open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Meall nan Gabhar

'S e eilean beag a tha ann am **Meall nan Gabhar**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin mu 2 chilemeatair air àird an iar-dheas air Polglass. 'S e aon  de na h-Eileanan Samhraidh. Tha e suidhichte air àird a tuath Eilean nan Eich ris a bheil e ceangailte le sgeirean ma bhios a’ mhuir air falbh. 

Tha e cho farsaing ri 13  heactair. Tha an t-àite as àirde 51 meatair  os cionn na mara. 'S e seo na Co-chomharran aige:  57° 59′ 43″ Tuath agus  5° 20′ 54″ Iar.

Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.

## Iomraidhean


## Tuilleadh leughaidh
*Haswell-Smith, Hamish (2008): *The Scottish Islands*, duilleag 191; Dùn Èideann, Canongate. ISBN 9781847672773.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Eilean Fada Mòr

'S e eilean a tha ann an **Eilean Fada Mòr**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon  de na h-Eileanan Samhraidh.

Tha e suidhichte eadar is Tannara Mhòr is Tannara Bheag. Tha Caolas na Gainmhich air àird an iar agus Caolas a’ Mhill Ghairbh air àird an ear dheth. Air àird an ear-thuath tha Eilean Fada Beag, Sgeir nam Feusgan agus Eilean a' Bhuic.  Tha Eilean a' Chàr suidhichte air àird an iar-thuath dheth.
'S e seo na Co-chomharran aige:  58° 0′ 47.16″  Tuath agus  5° 25′ 54.77″ Iar.

Tha an t-àite as àirde 39 meatair  os cionn na mara. Tha deagh pholl-acarsaid air taobh a deas an eilein. 

Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Gazetteer for Scotland
* 

 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Eilean a' Chàr

'S e eilean beag a tha ann an **Eilean a' Chàr**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon  de na h-Eileanan Samhraidh a th' ann. 
Tha e suidhichte air àirde a tuath Tannara Bheag agus air àird an iar-thuath Eilean Fada Mòr. Tha an t-eilean Glas-leac Mòr air àird an iar thuath dheth.

'S e seo na co-chomharran aige: 58° 1′ 14.82″ Tuath agus  5° 26′ 43.59″ Iar. Tha an t-àite as àirde 30 meatair  os cionn na mara.

Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Gazetteer for Scotland
* 

 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Càrn nan Sgeir

'S e eilean beag a tha ann an **Càrn nan Sgeir**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon  de na h-Eileanan Samhraidh a th' ann.
Tha e suidhichte air àirde a deas Eilean nan Eich agus air àird a tuath an eilean Meall nan Caorach. 'S e seo na Co-chomharran aige:  57° 57′ 39.61″  Tuath agus  5° 21′ 40.78″ Iar. Tha an t-àite as àirde 28 meatair os cionn na mara.

Ged a tha an cuid as motha de na Eileanan Samhraidh à clach-ghainmhich, tha talamh Càrn nan Sgeir à gneiss Leòdhasach.  

Chan eil duine sam bith a' fuireach ann.

Tha na h-aiseagan Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' dol seachad air anns an t-siubhail aca eadar Ulapul is Steòrnabhagh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Càrn Iar

'S e eilean beag a tha ann an **Càrn Iar**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon  de na h-Eileanan Samhraidh a th' ann. 
Tha e suidhichte eadar Eilean a' Bhotail is Eilean Dubh. Tha  e ceangailte le Càrn Deas air àird an ear le sgeirean, ma bhios a’ mhuir air falbh.

Tha an t-àite as àirde 50 meatair  os cionn na mara.

Ged nach  eil duine sam bith a’ fuireach ann, tha cead aig an eilean stampaichean fhoillseachadh leis fhèin.

## Iomraidhean


 

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Càrn Deas

'S e eilean beag a tha ann an **Càrn Deas**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon  de na h-Eileanan Samhraidh.
Tha e suidhichte eadar Eilean a' Bhotail is Eilean Dubh.

Tha Càrn Deas ceangailte le Càrn Iar air àird an iar le sgeirean, ma bhios a’ mhuir air falbh.  Tha sreath de sgeirean ann air àirde an ear dheth ris an canar Sgeirean Glasa. Eatorra tha Caolas nan Sgeirean Glasa ann.

Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Stràc throm

'S e an comharradh gràmair (** ` **) a tha anns an **stràc throm** (ris a tha cuideachd an **stràc mhall**). Thèid an comharradh a chleachdadh os cionn litrichean ann am feadhainn aibidilean Laideannach airson iomadh adhbhar.

## Gàidhlig

Anns a' Ghàidhlig, thathar ga cleachdach os cionn nam fuaimreagan fada. Bhiodh **e** agus **o** fada air an sgrìobhadh leis an stràc gheur (**é**, **ó**) san àm a dh'fhalbh, ach thathar a' sgrìobhadh an stràc mhall os cionn a h-uile fuaimreag an-diugh.

## Cànanan eile

Air a chaochladh, thathar ga cleachdadh sa Chuimris os cionn fuaimreig am biodh fada às a h-aonais , a' sealltainn gu bheil i goirid, m.e. "mẁg"' (*muga*) seachad air "mwg" (*smùid*).

Thathar ga cleachdadh cuideachd ann an Nirribhis, ann an cànanan Ròmanaich agus ann an cànanan eile. Tha na h-adhbharan eadar-dhealaichte, ach chan eilear ga sgrìobhadh os cionn connragan idir.

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Uibhist

*Is dòcha gu bheil tha a' lorg*:
*Uibhist a Tuath
*Uibhist a Deas

Canar gu tric **Uibhist** nuair a thathar a’ coimhead air na trì eileanan Uibhist a Tuath, Beinn na Faoghla agus Uibhist a Deas còmhla - gu h-àraid a-nis agus iad ceangailte le cabhsairean.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-12-18: Amasan buidhne-ghnìomha gan atharrachadh
* BBC Naidheachdan 2016-04-27: Gearanan mu bhusaichean Uibhist *(aithris bhideo 1:55)*
* BBC Naidheachdan 2016-11-18: Dragh mu cho-chomhairle fhiaclaireachd
* BBC Naidheachdan 2016-11-25: Tinneas Lyme as cumanta an Uibhist
* BBC Naidheachdan 2016-11-29: Rannsachadh mu Ghartain Uibhist *(aithris-bhideo 2:05)*
* BBC Naidheachdan 2023-02-21:Rannsachadh mu Thinneas Lyme an Uibhist *(aithris-bhideo 2:29)*

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Scottish Central Railway

B'e ***The Scottish Central Railway Company***  a thog an rathad iaruinn eadar Tobar Na Mathair agus Obar Dheathain le rathad a' Pheairt agus an t-Sraith Mhòir. Chaidh a fhosgail anns a' bhliadhna 1848.

Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Càrn Cùl ri Èirinn

'S e càrn a tha air mullach cnuic ann an Eilean Ì a th' ann an **Càrn Cùl ri Èirinn**. Chaidh a thogail an dèidh do Cholum Cille Eilean Ì a ruigsinn bho Èirinn. Nuair a ràinig Colum Cille agus a chompanaich an t-eilean anns a' bhliadhna **A.D. 563**, dhìrich e an cnoc a b' àirde a bha anns an eilean, 's chunnaic e gun robh e à sealladh Èirinn. Bha de ghràdh aig a dhùthaich, 's nach biodh e toilichte a bhith ga faicinn gun a bhith innte. Rùnaich e a chòmhnaidh a dhèanamh ann an Eilean Ì oir chunnaic e gun robh e so-ruigsinn do na h-eileanan mun cuairt, agus gun robh e na eilean a bha math airson bàrr agus ionaltradh, agus mar sin ro fhreagarrach airson àite tàimh fhoghlamaich agus theachdairean. 

