinn-Eòrpa a bha ann an **Iùgoslaibhia** neo **An Iùgoslabh** (Aibidil Ròmanach: *Jugoslavija*, Aibidil Cirileach: *Југославија*) a mhair bho 1918 gu 1992. B' e Belgrade a bh'ann prìomh-bhaile na dùthcha.

## Eachdraidh
Chaidh Iùgoslaibhia a chruthachadh tron Chòrdadh Rapallo ann an 1918, dìreach an dèidh a' Chogaidh Mhòir nuair a bhris Ostair-Ungaire a-mach às a chèile. B' e monarcachd a bh' ann agus mhair an stàit seo gu ruige 1 an Giblean 1941 nuair a thug A' Ghearmailt, An Ungair  agus An Eadailt ionnsaigh oirre. An dèidh a' Chogaidh chaidh crìochan na stàite a leasachadh, a' gabhail a-steach Istria, Zadar agus Rijeka, a bhuineadh dhan Eadailt ron a' chogadh. Chuireadh às dhan Mhonarcachd ann an 1945 agus chaidh Poblachd Shòisealach a ghairm ann an 1946. Ann an 1963 chaidh structair feadarail a chur air bhog, a' roinneadh na dùthcha ann an sia poblachdan fèin-riaghalaidh. Cha do ghabh Iùgoslaibhia ris a' cho-aonta Warszawa air sàilleabh gun leanadh i a slighe fhèin a dh'aindeoin 's gur e dùthaich Comannach a bh' innte. Aig deireadh nan 80an thoisich pròiseas far a bhriseadh na stàite ann an dùthchannan na bu lugha air sàilleabh staing an eaconomaidh agus trioblaid eadar na nàiseanan nuair a chaidh Co-mhaoineas sìos an dèidh 1989. Bha sreath dhe cogaidhean sìobhalta fuilteach ann gus a chaidh Iùgoslaibhia a bhith mu dheireadh thall. Chuireadh ainmean gu Còrdadh na Sìthe ann an Dayton ann an 1995. Tha fearann Iùgoslaibhia air a roinneadh eadar Bosna agus Hearsagobhana, Cosobho, Poblachd na Cròthaise, Masadoinia, Am Monadh Neagrach, Sloibhìnia agus An t-Sèirb.

## Bailtean
*Belgrade
*Ljubljana
*Prishtina
*Rijeka
*Sarajevo
*Skopje
*Travnik
*Vukovar
*Zadar
*Zagreb

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Cosobho

Is e dùthaich ann an ceann a deas na Roinn-Eòrpa a th' ann an **Cosobho** (ainm oifigeil: *Poblachd Chosobho*, Albàinis: *Republika e Kosovës*, Sèirbis: *Република Косово*). Tha crìochan aice sa tuath agus san ear-thuath leis  An t-Sèirb, air an àirde an iar le Albàinia agus leis a' Mhonadh Neagrach, agus sa deas le Masadoinia. Tron eachdraidh tha Cosobho air a bhith na pàirt na h-Ìompaireachd Ròmanach, na Rìoghachd Ostair-Ungaire agus Iùgoslaibhia. Anns na 90an bhris an Iùgoslaibhia às a chèile agus ann an 2008 chaidh Cosobho a stèidheachadh. 'S e an Euro an t-airgead a thathar a' cleachdadh agus tha Prishtina na prìomh-bhaile.

## Eachdraidh
Bha Cosobho na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1912. 
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas Chosobho
*Oifis a' phrìomhaire

Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Cosobho
Prishtina

‘S e baile mòr air an àirde an ear Cosobho a th’ ann am **Prishtina** (IPA: *pɾiʃtiːna*, Gearmailtis: *Prischtina*, Searbais: *Приштина*, Turcais: *Priştine*). 'S e Prishtina a th' ann prìomh-bhaile na dùthcha. Tha e suidhichte aig 652m os cionn ìre na mara, faisg air na beanntanan Goljak. Tha am baile 185km air falbh bho Thirana, 176km bho Shofia, 78km bho Skopje, 243km bho Bheograd agus 157km bho Phodgorica. Tha 208,230 duine a' fuireach ann.

## Eachdraidh
Chaidh Prishtina a chlàradh airson a' chiad turais ann an 892. Bhuineadh e do dh'Impireachd nan Otomanach bho 1455 gu ruige 1912 agus fiù's bha e na phrìomh-bhaile na sgìre *Vilajeti i Kosovës* eadar 1877 agus 1888. An dèidh A' Chogaidh Mhòir bha e na phàirt Iùgoslaibhia bho 1918 gu ruige 2008. Anns a' Chèitean 1944, ri linn an Dàrna Cogaidh, thug an Schutzstaffel *(21. Waffen-Gebirgs-Division der SS Skanderbeg albanische Nr. 1)* an grèim na 281 Iùdhaich a bha a' fuireach ann am Prishtina. Chaochail iad ann am Bergen-Belsen.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Ankara
*  Bursa
*  Durrës
*  Karachi
*  Tirana

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas Chosobho
*Oifis a' phrìomhaire

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Zadar

‘S e baile meadhanach agus port air an àirde an iar Poblachd na Cròthaise a th’ ann an **Zadar** (IPA: *zadar*, Eadailtis: *Zara*, Laideann: *Iadera*, Ungarais: *Zára*). 'S e an còigeamh baile as motha na dùthcha a th' ann. Tha e suidhichte aig 194m os cionn ìre na mara, ri taobh na na h-Aidriadach. Tha am baile 328km air falbh bho Vukovar, 198km bho Zagreb, 329km bho Split, 149km bho Rijeka agus 315km bho Osijek. Tha 75,062 duine a' fuireach ann. 

