open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Port Louis

'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Mhoiriseas a tha ann am **Port Louis**.  Anns a’ bhliadhna 2003 bha 147,688 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Mar sin dheth ‘s e Port Louis am baile as motha a tha anns an dùthaich cuideachd.
Tha am baile suidhichte air cladach a' Chuan Innseanach, agus tha am port-mara as cudthromaiche den dùthaich aige. Tha Port Louis  1,742km air falbh bho Victoria (Na h-Eileanan Sheiseall), 1,055km bho Antananarivo (Madagascar), 1,789km bho Moroni (Na h-Eileanan Chomoro), 2,624km bho Mhaputo (Mozambique), agus 3,879km bho Cholombo (Sri Lanca). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig  133m os cionn ìre na mara.

Chaidh am baile a stèidheachadh leis na Fraingis anns a’ bhliadhna 1735 mar port-mara airson na bàtaichean aca, a bha a’ seòladh timcheall air Cape of Good Hope. Thag iad ainm a’ bhaile airson urram a thoirt don Rìgh Louis XV.

## Bailtean Co-cheangailte
* Ahmedabad
* Quebec
* Saint Malo

## Dealbhan

File:Mauritius-CIA WFB Map.png|Suidheachadh a' bhaile

File:The Citadel of Port Louis.JPG|Meadhan a' bhaile Phort Louis.


## Ceanglaichean A-mach
* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Lilongwe

'S e **Lilongwe** prìomh-bhaile Mhalabhaidh. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha air bruach an Abhainn *Lilongwe*. 'S e seo an co-chomharran aige: 13° 59’ Deas agus 33° 47’ Ear. Tha Lilongwe 1,338km air falbh bho Mhaputo (Mozambique), 612km bho Lusaka (Saimbia),  agus 893km bho Dhodoma (Tansainìa). Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha, aig 1,025m os cionn ìre na mara.

An tòiseach b’ e clachan a bha ann an Lilongwe ach bha e na mheadhan chlèireachail aig àm colonaidh Bhreatainneach aig tòiseach na 20mh linn. Ach dh' fhàs am baile nas motha, anns a’ bhliadhna 2003 bha 597,619 duine a’ fuireach an seo. Ann an 1974 dh’ imrich an riaghaltas Mhalabhaidh bho Zomba, an ceithreamh baile as motha  gu Lilongwe. Ged as e Lilongwe an teas meadhan poileataigeach ann am Malabhaidh , ‘s e Blantyre, am baile as motha na dùthcha, an cridhe eaconomaidh fhathast.

## Dealbhan

File:Lilongwe (Malawi) - crafts market.JPG|Margadh le stuth traidiseanta ann an Lilongwe
File:Malawi-Lilongwe.png|Suidheachadh Lilongwe


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomradh

 

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Victoria (na h-Eileanan Sheiseall)

'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Sheiseall a tha ann an **Victoria** (uaireannan **Port Victoria**). Tha e suidhichte san earra-thuath Mahé, an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Sheiseall. 'S e seo an co-chomharran aige: 30° 03’ 34” Ear agus 56° 38’ Deas. Tha Victoria  1,742km air falbh bho Phort Louis (Mauritius), 1,808km bho Antananarivo (Madagascar), 1,557km bho Moroni (Na h-Eileanan Chomoro), 2,102km bho Mhogadishu (Somalia), agus 1,563km bho Nairobi (Ceinia). Anns a’ bhliadhna 2002 bha 24,970 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin, ‘s e sin 1/3 den àireamh-shluaigh na dùthcha. Tha am port-adhair as cudthromaiche anns na h-eileanan, an *Seychelles International Airport*, faisg air.

## Dealbhan

File:Seychelles large map.jpg|Suidheachadh Victoria air Mahé Island
File:Victoria_(Seychelles).jpg|Port-mara Victoria
File:BigBenVictoriaSeychelles.JPG|*Big Ben* ann am meadhan Victoria


## Ceanglaichean A-mach
*Ughdarrasan a' Phuirt

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Victoria

Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:
* Victoria (na h-Eileanan Sheiseall), prìomh-bhaile anns na h-Eileanan Sheiseall

* Victoria, Astràilia, stàit ann an Astràilia

* Victoria, Columbia Bhreatannach, prìomh- bhaile ann an Columbia Bhreatannach
Lùth

'S e an comas obair a dhèanamh a tha ann an **lùth**.

Is e an t-aonad neirt anns an t-Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan a tha ann an "Joule" (comharra **J**).

Mhìnichear an Joule a bhith *An uimhir neirt a tha dìth a ghluais forsa de 1 Newton tro astar de 1 meatair*.

## Seòrsaichean neirt

Tha iomadh seòrsa cumhachd san domhainn ach tha iad uile co-cheangailte ri na ceithir neartan bunaiteach. Bidh na neartan làidir is na mì-fhallain dìreachd ag obair aig astar goirid,se iad a tha cunntachail airson a cumail seòrsa niùcleonan agus niùclasan na h-ataman còmhla. Bidh neart dealan-mhagnaiteach a' cluich eadar teairrdsean dhealain agus bidh an neart cumhachd-thalmhainn a snàmh eadar neartan eadar-dhealaichte.

Tha prionnsabal às-dùnadh Pauli a tha a dèanamh suas an cùram airson na h-ataman, gus nach bidh na h-ataman a dol thairis air a chèile, tha seo ciamar a tha an neart gu math roc agus duilich ri gluasad ach, tha fhathast a toirt feum dhan neart dealan-mhagnaiteach a bhios a' cur na stuthan seo ri chèile. Tha uile de na neartan eile co-cheangailte ri na ceithir seo. Mar suathadh, se foillseachdadh de an dealan-mhagnaiteach a nì na ataman aig an uachdar agus am prionnsabal às-dùnadh Pauli, a cuir stad air ataman gus nach thèid iad tro a chèile. Na neartan ann an cruinnleum air a thogail le Dlighe Hooke, tha iad cuideachd freagairt a thàinig bho neartan dealan-mhagnaiteach agus am prionnsabal às-dùnadh a bhios a cluich an pàirt nuair a tha an rud a tighinn air ais dhansuidheachadh ceart aige .Neartan meadhon-sheachnach, se sin an neart a bhiodh a toirt air luaths is cabhag, nì e cuideachd sin luath no slaodach ma tha sinn a dol ann an cearcallan.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Bitesize: Ionnsachadh airson Seasmhachd
** BBC Bitesize: Dè th’ ann an lùth?

Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Sealgair

'S e **Sealgair** an t-ainm airson duine a tha a' marbhadh beathaichean airson biadh, airgeid neo spòrs. 

Tha Sealgair Mòr an t-ainm airson reultan Orion.

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Mogadishu

'S e prìomh-bhaile Shomàilia a tha ann am **Mogadishu** (IPA: mogaˈdɪʃu, Arabais:  **مقديشو** ,  Cànan Shomàilia: *Muqdisho*) Tha e suidhichte anns a’ ceàrn *Benadir* aig a’ Chuan Innseanach. Mar sin dheth tha port-mara cudthromach aige bho linntean. Tha Mogadhishu  1,069km air falbh bho Addis Ababa (An Aetiòp), 1,635km bho Asmara (Eartra), 1,557km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 2,059km bho Khartoum (Sudan), 1,021km bho Nairobi (Ceinia) agus 1,087km bho Dhijbouti. Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, aig 39m os cionn ìre na mara. Anns a’ bhliadhna 2006 bha mu 1.700.000 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. 'S e seo an co-chomharran aige: 2° 4' Tuath agus 45° 22' Ear.