## Iomraidhean


* 

Roinn-seòrsa:Ì Chaluim Chille
Sgeir nam Feusgan

'S e eilean beag a tha ann an **Sgeir nam Feusgan**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon  de na h-Eileanan Samhraidh.
Tha e suidhichte mu chilemeatair air falbh air àird an iar Tannara Mòire agus air àird an ear Eilean a' Chàr. 'S e seo na co-chomharran aige:  58° 1′ 18.09″  Tuath agus  5° 25′ 38.71″  Iar. 

Tha Sgeir nam Feusgan ceangailte le Sgeir Loisge air àird an iar is le Eilean Fada Beag air àird a deas ma bhios a' mhuir air falbh. Tha an t-àite as àirde 18 meatair (59 troigh) os cionn na mara.

Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.

## Ceanglaichean a-mach
* 
*Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Eilean a' Chlèirich

'S e eilean beag a tha ann an **Eilean a' Chlèirich**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air ceann Loch Bhraoin. 'S e aon  de na h-Eileanan Samhraidh a th’ ann.
Tha e suidhichte air àirde a deas Glas-leac Beag agus air àird an iar Eilean a' Bhotail. Tha e mu shia cilemeatair air falbh bho mhòr-thìr na h-Alba.  'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 57′ 34″ Tuath agus  5° 30′ 25″ Iar. 

Chan eil duine sam bith a' fuireach ann.

## Cruth na tìre
Tha Eilean a' Chlèirich cho farsaing ri 122 heactair. Tha dà phàirt mhòr àrd ann a tha à gaineamh-chlach agus tha gleann eatorra. Tha dà loch anns a’ ghleann ris an canar Lochan na Gleann agus Lochan Iar.  
Tha mòran lochan eile anns an eilean, seo an fheadhain as motha: Lochan Tuath, Loch Beag, Loch Dubh Meadhanach, Lochan Fada is Loch na h-Àirigh.
Air àird a deas Loch na h-Àirigh lorgar eaglais aosmhor bheag bhriste agus tobhta bhothain.  
Tha tursachan ro-eachdraidheil faisg air an loch seo a chaidh a chladhachadh le Harvie-Brown,  seòladair aig àm Bhioctorianach. 

Tha an t-àite as àirde sa deas an eilein faisg air Moll na h-Uaimhe, tha e 78 meatair  (256 troigh) os cionn na mara. Tha uamh ann am Moll na h-Uaimhe far an do lorg Fraser Darling cnàmhan mhucan, cnàmhan daimh agus cnàmhan luaireagan.

Tha uamhan eile ann,  m. e.: Toll Eilean a’ Chlèirich air àird an ear-thuath an eilein.

## Fiadh-bheatha
Tha fraoch a’ fàs air a' chuid as motha den eilean ged a tha fearann coillteach beag ann cuideachd. 

Tha mòran Bhiastan-dubha a’ fuireach faisg air Lochan na Gleann agus Lochan Iar.

Tha 29 seòrsaichean diofraichte de eòin a’ fuireach anns an eilean, ri measg 's e na luaireagan (*Hydrobates pelagicus*) aon de na seòrsaichean as motha a th’ ann.  

Tha Eilean a' Chlèirich dìonta mar Tèarmann Nàdair Nàiseanta agus tha e aig  Comann Rìoghail Dìon nan Eun (RSPB). Tha e aidichte mar Àite Sònraichte Dìona (SPA). Chan eil e ceadaichte a dhol air an eilean gun chead bhon RSPB.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

 
Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Cille Chòmhain

'S e baile beag ann an Àird nam Murchan a th' ann an **Cille Chòmhain** (Beurla: *Kilchoan*). 'S e port-mara airson aiseag a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Cille Chòmhain agus Tobar Mhoire ann am Muile le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.

Mìle mun ear-dheas air a bhaile tha Caisteal Mhìogharraidh.

Dhùin am bùth mu dheireadh ann an 2025.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Loch Abar
Corra-ghràin mhòr Aimeireaga

'S e eun grunnachaidh a th' anns a' **chorra-ghràin mhòr Aimeireaganach** (*[[Botaurus lentiginosus]]*) a bhuineas do theaghlach a' chorra-ghritheach Ardeidae. 

## Coltas is giùlan
'S e seo aon de na h-eunlaith as eireachdail a tha ri fhaicinn. Tha e ro-gharg nuair a bhios e leòinte, agus 's ann air sùilean a bheir e ionnsaigh mu thig nì beò sam bith faisg air, agus e air a leòn.

## Àrainn

Tha an t-eun seo ri fhaicinn mu chuid de chladaichean Aimeireaga. 

## Modh-seilge

Nuair a bhios an corra-ghràin mòr ag iasgach ann an doimhneachd uisge, cuiridh e solas a-mach às a bhroilleach cho làidir ri leus mòr. Le seo, thèid aige air pailteas a ghlacadh ann an tiota.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Faidhle:Botaurus lentiginosus1.jpg
Faidhle:American-Bittern-01-web.jpg
Faidhle:American Bittern Seney NWR 1.jpg
Faidhle:American Bittern Seney NWR 4.jpg
Faidhle:American Bittern, Itasca Cty, MN.jpg


 

Roinn-seòrsa:Eòin
Àird Mhinis

: * 'se seo am baile air Giogha. 's dòcha gu bheil sibh a' lorg [[Àird Mhèanais]] air Diùra no [[Àird Mhidhinis]] air Barraigh.* 

'S e baile beag ann an Giogha a th' ann an **Àird Mhinis** no **Àird Mhèanais**  (Beurla: *Ardminish*). 'S e Àird Mhinis an t-aon bhaile a tha anns an eilean.

'S e port-mara  airson aiseag a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Àird Mhinis ann an Giogha agus Taigh an Lòin le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.

Tha oifis a’ phuist, cidhe agus bùth ann an Àird Mhinis.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid
Roinn-seòrsa:Siorrachd Earra-Ghàidheal
Roinn-seòrsa:Giogha
Roinn-seòrsa:Paraiste Ghiogha is Chàra
Cluaran

'S e ainm aig iomadh lus anns an teaghlach *Asteraceae* a tha ann an **cluaran** no **fòghnan**. Gu h-àraidh, thathar an t-ainm ga chleachdadh airson lus de na dreaman *Carduus*, *Cirsium* agus *Onopordum*. 

## Luibh-eòlas

Tha lusan dream *Onopordum* dà bhliadhnail agus lusan dream *Cirsium* a' fàs fiù 's barrachd bhliadhnaichean. Lorgar iad anns an Roinn-Eòrpa, Àisia, Afraga agus Aimearaga a Tuath, agus bha iad air an cur ann an Astràilia cuideachd. Tha flùraichean purpaidh aca agus tha bioran air na cuiseagan (agus aig feadhainn de sheòrsachan air na duilleagan). Faodaidh na cuiseagan a' fàs gu 0.5-3m a dh'àirde. Fàsaidh iad eadhon ann an àiteachan nach eil gu math torrach.