## Eachdraidh
Chaidh Zadar a chlàradh airson a' chiad turais ann an 35 RC. Bhuineadh e dhan Ostair-Ungaire bho 1797 gu ruige 1918. An dèidh A' Chogaidh Mhòir thug An Eadailt thairis air ach chaidh a thoirt gu Iùgoslaibhia ann an 1947 gu ruige neo-eisimeileachd na dùthcha ann an 1992. 

## Bailtean Co-cheangailte
*  Banská Bystrica
*  Dùn Dèagh
*  Fürstenfeldbruck
*  Iquique
*  Padova
*  Reggio Emila
*  Romans-sur-Isère
*  Székesfehérvár

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Turasachd ann an Zadar

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
An t-Seic-Slòbhac

B' e dùthaich ioma-nàiseanta anns an Roinn-Eòrpa a bh' ann **An t-Seic-Slòbhac** (Seacais/Slòbhacais: *Československo*, IPA: *t͡ʃɛskoslovɛnsko*) a mhair bho 28 an Dàmhair 1918, nuair a ghairmeadh neo-eisimeileachd na dùthcha bhon Ostair-Ungaire gu ruige 31 an Dùbhlachd 1992, nuair a sgaradh na stàite eadar An t-Seic agus An t-Slòbhac. B' e Pràg a bh' ann prìomh-bhaile na dùthcha.

## Eachdraidh
Bhuineadh An t-Seic-Slòbhac dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1955 agus 1990.

## Ceannardan na Stàite
*1918 – 1935 Tomáš G. Masaryk
*1935 – 1938 Edvard Beneš
*1938 – 1939 Emil Hácha
*1939 - 1945 Fo bhuaidh na na Gearmailt
*1945 – 1948 Edvard Beneš
*1948 – 1953 Klement Gottwald
*1975 – 1989 Gustáv Husák 
*1989 – 1992 Václav Havel

## Cinnidheachd

*<small>*Chanadh mòran nan Iùdhach gur e Gearmailtich neo Ungairich a bh' annta, a' toirt nan àireamhan gu  còrr is 100%.</small>*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Roinn-seòrsa:An t-Slòbhac
Ostair-Ungaire

B' e dùthaich ioma-nàiseanta anns an Roinn-Eòrpa a bh' anns an **Ostair-Ungaire** (Gearmailtis: *Österreich-Ungarn*, Ungairis: *Ausztria-Magyarország*) a mhair bho 1 am Màrt 1867, nuair a chuireadh ainmean dhan Co-rèiteachadh Ostair-Ungaire gu ruige 1918. B' e Budapest agus Vienna a bh' ann prìomh-bhailtean na dùthcha.

## Eachdraidh
Ann an 1867 fhuaras co-rèiteachas eadar An Ostair agus An Ungair cumhachd a shearadh eadar an dà dhùthaich: riaghladh dara pàirt na h-ìompaireachd bho Vienna agus am pàirt eile bho Budapest. Thoisich pròiseas sgaradh na stàite aig deireadh a' Chogaidh Mhòir: An t-Seic-Slòbhac (28 an Dàmhair 1918): Rìoghachd nan Slòbhainich, Cròthaisich agus Sèirbich (29 an Dàmhair 1918). Chuireadh às dhan Ìmpireachd gu h-oifigeil ann an 1919.

## Ceannardan na Stàite
*1867 – 1916 Franz Joseph I
*1916 – 1918 Karl I & IV

## Daoine Ainmeil
* Franciszek Smolka (1810 – 1899): Neach-lagha agus neach-poileataigs.
* Bedřich Smetana (1824 – 1884): Sgrìobhaiche-ciùil.
* Richard Adolf Zsigmondy (1865 - 1929): Ceimigear.
* Elek Köblös - (1887 - 1938): Ceannard a' Phàirtidh Chomunnaich Romàinia.
* Fritz Pregl (1869 - 1930): Ceimigear.
* Jenő Janovics (1872 - 1945): Stiùiriche fhilmichean.
* Ranier Marie Rilke (1875 – 1926): Bàrd.
* Anton Rinteln (1876 – 1946): Nàsach.
* Franz Kafka (1883 – 1924): sgrìobhadair.
* George de Hevesy (1885 - 1966): Ceimigear.
* Lili Novy (1885 – 1958): Bàrd.
* Leopold Ružička (1887 – 1976): Ceimigear.
* Àrd-dic Franz Ferdinand na h-Ostair (1889 – 1914): Prionnsa.
* Jaroslav Heyrovský (1890 – 1967): Ceimigear.
* Ivo Andrić (1892 – 1975): Sgrìobhadair.
* Friedrich A. von Hayek (1899 - 1992): Eaconamaiche agus Feallsanaiche.
* Richard Kuhn (1900 - 1967): Ceimigear.
* Vladimir Prelog (1906 - 1998): Ceimigear.
* Jaroslav Seifert (1911 – 1986): Bàrd.
* Max Ferdinand Perutz (1917 - 2002): Ceimigear.