## Daoine Ainmeil
* Said Min Muqdishu: (14mh Linn) Ollamh ainmeil.
* Iman: (1955 – ) Modal.
* Rageh Omaar: (1967 – ) fear-aithris.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Ankara

## Ceanglaichean A-mach
* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Kampala

'S e prìomh-bhaile Uganda a tha ann am **Kampala**. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1891 agus tha e air a bhith na phrìomh-bhaile bho neo-eisimeileachd na dùthcha ann an 1962. Anns a’ bhliadhna 2002 bha 1,208,544 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, agus mar sin dheth ‘s e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha Kampala  505km air falbh bho Nairobi (Ceinia), 1,986km bho Bhrazzaville (A' Chongo), 518km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 376km bho Khigali (Rwanda), agus 804km bho Dhodoma (Tansainìa). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 1,200m os cionn ìre na mara.

## Daoine Ainmeil
*Pilkington Ssengendo: (1942 – ) Dealbhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Kigali

## Dealbhan

File:KampalaSkyline.jpg|Sealladh air Kampala
File:KampalaDot.png|Suidheachadh Khampalaann an Uganda


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Dodoma

'S e prìomh-bhaile Thansainìa a tha ann an **Dodoma**. Tha e suidhichte mu 465 cilemeatair san ear air Dar es Salaam agus mu 441 cilemeatair deas air Arusha. Tha Dodoma  557km air falbh bho Nairobi (Ceinia), 2,276km bho Bhrazzaville (A' Chongo), 774km bho Bhujumbura (Burundaidh), 787km bho Khigali (Rwanda), 1,310km bho Lusaka (Saimbia), 2,225km bho Mhaputo (Mozambique), 893km bho Lilongwe (Malabhaidh), agus 804km bho Khampala (Uganda). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 1,104m os cionn ìre na mara.

Anns a’ bhliadhna 2002 bha 324,347 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, mar sin 's e an treasamh baile as motha den dùthaich. 'S e Dar es Salaam am baile as motha a tha ann an Tansainìa. Anns a’ bhliadhna 1996 dh’ imrich an riaghaltas Tansainìa bho Dar es Salaam gu Dodoma, ach tha mòran oifisean pàrlamaideach fhathast ann an Dar es Salaam. Tha rathad-iarainn ann eadar Dodoma agus Dar es Salaam. 'S e Caitligich a th'ann mu 20% dhe na daoine ann an Dodoma.

Tha dà oilthigh ann:
* *St. Johns University* 
* *The University Dodoma* (UDOM). Thòisich UDOM san t-Sultain 2007 le 1500 oileanach, ach aig ceann ceithir bhliadhnaichean eile tha iad an dòchas gum bi gu bhith 40,000 oileanach ann.

## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Lusaka

'S e prìomh-bhaile Saimbia a tha ann an **Lusaka**. Tha e na laighe air àrd-thìr sa deas na dùthcha. Tha 1,084,703 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, mar sin dheth 's e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha Lusaka 1,879km air falbh bho Khinshasa  (Poblachd Dheamocrach na Congo), 751km bho Luanda (Angola),  612km bho Lilongwe (Malabhaidh),  1,310km bho Dhodoma (Tansainìa),  397km bho Harare (Zimbabwe),  agus 1,420km bho Windhoek (Namibia). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 1,257m os cionn ìre na mara. Canar gur e aon de na bailtean ann an Afraga a bhios a’ fàs nas motha gu math luath (a-reir àireamh-shluaigh). ‘S e teas meadhan eaconomaidh a th’ ann agus tha riaghaltas Shaimbia a’ fuireach an seo.

Tha na ceithir rathaidean mòra:
* *Great North Road*, gu tuath
* *Livingstone Road*, gu deas
* *Great East Road*, chun an ear 
* *Great West Road*, chun an iar
a’ toiseachadh bhon an seo. Tha an rathad-iarainn bho Livingstone gu Kitwe a’ ruith tron bhaile cuideachd.

Tha am port-adhair *Lusaka International Airport* faisg air a’ bhaile. 'S ann ann an Lusaka far am bi na *All-Africa Games* anns a' bhliadhna 2011.

## Bailtean Co-cheangailte
* Dushanbe
* Izhevsk
* Los Angeles (Calafòrnia)

## Dealbhan

File:Lusaka International Airport.jpg|Port-adhair Lusaka


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Harare

'S e prìomh-bhaile Shiombabue a tha ann an **Harare** (IPA: /həˈrɑri/). Anns a’ bhliadhna 2006 bha 1,600,000 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin agus mu 2,800,000 duine ann an fharsaingeachd a’ bhaile gu lèir.
Anns a’ bhliadhna 1982, anns an dàrna bhliadhna neo-eisimeileachd Shiombabue, dh’atharraich iad ainm a’ bhaile bho *Salisbury* gu Harare. Canar gun tàinig an t-ainm Harare bhon rìgh *Neharawa*, ceannard sluagh cinnidheach *Shona*.

Tha Harare  397km air falbh bho Lusaka (Saimbia), 927km bho Gaborone (Botsuana), 921km bho Phretoria (Afraga a Deas), 1,549km bho Windhoek (Namibia), 517km bho Lilongwe (Malabhaidh), agus 920km bho Mhaputo (Mozambique). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 1,481m os cionn ìre na mara. Tha an t-oilthigh as cudthromaiche den dùthaich, an *t-Oilthigh Shiombabue* ann an Harare. Tha am port-adhair *Harare International Airport* faisg air a’ bhaile.

## Bailtean Co-cheangailte
* Lago
* München
* Nottingham
* Prato

## Dealbhan

File:Harare.jpg|Meadhan Harare
File:Shona witch doctor (Zimbabwe).jpg|Shona anns an stoidhle traidiseanta


## Ceanglaichean a-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Poblachd Meadhan Afraga

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am **Poblachd Meadhan Afraga**,  ainm eile:**Poblachd Mheadhan Aifric**,  (Fraingis: *République Centrafricaine*, IPA: ʀepyblik sɑ̃tʀafʀikɛn, neo *Centrafrique*, IPA: sɑ̃tʀafʀik). Tha i suidhichte ann am Meadhan Afraga. Tha crìochan aice sa tuath leis an t-Siad, san ear le Sudàn agus Sudàn a Deas, sa deas le Poblachd na Congo agus le Poblachd Dheamocrach na Congo agus san iar le Camarun. 'S e Bangui am prìomh-bhaile. Tha 2/3 den dùthaich a’ laighe timcheall air an abhainn Ubangi a tha a’ ruith gu deas dhan abhainn Congo, agus tha 1/3 den dùthaich a’ laighe timcheall air an abhainn Chari, a tha a’ ruith gu tuath do Lake Chad. Tha a' Phoblachd seo aon de na dùthchannan as bochda air an t-saoghail.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Gini Mheadhan-Chriosach

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Gini Mheadhan-Chriosach**. Ach tha ainm Gàidhlig eile oirre:
* **Guinea a’ Chrios Mheadhain**
* **Gini Mheadhan-chearcallach**.