Uaireigin, thathar am facal "cluaran" ga chleachdadh airson liathan (*Chrysanthemum segetum*).

## Samhla

Anns an earraideas, 's e suaicheantas na h-Alba a tha anns a' chluaran bho chionn iomadh bliadhna 's linn. 'S iad na seòrsachan na thathar gan cleachdadh mar shamhla seo nas trice *Cirsium vulgare - [[Cluaran deilgneach]]* agus *Onopordum acanthium* (ged nach eil e dùthchasach do Alba). Chan eil e ro fhurasta a-nis a dhèanamh a-mach le fìrinn cuine no ciamar a chaidh an t-urram sin a bhuileachadh air, oir chan eil eachdraidh sgrìobhte a tha a' cur solas sam bith air a' chùis. 

### Sgeul a' chluarain

Tha beul-aithris ann a tha a' cur an cèill na dòigh anns an tàinig e mun cuairt ge-tà. 

Aig àm nan Lochlannach bha na Gàidheil agus na Lochlannaich air campachadh mu choinneamh a chèile, deiseil gu dhol a chur a chath air an làrna mhàireach. Cha robh e air a mheas aig an àm sin, ceart no uasal do aon fheachd feall-fhalach a dhèanamh air feachd eile, no tighinn orra le foill rè na h-oidhche. Chaidil na Gàidheal gu socrach, sàmhach, air an oidhche sin, gun eagal foille no gnìomh mì-onarach sam bith orra. Ach 's ann a ghabh na Lochlannaich cothrom an dorchadais agus chuir iad romhpa tighinn air na Gàidheil gun fhios dhaibh agus briseadh a-staigh don champ aca far am biodh làn chothrom aca air am murt 's am marbhadh. Nuair a dh'fhalbh iad, bha a h-uile mac màthar air a chasan rùisgte air eagal starbraich sam bith a dhèanamh a bheireadh caismeachd dha na Gàidheil. Mar a bha am breamas an dàn dhaibh, sheas aonar fear air cluaran geur, stobach, agus chaidh na biorain fada, caola an sàs am bonn a choise. Nuair a leig e sgreuch, dhùisg na h-Albannaich agus ann am priobadh na sùla bha gach duine fo armachd, ghabh iad an coinneamh nan Lochlannach agus chuir iad an ratreut orra le sgath mòr. Agus nuair a thuig iad dè a dh'adhbhraich an sgriach a thug caismeachd dhaibh, chuir iad romhpa gum biodh an cluaran mar shuaicheantas aca bho sin a-mach.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Mac-Talla, Giblean 28, 1894;d1 

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Luibhean
Sgamhan

'S e ball-bodhaig a tha anns na **sgamhanan** leis a tha daoine, ainmhidhean agus eòin ag analachadh. Tha iad a' faighinn ogsaidean bhon adhar agus ga chur chun na fala.

Roinn-seòrsa:Corp
Caol Àcainn

'S e baile beag a tha ann an **Caol Acain**, **Caol Àcain** no **Caol Àcainn** (Beurla: *Kyleakin*). Tha e suidhichte air ceann an ear an Eilein Sgitheanaich. Tha Caol Loch Aillse mu a choinneimh, thall air tìr-mòr na h-Alba.

Eadar 1841 is 16 an Dàmhair 1995 bha aiseagan a’ ruith eatorra, gus an deach Drochaid an Eilein Sgitheanaich a thogail anns a' bhliadhna 1995. Air 22 an Dàmhair 2010 chaidh am bàta HMS Astute an sàs air aʼ grunnd aig Caol Àcainn. 

Cuideachd tha seann chaisteal ann a chaidh a thogail anns an 15mh linn. 'S e  Caisteal Maol  an t-ainm a th’ air.

## Bun ainm an àite
Tha Àcainn san ainm Caol Àcainn a' buntainn ri ainm Rìgh Lochlannach, Rìgh Hacon (Haakon). B' e seo Rìgh a chaidh a chogadh ris na h-Albannaich, ach a chaill Cath na Leirge ann an 1263. An dèidh a' chath, ghabh na Lochlannaich an ruaig. Chaidh an luingeis a sgapadh bho chèile le gaoith, agus sheòl iad mu thuath ris na h-eileanan. Dh'fhàs an Rìgh Hacon tinn, agus chaidh e air tìr ann an Caol Hacoin. Chuir e seachad ceithir latha deug air an rèidhlean ghorm a tha a' giùlan ainm an Rìgh gus an latha an-diugh. Tha e coltach gun robh an ceàrn sin den Eilean Sgitheanach aig an àm ud fo ùghdarras nan Leòdach a bha de fhuil rìoghail Lochlainn iad fhèin. Tha e air aithris gum b' e sin an t-adhbhar nach do chuir Sgitheanaich an latha sin dragh air an sgioba a bha leis an Rìgh ged bu nàimhdean iad do Rìgh Alba.

## Faic cuideachd
*Còisir an t-Sratha

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Caol Àcainn - duilleag eadar-lìon
* Fiosrachadh mu Chaisteal Moil
* BBC Naidheachdan 2016-03-29: Tuathanas èisg an Caol Àcain? *(aithris bhideo 2:06, mu fhactoraidh bìdhe éisg)*

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Uruguaidh

Tha **Sgioba nàiseanta [[rugbaidh]] [[Uruguay|na h-Uruguaidh]]** fear den sgiobaichean aig rugbaidh, agus an darna fear as cudromaiche ann an Aimearaga a Deas. Bha iad ann an da Chupa an t-Saoghail. 

Uruguaidh
Roinn-seòrsa:Uruguaidh
Sgioba nàiseanta rugbaidh Shiombabue

Tha **Sgioba nàiseanta [[rugbaidh]] [[Siombabue|Shiombabue]]** fear den sgiobaichean aig rugbaidh, agus am treasamh fear as cudromaiche ann an Afraga deasach as deidh Afraga-a-Deas agus Naimibia. Bha iad ann an da Chupa an t-Saoghail - a' chiad fear, agus an darna. 

Siombabue
Roinn-seòrsa:Siombabue
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Spàinne

Tha **Sgioba nàiseanta [[rugbaidh]] [[an Spàinn|na Spàinne]]** air fear de na sgiobaidhean rugbaidh eadar-nàiseanta. Bha iad an sàs ann an Cupa Rugbaidh na Cruinne aon turas. 

Spàinn
Roinn-seòrsa:an Spàinn
Cearrara

'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an ** Cearrara ** (IPA: [ˈkʰʲɛrˠəɾə], Beurla: *Kerrera*)". Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, faisg air an Oban.  Tha e ceangailte ri tìr-mòr le aiseagan a tha a’ ruith eadar an eilean agus Dùn Uabairtich. 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 24′ 0″ Tuath is  5° 32′ 0″ Iar.

Tha Cearrara mu  1,214  heactair ceàrnagach de mheud. ‘S e Carn Breugach an t-àite as àirde anns an eilean, tha e  189 meatair (620 troigh) os cionn na mara. 

Anns a’ bhliadhna 2001 bha 42 duine a’ fuireach an seo agus a rèir cunntas-sluaigh 2011 cha robh ach 34 duine a' fuireach anns an eilean. Tha àiteachas aon de na gnìomhairean as cudthromaiche anns an eilean.