## Bailtean
* Bratislava
* Budapest
* České Budějovice
* Český Krumlov
* Ecser
* Graz
* Innsbruck
* Jihlava
* Klagenfurt
* Linz
* Ljubljana
* Pràg
* Rijeka
* Salzburg
* Sarajevo
* Travnik
* Vienna
* Vukovar
* Zagreb
* Zichyújfalu

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Roinn-seòrsa:An t-Slòbhac
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:An Ungair
Roinn-seòrsa:Sloibhìnia
Roinn-seòrsa:Croàisia
Nicolae Ceaușescu

B' e ceann-suidhe Stalineach Romàinia, iar-theachdaire Gheorghe Gheorghiu-Dej agus cathraiche Pàrtaidh Comunnach Romàinia (Romàinis: *Partidul Comunist Român*, Scornicești 26 am Faoilleach 1918 - Târgoviște 25 an Dùbhlachd 1989) bho 1965 gu ruige 1989 a bh' ann an **Nicolae Ceaușescu** (IPA: *nikoˈla.e t͡ʃe̯a.uˈʃesku*).  Bhuinneadh e dhan Phàrtaidh Chomunnach Romàinia. Chreideadh Ceaușescu gum bu chòir do ghach uile ar-a-mach agus atharrachadh poiliteagach a bhith fo stiùir mion-chuid Stalinich proifeiseanta, an treabh dham buinneadh esan fhèin. Rugadh Nicolae Ceaușescu ann am baile beag san sgìre Olt, ann an ceann a deas Romàinia. B' e croitear bochd a bh' ann athair, Andruță, aig an robh dìreach 3 heactairean dhe fearainn ach cha bu ghann a droch nàdar. Fhuair Alexandrina, a mhàthair, deichnear duine-cloinne. Bha an teaghlach uabhasach bochd agus cha robh ach dà sheòmar san taigh aca agus b' e Mămăliga, seòrsa dhe brochan, a dh' itheadh iad a h-uile latha. Dh'fhàg Nicolae beag an sgoil agus am baile nuair a bha e dìreach 11 bliadhna a dh'aois agus chaidh e a dh'obair ann am Bucharest far an robh e na phreantas ghreusaiche agus esan a' fuireach aig taigh a phiuthair, Niculina Rusescu. B' e ball a' phàrtaidh comannach a bh' anns a' ghreusaiche. Fo Nicolae Ceaușescu, b' e an Securitate an t-seirbheis phoileis dhìomhair na bu bhrùideile san t-saoghal air fad, agus iad a' gabhail ri ainneart, craonadh agus murt gu leòr.

## Ceanglaichean A-muigh
*Òraid mu dheireadh Nicolae Ceaușescu
*Cur gu Bàs Nicolae Ceaușescu

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia
Roinn-seòrsa:Romàinia
Helium

Is e eileamaid cheimigeach a tha ann an **helium**, no **hilium** no **heillium** le samhla **He** agus àireamh atamach 2.

'S e gas uasal a tha ann is cha urrainn do dh'ataman helium iom-obrachadh còmhla ri ataman eile.
Tha dà iosatòpaichean seasmhach aig helium, 3He is 4He. 'S e an iosatòp as cumanta anns a' chruinne-cè a tha ann an 4He.

Fo 2.7 K a theothachd tha helium-4 a' toirt na os-lionn. Tha e a' sruth gun lùth-suathaidh agus 's urrainn dha a theàrnadh à soithichean. Tha a' theothachd os-lionn de helium-4 nas àirde na helium-3 air sgàth 's gur e boson a tha ann an ataman de helium-4. Feumaidh ataman de helium-3 paidhreachadh mus do ghiùlaineas iad mar bhosonan air sgàth 's gur e fermionan a tha annta.

## Eachdraidh

Ann an 1868 lorg dà reul-eòlaiche, Jules Janssen anns a' Fhraing agus Norman Lockyer ann an Sàsainn, loidhne ùr anns an speactram na grèine rè dubhraidh na grèine. Rinn iad a' bheachd-bharail gun tàinig an loidhne à eileamaid ùr. Tha an t-ainm "helium" a' dol às a' Ghreugach *ἥλιος*, a tha a' ciallachadh "grian".

Ann an 1895 lorg dà cheimigear Suaineach, Per Teodor Cleve agus Nils Abraham Langlet, helium fhèin ann an clach-uranium.

Ann an 1908 rinn Heike Kamerlingh Onnes helium lionnach.

## Cleachdadh

Cleachdar helium ann an sganairean MRI agus ann am bailiùnaichean. 

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Gasan uasal
Sequamur (dealbh-chluich)

'S e dealbh-chluich Gàidhlig a th’ ann an **Sequamur**.