Tha pàirt den dùthaich suidhichte air tìr mhòr Afraga, ach tha i a’ gabhail a-steach cuideachd na h-eileanan:
* Bioko, far a bheil am prìomh-bhaile Malabo agus air an robh Fernando Poo.
* Annobón.

Tha crìochan aice 'sa tuath le Camarun agus san earra-dheas le Gabon. Tha  an *Gulf of Guinea* san iar na dùthcha. 
'S e Gini Mheadhan-Chriosach an dùthaich as lugha a-rèir àireamh-shluaigh a tha ann an Afraga.

B' e Malabo prìomh-bhaile na dùthcha bhon a fhuair i neo-eisimeileachd bhon Spàinn an 12mh dhen Dàmhair 1968 gus 2ra dhen Fhaoilleach 2026, nuair a ghairm àithne cinn-suidhe Cuidad de la Paz ("Cathair na Sìthe"), cathair a bha air tòiseachadh air dol a togail ann an 2011, mar phrìomh-bhaile ùr Ghini Mheadhan-Chriosaich.
## Eachdraidh
B' e Fernando Poo a' chiad Eòrpach a chunnaic Bioko ann an 1471. Ann an Cumhnant El Pardo ann an 1778 chaidh Bioko dhan Spàinn còmhla ri Bagh Bhiafra eadar na h-aibhnichean Niger agus Ogoue air ranntairean ann an Aimearaga a Deas a tha nam pàirtean de Bhraisil san latha an-diugh. Chaill an Spàinn a ranntairean air chosta Afraga seach Río Muni don Fhraing agus dh'aithnich Cumhnant Pharis ann an 1900 seo. Fhuair Gini Spàinnteach a cuid neo-eisimeileachd ann an 1968 mar Ghini Mheadhan-Chriosach agus Francisco Macías Nguema mar cheann-suidhe.
Ghrèim Teodoro Obiang Nguema Mbasogo smachd ann an 1979 agus e càirdeach do Nguema.
Chaidh ola lorg ann an 1996 ach mhair a' mhòr-chuid de dhaoine ann am bochdainn.
Ann an 2016 ghluais an riaghaltas bho Mhalabo gu Djibloho.

## Iomraidhean


## Gailearaidh

Faidhle:Equatorialguineamap.png|Mapa Ghini Mheadhan-Chriosaich


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Luanda

'S e **Luanda** (seann ainm: *Loanda*) na phrìomh-bhaile Angòla. 'S e Luanda am baile as motha cuideachd a tha ann an Angòla. Anns a’ bhliadhna 2005 bha 2.776.125 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha e suidhiche air a’ Chuan Siar agus mar sin dheth tha am port-mara as motha den dùthaich an seo. 'S  e seo an Co-chomharran aige: 8°50'18" Deas agus  13°14'4" Ear. Tha Luanda 751km air falbh bho Khinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo), 1,791km bho Lusaka (Saimbia),  agus 1,581km bho Windhoek (Namibia). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig  6m os cionn ìre na mara.

Chaidh am baile mar **São Paulo de Loanda** a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1575 leis an rannsachair Paulo Dias de Novais às a' Phortagail. Chaidh an dùn *Fortaleza São Pedro da Barra* a thogail ann an 1618 agus bho 1627 b’e  teas meadhan poileataigeach Angòla a bha ann an Luanda.
Aig àm neo-eisimeileachd anns a' bhliadhna 1975 bha am  baile gu math beartach  le mòran togalaichean nuadh-aimsireil.

Tha dà phàirt anns a’ bhaile fhèin:
**baixa de luanda*  neo Luanda iosail, an seann bhaile le sràidean beaga agus togalaichean anns an stoidhle aig àm colonaidh.
* *cidade alta*, am baile ùr

Tha dà oilthigh ann: 
* *Catholic University of Angola*, oilthigh prìobhaideach
* *University of Agostinho Neto*, oilthigh poblachd

Tha am port-adhair *Quatro de Fevereiro Airport* na laighe faisg air a’ bhaile.

Canar gur e am baile as daoire a tha ann air an t-saoghal.

## Bailtean Co-cheangailte
* Brasília
* Houston (Texas)
* Johannesburg
* Lisbon
* Valongo
* Macau
* Matosinhos
* Maputo
* Oaxaca
* Porto
* Praia
* Salvador
* São Paulo
* Tahoua

## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
Yaoundé

'S e prìomh-bhaile Camarun a tha ann an **Yaoundé** (IPA: ja.un.deɪ). Anns a' bhliadhna 2005 bha 1,430,000 duine a' fuireach an seo. 'S e an dàrna bhaile as motha den dùthaich an-dèidh Douala. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 733m os cionn ìre na mara. 'S e seo an co-chomharran aige: 3°52′ Tuath agus 11°31′ Ear. Tha Yaoundé 786km air falbh bho Bangui (Poblachd Meadhan Afraga), 996km bho N'Djamena (An t-Siad), 728km bho Abuja (Nìgeiria), 450km bho Libreville (Gabon), 1,004km bho Khinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo) agus 303km bho Malabo (Gini Mheadhan-Chriosach).

Chaidh Yaoundé a stèidheachadh le luchd-malairt Gearmailteach anns a’ bhliadhna 1888. An dèidh an Cogadh Mòr bha Yaoundé na phrìomh-bhaile ann am *French Cameroon*. Tha am port-adhair *Yaoundé Nsimalen International Airport* faisg air a’ bhaile, agus tha Yaoundé ceangailte le rathad-iarainn gu Douala ‘sa deas agus gu N'Gaoundéré ‘sa tuath.

## Bailtean co-cheangailte
* Edessa
* Udine

## Iomraidean


## Dealbhan

 File:CM-Yaounde.png|Mapa a' sealltainn suidheachadh Yaoundé ann an Camarun
File:Cameroon-Yaounde04.jpg|Margaidh shràide
File:Yaoundé_Palais_des_Congrès.jpg|Lùchairt a’ chinn-suidhe
File: Yaounde from Febe.jpg|Yaoundé bho Fhebe


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Kigali

'S e **Kigali** am prìomh-bhaile Ruanda. Anns a’ bhliadhna 2005 bha 851,024 duine a’ fuireach an-seo. Mar sin dheth ‘s e am baile as motha den dùthaich a th’ ann cuideachd. 'S e seo an Co-chomharran aige: 1° 56’ 38” Deas agus 30° 3’ 34” Ear.Tha Kigali  176km air falbh bho Bhujumbura (Burundi), 367km bho Khampala (Uganda), 1,658km bho Kinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo), agus 787km bho Dhodoma (Tansainìa). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 1,539m os cionn ìre na mara.