Thàinig an t-ainm Cearrara bhon fhacal Seann Lochlannais "*Kjarbar-oy*" neo *"ciarr-oy".* 

Tha Cearrara ainmeil airson a’ chaisteil aige. Chaidh "Caisteal nan Geimhlean" (Beurla: *Gylen Castle*) a thogail anns a’ bhliadhna 1587 le Donnchadh MacDhùghaill.  Tha an caisteal fosgailte do luchd turais, tha cafaidh faisg air. 

Chaochail an Rìgh Alasdair II na h-Alba ann an Cearrara ann an 1249. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Colbhasa Beag

'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an ** Colbhasa Beag ** (Beurla: * Little Colonsay*)". 
Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba air àirde an iar Muile.  Tha e mu cilemeatair air falbh air àirde a deas Ulbha  agus mu 15 cilemeatair bho Fhionnphort. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 26′ 50.53″ Tuath is  6° 15′ 40.39″ Iar.

Tha Colbhasa Beag mu  88  heactair ceàrnagach de mheud. 'S e Torr Mòr a’ bheinn as àirde anns an eilean, tha e  61 meatair (196 troigh) os cionn na mara. Anns a’ bhliadhna 1841 bha 16 daoine a’ fuireach ann an Colbhasa Bheag, ach chaidh am fuadachadh  eadar 1846 is 1851.   Chan eil duine sam bith a’ fuireach anns an eilean an-diugh. 

Is dòcha gun tàinig an t-ainm “Colbhasa Beag” bhon fhacal  Seann Lochlannais "*Koln-oy*" a tha a’ ciallachadh Eilean Calum Cille neo Eilean Kolbein.''

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Cànanan Ròmanach

'S iad cànanan Innd-Eòrpach a dh'èirich bhon Laideann a tha ann an **cànanan Ròmanach**. Tha còrr is 700 muillean daoine gam bruidhinn mar chiad chànan.

## Prìomh chànanan Ròmanach
* Eadailtis
* Frangais
* Portagailis
* Ròmainis
* Spàinntis

## Mion-chànanan Ròmanach

* Astùrais
* Catalanais
* Gailìsis
* Laidin
* Nòrmandais
** Deàrsaidhis
** Sarcais
** Geàrnsaidhis
** Àldarnaighis
* Ogsatanais
* Provençal
* Rumantsch
* Sàrdais
* Walloon

Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Go

'S e geama bùird a tha ann an **go**. Tha an geama a' tighinn bho Shìona, ach thathar ga chluich as motha ann an Seapan an-diugh. Thathar ga chluich air bòrd le 19 loidhnichean còmhnard agus 19 loidhnichean ingearach. Tha dà dhuine ga chluich, fear le clachan dubh agus fear le clachan geal na tha iad a' cur air na trasnaidhean. 'S e am fear a' ceannsachadh pàirt nas motha dhen bhòrd aig deireadh a' gheama a' cosnadh.

Roinn-seòrsa:Geamaichean
Ceann a' Gheàrrloch

'S e baile beag air an Geàrr Loch a th' ann an **Ceann a' Gheàrrloch** (Beurla: *Garelochhead*). Tha *HMNB Clyde*, stèidh-cabhlachail niùclasach, suidhichte deas air a' bhaile. 

Tha Ceann a' Gheàrrloch suidhichte air An Gearr Loch, 7 mìltean tuath de Baile Eilidh. Tha stèisean aige, an Stèisean Cheann a' Gheàrrloch.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Ceann Loch Chille Chiarain

'S e baile ann an Cinn Tìre a th' ann an **Ceann Loch Chille Chiarain** (Beurla: Campbeltown). Tha e suidhichte ann an Comhairle Earra-Ghaidheal agus Bhòid.

Tha am baile ainmeil airson Uisge-beatha agus bha e na àite cudromach airson long-thogail.

Tha port-adhair aige, Port-adhair Cheann Loch, a tha suidhichte mu 4 mìle air falbh bhon bhaile aig Machaire Shanais.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachd 2015-12-08: Aiseag Samhraidh stèidhichte aig Cinn Tìre
* BBC Naidheachd 2016-04-28: Seirbheis aiseig mhaireannach a’ tòiseachadh
* BBC Naidheachd 2016-07-07: Obair luach £27m an Ceann Loch Chille Chiarain *(dèanamh chrann airson rothan gaoithe)*
* BBC Naidheachd 2021-02-19: Iarrtas mu aiseag *(aithris-bhideo 2:30)*

Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
An Teanga

'S e seo baile beag ann an Sléite san Eilean Sgitheanach.

Tha na tobhtaichean de sheann chaisteal ann, Caisteal a' Chnuic, no "An Caisteal Uaine" mar a chanas muinntir an àite.
Tha Loch nan Dùbhrachan san ear-thuath a' bhaile agus Loch Mhic Charmhiceil san iar-thuath dheth.

ʼS e “anns an Teangaidh” a chanas muinntir an àite fhéin.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Providence, Rhode Island

Tha **Providence** na phrìomh-bhaile ann an Rhode Island. Tha an togalach-staide ann. 'S e Providence Mall am bùth as motha anns a' bhaile. Tha 182,911 duine ann, agus chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636 le Roger Williams, duine à Plymouth Colony.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1636.

## Daoine Ainmeil
* David Hedison: (1927). actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Baile Guatemala, Guatamala
* Kremenchuk
*  Phnom Penh, Cambuidea
*  Riga, An Laitbhe
*  Santo Domingo, Poblachd Dhoiminicia
*  Firenze, An Eadailt

## Ceanglaichean a-mach
* www.providenceri.com

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Rhode Island
Eilthir Phlymouth

Chaidh **Eilthir Phlymouth** suidhichte ann an 1620 le Puritans à Sasainn. Bha an dà eilthir buan anns Na Staitean.

Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
An Caisteal Nuadh

'S e baile ann an Sasainn a tuath a tha anns **A' Chaisteil Nuadh** (Beurla: *Newcastle upon Tyne*). Tha am baile air bruach na h-aibhne Tyne. Bha am baile air stèidheachadh mu thimcheall an 2na linn, ach chaidh a' chaisteal a thogail ann an 1080 le Robert II.

## Daoine ainmeil
* Neil Bartlett (1932–2008). Ceimigear.

## Bailtean co-cheangailte
*  Atlanta
*  Bergen
*  Gelsenkirchen
*  Groningen
*  Haifa
*  Lagos
*  Malmö
*  Nancy
*  An Caisteal Nuadh, A' Chuimrigh Nuadh o Deas (Newcastle, New South Wales)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
750an RC

## Tachartasan
* 753 RC - Shuidhich an Ròimh anns an Eadailt le Romulus

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:7mh linn RC
Romulus agus Remus

'S e Ròmanach a bh' ann an **Romulus** agus **Remus** . Bha Romulus a' togail an Ròimh.

Roinn-seòrsa:an Eadailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Port Asgaig

'S e baile-beag agus port ann an Ìle th' ann am **Port Asgaig** (Beurla: *Port Askaig*). 'S e port-mara airson aiseagan a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Ceann na Creige le Caledonian Mac a' Bhriuthainn agus Faolainn air Diùra. Tha taigh-òsta, pump-peatroil agus bùth aig Port Asgaig. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ìle
Sgalasaig

'S e ** Sgalasaig** am prìomh-bhaile ann an Colbhasa. 'S e port-mara airson aiseag a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Sgalasaig agus An t-Oban agus Ceann na Creige le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Obar Lobhair

'S e baile ann am Moireibh a th' ann an **Obar Lobhair**. Tha Obar Lobhair na laighe aig bun an Uisge Spè. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 28′ 28.66″ Tuath agus 3° 13′ 0.35″ Iar. Anns a' bhliadhna 2006 bha 880 duine a' fuireach an seo. 

Tha e ainmeil airson an taigh-staile aige agus an uisge-beatha leis an ainm *Aberlour Single Malt*. Tha e na dhachaigh de aran-milis - *Walker's Shortbread*.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Obar Neithich

'S e baile-beag ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a th' ann an **Obar Neithich** (Beurla: *Abernethy*). Ann an 2020 b' e 1390 an àireamh-shluaigh a bha aige.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Pheairt
Alanais

'S e baile beag ann an Siorrachd Rois a th' ann an **Alanais** (Beurla: *Alness*). Tha e suidhichte mu 13 km ear-thuath air Inbhir Pheofharain, 20 km tuath air Inbhir Nis agus  5 km iar air Inbhir Ghòrdain faisg air Linne Chrombaidh. Tha abhainn leis an dearbh ainm a' sruthadh tron bhaile. Anns a' bhliadhna 2011 bha 5.782 duine a' fuireach an seo, mar sin bha àireamh muinntir a' bhaile a' fàs bho 5.150 duine anns an 2001.

Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Inbhir Pheofharain agus Inbhir Ghòrdain. Tha an A9 a' ruith mu chileameatair tuath air a' bhaile. Tha dà thaigh-staile ann an Alanais; Taigh an Aonaich (Beurla: *Teaninich*) agus An Dail Mhòr (Beurla: *Dalmore*).

Gheibhear deagh shealladh bho Alanais air Cnoc Fhaoighris le carragh-cuimhne air a mhullach. Bha e air a thogail le Eachann Rothach (8mh Rothach Taigh an Fhuamair) ann an stoidhle Innseanach ann an 1782-83.

## Dealbhan

Teaninich Distillery - geograph.org.uk - 1234906.jpg|Taigh-staile Teaninich
Alness River - geograph.org.uk - 51703.jpg|Abhainn Alanais
Alness Golf Course - geograph.org.uk - 61485.jpg| Raon-goilf ann an Alanais
Railway through Alness - geograph.org.uk - 1703677.jpg| Rathad-iarainn tro Alanais


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn na coimhearsnachd (''Alness Community Association'')

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Ros is Cromba
Roinn-seòrsa:Paraiste Alanais
Creithleag-nan-each

Tha **a' chreithleag** a-measg feadhainn de na cuileagan as motha air an t-saoghal. Tha **creithleag-nan-each** air ainmeachadh air sàilleabh mar a bhios an tè bhoireann a' lotadh an eich as t-samhradh, 's iad nan sgaothan ag iadhadh mun cuairt dha, a' dol an sàs na chliathaichean agus na chòsan agus ga chlaoidh gu searbh.

## Dòigh-ghintinn
'S i a' chreithleag bhoireann a-mhàin a lotas an t-each air an dòigh seo gun fhios dhith ach a chum a gnè fhèin a chumail suas. Tha i ga tilgeil fhèin gu cruaidh a-measg fionnaidh an eich, far am bheil i a' suidheachadh nan uighean aice, agus air dhaibh bhith air an còmhdachadh le stuth de nàdar glaoidh, tha iad a' leantainn gu teann an sàs ann an sròn an eich. Ann an sin, laighidh iad beagan làithean, gus am fàs daolag bheag annta. Tha e na chleachd aig an each a bhith ga imleachadh fhèin gu tric, agus nuair a bhios e a' dèanamh sin, tha e a' briseadh nan uighean meanbha sin, agus tha na daolagan a bha annta a' dol an sàs na theangaidh agus air an giùlan sìos do bhroinn an eich maille ri a lòin. Tha iad a' dol gu teann an sàs ann an stamag an ainmhidh, far am bheil iad gan ceangladh fhèin gu cruaidh le dà dhubhan a tha air gach taobh dhe am beul. Tha iad a' fantainn gu stòlda san àite sin rè mhìosan a' gheamhraidh, far am bheil iad air am beathachadh gu seasgair le stuthannan àraidh a tha san stamag.

Aig deireadh an earraich, tha iad a' call an greim fhèin dhen chraiceann, air an robh iad cho fada an sàs, agus tha iad air an tilgeil a-mach ann an inneir an eich a thug caidreamh cho fada dhaibh. A cheann seo tha iad gan nochdadh fhèin ann an cruth eile mar chnàimheagan beaga, cruinn, agus tha iad a' gabhail fasgaidh, ann an sin, san talamh. Mar seo, tha iad nan laighe gun charachadh gus an tig am blàths. An sin, dùisgidh iad suas nan làn neart agus beòthalachd mar chuileagan a tha cumadail nan dealbhadh, a tha ro làidir a-rèir am meud, agus ro neo-bhàigheil ri duine agus ainmhidh le an gathannan geur.

## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Frìdean
Paulínia

'S e **Paulínia** aon de na bailtean a tha ann am Braisil.

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Braisil
Cànanan Slàbhach

----

'S iad cànanan Innd-Eòrpach a tha ann an **cànanan Slàbhach**. Thathar gan roinn air trì buidhnean: Cànanan Slàbhach an Iar, Cànanan Slàbhach an Ear agus Cànanan Slàbhach a Deas. Thathar gam bruidhinn san Roinn-Eòrpa an Ear agus ann an Àisia an Ear-thuath. Tha mu 290 muillean daoine gam bruidhinn. Tha cuid aca a' cleachdadh caochlaidhean den aibidil Cirillich agus an cuid eile caochlaidhean den aibidil Ròmanaich.

## Daoine a' bruidhinn cànanan Slàbhach
* **Cànanan Slàbhach an Iar**:
*: Pòlais: 44 muillean
*: Seacais: 12 muillean
*: Slòbhacais: 6 muillean
*: Sòrbais: 50,000
* **Cànanan Slàbhach an Ear**:
*: Ruisis: 150 muillean
*: Ucràinis: 40 muillean
*: Bealaruisis: 6.7 muillean
* **Cànanan Slàbhach a Deas**:
*: Sèirbis: 11.1 muillean
*: Bulgàiris: 9 muillean
*: Croatais: 6.2 muillean
*: Slòbhainis: 2 muillean
*: Masadonais: 1.4–2.5 muillean
Đồng Hới

'S e **Đồng Hới** prìomh-bhaile a' cheàrn Quảng Bình ann an Bac Trung Bo, Bhiet-Nam. Anns a' bhliadhna 2006 bha 103.988 duine a' fuireach an-seo.

Tha Port Adhair Dong Hoi faisg air a' bhaile.

Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Roinn-seòrsa:Àisia
Innis Choinnich

'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an **Innis Choinnich ** (Beurla:  *Inch Kenneth*). Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, san ear air còrsa Mhuile agus air àird an earra-dheas Ulva. 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 26′ 30.16″ Tuath is  6° 9′ 47.41″ Iar.

Tha Innis Choinnich  mu 55 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an t-àite as àirde 49 meatair (161 troigh) os cionn na mara.

Ged a bha 13 daoine a’ fuireach anns an eilean ann am 1961, chan eil duine sam bith a’ fuireach ann an diugh. 

Bha an eilean aig Sir Harold Boulton, am fear a sgrìobh na faclan airson an òrain “*Skye Boat Song*”.

Thàinig ainm an eilean bho Naomh *Cainnech of Aghaboe*, manach agus co-aoiseach Calum Cille. Chaidh manachainn  a thogail an seo le Cainneach, tha na ballaichean briste rim fhaicinn fhathast.

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Muile
Eòrsa

'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an **Eòrsa**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, air àird an iar air còrsa Mhuile ann an Loch na Caol (Beurla: *Loch na Keal*). 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 28′ 0″ Tuath is  6° 5′ 18″ Iar.

Tha Eorsa mu 122 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an t-àite as àirde 98 meatair (321 troigh) os cionn na mara.

Chan eilear cinnteach cò às a thàinig an t-ainm Eòrsa. Anns an 18mh linn chanadh *"Orsay"* ris. Is dòcha gu bheil  an t-ainm ceangailte le "*Jorulof-øy*" (Seann Lochlannais: *Eilean Jorulf*) neo ainm goirid airson an fhacail Gàidhlig "àrsaidh". A-rèir Iain Mac an Tailleir tha e a’ ciallachadh "*Eilean Traigh*".

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* 
*''Gazetteer for Scotland'' (Beurla)

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Loch-uisge

Is e **loch-uisge** loch a tha tur-chuairtiche le fearann, mar eisimpleir Loch Nis, Loch Tatha, Loch Laomainn.

Roinn-seòrsa:Uisge
*
Cuan-choire

'Se **cuan-choire** no **slugan**, ionad anns an fhairge far a bheil an sruth ga thoinneamh, gu garg faochagach, air chor 's gun deothail e leis, agus gun sluig e sìos gach ni air am faigh e greim. Tha fear dhiubh seo eadar
Diùra agus Sgarbh, ris an abrar Coire Bhreacain.

Roinn-seòrsa:Muir
Seòl-mara

'S e an èirigh agus an tuiteam na mara a tha ag adhbharachadh aig tarraing na gealaich agus na grèine a tha anns an t-**seòl-mara**.

Tha dà chonntraigh ann, nuair a thathas a' mhuir-tràigh as ìsle, agus dà reothairt, nuair a thathas an làn àrd as motha, gach mìos.

## Facail

'S e an toiseach èirigh an làin gu reothart a tha anns am "buinne-beò".
## Ceanglaichean a-mach
Ro-innse fad seachdain airson puirt ann am Breatain, bho:
* EasyTide (bhon UKHO)
* NTSLF (bhon NOC)

Roinn-seòrsa:Muir
Sgeir

'S e **sgeir**, no **roc**, creag anns a' mhuir a thig ris (no dlùth air), ri h-àm tràighe, ach a bhios fo-thuinn ri h-àm a' mhor-làin.

## Faic cuideachd
* Sula Sgeir
* Innseag

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
*
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Port

'S e **port** no **aiseag**, àite far am bithear a' dol thairis air uisge ann am bàta.

## Faic cuideachd
*Acarsaid

Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:Giùlan
Beul-àtha

Is e **àth** neo **beul-àtha** àite far am faigh thu air coiseachd neo dràibheadh tarsainn air abhainn neo allt. 

## Faic cuideachd
*Fadhail

Roinn-seòrsa:Uisge
Morbhach

'S e **morbhach**, no **morfhach**, no **morfhaich** fearann thar am bi a' mhuir no uisge eile a'
sgaoileadh corra uair.

Roinn-seòrsa:Uisge
Eilean

'S e **eilean**, **[[innis (eilean)|innis]]**, no **ì**, fearann a tha uisge ceithir timcheall air; mar a tha Madagasgar, Eigh-innis, Breatainn, Èirinn ⁊c.

Seo cuid de na h-eileanan ann an Alba:
* Na h-Eileanan a-staigh
* Na h-Eileanan Siar
* Àrcaibh
* Sealtainn
* Na h-Eileanan Samhraidh

## Na h-Eileanan as motha air feadh an t-Saoghail

*
Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Caol

'S e **caol** stiall chaol mhara eadar dà fhearann; mar a tha Caolas Shiùna, Caolas Mhic Phàdraig faisg air Baile a' Chaolais, Kalmarsund neo Caolas Shasainn.

Tha am facal "*Caol*" a' nochdadh gu tric anns na h-ainmean-àite, ma bhios iad suidhichte faisg air caol:
*Caol Acain
*Caol Loch Aillse
*Baile a' Chaolais

Roinn-seòrsa:Muir
Leth-eilean

'S e **leth-eilean** neo **leth-innis** mìr fearainn nach mòr nach eil na eilean, mar a tha Lochlainn, an Eadailt, a' Ghrèig etc.

Ann an Alba:
* A' Chomraich
* Àird nam Murchan
* Cinn Tìre
* Còmhall
* Na Rannaibh
Roinn-seòrsa:Uisge
Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Srath

'S e **srath** còmhnard glinne. Tha am facal 'Srath' a' nochdadh ann an mòran ainmean-àite, me: Srath Spè (Beurla: *Strathspey*) no Srath Chluaidh (Beurla: *Strathclyde*).

## Faic cuideachd
*Srath Irbhinn
*Srath Nabhair
* Srath, Contae Dhoire

Roinn-seòrsa:Gleanntan
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Gleann

'S e **gleann**, fosgladh eadar aonaichean.
* Gleann Aircleid
* Gleann Comhann
* Gleann Fhionghain
* Gleann Bhaltois
* Gleann Sìdh
* Gleann-Gaoil

'S e làr no ùrlar glinne a shrath. 'S iad a shliosan, taobh nan sliabh a tha a' togail bhon t-srath.

*
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Sliabh

'S e **sliabh**, aonach ìseal leathann.

## Slèibhtean ainmeil
* Sliabh Mòr, Ìle
* Sliabh a' Chlamhain ann an Lodainn an Ear
* Sliabh Mhanainn

## Faic cuideachd
* Blàr Sliabh an t-Siorraim
 
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Cruach

'S e **cruach**, meall cruinn air leth. Tha e co-cheangailte ri cnuachd, a' ciallachadh "ceann". Tha cruach coltach ri cumadh ceann duine.

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Sgurr

'S e **sgurr**, monadh biorach cas ag èiridh air leth, no cnap binneineach corrach air druim no uchd monaidh eile.

## Faic cuideachd
*An Sgurr
*Sgurr na Cìche
*An Cuiltheann

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Gualann

: *Airson a' bhaile ann an Lodainn an Ear, faic [[a' Ghualainn]].*
Tha trì cnàmhan anns a' **ghualainn**: cnàmh an ugain, slinnean agus cam-dhubh.

Faodaidh **gualann** oisinn no uileann monaidh a chiallachadh mar an ceudna.

Roinn-seòrsa:Corp
Sròn (tìr-eòlas)

'S e **sròn**, rudha no àird a' ruith bho mhonadh gu srath.

Tha am facal *sròn* a' nochdadh ann an ainmean-àite cuideachd, m.e.:
*Sròn a' Chaisteil    
*Sròn a' Chlachair   
*Sròn a' Choire   
*Sròn an t-Sìthein 

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Fàire

'S e **fàire**, iomall no faobhar monaidh mar a chìthear e eadar an t-sùil agus an speur.

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Coire

'S e **coire**, fosgladh cruinn leth-làbanach ann an uchd monaidh.

Thàinig iad gu bith nuair a dh'fhalbh an eigh-shruth bho Linn na Deighe, leis gun do sguaib an dèigh creagan is clachan às a' bheinn fhad 's a bha e a' falbh thairis air na linntean. Ann an Alba tha na coireachan mar as trice air taobh tuath na beinne, oir bhiodh an deigh a' leaghadh na bu slaodaiche na air air taobh deas far a bheil solas na grèine gach latha ga bhlàthachadh. Gu tric tha trì ballachan agus bile aig coireachan, agus bidh lochan ann leis gu bheil a' bhonn nas ìsle na na ballachan timcheall air. Far a bheil an t-uisge a' sruthadh thairis air a' bhile, tha morain ga chruthachadh.

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Innis

*innis (còmhnard), còmhnard fasgadhach ruith fo dhìon coille.
*innis (eilean), eilean beag.

## Bailtean
* An Innis
Cladh (creideamh)

'S e **cladh** an t-àite far an tèid daoine a dh'adhlacadh. Mar is trice bidh an cladh faisg air eaglais. Tha gach uaigh gu tric comharraichte le clach-uaighe. 'S e th' ann an clachan-uaighe leacan beaga cuimhneachaidh aig ceann gach uaigh.

## Àiteachan
*Cuacos de Yuste

Roinn-seòrsa:Creideamh
Cladh

*Tha ciall eadar-dhealaichte air *'Cladh*'. Is dòcha gu bheil thu a' lorg:* 

*cladh (muir)
*cladh (creideamh)
Gini-Nuadh

'S e **Gini-Nuadh** an dàrna eilean as motha air feadh an t-Saogail. Tha e cho mòr ri 786.000 cilemeatair ceàrnagach. 
Tha e a’ gabhail a-steach an dùthaich Papua Gini-Nuadh agus an roinn Gini-Nuadh an Iar a tha na pàirt den dùthaich na h-Innd-Innse. 

Tha e suidhichte ann an earra-dheas a' Chuain Shèimh.

Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:An Innd-Innse
Gini-Nuadh an Iar

'S e **Gini-Nuadh an Iar** an dàrna phàirt dhen eilean Gini-Nuadh. Tha e suidhichte san iar an eilein. Tha e a’ gabhail a-steach dà sgìrean: Papua agus Papua an Iar, a tha nam pàirt den dùthaich na h-Innd-Innse. 

Tha e cho mòr ri 420,540 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2005 bha 2,646,489 duine a’ fuireach an seo.

Roinn-seòrsa:An Innd-Innse
Háček

'S e an comharradh  gràmair (** ˇ **) a tha anns a' **háček** no **caron**. Tha an comharradh a chleachdadh os cionn litrichean ann am feadhainn cànanan Slàbhach agus Fionn-Ungaireach a tha a' sgrìobadh le aibidilean Laideannach. An cuid as motha, thathar ga cur os cionn connragan agus "e" agus tha i ag atharrachadh am fuaimneachadh.

Am bitheantas, tha dà dhòigh airson ga sgrìobhadh. M.e. air a' mheur-chlàr Seiceach, sgrìobhar an litir **š**:
* le putadh am meur airson **3**; no
* le putadh an toiseach am meur **Shift** còmhla ris an dàrna meur air an làimh dheas air **0** (neoni), agus an dèidh sin am meur **s**.

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Baile Phiogto

'S e bhaile na mòr-roinn Alba Nuadh a tha ann am **Baile Phiogto** (Beurla: *Pictou*). Tha e suidhichte ann an Siorrachd Phiogto.  

Anns a' bhliadhna 2006 bha 3,813 duine a’ fuireach anns a' bhaile Phiogto.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Feamainn chìrean

'S e an **fheamainn chìrean** no an **fheamainn chìreanach** (*fucus canaliculatus*  neo *Pelvetia canaliculata* ) tè a b' fhaisge do thìr.  'S e feamainn ghoirid, dhosach mhìn mheanbh a th' innte.

## Feumalachd - biadh a' chruidh

'S ann a bhathas a' buain na feamainn seo dha na beathaichean, dhan a' chrodh, agus a' dèanamh slaopadh oirre. Bhathas ga cur ann an soitheach domhainn agus a' dòrtadh bùrn goileach oirre agus a' cur rud air a h-uachdar.

## Iomraidhean

*Facal Oirbh, BBC Rèidio nan Gàidheal

Roinn-seòrsa:Feamainn
A' Ghraonlainn

'S e **a' Ghraonlainn** , **Graonlainn** neo **Grionlainn** (cànan Kalaallisut: *Kalaallit Nunaat*, Danmhairgis: *Grønland*) an t-eilean as motha anns an t-saoghal air fad. Tha i suidhichte eadar a' Chuan Argtach agus a' Chuan Siar. Ged a tha e pàirt de tìr-mòr Aimearaga a Tuath a-rèir cruinn-eòlas, tha dluth cheangal poiliteagach aice leis an Danmhairg.

Anns a’ bhliadhna 2008 bha taghadh anns a’ Ghraonlainn agus rèitich muinntir na dùthcha gum bi iad mar duthaich fhèin-riaglaidh ann an Rìoghachd na Danmhairge. Thòisich siud anns an Iuchar 2009. 

Tha a' Ghraonlainn cho mòr ri 2,166,086 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 57,564 daoine a’ fuireach anns an dùthaich fhèin, 's e sin 0.027 duine gach km². 
Mar sin 's e a’ Ghraonlainn an tè as ìsle a-rèir Àireamh-shluaigh anns an t-saoghal. 

Tha Nuuk (far-ainm: *Godthåb*) na prìomh-bhaile agus 's e am baile as motha san dùthaich.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Greenland Home Rule Duilleag oifigeil na Graonlainn (Beurla)

Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Roinn-seòrsa:A' Ghraonlainn
Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Borneo

'S e an treasamh eilean as motha air an t-saoghal a tha ann am **Borneo**. Tha e suidhichte air àird an iar a’ Chuan Sèimh. Tha e a' buntainn don Innd-Innse, do Mhalaidhsia agus Bhrùnaidh.

Tha Borneo cho mòr ri 743,330 cilemeatair ceàrnagach.

Anns a’ bhliadhna 2000 bha timcheall air 16 millean a’ fuireach air an eilean fhèin, 's e sin 22 duine gach km2. 

'S e *Kinabalu* a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 4,095 metair os cionn na mara.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:An Innd-Innse
Roinn-seòrsa:Malaidhsia
Roinn-seòrsa:Brùnaidh
Feamainn ghropach

'S i **feamainn ghropach**, no **gropach**, an ath thè as fhaide shìos a' chladaich an dèidh na feamnach cìreineach. Tha i goirid, soilleir-dhonn agus chan eil mòran brìgh innte, mar sin cha robhas ga buain ann an Leòdhas.

A dh' aindeoin sin, thugadh iomradh le Maolchaluim MacDhòmhnaill ann am faclair Dwelly gur ann a bhathas ga cothlamadh le slaodach (fucus serratus) a bhiadhadh a' chruidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Feamainn
Feamainn-dubh

'S i an **fheamainn-dubh** (Laideann: *fucus serratus*) ainm a bheireas air na seòrsachan feamainn uile a tha ciar-ghorm no donn, a bharrachd air feamainn ghropach, mar a tha aon-chasach 's baiteach.

Tha an fheamainn-dubh balgach fada. 'S i an tè seo a bhite a' buain agus a bhiodh ri cleachdadh gu tric airson na talmhainn air Gàidhealtachd na h-Alba is na h-Èireann. Ann an eileanan siar na h-Alba, bhite ga cur dhan t-sreath bhàn, airson a' bhuntàta agus na coirce. Cha robh i a' dol còmhla ris a' bhuntàta idir ach dhan t-sreath bhàn.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Feamainn
Feamainn dearg

'S i an **fheamainn dearg** seòrsachan a dh' algae dearga a tha a' fàs shìos seachad air an fheamainn chìrean, an fheamainn ghropach agus an fheamainn dubh air a' chladach.

Air Gàidhealtachd na h-Alba, bhite ga buain airson na talmhainn. 'S ann an còmhnaidh air an fheannag eòrna a bha an fheamainn dearg ri dol.

## Seòrsaichean feamainn dearg
*Cairgean (*Chondrus crispus*)
*Duileasg (*Palmaria palmata*)
*Fraoch-mara (*Polysiphonia lanosa*)
*Còinneach-mhara (*Corallina officinalis*)
*Slòcan (*porphyra umbilicalis*)

Faic feamainn cuideachd.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Feamainn
Raineach-mhara

'S i **raineach-mhara** (Laideann:*Halidrys siliquosa*) feamainn a tha coltach ri feur fada. Chan eil i a' fàs ach as t-samhradh gu an dèidh àm na talmhainn. Bhiodh ràmhaichean a' feuchainn ri a seachnadh nuair a bhiodh iad ag iomradh, bhon dheigheadh e lùib na ràimh orra.

## Iomraidhean



## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Feamainn
Sumatra

'S e an siathamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann an **Sumatra**. Tha e suidhichte air àird an iar a’ Chuan Sèimh. Tha e a' buntainn don Innd-Innse.

Tha Sumatra timcheall air 470,000 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2005 bha gu bhith 45 millean duine a’ fuireach air an eilean fhèin, 's e sin 96 duine gach km2. 

'S e Medan am baile as motha anns an eilean. 
'S e *Kerinci * a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 3,805 metair os cionn na mara.

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:An Innd-Innse
Stèisean cumhachd

Tha **stèiseanan cumhachd** a' cruthachadh dealan a thathar a' cleachdadh ann an gnìomhachas agus ann an taigheadas. Tha iad ga dhèanamh bho ghual, chreag-ùillidh no ghas nàdarra, tha iad a' cleachdadh cumhachd-uisge, cumhachd na gaoithe no teas a tha a-staigh san t-Saoghal, agus tha stèiseanan cumhachd niuclasach ann.

Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Eilean Bhaffin

'S e eilean air àird an iar-thuath a’ Chuain Siar a tha ann an **Eilean Bhaffin** (Inuktitut: *Qikiqtaaluk*, Fraingis: *Île de Baffin*, Beurla: *Baffin Island*, Sean-Lochlannais: *Helluland*). Tha e suidhichte ann an Nunavut, Canada. 

'S e Eilean Bhaffin an t-eilean as motha a tha ann an Canada agus an còigeamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail. 

Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 11,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin.

'S e *Mount Odin* a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 2,147 metair os cionn na mara.

S e Iqaluit am baile as motha a tha ann an Eilean Bhaffin. 

Thàinig ainm an eilean bho William Baffin, rannsaichear Sasannach a bha a' lorg an t-Seòlaid an Iar-Thuath aig toiseach an 16mh linn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:Canada
Victoria Island (Canada)

'S e eilean air àird an iar-thuath a’ Chuain Siar a tha ann an **Victoria Island**, ainm bho thus: *Kitlineq*. 
Tha e suidhichte ann an Canada anns na crìochan eadar Nunavut agus Roinnean an Iar Thuath. 'S e Victoria Island an dàrna eilean as motha a tha ann an Canada agus an ochdamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.

Tha Victoria Island cho mòr ri 217,291 cilemeatair ceàrnagach. Anns a’ bhliadhna 2006 bha timcheall air 1,875 duine a’ fuireach air an eilean fhèin.

'S e Cambridge Bay am baile as motha a tha anns an eilean. 

Chaidh an t-eilean ainmichte a-rèir Ban-rìgh Bhictoria ann an 1839.

Roinn-seòrsa:Canada
Roinn-seòrsa:Eileanan
Honshū

'S e **Honshū** an t-eilean as motha a th' anns an t-Seapan. Tha e suidhichte anns a’ Chuan Sèimh, deas air Hokkaidō agus tuath air Shikoku. 

Tha Honshū cho mòr ri 227,962.59 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Honshū an seachdamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.

Anns a’ bhliadhna 2005 bha timcheall air 103,000,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Tokyo am baile as motha a tha ann. 

'S e *[[Fujiyama]]* a’ bheinn as àirde air an eilean, tha e 3,776 metair os cionn na mara.

Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Roinn-seòrsa:Eileanan
Eilean Ellesmere

'S e **Ellesmere Island** (Inuit: Umingmak Nuna) an treasamh eilean as motha a tha ann an Canada agus an deicheamh eilean as motha air feadh an t-Saoghail. Tha e suidhichte ann an Nunavut.

Tha e cho mòr ri 196,235 cilemeatair ceàrnagach.
'S e *Barbeau Peak * a’ bheinn as àirde air an eilean, tha i 2,616 metair (8,580 troigh) os cionn na mara.

Anns a’ bhliadhna 2006 bha timcheall air 146 duine a’ fuireach air an eilean fhèin.
'S e Grise Fiord am baile as motha a tha anns an eilean.

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:Canada
Cànain Ghearmaineach

'S e teaghlach-cànain ann an teaghlach-cànain Innd-Eòrpach a th' anns na **cànain Ghearmaineach**. Thàinig iad uile bho chànan Protà-Gearmainis. 

Thathar gan roinn air trì bhuidhnean: Cànain Ghearmaineach an Ear (chan eil i ga bruidhinn an-diugh), Cànain Ghearmaineach a Tuath agus Cànain Ghearmaineach an Iar. 

## Liosta Cànain Ghearmaineach
### Cànain Ghearmaineach an Ear
Tha iad uile marbh.
* Gotais
** Crimean Gothic
* Burgundian
* Vandalic

### Cànain Ghearmaineach a Tuath
* Danmhairgis
* Fàrothais
* Innis Tìlis
* Nirribhis
* Nòrnais (marbh)
** Nynorn
* Suainis
* Dalecarlian (dualchainntean Suainis)

### Cànain Ghearmaineach an Siar
* Afraganais‎
* Beurla
* A' Bheurla Ghallda
* Duitsis
* Gearmailtis
* Gearmailtis Ìochdarach
* Frìoslannais
* Iùdhais
* Limburgish
* Lugsamburgais
* Lombardic (marbh)

Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Taigh-tasgaidh

'S e togalach anns a bheil rudan inntinneach gan cruinneachadh a tha ann an **taigh-tasgaidh**. Faodaidh na rudan sin a bhith dealbhan, ìomhaighean no cuspairean ealaine eile; faodaidh iad a bhith air an dèanamh airson cuimhneachadh air tachartas no duine cudromach; no faodaidh iad a bhith ceangailte ri saidheans no teicneòlas. Canar neach-tasgaidh leis an neach a tha a' cumail taigh-tasgaidh.

## Faic cuideachd
* Taigh-tasgaidh Chill Donnain, Uibhist a Deas

Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Taighean
*