Sgrìobhadh e le Dòmhnall S Moireach.

Tha an dealbh-chluich stèidhichte air fiosrachadh fìor agus tha e a' toirt iomradh air beatha an neach-foghlaim Leòdhasach, Uilleam Gibson, agus mun stiùireadh brosnachail a thug e dha iomadh òigear Innse Gallach airson an sgoil fhàgail agus a dhol dhan chogadh ann an 1914. 'S e facal-suaicheantais Sgoile MhicNeacail 'Sequamur' a tha a' ciallachadh 'Leanamaid'.

'S e dealbh-chluich ioma-mheadhan a bh' ann agus e a’ tarraing còmhla ceòl agus earranan film a tha a’ toirt sealladh air sabaid agus air meòrachaidhean nan saighdearan. Aig deireadh gach tachartas, chaidh liosta cuimhneachail urramach a chur suas air sgrion le ainm nan saighdearan on sgìre sin a thuit san An Cogadh Mòr.

Chaidh an dealbh-chluiche air Cuairt Nàiseanta ann an 2015.

LÀITHEAN
* 5 Màrt 2015 - Glaschu, Cottiers Theatre  7:30pm 
* 6 Màrt 2015 - Glaschu, Cottiers Theatre 1:30pm & 7:30pm  
* 10 Màrt 2015 - Dùn Èideann, Summerhall 1:30pm & 7:30pm  
* 11 Màrt 2015 - An t-Òban, Corran Halls 7:30pm  
* 13 Màrt 2015 - Àird nan Saor, Fort George Chapel 1:30pm & 7:30pm 
* 14 Màrt 2015 - Àird nan Saor, Fort George Chapel 7.30pm  
* 17 Màrt 2015 - An t-Eilean Sgitheanach, Aros Centre  1:30pm & 7:30pm  
* 18 Màrt 2015 - An t-Eilean Sgitheanach, Sabhal Mòr Ostaig 7:30pm  
* 20 Màrt 2015 - Obar Dheathain, Queens Cross Church 1:30pm &  7:30pm  
* 21 Màrt 2015 - Obar Dheathain,  Linklater Room, Oilthigh Obar Dheathain 7:30pm

B’ e Iain MacRàth an stiùiriche, agus b’ iad na cleasaichean:
* Daibhidh Walker *(Uilleam I Gibson)*
* Donna Mhoireasdan *(Mary Gibson, Mairead, Seònaid agus Mrs Finlayson)*
* Aonghas Pàdraig Caimbeul *(Iain MacRath, Peutanach, Baimbeulach, Saighdear gun ainm 2)*
* Iain Beggs *(Finlayson, Saighdear gun ainm 1)*
* Seàn MacLeòid *(Morrison, Paterson)*
* Aonghas MacNeacail *(Pìobaire)*

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Sequamur air Youtube *(bhideo 49:33)*
* Léirmheas san iris Dàna *(2015-03-24)*
Roinn-seòrsa:Dealbhan-cluiche Gàidhlig
Achadh an Iasgair

'S e sgìre mòintich iomallach air Gàidhealtachd na h-Alba a th' ann an **Achadh an Iasgair**. Tha e suidhichte eadar Loch Ma-ruibhe agus Loch Bhraoin. Chan eil duine sam bith a' fuireach ann, ach thèid daoine ann airson coiseachd sna beanntan.

'S e oighreachd seilg a th' ann sa phrìomh àite, agus 's ann le oighreachd Dhùn Dòmhnaill a th' anns na 134km2 san iar-thuath, 's ann le Oighreachd Eilean Darach a tha an 262km2 san Ear-thuath agus 's ann le Oighreachd Leitir Iù a tha na 323km2 san deas.

Tha sia beanntan ann ris an canar sa Bheurla *The Fisherfield Six*. Beinn a' Chlaidheimh, Sgùrr Bàn agus Mullach Coire Mhic Fhearchair air taobh an ear Gleann na Muice, agus a' Mhaighdean, agus Ruadh Stac Mòr air taobh an iar dheth. Aig ceann a' ghlinne tha Beinn Tarsuinn. B' àbhaist dhaibh uile a bhith nam Beanntan Rothaich, Chaidh an inbhe sin a thoirt air falbh bho Bheinn a' Chlaidheimh ann an 2012. Chaidh a mheasadh a-rithist  mar 913.96m, an àite 914.4m mar bu chòir. Bidh cuid de dhaoine a' streap nam beann seo uile còmhla ann an aon latha. Tha bothan aig Loch na Sealga air cùlaibh An Teallaich. 

Chìthear Achadh an Iasgair bho mhullach Slioch agus air astar bho na Fanaichean.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Dòmhnall S. Moireach

ʼS e sgrìobhaiche agus neach-teagaisg a tha ann an **Dòmhnall S. Moireach** (1956-), sloinneadh *Dòmhnall Aonghais Dhòmhnaill Steaphain*.  Tha e aʼ sgrìobhadh sa Ghàidhlig agus sa Bheurla.  Rugadh e ann an 1956 ann an Hamilton, thogadh e ann an Dail bho Dheas, sgìre Nis ann an Leòdhas, agus tha e a-nis aʼ fuireach ann an Sealtainn.