Chaidh Kigali a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1907, nuair a bha Rwanda na colonaidh gearmailteach.
B’àbhaist don *mwami* (rìgh ruanda) a bhith a’ fuireach ann an Nyanza, ach bha cumhachd na colonaidh stèidhichte ann am Butare. Ach chaidh Kigali a thaghadh mar prìomh-bhaile anns a’ bhliadhna 1962, air sgàths gu bheil e suidhichte ann am meadhan na dùthcha. 'S e teas meadhan poileataigeach agus cultarach a tha ann. Tha an riaghaltas agus an ceann-suidhe Ruanda a’ fuireach an-seo. Tha an *Kigali International Airport* faisg air a' bhaile. Tha am baile sgapte air ceithir beanntan, 's e *Mt. Kigali* le 1,850 m (6,075ft) a’ bheinn as airde.

## Bailtean Co-cheangailte
* Kampala
* San Bernardino (Calafòrnia)

## Dealbhan

File:Kigali, Rwanda 2.jpg|Dealbh Shaideil: Kigali
File:CentralKigali.jpg|Meadhan a' bhaile


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Bangui

'S e prìomh-bhaile Poblachd Meadhan Afraga a tha ann am **Bangui**. Anns a’ bhliadhna 2003 bha 622,771 duine a’ fuireach an seo. ‘S e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha e suidhichte faisg air an Abhainn Ubangi, a tha na chrìochan eadar Poblachd Dheamocrach na Congo agus Poblachd Meadhan Afraga. Tha Bangui 786km air falbh bho Yaoundé (Camarun), 955km bho N'Djamena (An t-Siad), 1,970km bho Khartoum (Sudan), 1,445km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 1,033km bho Khinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo) agus 1,027km bho Bhrazzaville (A' Chongo). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 374m os cionn ìre na mara.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1889 anns a’ cholonaidh fhrangach *Haut-Oubangui*. Dh’fhàs am baile nas motha timcheall air an àite shaighdearach.  Tha port aige, tha bàtaichean-aiseig a’ dol gu Brazzaville agus Zongo. Tha Bangui ceangailte le rathaidean mòra gu Camarun, chun an t-Siad agus gu Sudàn. Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann cuideachd: *Bangui* *M'Poko International Airport*.

## Daoine Ainmeil
* Élie Doté: (1947 –) Neach-poileataigs.
* Nathalie Tauziat: (1967 –) Cluicheadair tennis.
* Jean-Serge Bokassa: (1972 –) Neach-poileataigs.
* Marcelin Tamboulas: (1980 –) Cluicheadair ball-coise.

## Dealbhan

File:Ubangi river near Bangui.jpg|Abhainn Ubangi; Baile Bhangui air a culaibh
File:CAR-Bangui.png|Bangui air a' mhapa
File:Bangui Shopping District.jpg|Bùth ann am Bangui
File:Bangui 18.45905E 4.41140N.jpg|dealbh Shaideil 


## Gnàth-shìde
Tha gnàth-shìde bhog fhliuch theth ann am Bangui; Mar as àbhaist bidh an teodhachd bhliadhnail mu 25&nbsp;°C, gun atharrachaidhean mòra ann, fad a’ bhliadhna. Tha tuiltean gu math cumanta aig toiseach àm an uisge, bhon An t-Ògmhios gu ruige An t-Samhain. Bidh 1,554 mm dhe uisge a’ tuiteam air a’ bhaile gach bliadhna.



## Ceanglaichean A-mach
* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
Brazzaville

'S e prìomh-bhaile na Congo a tha ann am **Brazzaville**. Tha e suidhichte taobh tuath air bruach an Abhainn Congo. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 1,262,000 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mu 1.5 millean san fharsaingeachd a’ bhaile gu lèir. Chaidh Brazzaville a stèidheachdadh leis an rannsachair frangach Pierre Savorgnan de Brazza anns a’ bhliadhna 1880. Tha 1/3 de na daoine anns a' Chongo a’ fuireach anns a’ bhaile seo. Uaireanan canar *Congo-Brazzaville* ri Brazzavile, airson eadar-dhealachadh  ri *Congo-Kinshasa*, prìomh-bhaile  Poblachd Dheamocrach na Congo, a tha suidhichte deas air an Abhainn Congo. Tha Brazzaville  8km air falbh bho Khinshasa (Poblachd Dheamocrach na Congo), 829km bho Libreville (Gabon), 1,027km bho Bhangui (Poblachd Meadhan Afraga) agus 996km bho Yaoundé (Camarun). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 172m os cionn ìre na mara.

## Daoine Ainmeil
* Jean Malonga: (1907 – ) Sgrìobhadair.
* Emmanuel Damongo-Dadet: (1914 – 1973) Neach-poileataigs, Tosgair.
*Patience Marie Josephine Kama Dabany: (1944 – 1977) Ceòladair, Neach-poileataigs.
* Victor N'Gembo-Mouanda: (1969 – ) Sgrìobhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Dresden
* Dakar
* Kinshasa
* Olathe (Kansas)
* Weihai
* Washington, D.C.
* Windhoek

## Dealbhan

|*Tùr Nabemba* ann am Brazzaville.
File:Congo-Brazzaville.png|Suidheachadh Bhrazzaville anns A' Chongo
File:Kinshasa & Brazzaville - ISS007-E-6305 lrg.jpg|An dà bhaile bhon fhànais
File:Kindepuisbrazza.jpg|An abhainn eadar Brazzaville agus Kinshasa


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
São Tomé

'S e prìomh-bhaile São Tomé agus Príncipe a tha ann an **São Tomé**. Anns a' bhliadhna 2005 bha 56,166 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin, mar sin 's e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha São Tomé  302km  air falbh bho Libreville (Gabon), 661km bho Yaoundé (Camarun)  agus 443km bho Mhalabo (Gini Mheadhan-Chriosach).

Tha am baile suidhichte ann an *Ana Chaves Bay* anns an ear-thuath an eilein São Tomé, ann an ceann a tuath na dùthcha, aig 140m os cionn ìre na mara. Tha port-mara cudthromach aige. 'S e seo an Co-chomharran aige: 6° 40’ 53” Ear agus 0° 20’ 10” Tuath. Tha São Tomé na laighe eadar Trindade san ear-thuath agus Guadalupe san ear-dheas. Tha na bailtean seo ceangailte le rathad-iarainn. Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1485 leis A' Phortagail. Thàinig ainm a’ bhaile bhon fhacal Portagailis airson Naoimh Thomas. Chaidh an Àrd-eaglais São Tomé a thogail anns an 16mh linn.

## Bailtean Co-cheangailte
* Lisbon

## Dealbhan

File:Sao tome se.jpg|Àrd-eaglais São Tomé


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
N'Djamena

'S e prìomh-bhaile na Siad a tha ann an **N'Djamena**, Arabais: **Niǧāmīnā**. Anns a’ bhliadhna 2005 bha 721,000 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, mar sin dheth 's e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha N’Djamena 955km air falbh bho Bangui (Poblachd Meadhan Afraga), 996km bho Yaoundé (Camarun), 888km bho Abuja (Nìgeiria), 1,926km bho Khartoum (Sudan), 2,318km bho Tripoli (Libia) agus 1,411km bho Niamey (Niger). Tha e suidhichte air bruach an Abhainn *Chari*, air an àirde an iar na dùthcha, aig  280m os cionn ìre na mara agus tha port aige. Tha am baile ceangailte le drochaid thairis air an abhainn le Kousséri ann an Camarun. 'S e seo an Co-chomharran aige: 12° 6' 47" Tuath agus 15° 2' 57" Ear

Air an 29mh latha den Chèitean 1900 chaidh N'Djamena a’ stèidheachadh mar **Fort-Lamy** leis an ceannard Émile Gentil às an Fhraing. Thàinig an t-ainm bho *Amédée-François Lamy*, oifigear frangach a chaidh a mharbhadh anns an *Battle of Kousséri* dìreach làithean roimhe sin.
Anns a’ bhliadhna 1973, dh’atharraicheadh François Tombalbaye, ceann-suidhe na Siad, an t-ainm gu N'Djamena (a’ ciallachadh: àite airson fois a ghabhail).

Tha e inntinneach ri fhaicinn ciamar a tha an àireamh-shluaigh a’ dol suas tro na bliadhnaichean:

* 1937 : 9,976
* 1940 : 12,552
* 1947 : 18,375
* 1968 : 126,483
* 1993 : 529,555
* 2005 : 721,000

Tha an t-oilthigh *University of N'Djamena* anns a’ bhaile agus tha am port-adhair *N'Djamena International Airport* faisg air a’ bhaile.

## Dealbhan

File:Charles de Gaulle Avenue N'djamena.JPG|Mapa a’ bhaile


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
São Tomé agus Príncipe

'S e dùthaich eileanach ann an Afraga a tha ann an **São Tomé agus Principe**.

Tha e suidhichte aig a' Chamas Ghini mu 250 km air falbh bho Gabon anns an tìr mhòr Afraga. Tha dà eilean mòr ann:
* São Tomé 'sa deas 
* Príncipe
Tha iad mu 140 km air falbh bhon an cèile.

Tha São Tomé suidhichte dìreach rud beag tuath crios meadhan an t-Saoghail. 

Ràinig luchd rannsachadh an t-eilean aig latha Naomh Thòmais agus mar sin dheth chuir iad ainm Thòmais air an eilean.

'S e São Tomé agus Príncipe an dàrna dùthaich as lugha a tha ann an Afraga a taobh àireamh-shluaigh. Agus 's e an dùthaich as lugha air feadh an t-Saoghail far a bheil Portagailis ga bruidhinn.

## Gailearaidh

Faidhle:Equator Sao Tome.jpg|Clach far a bheil an crios meadhan an t-Saoghail ann an Ilhéu das Rolas ann an São Tomé agus Príncipe
Faidhle:Tp-map.png|Mapa São Tomé agus Príncipe

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Malabo

'S e prìomh-bhaile Gini Mheadhan-Chriosach a tha ann am
**Malabo**. Ged a tha am pàirt as motha den dùthaich suidhichte air tìr mhòr Afraga, tha Malako suidhichte 'san taobh tuath air an eilean Bioko. Tha Malabo 609km air falbh bho Abuja (Nìgeiria), 450km bho Yaoundé (Camarun),  agus 303km bho Libreville (Gabon).  Tha e suidhichte aig  111m os cionn ìre na mara. 'S e seo an co-chomharran aige: 3° 45’ Tuath agus 8° 47’ Ear.

Anns a’ bhliadhna 1827 chaidh am baile a stèidheachadh leis na Breatannaich le **Port Clarence** mar ainm. 
Nuair a bha an t-eilean fo smachd na Spàinntis, dh'atharraich iad an t-ainm gu **Santa Isabel**. Anns a’ bhliadhna 1973 chuir an ceann-suidhe Francisco Macías Nguema an t-ainm Malabo air a’ bhaile. Bha esan ag iarraidh ainm Afraganach an àite ainm Eòrpach. Tha port-adhair eadar-nàiseanta aige: *Malabo International Airport*.
Tha bàtaichean-aiseig a’ dol gu Douala agus gu Bata bhon phort-mara Mhalabo.

## Bailtean Co-cheangailte
* Acayucan
* Celaya
* Guadalajara
* Río Caribe

## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
Kinshasa

'S e prìomh-bhaile Poblachd Dheamocrach na Congo a tha ann an **Kinshasa** (seann àinm *Léopoldville*). Anns a’ bhliadhna 2004 bha barrachd na 7 millean duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mar sin dheth 's e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha e suidhichte taobh a deas air bruach an Abhainn Congo,  mu choinneamh Brazzaville, prìomh-bhaile Poblachd na Congo a tha suidichte air taobh tuath na h-aibhne. Tha Kinshasa 1,558km air falbh bho Bhujumbura (Burundi), 1,978km bho Khampala (Uganda), 8km bho Brazzaville (A' Chongo), 1,033km bho Bangui (Poblachd Meadhan Afraga), 2,078km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 1,879km bho Lusaka (Saimbia), 2,268km bho Dhodoma (Tansainìa) agus 751km bho Luanda (Angola). Tha e suidhichte air àirde an iar na dùthcha, aig  212m os cionn ìre na mara.

Chaidh am baile a stèideachadh mar àite–malairt le Henry Morton Stanley anns a’ bhliadhna 1881. Chuireadh Léopoldville mar ainm air a’ bhaile airson urram a thoirt air an rìgh Léopold II às a' Bheilg. 'S e an treasamh baile as motha ann an Afraga, an dèidh Lagos agus Cairo. Agus 's e cuideachd an dàrna baile as motha air an t-saoghal (an dèidh Paris fhèin) far a bhios Fraingis ga bruidhinn. 'S e teas meadhan oideachail a tha ann an Kinshasa. Tha ceithir oilthighean ann:

* University of Kinshasa
* Congo Protestant University
* National Pedagogy University
* Allhadeff School

Tha dà phort-adhair aig Kinshasa:

* Kinshasa International Airport  le pleanaichen a' dol gus A' Bhruiseal, Paris, and Madrid agus dùthchannan eile ann an Afraga

* N'Dolo Airport.

## Bailtean Co-cheangailte
* A' Bhruiseal
* Ankara
* Bologna
* Brazzaville
* Dakar

## Dealbhan

Image:Kinshasa downtown.jpg|*Boulevard du 30 Juin*, meadhan Khinshasa.
Image:Kinshasa 2003.jpg|La Gombe (Kinshasa)
Image:Rectorat Unikin.jpg|Oilthigh Kinshasa
Image:Boulevard Lumumba01.jpg|Boulevard *Lumumba* ann am Masina.


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
Breinigerberg

'S e **Breinigerberg** clachan anns a' Ghearmailt. Tha 971 daoine a' fuireach an seo (ann an 2005).

## Ceanglaichean a-muigh
* Breinig + Breinigerberg
* Breinigerberg

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Cumhachd-uisge

Is e a tha ann an **cumhachd uisge**, cumhachd lìbhrigte le inneal-uisge sam bith tiomnaichte le sruth uisge.

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Libreville

'S e prìomh-bhaile Ghabon a tha ann an **Libreville**. Tha e suidhichte air bruach an Abhainn Ghabon, tha port aig a’ bhaile. 'S e seo an co-chomharran aige: O° 23’ 24” Tuath agus 9° 27’ Ear. Tha Libreville 381km air falbh bho Mhalabo (Gini Mheadhan-Chriosach), 450km bho Yaoundé (Camarun),  agus 829km bho Brazzaville (A' Chongo). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig  ìre na mara.

Anns a' bhliadhna 1960 bha dìreach 31,000 duine a' fuireach an seo. Ach an dèidh neo-eisimeileachd Ghabon, dh’ fhàs am baile nas motha gu math luath, gus mu dheireadh thall bha 578,156 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin 2005. Mar sin dheth 's e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Chaidh am baile a stèidheachadh mar àite malairt agus dùn (fort d'Aumale) anns a' bhliadhna 1843. B’e sin an t-àite far an robh na traillean a’ feitheamh airson a bhith a ‘toirt thall thairis gu Aimearaga. Ach anns a’ bhliadhna 1848, nuair a fhuair cuid de na traillean saorsa,thòisich iad a' fuireach an seo. Mar sin dh’atharraich ainm a' bhaile gu Libreville (Fraingis: “baile saor”) 

'S e seo na roinnean as cudtromaiche den bhaile (bho tuath gu deas) 

* *Batterie IV*, roinn fuireach
* *Quartier Louis*, ainmeil airson Nightlife activity 
* *Mont-Bouët*, teas meadhan malairteach
* *Nombakélé*, teas meadhan malairteach
* *Glass*, a chiad àite fuireach eòrpach ann an Gabon
* *Oloumi*, teas meadhan gnìomhachail 
* *Lalala*, àite fuireach 
* *Owendo*, deas air a’ bhaile. Tha am port-adhair agus an stèisean *Trans-Gabon Railway* an seo. 

'S e *Libreville International Airport* am port-adhair as motha ann an Gabon, tha e suidhichte mu 11 cilemeatair san taobh tuath a’ bhaile.

## Dealbhan

File:Chancery Building, Libreville, Gabon.jpg|Taigh Chancery, Libreville
File:GA-Libreville.png|Suidheachadh Libreville ann an Gabon


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
Khartoum

'S e prìomh-bhaile Sudàn a tha ann an **Cartúm**, Arabais: **الخرطوم** **al-Kharṭūm**. (a' ciallachadh: com an oilbheint). Tha e suidhichte far a bheil an Abhainn *White Nile* agus an Abhainn *Blue Nile* a tha a’ tighinn an aon mar Abhainn Nile. Canar "*the Mogran*" ris an àite seo. Tha Khartoum 1,196km air falbh bho Dhiuba (Sudan a Deas), 1,613km bho Chairo (An Èipheit), 686km bho Asmara (Eartra), 2,738km bho Tripoli (Libia), 1,926km bho N'Djamena (An t-Siad), 989km bho Addis Ababa (An Aetiòp) agus 1,970km bho Bhamako (Poblachd Meadhan Afraga). Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 379m os cionn ìre na mara.

'S e seo an co-chomharran aige: 15° 34’ Tuath agus 33° 36’ Ear. Tha e suidhichte san àirde a deas na Fàsaich Bhayuda. Chaidh am baile a stèidheachadh le Ibrahim Pasha anns a’ bhliadhna 1821 airson saighdearan às an Èipheit a stèidheachadh an seo. Ach dh’fhàs an tuineachadh nas motha mar àite malairt. Anns a’ bhliadhna 1899 bha Khartoum na phrìomh-bhaile Anglo-Egyptian Sudàn. An dèidh neo-eisimeileachd Shudàn ann an 1956 's e prìomh bhaile den dùthaich ùr cuideachd. 

## Foghlam
Tha mòran oilthighean ann an Khartoum:
* *University of Khartoum*, stèidhichte anns a’ bhliadhna 1902 mar Gordon Memorial College 
* *Sudan University of Science and Technology*, oilthigh teicneòlas
* *The Academy of Medical Sciences and Technology*, ainm eile: AMST, a’ cur air bonn le Prof. Mamoun Humaida 
* *Juba University* 
* *Bayan Science and Technology University*
* *Al Neelain University*
* *Omdurman Islamic University*
* *Ahfad University for Women*
* *Academy of Medical Sciences and Technology*, Khartoum
Tha am port-adhair as motha ann an Khartoum: *Khartoum International Airport*. Tha e na laighe ann am meadhan a’ bhaile. Ach thèid port-adhair ùr a thogail ann an Omdurman. 'S e an *National Museum of Sudan* an taigh-tasgaidh as motha feadh an Sudàn. Tha e ann an Khartoum.
Tha an dà *Temples of Buhen and Semna*, a chaidh a ghluasad bho Loch Nasser, ri fhaicinn an seo.

## Daoine Ainmeil
* Muhammad Naguib: a' chiad cheann-suidhe na h-Èipheite.
## Bailtean Co-cheangailte

## Dealbhan

File:Sudan n3.jpg|*Natakamani*, air beulaibh an Taigh-tasgaidh Nàiseanta
|Taigh-òsda *Al-Fatih*
File:Sudan Khartoum View with Traffic 2003.jpg|Trafaig
File:Sudan Khartoum main mosque 1936.jpg|Khartoum ann an 1936


## Ceanglaichean A-mach
* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Rabat

'S e **Rabat** prìomh-bhaile Mharoco (Arabais: **الرباط**, - **ar-Rabāṭ**, neo **ar-Ribāṭ**). Anns a’ bhliadhna 2007 bha mu 1.7 millean duine a’ fuireach ann. Tha am baile suidhichte air a' Chuan Siar aig inbhir Abhainn *Bou Regreg*. Tha Rabat  1,570km air falbh bho Thunis (Tuinisia), 946km bho Algiers (Aildiria), 1,857km bho Tripoli (Libia), 995km bho El Aaiún (Sathara an Iar), agus 776km bho Mhadrid (An Spàinn). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig  24m os cionn ìre na mara.

'S e Rabat an dàrna baile as cudthromaiche den dùthaich às dèidh Casablanca. Chaidh am baile a stèidheachadh mar thuineachadh anns an 3mh linn RC. B’e *Chellah* an t-ainm a bha air aig an àm. Anns a' bhliadhna 40 AD bha am baile fo smachd nan Ròmanach, an uair sin (250 AD) fo smachd nam Berber.

Chaidh ainm a’ bhaile atharrachadh gu *Ribatu l-Fath* (a’ ciallachadh: "daingneachd a' bhuaidh-làraich,"). Thàinig an t-ainm Rabat bhon ainm sin. Chaidh Tùr *Hassan*, neo *Tour Hassan* (Arabais: صومعة حسان) a thogail anns a’ bhliadhna 1195. Mhiannaich an Sultan *Yacoub al-Mansour* am minaret agus am mosg as motha air feadh an t-Saoghail a thogail. Ach chuir bàs an t-Sultan stad air an obair.

## Daoine Ainmeil
* Philippe Barbarin: (1950 –  ) Easbaig.
* David Levy: (1937 – ) Fear-poilitaigs à Iosrael.
* Dominique de Villepin: (1953 – ) Fear-poilitaigs às An Fhraing.

## Bailtean Co-cheangailte
* Algiers
* An Àithne 
* Ankara 
* Bethlehem
* Bursa
* Honolulu (Hawaii)
* Sevilla
* Lisbon
* Madrid
* Stockholm
* Tunis

## Dealbhan

File:Rabat tour Hassan.jpg|Tùr Hassan


## Ceanglaichean A-mach
* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Tripoli

'S e prìomh-bhaile Libia a tha ann an **Tripoli** (Arabais: **طرابلس** **Ṭarābulus** -  cuideachd:  **طرابلس الغرب**  **Ṭarā-bu-lus al-Gharb**, neo  Cànan Libianach: **Ṭrābləs**). Thàinig am facal Tripoli bhon fhacal Greugach:(Τρίπολη). Tha am baile suidhichte 'san iar-thuath na dùthcha aig oir an fhàsaich aig cladach a’ Mhuir Mheadhanach agus  faisg air crìoch Tuinisia. Anns a’ bhliadhna 2004 bha mu 1.68 millean duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha Tripoli  514km air falbh bho Thunis (Tuinisia), 1,019km bho Algiers (Aildiria), 2,439km bho Niamey (Nìgeir), 2,318km bho N'Djamena (An t-Siad), 2,738km bho Khartoum (Sudan)  372km bho Shirte agus 1,740km bho Chairo (An Èipheit). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, aig  10m os cionn ìre na mara.

'S e Tripoli am baile as motha a tha ann an Libia. Cuideachd tha am port-mara as cudthromaiche aige. Mar sin dheth ‘s e teas meadhan gnìomhachail agus cridhe malairteach a th’ ann. Chaidh Tripoli a stèidheachadh anns  an 7mh linn RC leis na Phoenicians.
Bhon 2na linn RC bha am baile fo smachd nan Ròmanaich. Ach chan eil mòran ri fhaicinn bho àm seo ach an* Arch of [[Marcus Aurelius]],* a chaidh a togail anns an 2na linn.

## Foghlam
Tha  oilthighean ann an Tripoli cuideachd:

* *Al Fateh University* -  an t-oilthigh as motha agus as cudthromaiche ann an Tripoli
* *Tripoli University*
* *Informatics Tripoli*

## Bailtean Co-cheangailte
* Algiers 
* Beirut
* Bogotá 
* Belo Horizonte
* Dubai
* Madrid
* Sarajevo
* Smirna

## Iomradh


## Dealbhan

Image:Dust storm over Libya.jpg|Stoirm às an fhàsach Sahara ann an Tripoli 
Image:IMG 0036.JPG|Al Saaha Alkhadhraa (An *Green Square*), ann am meadhan a’ bhaile Tripoli
|Mosg aig  *Algeria Square*
Image:Assaraya alHamraa and Green Sqaure.jpg| Caisteal Thripoli agus an *Green Square*


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Joule

Is aonad-neart de Shiostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan a tha anns an **Joule**.

Mìnichear an Joule a bhith: *An uimhir neirt a tha dith a ghluais forsa de 1 Newton tro astar de 1 meatair*

Tha seo a' ciallachadh gum bidh Forsa de 1 Newton a' libhrigeadh Joule de neart nuair a ghluaiseas e eallach tro astar de 1 meatair.

Is e aonad sìolaichte a tha anns an Joule, a' ciallachadh gu bheil e sìolaichte bho dà aonad nas bun-aiteach, an meatair agus an Newton. Mar sin is urrainnear an Joule a mhìnich mar Newton x Meatair.

Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Tunis

'S e prìomh-bhaile Thuinisia a tha ann an 
**Tunis** (Arabais: تونس, *Tūnis*). Anns a’ bhliadhna 2004 bha 728,453 a' fuireach anns a’ bhaile fhèin.
Tha Tunis suidhichte air an ear-thuath na dùthcha air *Gulf of Tunis*, pàirt den Mhuir Mheadhanach. Tha Tunis  1,570km air falbh bho Rabat (Maroco), 635km bho Algiers (Aildiria), 514km bho Tripoli (Libia), 401km bho Valletta (Malta), agus 600km bhon An Roimh (An Eadailt).

Tha an seann bhaile Carthage dìreach taobh tuath Tunis. Ann am meadhan a’ bhaile Thunis tha seann pàirt ann ris an canar *Medina*. Tha Medina dìonta mar Làrach Dhualchas na Cruinne leis an UNESCO. Tha Medina a’ gabhail a-steach mòran lùchairtean, mosgan, mausoleums, agus togalachan tùsail eile.

Seo cuid dhiubh:
* *Great Mosque* (a’ gabhail a-steach  an Muslim University agus an leabharlann )
* *Aghlabid Ez-Zitouna Mosque* ("Mosque of the Olive") a chaidh a thogail anns a’ bhliadhna 723 le *Obeid Allah Ibn-al-Habhab * 
* *Dar-al-Bey*, neo Lùchairt Bey

Air an taobh eile den *Bab el Bahr*  (ainm eile:*Sea Gate*  neo *Porte de France*),
tha am baile nua-aimsireil  neo an *Ville Nouvelle* (Fraingis). 'S e teas meadhan poileataigeach agus cridhe malairteach a tha ann. Tha port-adhair eadar nàiseanta faisg air a’ bhaile: *Tunis-Carthage International Airport*.

## Daoine Ainmeil
* Ibn Chaldun: (1332 – 1406 ) Seanachaidh.
* Tahar Haddad: (1899 – 1935) Fear-iomairt airson Boireann-dhligheachas.
* Philip King: (1934 – ) Fear-ealain.
* Claudia Cardenale: (1938 – ) Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Algiers 
* Amman 
* Belgrade 
* Cubhait 
* Doha 
* Jeddah 
* Köln 
* Rabat 
* Lisbon 
* Marseille 
* Montreal 
* Mosgo 
* Paris 
* Pràg 
* Rabat 
* Rio de Janeiro 
* Santiago
* Stockholm
* Tashkent
* Tyre
* Vienna

## Iomraidhean


## Dealbhan

File:Tunis Bab El Bhar.JPG|Bab el Bhar
File:Tunis Nasa satellite image.jpg|Tunis


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Lomé

'S e prìomh-bhaile Tògo a tha ann an **Lomé**. Tha e suidhichte aig an Gulf of Guinea anns an earra-dheas Tògo faisg air crìoch Ghàna. Tha Lomé  172km air falbh bho Accra (Gàna), 756km bho Ouagadougou (Burkina Faso), 772km bho Yamoussoukro (Costa Ìbhri) agus 136km bho Cotonou (Benin). 'S e seo an co-chomharran aige: 6° 7’ 55” Tuath agus 1° 13’ 22” Ear. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 64m os cionn ìre na mara.

Anns a’ bhliadhna 1998 bha mu 700,000 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Chaidh am baile a stèidheachadh mar **Bey Beach** anns an 18mh linn. Bho 1882, nuair dh’fhosgail an companaidh-malairt Breatannach *A. and F. Swanzy* an seo, b’e àite malairt cudthromach a bha ann. 'S e an taigh-òsta *2 Fevrier Sofitel Hotel* an togalach as àirde a tha anns a’ bhaile agus ann an Tògo gu lèir. Tha oilthigh *University of Lomé* ann. Tha port-adhair ann cuideachd: *Lomé-Tokoin Airport*.