Choisinn e Caidreachas Robert Louis Stevenson, Caidreachas Jessie Kesson, agus fhuair e bursaraidh siubhail bho Alba Cruthachail airson rannsachadh a dhèanamh airson leabhar fiosrachaidh air gnìomhachas an sgadain.  A dhà de na leabhraichean a sgrìobh e, *SY StorY: A Portrait of Stornoway Harbour* (ISBN 978-1-78027-260-3) agus *The Guga Stone* (ISBN 978-1-908373-74-8), bha iad air na Leabhraichean Nàdair na Bliadhna aig a' Ghuardian.

Bha an cruinneachadh de sgeulachdan goirid leis *Special Deliverance* (ISBN ) san fharpais airson Duais Chomann Crann na Brataich. Tha e air deannan cruinneachaidhean bàrdachd fhoillseachadh, nam measg *Between Minch And Muckle Flugga*, *Praising The Guga*, *Speak To Us Catriona*, agus *West Coasters* a bha san fharpais airson Duais-chuimhneachain Chaluim Dhòmhnallaich. Sgrìobh e leabhraichean aithriseachd leithid *The Guga Hunters* agus *And On This Rock: Italian Chapel, Orkney*, agus cruinneachaidhean de bhàrdachd is sgeulachdan leithid *Small Expectations*.  Dh'fhoillsich e *Weaving Songs* ann an 2011 (ISBN 978-0861523832) mar chomharrachadh air ceud bliadhna de dh' obair aʼ Chlò Mhòir.  Sgrìobh e an dealbh-chluich Sequamur.

## Urraman
Choisinn e duais bho Chomann nan Ùghdaran ann an 2020 airson *As the Women Lay Dreaming*, nobhail mu tubaist HMY Iolaire.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Learn Gaelic: SY StorY - 150 bliadhna de Chala Steòrnabhaigh 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Moireach, Dòmhnall S.
Beinn a' Chlaidheimh

'S e beinn  ann an Achadh an Iasgair air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am **Beinn a' Chlaidheimh**. Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Dùn Dòmhnaill agus Loch Ma-ruibhe. Tha e 913.96m de dh'àirde, agus tha e 44cm ro bheag airson a bhith na Beinn Rothaich. Bha i aithnichte mar Bheinn Rothaich, ach chaidh ath-mheasadh a dhèanamh ann an 2012, agus tha i a-nis na Corbett.

'S e Clach-ghainmhich Thoirbheartanach a tha a' dèanamh na beinne seo, agus bheir e coltas ruadh oirre.

Mar as trice bithear ga streap bhon bhothan aig Seanbhail, far am bi a' mhòr-chuid de dhaoine a' cur seachad na h-oidhche roimhe agus às dèidh. Dh'fhaodadh toiseach an latha a bhith doirbh le faighinn thairis air an abhainn faisg air a' bhothan. An uair sin bithear a' streap na beinne bho thuath. Dh'fhaodadh a ceangal leis na Beanntan Rothaich Sgùrr Bàn, Mullach Coire Mhic Fhearchair agus Beinn Tarsuinn. Bidh cuid a' ceangal nam beann air taobh eile a' Ghlinne, A' Mhaighdean agus Ruadh Stac Mòr, agus canar *The Fisherfield Six* ris a' chuairt fhada seo. 

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth Achadh an Iasgair, An Teallach agus Na Fanaichean. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Beinn a' Chlaidheimh air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Gealan beinne

'S e eun beag a th' ann an **Gealan beinne** (iol. gealain bheinne) (Laideann:*Carduelis flavirostris*;Beurla:*twite*, *mountain linnet*) 

'S ann air a ' mhòintich a chithear e an còmhnaidh. 'S e eun cumanta a th' ann nach eil ann an cunnart. Thathas a' creidsinn gu bheil 170,000-760,000  càraidean ann air feadh an t-saoghail.

## Dreach

Tha an t-eun mu 13 gu 13.5 cm a dh'fhaide. Tha mullach a chinn donn le strìocadh nas doirche, tha a sgiathan soilleir agus dorch-dhonn. As t-samhradh tha an gob liath ach anns a' gheamhradh tha e buidhe.
 
Tha a bhroilleach agus a bhrù soilleir-donn le breacadh dorch. Tha a chasan dorch-dhonn. Tha a dhruim soilleir-dhonn le breacadh dorch-dhonn is dubh ach tha bun earbaill a choillich pinc. 
 
Chan eil a cheann no a bhroilleach cho dearg ri ceann a' ghealain lìn no an deargain-sheilich.
 
## Biadh

Sìol, cuileagan, daolagan.
 
## Uighean

An Cèitean – An t-Og-mhìos ; 4 - 6 ; Gorm is breac ruadh.

## Dachaighean

Tha an gealan beinne na thàmh ann an iomadh dùthaich san Roinn Eòrpa agus thairis air meadhan Àisia:

Afganastan; Airmeinia; Azerbaijan; Bealarus; A' Bheilg; Bulgàiria; Casagstan; An Danmhairg; An Eadailt; Eastòinia; Èireann; na h-Eileanan Fàro; An Fhraing; Georgia; A' Ghearmailt; Iran; Iraq; Kyrgyzstan; Latbhia; Liotuàinia‎; Mongòilia; Neapal; Nirribhidh; An Ostair; Poblachd nan Seiceach; A' Phòlainn; Rìoghachd Aonaichte; Romàinia; An Ruis; Sìona; An t-Slòbhac; An Spàinn; An t-Suain; Suòmaidh; Tajikistan; na Tìrean Ìsle; An Tuirc; Tuircmeanastan; An Ucràin; An Ungair; Usbeagastan

Bidh e cuideachd a' tadhal air: 

An Eilbheis; Poblachd na Cròthaise; Montenegro; A' Phortagail; Serbia; Sloibhìnia‎ 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh

* Fios aig IUCN (en)

Roinn-seòrsa:Eòin
Gailium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **gailium** le samhla **Ga** agus àireamh atamach 31. 'S e meatailt bloca-p bog agus brisg a tha ann.

Tha an teothachd leaghaidh na ghailium 302.9146 K. Is urrainn do ghailium leaghadh anns an làimh. Tha gailium lionnach nas dùmhaile na gailium soladach, mar uisge. Tha seo neo-àbhaisteach.

## Taisgealadh

Ann an 1875 lorg Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran dà loidhne phurpaidh anns a speactram na sfailerit agus bharailich e gun robh iad à eileamaid ùr, gailium. Anns an aon bliadhna fhuair e meatailt na ghailium nuair a chuir e sruth dealain tro eadar-sgaoileadh na ghailium haidreogsaid.

Tha an t-ainm a' dol às an t-ainm Laidinneach *Gallia*, An Fhraing, ach tha Laideann *gallus* cuideachd a' ciallachadh "coileach", mar "Lecoq" ann am Fraingis.

## Cleachdadh

Tha gailium ga cleachdadh mar gailium arsenagaid no gailium naitriaid ann an leth-ghiùlanairean.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Argon

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **argon** le samhla **Ar** agus àireamh atamach 18. 'S e gas uasal a th' ann agus cha urrainn dha iom-obrachadh.

## Taisgealadh
Ann an 1894 lorg Lord Rayleigh is William Ramsay argon ann an sampall adhair nuair a chuir iad ogsaidean, naitridean agus carbon dà-ogsaid asta.

## Cleachdadh
A chionn 's nach urrainn do argon a iom-obrachadh ri stuthan eile, tha i ga cleachdadh iom-obrachaidhean ceimigeach a ro-chasg ann an obair-lannan.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Gasan uasal
Mullach Coire Mhic Fhearchair

'S e beinn  ann an Achadh an Iasgair air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am **Mullach Coire Mhic Fhearchair**. Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Dùn Dòmhnaill agus Loch Ma-ruibhe. Tha e 1019m de dh'àirde,  agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. 'S e clach-ghràin a tha a' dèanamh na beinne seo, agus chithear coltas geal na beinne gu soilleir air a' mhullach. 

Mar as trice bithear ga streap bhon bhothan aig Seanbhail, far am bi a' mhòr-chuid de dhaoine a' cur seachad na h-oidhche roimhe agus às dèidh. Dh'fhaodadh toiseach an latha a bhith doirbh le faighinn thairis air an abhainn faisg air a' bhothan. Mar as trice bithear ga cheangal le Beinn a' Chlaidheimh agus Sgùrr Bàn. Dh'fhaodadh a ceangal le Beinn Tarsuinn no fiù 's leis na beanntan air taobh eile a' Ghlinne riutha, A' Mhaighdean agus Ruadh Stac Mòr, agus canar *The Fisherfield Six* ris a' chuairt fhada seo. Dh'fhaodadh cuideachd dèanamh air a' bheinn seo bho Cheann Loch Iù. 

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air leth air Achadh an Iasgair, An Teallach, Slioch, Loch Ma Ruibhe agus Na Fanaichean. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Bihor (Siorrachd)

'S e roinn (Romàinis: *[[Județ]]*) air an àirde an iar-thuath Romàinia a th' ann **Bihor** (IPA: *biˈhor*, Gearmailtis/Ungairis: *Bihar*). Tha e suidhichte eadar Arad, Alba, Cluj, Sălaj agus Satu Mare. 'S e Oradea a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Thathar dhen bheachd gur ann à *vihor* (iadh-lus) ann an Sèirbis neo à *Biharea* (theirig) ann an Dacais a tha an t-ainm Bihor. 'S e Bihor an t-siamh roinn as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 11mh a thaobh àireimh-shluaigh.

## Eachdraidh
Nuair a ràinig sinnsearan nan Ungaireach dhan Roinn Eòrpa bha treubh ann air an robh na Kabar, a ghabh pàirt ann an cogaidhean nan Ungaireach. 'S ann ann am Bihor a thuinich a' mhòr-chuid dhuibh. B' e Bihor a' chiad àite ann an Transsilvania far an deach Romàinianaich a chlàradh, ann an 1283. Chaidh an roinn a stèidheachadh eadar 1020 agus 1050 ri linn Szent István király, a' chiad Rìgh na h-Ungaire. Bhuineadh Bihor, mar iomadh roinn eile air an àirde iar-thuath Romàinia, dhan Ostair-Ungaire ron a' A' Chogaidh Mhòir. Chaill An Ungair Bihor ann an 1920.