## Bailtean Co-cheangailte
* Duisburg
* Bay City (Michigan)
* Shenzhen
* Taipei

## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
Newton

'S e aonad forsa den SI a tha anns an **Newton**.

A rèir an 2na Lagh Newton,

: forsa = tomad x luathachadh.

Is e a tha ann an luathachadh, atharrachadh ann an luaths rè ùine.

Tomhaisear luaths le aonadan de meatairean anns an diog (m/s).

Mar sin, tomhaisear luathachadh (atharrachadh de luaths rè diog) an aonadan de (meatairean/diog)/diog (m/s/s).

## Mìnicheadh
'S e a tha ann an Newton:

: **Am forsa a dh'aobhrachas: luathachadh de 1 meatair/diog/diog, an rian na forsa, cho fàd 's a bhitheas e a gnàthadh air corp le tomad de 1 kg.**

## Eisimpleirean
Tha an cuideam de ubhal le meall de 102 gram (1/9.8 kg) co-ionnan ri forsa de 1 Newton.

## Cleachdadh air an kilonewton (kN)
Is e a tha ann an kilonewton (kN) forsa de 1,000 N. Cleachdar an aonad seo gu tric ann an gnìomhachas togail agus le luchd-innlichidh.

## An decanewton (daN)
Is aonad eu-cumanta a tha anns an decanewton. Comharraichte le **daN** tha e faisg air co-ionnan ri forsa cuideam chileagraim. Cleachdar e uairean an formulae empiriceal innleadaireachd. bu sònraichte an formulae airson bacadh mu choinneamh carbadan rathad-iarainn- a tha a measadh bacadh anns an aonad de decanewton per tonna (daN/T).

Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Gaborone

'S e prìomh-bhaile Bhotsuana a tha ann an **Gaborone**, (IPA: /ˌɡæbəˈroʊni/). Anns a’ bhliadhna 2005 bha 208,411 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha am baile suidhichte anns a’ ghleann eadar Beinn *Kgale* agus Beinn *Oodi* air bruach Abhainn *Notwane*. Tha e anns an ear-dheas Botsuana, dìreach 15 mìle air falbh bho crìochan Afraga a Deas. Ro 1969, b’e **Gaberones** an t-ainm a bha air a’ bhaile. Thàinig an t-ainm tùsail bho *Kgosi Gaborone*, ceannard treubh Afraganach.

Tha Gaborone  1,055km air falbh bho Lusaka (Saimbia), 927km bho Harare (Siombabue), 253km bho Phretoria (Afraga a Deas), 928km bho Windhoek (Namibia), agus 2,213km bho Luanda (Angola). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 1,015m os cionn ìre na mara. Chaidh meadhan a’ bhaile a thogail ann an trì bliadhnaichean a-mhàin. Bha e deiseal aig ceann-latha neo-eisimeileachd Botsuana (30mh an t-Sultain 1966). Tha am port-adhair, *Sir Seretse Khama International Airport*, mu deich cilemeatair 'sa tuath Gaborone. Tha an *Oilthigh Botsuana*, a chaidh a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1977, ann an Gaborone cuideachd.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Burbank, Calafòrnia
*  Francistown
*  Thabazimi
*  Zheiyang
*  Västerås

## Dealbhan

|Meadhan a' bhaile
File:Gaborone 25.92305E 24.68895S.jpg|Gaborone
File:BW-Gaborone.png|Suidheachadh Gaborone ann an Botsuana


## Ceanglaichean A-mach
* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Maseru

'S e prìomh-bhaile Leasoto a tha ann am **Maseru**. Tha e suidhichte air bruach Abhainn Mohokare faisg air crìoch Afraga a Deas. 'S e seo an co-chomharran aige: 29° 31’ Deas agus 27° 48’ Ear. Tha Maseru 412km air falbh bho Phretoria (Afraga-a-Deas), 490km bho Mbabane (Dùthaich nan Suasaidh) agus  625km bho Mhaputo (Mòsaimbic). Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha, aig 1,482m os cionn ìre na mara.

'S e an t-aonar baile mòr a tha anns an dùthaich seo. Anns a’ bhliadhna 2004 bha mu 180,000 duine a’ fuireach an seo. Gus a’ bhliadhna 1966 bha Maseru na prìomh-bhaile *Basutoland*, a bha fo smachd an Rìoghachd Aonaichte. B' e an *Kingsway*, rathad mòr eadar port-adhair *Leabua Jonathan * (a-nis: *Mejametalana Airport*) agus an lùchairt rìoghail ann am Maseru a' chiad rathad leacte. Rinn iad sin dìreach mus tàinig Ban-rìgh Ealasaid II a cheilidh air Leasoto anns na 1960mh.

Tha an *Oilthigh Nàiseanta Leasoto* suidhichte ann an Roma, baile beag faisg air Maseru. Tha am port-adhair eadar-nàiseanta, *Moshoeshoe International Airport* ann an *Thoteng-ea-Moli*, rud beag air falbh bho Mhaseru.

## Bailtean Co-cheangailte
* Austin (Texas)

## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Lèine

Is e **lèine** ball aodach dèanta às anairt, cotan neo clò min eile. Caithte thar an craiceann is e eudadh coluinn a tha ann, gu h-àbhaisteach le muinchillean fada.

Nochdaidh **lèine** ann an caochladh òrain, mar ìomhaigh de soirbhicheas neo de mulaid. 

Mar eisimpleir, ann an òran aig Runrig *Fada bho Abhainn an t-Saoghail *, tha an lèine a nochdadh mar ìomhaigh de soirbhicheas (an saoghal nan Gall). Le na facail "Fhuair mi mo lèine" tha fear an òrain a' ciallachadh gun do choisinn e beò-shlàinte freagarrach dha fhèin.

Ann an òran torr nas sine, chumhach bhon 18mh cheud, rinnte as deidh Bliadhna Theàrlaich a thoiseachas "Ó a Theàrlaich Óg Stiùbhart...." cleachdar an lèine mar ìomhaigh de bhrònas anns an t-srann "Ged nach fhàgadh tu agam ach mo lèine"
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Aodach
Òran

Is **òran**, pìos bàrdachd dèanta a bhith seinnte. An ceòl traidiseanta nan Gàidheal cruthaicheadh ceòl còmhla ri na facail agus freagraidh ruitheam na ciùil ri ruitheam a' chainnt. Tha seo ceart cho fìor mu deidhinn ceòl nam pìob 's a tha e mu dheidhinn puirt a' beul neo na h-òrain mòr. Canar gum bi seinneadair a' gabhail òran. Chanar "òranaiche" ri fear neo tè, a bhitheas a' gabhail òrain aig cèilidh neo cuirm-chiùil.

## Seinneadairean Gàidhlig
* Anna Latharna NicGillÌosa
* Art MacCormaig
* Christine Primrose
* Julie Fowlis
* Magaidh Dhòmhnallach

## Òrain Albannach
* Annie Laurie
* Gràdh Geal Mo Chridh'

## Faic cuideachd
* Òrain Ghàidhlig

## Ùghdarras


Roinn-seòrsa:Ceòl