## Cinnidheachd
*Romàinianaich – 67.38%
*Ungairianaich – 25.96%
*Romani – 5.10%
*Slobhaicianaich – 1.22%
*Gearmailtich – 0.19%
*Eile - 0.16%

## Creideamhan
*Ortodogsaich Romàinianach – 59.7%
*Pròsdanachas – 18.1%;
*Caitligich – 11.5% (Dòigh na Ròimhe – 9.2%; Dòigh Ghreugach – 2.3%)
*Caingisich – 5.7%;
*Baistich – 3.7%;
*Aidmheinich – 0.3%;

## Bailtean as Motha
Tha ainm aig a h-uile baile ann an Ungairis agus ann an Gearmailtis aig mòran dhuibh o chionn 's gu robh coimhearsnachdan làidir ann ron a' Chogadh Mhòr agus àm Dej/Ceaușescu far an robh na cànain seo gam bruidhinn.

## Daoine Ainmeil
*Éva Heyman (1931 - 1944), Ìobairteach an Uile-losgaidh.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Bòrd Stiùireadh na Roinne
*Mapa na Roinne
*Aimsir
*Eaglais na Stàite

Roinn-seòrsa:Romàinia
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Ungair
Arad (Siorrachd)

'S e roinn (Romàinis: *[[Județ]]*) air an àirde an iar Romàinia a th' ann an **Arad** (IPA: *aˈrad*). Tha e suidhichte eadar Hunedoara, Bihor, Alba agus Timiş. 'S e Arad fhèin a th' ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Arad an còigeamh roinn as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 21mh a thaobh àireimh-shluaigh.

## Eachdraidh
Chaidh am baile air a bheil *Arad* a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1080. Chaidh an roinn a stèidheachadh ri linn Szent István király, a' chiad Rìgh na h-Ungaire. Bhuineadh Arad, mar iomadh roinn eile air an àirde iar-thuath Romàinia, dhan Ostair-Ungaire ron a' A' Chogaidh Mhòir. Chaill An Ungair Arad ann an 1920.

## Cinnidheachd
*Romàinianaich – 82.16%
*Ungairianaich – 10.67%
*Romani – 3.82%
*Slobhaicianaich – 1.23%
*Gearmailtich – 1.05%
*Eile - 1.00%

## Creideamhan
*Ortodogsaich Romàinianach – 73.13%
*Pròsdanachas – 2.67%;
*Caitligich – 10.10%
*Caingisich – 6.17%;
*Baistich – 3.94%;
*Aidmheinich – 3.90%;
*Eile - 3.10%

## Bailtean as Motha
Tha ainm aig a h-uile baile ann an Ungairis agus ann an Gearmailtis aig mòran dhuibh o chionns gu robh coimhearsnachdan làidir ann ron a' Chogadh Mhòr agus àm Dej/Ceaușescu far an robh na cànain seo gam bruidhinn.

## Daoine ainmeil
* Stefan Hell (1962), Fiosaigiche.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Bòrd Stiùireadh na Roinne
*Mapa na Roinne

Roinn-seòrsa:Romàinia
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Ungair
Litium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **litium** le samhla **Li** agus àireamh atamach 3.

'S e meatailt alcalaidh a tha ann, agus tha e soladach aig teòthachd sheòmair. Tha ceimigeachd na litium coltach ri ceimigeachd an sodium, potasium is eileamaidean eile anns a' chiad cholbh a' chlàr pillteach. Tha e lasanta agus e ag iom-obrach gu luath cuide ri uisge, mar sin taisgear e mar as trice fo ola.

Tha dà ioso-top seasmhach agus nàdarra aig litium, 6Li agus 7Li.

## Taisgealadh
Ann an 1817 lorg Johan August Arfwedson eileamaid ùr ann am peatalait. Dh'ainmich Jöns Jacob Berzelius e litium air a' Greugach *λίθος*, no "clach".
Ann an 1821 rinn William Thomas Brande lithium fìor-ghlan nuair a chuir e sruth dealain tro litium ogsaid.

## Cleachdadh
Cleachdar litium ann am bataraidhean, ann an crèis agus ann am puisteal is glainne. Tha i a' lùghdachadh teòthachd leaghaidh na glainne.

Tha a' mhòr-chuid de litium anns an t-saoghail a' dol bho mhèinnean ann an Aimearaga a Deas, Sìona agus Astràilia ach tha tùsan anns an Roinn Eòrpa cuideachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*  Andreas Wolff ag aithris às a' Phortagail agus às an Seic.
Satu Mare (Siorrachd)

'S e roinn (Romàinis: *[[Județ]]*) ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann an **Satu Mare** (IPA: *satu ˈmare*, Gearmailtis: *Sathmar*, Ungairis *Szatmár*). Tha e suidhichte eadar Sǎlaj, Bihor agus Maramureş. 'S e Satu Mare fhèin a th' ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Satu Mare an 36mh roinn as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 31mh a thaobh àireimh-shluaigh.

## Eachdraidh
'S ann às an ainm pearsanta Gearmailteach Zothmar, a bha os cionn colanaidh san 11mh Linn, a  tha ainm na roinne. Chaidh an roinn a stèidheachadh ri linn Szent István király, a' chiad Rìgh na h-Ungaire. Bhuineadh Satu Mare, mar iomadh roinn eile air an àirde iar-thuath Romàinia, dhan Ostair-Ungaire ron a' A' Chogaidh Mhòir. Chaill An Ungair Arad ann an 1920.

## Daoine Ainmeil
*Desider Aranyi (1868 – 1923)
*Endre Ady (1877 - 1919)

## Cinnidheachd
*Romàinianaich – 58.83%
*Ungairianaich – 35.19%
*Romani – 3.66%
*Gearmailtich – 1.74%
*Eile - 3.58%

## Creideamhan
*Ortodogsaich Romàinianach – 50.61%
*Pròsdanachas – 18.68%;
*Caitligich – 25.98% (18.03% - 7.96%)
*Caingisich – 2.31%;
*Aidmheinich – 3.90%;

## Bailtean
*Căuaș

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Bòrd Stiùireadh na Roinne
*Mapa na Roinne

Roinn-seòrsa:Romàinia
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Ungair
Na Dùthchannan Aonaichte

'S e buidheann eadar-nàiseanta a tha sna **Dùthchannan Aonaichte**. Stèidhicheadh e 24 an Dàmhair 1945 le 51 nàiseanan agus tha a phrìomh-àras ann an Eabhraig Nuadh. San latha an-diugh tha 193 nàiseanan ann, bhon a thàinig Sudàn a Deas a-steach  ann an 2012.

Bha adharachadh sìthe eadar-nàiseanta, còraichean na daoine, leasachainnean sòisealta is eaconomaigeach, anacladh na h-àrainneachd, agus solarachadh fòire daonnachdaile nuair a tha gort, dunaidh nàdarrach, no cogadh ann.

Rinn na Dùthchannan Aonaichte foirgheall còirean mhion-shluaghan air 13 an t-Sultain 2007. Bha ceithir nàiseanan an aghaidh, Astràilia, Canada, Sealainn Nuadh agus na Stàitean Aonaichte. B' fheudar mion-chànain a dìonadh is suim a dhèanamh air còir mion-shluaigh an dualchas.

Dh'fhiathachadh Rita Izsák, Rapporteur Sònraichte an UN air Cùisean Mhion-shluaghan, Òraid an t-Sabhail aig Sabhal Mòr Ostaig ann an 2014.  

## Ceannardan
*Dag Hammarskjöld 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Gairm choitcheann air coirichean a' chinne-daonna aig na Dùthchannan Aonaichte (Gàidhlig)

Roinn-seòrsa:Buidhnean eadar-nàiseanta
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Maramureş (Siorrachd)

'S e roinn (Romàinis: *[[Județ]]*) ann an ceann a tuath Romàinia a th' ann am **Maramureș** (IPA: *maraˈmureʃ*, Gearmailtis: *Marmarosch*, Ungairis *Máramaros*, Ucràinis: *Мараморо́щина*). Tha e suidhichte eadar Sălaj, Suceava, Bistrița-Năsăud, agus Satu Mare. 'S e Baia Mare a th' ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Maramureş an 15mh roinn as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 17mh a thaobh àireimh-shluaigh.

## Eachdraidh
Thathar dhen bheachd gur dòcha gur ann à ainmean dà abhainn, an Mara agus am Mureș, a th' ann ainm na roinne Chaidh an roinn a stèidheachadh ann an 1876 ri linn atharraidhean rianachail anns an Ungair. Bhuineadh Maramureș, mar iomadh roinn eile air an àirde iar-thuath Romàinia, dhan Ostair-Ungaire ron a' A' Chogaidh Mhòir, ged nach robh ach mion-chuid Ungaireach ann. Chaill An Ungair Maramureș ann an 1920.

## Cinnidheachd
*Romàinianaich – 82.02%
*Ungairianaich – 9.07%
*Romani – 1.74%
*Ùcrainianich – 6.67%
*Eile - 0.50%

## Creideamhan
*Ortodogsaich Romàinianach – 77.96%
*Pròsdanachas – 4.07%;
*Caitligich – 11.46% (5.94% - 5.52%)
*Caingisich – 3.70%;
*Eile – 2.81%;

## Bailtean as Motha
Tha ainm aig a h-uile baile ann an Ungairis agus ann an Gearmailtis (agus Ucràinis) aig mòran dhuibh o chionn 's gu robh coimhearsnachdan làidir ann ron a' Chogadh Mhòr agus àm Dej/Ceaușescu far an robh na cànain seo gam bruidhinn.

## Bailtean Eile
*Sighetu Marmației

## Daoine ainmeil
*László Németh (1901 - 1975)
*Elie Wiesel (1928 - 2016)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Bòrd Stiùireadh na Roinne
*Mapa na Roinne

Roinn-seòrsa:Romàinia
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa