open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liam Neeson

'S e cleasaiche à Èirinn a th' ann an **Liam Neeson** (An Baile Meánach, Contae Aontroma, 7 an t-Ògmhios 1952). Tha e ainmeil a thaobh na fiolmaichean Schindler's List (1993) agus Michael Collins (1996). S' e bantrach fhir na bhana-chleasaiche Natasha Richardson a th'ann cuideachd. Chaochail ise ann an 2009. Rinn Neeson fiolm mu dheidhinn Rob Ruadh MacGriogair.

## Filmichean
* 1993: Schindler's List
* 1995: Rob Roy
* 1996: Michael Collins
* 2005: Batman Begins
* 2010: The A Team

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Roinn-seòrsa:Star Wars
An Baile Meánach

'S e baile ann an Contae Aontroma, ann an Èirinn a Tuath a tha ann ** An Baile Meánach** Tha e suidhichte aig 73m os cionn ìre na mara,  ri taobh na h-Aibhne Braid, eadar Latharna agus Baile Eachaidh, 68km air falbh bho Dhoire, 45km bho Béal Feirste agus 170km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 28,717 duine a’ fuireach an seo a' mhòr-chuid dhuibh Pròstastanaich. Fhuair e ainm o chionn 's gu bheil am baile leth shligeach eadar Loch nEathach agus an Abhainn Bhanna.

## Daoine Ainmeil
*Liam Neeson (1952) Actair

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Coireall

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Coireall**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh cruth na Beurla a chur ris mar *Caral* no *Cyril*.

## Bunachas
Nochd an t-ainm seo ann an seann Ghaeilge mar "Cairell". Ged nach eil ceangal ann a thaobh freumh-fhaclachd, chaidh e eadar-theangachadh gu Beurla mar "Cyril". Thàinig an ainm "Cyril" bhon ainm Ghreugach Κυριλλος (Kyrillos), agus 's e am facal κυριος (kyrios) "tighearna" am bun a tha aig an ainm seo.

## Cruthan eile
Nochdaidh e cuideachd mar **Caireall**  no **Caorall**.

Chithear an t-ainm **Caoral** cuideachd a thèid eadar-theangachadh gu Beurla mar *Cyril*.

Tha **Cuirealan** na eug-samhail den ainm seo cuideachd le *Cyril* mar cruth na Beurla air .

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cómhan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cómhan**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar *Comgan*.
 
## Bunachas
Thàinig an t-ainm Cómhan bhon ainm  "Cómhghán " ann an Gaeilge. Tha e a' gabhail a-steach na h-eileamaidean "comh" (còmhla) agus "gan, gen" (breith). Tha e coltach gun deach e a chleachdadh bho thus mar ainm air bharrachd airson leth-aoin agus chaidh e gu bith le prionnsa Èireannach a  bha na mhanach ann an Alba.  

## Cruthan eile
Nochdaidh  an t-ainm seo cuideachd mar **Comhghan**.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Leth-aon

Canar **leth-aon** no **leth-leanabh** ri dithis chloinn a rugadh anns an aon latha leis an dearbh màthair. Tha an dà chuid ann: leth-aonan co-ionnann (*monozygotic*) le coltas co-ionnann agus leth-aonan bràithreil (*dizygotic*) le coltas eadar-dhealaichte.

Roinn-seòrsa:Leth-aonan
Roinn-seòrsa:Gintinn
Obar Ruadhainn

Tha **Obar Ruadhainn** na bhaile beag ann an ear-thuath na h-Alba, am broinn Comhairle Pheairt is Cheann Rois (Siorrachd Pheairt ro 1974).
Ann an 2020 bha dìreach 500 duine a' fuireach an seo. Chaidh Seumas Greumach a thìodhlacadh an seo ann an 1742.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Gleann Aircleid

'S e sgìre dùthchail agus gleann faisg air Gleann-Gaoil sa pharraiste Bhochanan, Siorrachd Sruighlea, eadar Loch Ceiteirein agus Loch Laomainn a th' ann an **Gleann Aircleid**. Phòs Rob Ruadh MacGriogair ri Màiri Eilidh NicGriogair an seo ann an 1693. Tha an sgìre fa-leth ainmeil taobh coiseachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Gleanntan
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Colman

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Colman**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo, ged a nochdas e ann an Gaeilge mar Colmán.

## Bunachas
'S e meanbh-ainm den ainm Colm a th' ann an Colman. . Mar sin tha e ceangailte ris an ainm Laideann "*Columbanus*". Bha an t-ainm seo gu math cumanta  ann an Èirinn, mar a chithear aig mòran naoimh Èireannach. .

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Am Mòine Naomh

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann **Am Mòine Naomh** neo **Mòine na h-Eibhe** (Beurla: *Moniaive*, Beurla Ghallta: *Minnyhive*). Tha e suidhichte aig 195m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Clachan Eòin, ri taobh an Uisge Càrn. Tha e 27km air falbh bho Dhùn Phris, 75km bho Glaschu, 78km bhon An t-Sròn Reamhar  agus  96km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 487 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine anns a' Mhòine Naomh, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, gu h-àraidh coilltearachd, gnothaich a' chruidhe agus a' chaorach.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *Mòine* agus *naomh* a th' ann an t-ainm. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à *Mòine ghàbhaidh* a tha e. Tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan na dhà theòiridh. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn.

## Eachdraidh
Tha baile air a bhith ann an seo bhon 10mh Linn aig a' char as lugha agus fhuair e a chuid chòirichean bhon Righ Teàrlach I ann an 1663 is le sin thogadh toll-bùtha crois a' mhargaidh agus sa bhaile gus malairt a bhrosnachadh sa sgìre. Bha na Pròstanaich radaigeach gu math làidir san sgìre seo tron 16mh Linn agus chaidh fear dhuibh a rugadh anns a' Mhòine Naomh, James Renwick, a chur gu bàs ann an Dùn Èideann ann an 1688. Bha am fear-ealaine James Paterson na thàmh an seo bho 1884 gu ruige 1905. Bha e an sàs sa bhuidhinn ealain na Balaich à Glaschu agus thugadh cliù dhan a' Mhòine Naomh air sàilleabh a chuid obrach san sgìre. Stèidheachadh loidhne-rèile eadar Dùn Phrìs agus Am Mòine Naomh ann an 1905 ach dhùineadh an seirbheis ann an 1947. 

## Tachartasan
Bidh mòran dhe fhèis a' gabhail àite tron bhliadhna sa Mhòine Naomh: Fèis Chiùil Tradaiseanta sa Chèitean, Fèis Chiùil Bluegrass san t-Sultain agus Fèis Ghiotàir san Lùnasdal. A bharrachd air sin, tha iomadach ghnìomhachas ann cuideachd: taighean-seinnse, taighean-bìdh agus bùth-obrach theòclaid. Tha ealain glè chudromach an seo agus chithear ìomhaighean-chloiche air feadh na sgire.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Crìsdean

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Crìsdean**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar *Christopher* no *Christian* .

## Bunachas
Thàinig an t-ainm Gàidhlig bhon fhacal Ghàidhlig "Crìost".. Mar as trice cuirear eadar-theangachadh gu Beurla air mar "Christopher", seann ainm Eòrpach. Thàinig an t-ainm seo bho thùs bhon ainm Greugach Χριστόφορος (Christóforos). Tha e a' gabhail a-steach dà fhacal: Χριστός (Christós) "Crìost" agus φέρειν (férein) "giùlanair". 'S e "neach-leantainn Crìost" an ciall a th’ aig Crìsdean.  Nochd e ann an Laideann mar *Christianus*. 

Nochdaidh an t-ainm *Christopher* cuideachd mar Gillecrìosd ann an Gàidhlig

## Cruthan eile
Nochdaidh e mar **Crìstean** cuideachd.

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Crìsdean"
* Crìsdean Balance
* Crìsdean Whyte

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


## Tùsan
* Hanks, Patrick; Hodges, Flavia (2003), Oxford Dictionary of First Names (2na deas.). Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860764-4

Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Dùn Sgoir

‘S e baile beag dùthchasail air iomall Dhùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba, a th’ ann an **Dùn Sgoir**. Tha e suidhichte aig 136m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Clachan Eòin, ri taobh na h-aibhne Uisge Càrn. Tha e 16km air falbh bho Dhùn Phrìs, 83km bho Ghlaschu, 84km bhon An t-Sròn Reamhar  agus  98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 

Chan eil ach 775 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' anns a' chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dùn Sgoir. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, gu h-àraidh coilltearachd, gnothaich a' chruidhe agus a' chaorach.

## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à *Din Ysgor* (Gàidhlig: Dùn na Lannsa) ann an Seann-Chuimris a tha an t-ainm, ged a tha cuid dhen bheachd gu bheil an t-ainm a' ciallachadh Dùn Daingneach, air sàilleabh atharraidhean fuaimneachail sa chànan. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba.

## Eachdraidh
Sgrìobh Raibeart Burns Tam o' Shanter an seo ann an 1790, nuair a bha e na chroitear aig Elliesland. Chaidh an Drochaid Dalgonar a thogail an an 1818. Stèidheachadh loidhne-rèile eadar Dùn Phrìs agus Am Mòine Naomh tro Dùn Sgoir ann an 1905 ach dhùineadh an seirbheis ann an 1947. A rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 39 duine à Dùn Sgoir bàs sa Chogadh Mòr agus naoinear eile san Dàrna Cogadh.

## Daoine ainmeil
*Jane Haining (1897 - 1944) Tha carragh-chuimhne dhi anns a' bhaile, eadar an eaglais is an cladh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Ae

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Ae**. Tha e suidhichte aig 136m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Bàrr na Driseig agus Am Magh Fada, ri taobh an Uisge Ae. Tha e 14km air falbh bho Dhùn Phris agus  110km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 200 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ae. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air coilltearachd agus turasachd, gu seachd araidh baidhseagal nam beann. 

## Freumhan an ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, 's e Ae an dàrna ainm-àite as giorra ann an Alba air fad an dèidh Ì, a bhathar a' sgrìobhadh *Æ* ro 1787. Thathar dhen bheachd gur ann às an t-seann Lochlannais *aa* (Gàidhlig: uisge) a tha an t-ainm. 'S ann gu math pailt  's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheis na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir.

## Eachdraidh
Tha am paraiste-eaglaise seo, air an robh Cille Mhìcheil, a-staigh paraiste Cille Mhìcheil, Tinwald agus Torthorwald a-nis  A-rèir carragh-chuimhne ionadail, fhuair 31 às an sgìre bàs sa Chogadh Mòr agus ochdnar eile san Dàrna Cogadh. Chaidh am baile fhèin a stèidheachadh dìreach ann an 1947. An dèidh an dàrna cogaidh Coimisean na Coilltearachd airson choilltean a chur ann am boglaichean far nach robh coille neo coille ann mar-thà, fiù 's shuas aig còrr is 530m os cionn ìre na mara. Tha giuthas dhen a h-uile seòrsa ann: giuthas-Sitka, giuthas-learaige, giuthas-Albannach  agus Spruis uabhasach cumanta sa sgìre. A bharrachd air sin, tha an sgìre loma-làn ainmhidhean, gu h-àraidh fèidh, sionnaich, gearraidhean, neasan, calmain, Buidheagan-bealaidh, speireagan, sgreuchain-choille, feasain agus cearcan-tomain.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phris
Roinn-seòrsa:Paraiste Cill MoChotha
Crònan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Crònan**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar *Cronan*. 

## Bunachas
Thàinig an t-ainm Crònan bhon ainm  "Crónán" ann an Gaeilge.  Chaidh e a chleachdadh mar ainm a bharrachd. 'S e meanbhan den fhacal Gaeilge "crón" a th' ann, agus tha sin a' ciallachadh "ciar"
 
## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cliamhan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cliamhan**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar *Clement* no *Clemence*. Mar sin 's e ainm eadar-nàiseanta a th' ann, nochdaidh e ann an iomadh cànan Eòrpach. Chithear cruthan eile mar eisimpleir:  *Clément* ann am Fraingis no *Klemens* ann an Gearmailtis.

## Bunachas
Thàinig an t-ainm bho thùs bhon ainm Laideann "Clemens" a tha a' ciallachadh "ìocmhor,  tròcaireach". Bha e na ainm cumanta aig Pàpan anns an Eaglais Chaitligich.

## Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo cuideachd mar: **Cliaman** no **Cliamain** .

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Cliamhan"
* Cliaman, Easbaig Dhùn Bhlàthain (1233–1258).

### mar Clement
* Clement Attlee 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Achadh nan Càrn

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Cille Chuithbeirt air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Achadh nan Càrn**. Tha e suidhichte aig 18m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Dùn Droighnein agus Palnackie, aig inbhir an uillt Achadh nan Càrn, far a shruthas e dhan Bhàgh Achadh nan Càrn, san Linne Shalmhaigh. Tha e 33km air falbh bho Dhùn Phris, 113km bho Glaschu, 74km bhon An t-Sròn Reamhar  agus  131km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 425 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Achadh nan Càrn, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. 

## Eachdraidh
Tha tobhtaichean ann san sgìre seo bho Mheadhan-linn na Cloiche ach cha do chlàradh am baile ach ann an 1305, nuair a nochd an t-ainm *Aghencarne* mar bhaideigin a bhuineadh dhan abaid Dhùin Droighnein, ann am bann sgrìobhte a rinn Èideard I Shasainn. Cha do dh'fhàs am baile gus a thogadh muileann-mine san sgìre aig toiseach na 17mh Linne. Chaidh eaglais a stèidheachadh an seo ann an 1856. Bha cùiltearachd gu math cumanta san dàrna leth na 17mh Linne agus 's e *Smugglers' Inn* a tha air taigh-seinnse a' bhaile gus ar làithean. Bha bòcain a' tathaich a' bhaile fad iomadach mhìos ann an 1695. S' e fear air an robh Anndra MacAoidh a bh' ann prìomh ìobairteach a' bhòcain.

## Ri Fhaicinn
*Caisteal Orchardton

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Chille Chuithbeirt
Roinn-seòrsa:Paraiste Rerrick
Borgh (Siorrachd Chille Chuithbeirt)

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Port Aiseig a' Chrìch air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am **Borgh**. Tha e suidhichte aig 69m os cionn ìre na mara, ann am meadhan na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Taigh an Rathaid agus Cille Chuithbeirt. Tha e 47km air falbh bho Dhùn Phrìs, 115km bho Glaschu, 59km bhon An t-Sròn Reamhar  agus  141km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 320 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Achadh nan Càrn, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd, leis gu bheil Brighouse Bay mìle neo dhà air falbh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Palnackie

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Caisteal Dhùghlais air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am **Poll an Achaidh**. Tha e suidhichte aig 8m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Achadh nan Càrn agus Dail Bheithe, ri taobh na h-aibhne Uisge Urr.  Tha e 27&nbsp;km air falbh bho Dhùn Phrìs, 109&nbsp;km bho Glaschu, 77&nbsp;km bhon An t-Sròn Reamhar  agus  125&nbsp;km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 148 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Poll an Achaidh, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas.

## Eachdraidh
Ged nach eil am baile idir cho cudromach do mhalairt neo iasgach an latha an-diugh, bha e na bu treasa taobh ghnìomhachas sna linntean a dh’ dh’ fhalbh oir bha port a’ pharraist suidhichte an seo leis nach robh an t-Uisge Urr glè dhomhainn. Chuireadh stad air an gnothaich seo mu 1965. Gu ruige 2014 bhathar a' cumail Farpais Eadar-nàiseanta Saltraich na Leòbaige an seo gach bliadhna ach sguireadh an fharpais o chionns cho cosgail 's a bha an t-àrachas.

## Ri Fhaicinn
*Taigh-tùir Orchardton

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Baile MhicIllFhaolain

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile Ùr nan Stiùbhartach air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am **Baile MhicIllFhaolain** (Beurla: *Balmaclellan*). Tha e suidhichte aig 85m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Chille Chùithbeirt ro 1975), eadar Gall-Ghàidhealaibh Nuadh agus Clachan Eòin, ri taobh an Uillt Aquavitae.  Tha e 33km air falbh bho Dhùn Phrìs, 85km bho Glaschu, 62km bhon An t-Sròn Reamhar  agus  111km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 140 duine a' fuireach anns a' bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Baile MhicIllFhaolain. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas. 

## Freumhan an ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e cinnteach gur ann à *baile*, *mac*, *gille* agus *faolan* anns a' Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chùithbeirt fhèin anns an 17mh Linn. Tha cuid dhen bheachd gu robh an cànan fhathast beò ro 1700. 

## Eachdraidh
Tha e comasach gun robh an ainm Cuimris *Treuercarcou* air Baile MhicIllFhaolain san 13mh linn.
Thathar air ball-ceàirde Ceilteach neo dhà a lorg san sgìre agus chleachdadh an t-seann ainm aig ìre oifigeil gu ruige an 13mh Linne agus thogadh daingneach Ghàidhealach san 12mh Linn a thug ainm dhan bhaile. Chruthaich Uilleam MacIllFhaolain Caisteal Barscobe an seo ann an 1648, fear dhe na taigh-tùir mu dheireadh a chuireadh air dòigh ann an Alba. Ri linn an Ath-Leasachaidh bha an t-suidheachadh gu math connspaideach agus bha mòr-chuid Pròstanach sa bhaile, a dh'aindeoin na dhèanadh an riaghaltas nan aghaidh. Tha beul-aithris a' cumail a' dol gun do rugadh bana-bhuidseach an seo, tè air an robh Eilispidh NicEòghain, a chuireadh gu bàs ann an Cille Chùithbeirt ann an 1698 agus gun do thìodhlacadh i taobh a-muigh na cille an seo.

## Ceanglaichean a-mach
* Discover Scotland: Balmaclellan (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh
Gleann Chapall

‘S e baile beag dùthchasail air iomall Dhùin Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Gleann Chapall** (Beurla: *Glencaple*). Tha e suidhichte aig ìre na mara, san ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar An Abaid Ùr agus Inbhir Anainn, aig inbhir na h-aibhne Nid. Tha e 34km air falbh bho Chille Chuithbeirt, 102km bho Ghlaschu, 93km bhon An t-Sròn Reamhar agus 108km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 610 duine a’ fuireach anns a' bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Gleann Chapall. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air iasgach agus turasachd. Tha  taigh-òsta, ionad nan con agus ionad turasachd anns a’ bhaile cuideachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Dùn Phris.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às a' Ghàidhlig fhèin a tha ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. 

## Eachdraidh
Thogadh Caisteal Chille Bhlàthain an seo san 13mh Linn air tobhtaichean daingneach Ceilteach, ach cha do deach am baile a stèidheachadh gus 1747 agus bha e na phort airson Dùn Phris, leis gu bheil e na b' fhaisg air an Linne Shalmhaigh agus o chionn 's gu robh an abhainn in-sheòlta aig toiseach tòisichidh an 19mh Linne. Bhathar a' togail bàtaichean sa bhaile bho 1806 gu ruige 1858 sa ghàrradh MhicThòmais  ann am bitheantas dà dhuibh gach bliadhna.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Beattock

'S e baile beag dùthchasail faisg air a' Mhagh Fada, air àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am **Beattock**. Tha e suidhichte aig 158m os cionn ìre na mara, air àirde ann ear-thuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Langaim agus An t-Seann Chathair, ri taobh na h-aibhne Anainn. Tha e 26km air falbh bho Dhùn Phrìs, 77km bho Ghlaschu, 109km bhon An t-Sròn Reamhar agus 74km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 350 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Beattock. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Tha  taigh-òsta agus taigh-seinnse anns a’ bhaile cuideachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns a' Mhagh Fada.

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à Gàidhlig *Beath-achadh* le co-chàradh Bheurla ann an  a tha ainm an àite seo. Bheireadh sin *Achadh Bheithe* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha iomadh ainm-àite dà-chànanach ann an Alba. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. 

## Eachdraidh
Tha Beattock air a bhith na ionad-stad fad nan linntean. Bha rathad Ròmanach ann agus daingneach neo dhà cuideachd. Chruthaich Thomas Telford rathad eile aig toiseach tòisichidh an 19mh Linne. Chaidh loidhne-rèile a thogail an seo leis a' Chompanaidh Caledonian Railway ann an 1847 ach chaidh e a dhùnadh ann an 1972. Nochd e san leabhar *The Thirty-Nine Steps* a sgrìobh John Buchan. 

Tha an M74, a thogadh ann an 1966, dìreach ri taobh a' bhaile agus tha an t-Slighe Àrd a Deas air a bhith a' dol tron bhaile bho 1984 agus an t-Slighe Dhail Anainn bho 2009.

Bha an teaghlach Johnstone gu math làidir an seo bho 12mh Linn gus an 18mh Linn. Thog iad daingneach air a bheil Lochwood, a chaidh a losgadh leis na Maxwell ann an 1585. A rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair ceithir duine thar fhichead às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus seachdnar eile san Dàrna Cogadh.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: An X74 *[[Dùn Phrìs]] - Am Magh Fada - Glaschu* agus an 114 *Dùn Phrìs - Beattock - Am Magh Fada*.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Wehrheim

'S e baile beag anns a' Ghearmailt a tha ann an **Wehrheim**. The e faisg air Frankfurt ann an sgìre Taunus. Tha mu 9000 duine a' fuireach ann an Wehrheim, ach tha a' mhòr-chuid dhe mhuinntir a' bhaile ag obair ann am Frankfurt. Anns na seann làithean, bha Wehrheim fada na bu lugha na tha e an-diugh agus bha a' mhòr-chuid de na daoine nan tuathanaich. Tha Wehrheim suidhichte ann an stàit Hessen, aon de na "Länder" anns a' Ghearmailt.

## Eachdraidh
Chaidh Wehrheim ainmeachadh airson a' chiad turas anns a' bhliadhna 1046.

## Bailtean co-cheangailte
* Pilisvörösvár, an Ungair, ceanglaichean càirdeil bho 1984
* Meransen (Tirol A Deas), an Eadailt, ceanglaichean càirdeil bho 2001

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Königswinter

`S e baile anns an sgìre Rhein-Sieg-Kreis ann an Nordrhein-Westfalen sa’ Ghearmailt, a tha ann an **Königswinter**. Tha mu 40.000 neach a’ fuireach ann. Tha Königswinter suidhichte eadar bruach an Ear abhainn Rhein agus an Siebengebirge (na seachd beanntan) mu choinneimh baile Bhonn. `S e am Petersberg aon de na seachd beanntan seo. Air mullach na beine tha taigh-òsta mòr ainmeil far an tachair mòran cho-labhairtean nàiseanta agus eadar-nàiseanta.

`S e Drachenfels an t-ainm a tha air aon de na beanntan eile. Tha a' bheinn seo ainmeil ann an saoghal na turasachd on a chaidh bàrdachd le Lord Byron fhoillseachadh, The castled craig of Drachenfels.

## Eachdraidh
## Cultar
## Eaconomaidh
Is e baile turasachd a tha ann an Königswinter. On a chaidh na ciad Sasannaich beartach air an "Grand Tour" suas an Rhein don bhaile, chaidh bun-structar turasachd a leudachadh, thogadh taighean-òsta, taighean-bìdh agus chaidh treinn-beinne gu mullach dà bheinn, am Petersberg agus an Drachenfels fhosgladh ann an 1883. Bidh na bàtaichean mòra turasachd a' tadhail air Königswinter, an cuid as motha às an Òlaind air an turas don Eilbheis.
Tha an t-slighe-choiseachd Rheinsteig a' dol tron Siebengebirge (na seachd beanntan), slighe a thòisicheas ann am Bonn agus a tha a' ruith gu ruige Wiesbaden.

Tha factoraidhean mòra ann an Königswinter: Hayes-Lemmerz anns a' bhaile fhèin agus Dinova ann an Oberdollendorf ach tha an cuid as motha de mhuinntir a' bhaile ag obair ann am Bonn agus Köln.

Tha fìon a' fàs air bruachan an Siebengebirge.

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Cair Ruairidh

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Daltan, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Cair Ruairidh**. Tha e suidhichte aig 76m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Inbhir Anainn agus Dùn Phrìs, ri taobh an Uillt Daltan, a shruthas dhan Abhainn Anainn ri chùlaibh a' bhaile. Tha e 247km air falbh bho Obar Dheathain, 104km bho Ghlaschu, 105km bhon An t-Sròn Reamhar agus 103km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 133 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cair Ruairidh. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. A bharrachd air sin, tha  dà thaigh-òsta agus ionad gàirnealaireachd anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil an seo ach feumar dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn. Tha an rathad A75 eadar Cair Luail agus An t-Sròn Reamhar a' dol seachad agus chithear am baile bhon an rathad.

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Caer Ruther sa Seann-Chuimris a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba, fiù 's ann an 1325 nuair a chaidh an t-ainm a chlàradh.
 
## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1350. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Dalton

‘S e baile beag dùthchasail faisg air an Eaglais Fheichin, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Dalton**. Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Logarbaidh agus Cathair Ruairidh, ri taobh an Uillt Dalton, a shruthas dhan Abhainn Anainn ri chùlaibh a' bhaile. Tha e 245km air falbh bho Obar Dheathain, 100km bho Ghlaschu, 106km bhon An t-Sròn Reamhar agus 105km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Daltan. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas. A bharrachd air sin, tha taigh-bhìdhe agus taigh-crèadhadaireachd anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann is feumar a dhol dhan sgoil ann an Logarbaidh. 

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à *Dal* (Gàidhlig: Dàil, Lochlannais; *dæl*) agus *tun* (baile), bho Bheurla Ghallda a tha ainm an àite seo. Bheireadh sin *Dàil a' Bhaile* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. Tha iomadh ainm-àite dà-chànanach ann sa sgìre seo. 'S ann gu math làidir  's a tha buaidh nan Lochlannach air ainmean-àite ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh faisg air a' mhuir.

## Eachdraidh
Chaidh eaglais a thogail an seo sa 1704, dìreach san àite far an do thogadh a' chiad thè san 13mh Linn. Tha an eaglais sin na tobhta a-nis. Chaidh Dalton Parva agus Meikle Dalton dh'aonadh ann an aon pharraist le èigheachd rìoghail ann an 1633. Thogadh eaglais ùr ann an 1895. Bhuineadh am paraiste dhan easbaigeachd Ghlaschu is Srath Annan o shean. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 22 duine à Dalton bàs sa Chogadh Mòr agus còignear eile san Dàrna Cogadh.

## Daoine Ainmeil
*James Shaw Kennedy (1788 - 1865). Saighdear.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Neuwied

'S e baile faisg air Wiesbaden, ri taobh na h-aibhne Rhein a tha ann an **Neuwied** (IPA: *nɔʏˈviːt*). Tha i suidhichte air àird a tuath ann an Rheinland-Pfalz anns a' Ghearmailt. Tha 64.102 duine a' fuireach an seo. Chaidh am baile a' stèidheachadh ann an 1653.

## Bailtean Co-cheangailte
* Beverwijk
* Bromley
* Drom HaSharon
* Güstrow
* Kinyamakara

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Gelsenkirchen

'S e baile-mòr a th' ann an **Gelsenkirchen** a tha ann am meadhan na Gearmailt.

## Am baile
Tha am baile seo a' buntainn do Mhünster agus tha e suidhichte ann am meadhan Nordrhein-Westfalen. Bha mu thimcheall 25,000 duine a' fuireach anns a' bhaile aig deireadh 2013.

### Ceàrnan
Tha 18 ceàrnan, a tha roinnte ann an còig pàirtean nas motha, ann an Gelsenkirchen:

* *Gelsenkirchen-Nord:* Buer, Scholven, Hassel
* *Gelsenkirchen-Mitte:* Altstadt, Bismarck, Bulmke-Hüllen, Feldmark, Heßler, Schalke, Schalke-Nord
* *Gelsenkirchen-West:* Horst, Beckhausen
* *Gelsenkirchen-Ost:* Erle, Resse, Resser Mark
* *Gelsenkirchen-Süd:* Neustadt, Ückendorf, Rotthausen

### Na h-ath-bhailtean mu thimcheall a' bhaile
Herne, Bochum, Essen is ath-phàirtean Recklinghausen: Gladbeck, Dorsten, Marl, Herten

## Cultar

Tha iomadh taigh-dhealbh, taigh-tasgaidh agus leabharlann air feadh a' bhaile. Tha taigh-cluiche ann cuideachd agus 's e "Musiktheater im Revier an t-ainm a th' air.

Tha "Fachhochschule" ann cuideachd.

## Cruinn-eòlas

### Abhainn
'S e Emscher an t-ainm a th' air an abhainn a tha a' leantainn tron bhaile a' tighinn on ear is a' leantainn dhan iar. Bha an abhainn uabhasach salach anns na bliadhnaichean sa chaidh oir bha factaraidhean a' bhaile a' leigeil na òtrachais innte airson grunn deichead. Mu thimcheall 20 bliadhna roimhe thòisich buidheann cuideachadh a thoirt dhi airson ath-slànachadh a chosnadh.

### Pàircean

## Bailtean Co-Cheangailte
*  An Rìoghachd Aonaichte: Newcastle upon Tyne, o 1948
*  Bosna agus Hearsagobhana: Zenica, o 1969
*  An Ruis: Schachty, o 1989
*  A' Phòlainn: Olsztyn, o 1992
*  Brandenburg: Cottbus, o 1995
*  An Tuirc: Büyükçekmece, o 2004

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Cuingealach

‘S e baile beag dùthchasail faisg air na crìochan le Lannraig a Deas, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Cuingealach** (Beurla: *Wanlockhead*). Tha e suidhichte aig 490m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-thuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Abington agus An t-Seann Chathair, ri taobh an Uillt Uisge Cuingealach. 'S e am baile as àirde ann an Alba air fad a th' ann. 'S e Beurla a th' ann a' chiad chànain aig a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cuingealach. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile san sheann sgoil, taigh-òsta agus taigh-tasgaidh anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann is feumar a dhol dhan sgoil ann am Bigear, leis nach eil ach 158 duine a' fuireach shuas an seo. Bidh e daonnan gu math doirbh an seo sa gheamhradh.

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais *Lokkr* (bachlagan) agus *wandel* (coiseachd) a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' mhuir. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Gàidhlig *cumhang * a tha e, a tha mòran nas coltaiche ris an t-seann ainm *Winlocke* a bha ga chleachd gu ruige 1566. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.

## Eachdraidh
Thoisich mèinneadh luaidhe fiù 's ro àm nan Ròmanach anns na Cnuic Lowther, a tha ri gach taobh Chuingealach, agus bha na manaich an sàs sa ghnothach anns na meadhan aoisean, ach dh'fhàs an gnothach gu bith uabhasach làidir ri linn a' Thionndaidh Gnìomhachais agus ann an 1810, puing na b' àirde a' ghnothaich, mhèinnich 1,400 tunna dhe luaidhe, a chleachdadh sna bailtean mu thuath. Thig mèinneadh gu crìoch an seo mu dheireadh thall ann an 1928. Bha coimhearsnachd nam mèinnear glè chumhachdail is 's e iadsan a chuir air bhog a' chiad leabharlann ballrachd na dùthcha an seo fhèin ann an 1741. Bha dìreach dithis nam measg an 41 a stèidhich an leabharlann, is iad am maighstir-sgoile is am ministear. 

Rinn Raibeart Burns sgrìob neo dhà do Chuingealach ann an 1789 agus 1794 is sgrìobh e *Pegasus at Wanlockhead* an seo, ach cha do chòrd an t-àite leis idir. Bha an galar-fuilteach na chunnart agus chaochail mòran leis, mar a chithear sa chladh. Bha 788 duine a' fuireach an seo san dàrna leth dhen 19mh Linn. Chaidh loidhne-rèile fhosgladh an seo ann an 1900, a cheangladh Cuingealach gu, ach dhùnadh ann an 1938 e. Tha Stòras air a bhith ga chumail a' dol gu saor-thoileach bho 1983. Bha bun sgoil ann, ach dhùnadh ann an 1976 i oir cha robh ach 11 sgoilear ann.

## Daoine Ainmeil
*Patrick Blair (1891 - 1915). Cluicheadair rugbaidh agus saighdear.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phris
Eskdalemuir

‘S e baile beag dùthchasail faisg air na crìochan le Comhairle nan Crìochan, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Eskdalemuir**. Tha e suidhichte aig 219m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Ghall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Hamhaig agus Am Magh Fada, ri taobh na h-aibhne Easg. Tha e 218km air falbh bho Obar Dheathain, 91km bho Ghlaschu, 31km bhon Dùn Phrìs agus 76km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Eskdalemuir. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile san sheann sgoil, air a bheil an Hub, amharc-lann/stèisean aimsire agus tèarmann nam Budach anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann is feumar a dhol dhan sgoil ann am Logarbaidh neo Langaim, leis nach eil ach 256 duine a' fuireach shuas an seo. 'S e an t-àite as fhliche an Alba air fad a th'ann. 

## Eachdraidh
Nuair a ràinig na Ròmanaich s' ann leis na Selgovae a bha an sgìre seo agus chithear tobhtaichean ro eachdraidheil air bàrr gach cnoc is beinn mu thimcheall a' bhaile. Taobh creideamh, chaidh eaglais snasail a thogail ann an 1836 agus chruthaich fògarraich à Tibet tèarmann dhaibh an seo ann an 1965. Chaidh am stèidhichear, Dr Akong Rinpoche, a mharbhadh ann an 2013. Bha bun sgoil ann, ach dhùnadh ann an 2006 i oir cha robh ach dithis sgoilear ann. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair sia duine deug à Eskdalemuir bàs sa Chogadh Mòr agus ceithrear eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Cathair-thalmhainn

'S e luibh  ioma-thaobhach a th' anns a' **Chathair-thalmhainn** (Laideann: *Achillea millefolium*)
.

Sirear i ann an gàrraidhean sna dàthan diofraichte, ach 's e luibh slànachail a th' innte cuideachd. 
Bha i aithnichte do na Greugaich seana mar-tha is bha guth oirre anns an fhionn-sgeul mu Aicheall, oir thuirt ban-dia Rìbhinn dha a' chathair-thalmhainn a chleachdadh airson a lot a shlànachadh. 

## Luibh-eòlas
Fasaidh a' chathair-thalmhainn ann an faichean, feuraich, ri taobh achaidhean is slighean air feadh na Roinn-Eòrpa bhon Mhuir Mheadhanach gu Cearcall na h-Arctaig, nan Stàitean Aonaichte is Àisia a Tuath. 

Faodaidh na cuiseagan a' fàs gu 0,3-1 m a dh'àirde.
Is toil leatha àitichean tìoram is soilleir agus mar sin chan fhaicear i faisg air uillt no ann an faichean fliucha ach is coma leatha mu theasa, fhuachd no luime.

Chìthear a' chiad bhachlag as t-earrach. Fàsaidh an toiseach dad ach duilleagan bachlach mar ròsag. Bidh i fo bhlàth eadar an t-Òg-mhìos is an Dàmhair.

## Samhla
Fàsaidh na freumhan faisg fo uachdar na talmhainn gu math còmhnard, ach chan eil e furasata a' chathair-thalmhainn a bhuain air sàilibh dìorras nan cuiseagan. Cruinnichidh na braonain aig na freumhan agus coimheadaidh iad mar bollagan, ach chan e feadhainn a th' ann. Bidh na blàthan lìonmhor glè bheag. Mar as àbhaist bidh iad geal, ach uaireannan bidh iad rud beag pinc. 

## Grìtheid
Essential oil, Tannins, Flavonoids, Chamazulen, co-adhbharan searbha. 

## Cleachdadh
Cleachdar a' chathair-thalmhainn mar leigheas air làn abdomanach, trioblaid rè fuil mhìosail, gaothan oir obair iad ana-bhactirideach, teannachadh, flagachadh iodhan is ma a bhios càil a dhìth. Òlar i mar masgadh ma-thà. 'S e blàs rud beag searbh a th' ann. Nighear lotan iongarach neo cnàimhseagan leis a' chathair-thalmhainn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luibhean
Cille Bhrìghde (Siorrachd Dhùn Phrìs)

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Cille Bhrìghde** neo **Eaglais Bhrìghde** (Beurla: *Brydekirk*). Tha e suidhichte aig 23m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar an Eaglais Fheichin agus Cathair Ruairidh, ri taobh na h-aibhne Anainn. Tha e 247km air falbh bho Obar Dheathain, 109km bho Ghlaschu, 112km bhon An t-Sròn Reamhar agus 104km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Bhrìghde. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas. A bharrachd air sin, tha taigh-seinnse anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn. 

## Eachdraidh
Thogadh eaglais do Naomh Brìghde san 12mh Linn ri taobh na h-aibhne agus tè air a' chladh, a tha nan tobhtaichean nar làithean. Aig toiseach tòisichidh an 19mh Linne bheachdaich an Còirnealair  Alasdair Dirom à Banbh gun leasachadh e an t-àite taobh ghnìomhachas leis gu robh e faisg air an abhainn, ach dh'fhàillig an sgeama aige, ged an do deach eaglais a' bhaile a thogail ann an 1835 le taic airgid bhon theaghlach Dirom, is iad a' fuireach faisg air làimhe ann am Mount Annan. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair ochd duine thar fhichead à Cille Bhrìghde bàs sa Chogadh Mòr agus sianar eile san Dàrna Cogadh.

## Daoine Ainmeil
*James Tennant MC (1896 - 1966). Gunnair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Cille Chonaill

‘S e baile beag dùthchasail faisg air na crìochan le Àir an Ear, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Cille Chonaill**. Tha e suidhichte aig 159m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Cumnag agus An t-Seann Chathair, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 227km air falbh bho Obar Dheathain, 52km bho Ghlaschu, 45km bhon Dùn Phrìs agus 80km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cille Chonaill agus tha 2,074 duine a' fuireach an seo. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil anns a' bhaile fhèin is feumar a dhol dhan bun-sgoil ann an Kelloholm, a tha dìreach ri taobh Chille Chonaill agus tha àrd-sgoil ann san t-Seann Chathair. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às a' Ghàidhlig fhèin a th' ann ainm a' bhaile. neo *Dercongal* Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. B' e naomh à dh'Èirinn a bh' ann Congall (Laideann: Convallus) agus tha Doire Chonaill ainmeachadh an a dhèidh cuideachd.

## Eachdraidh
Tha beul-aithris na sgìre ag innse dhuinn gun d'fhuair an t-àite ainm mar chuimhne air Conal, mac bhuachaille  a bha na shagart fon Naomh Mungo san 6mh Linn o chionn 's gur e  esan a thog a' chiad eaglais an seo. Bha an eaglais bhàn fad leth chiad bhliadhna an dèidh trioblaidean ri linn An Ath-Leasachaidh agus gu seachd àraidh air sàilleabh an Achd Fianais, ann an 1681. Mu dheireadh thall chaidh eaglais ùr a thogail ann an 1729 ann an ìochdar a' ghlinne, le cead bho dhiùc Queensberry. Thog an Glasgow and South Western Railway Company loidhne-rèile an seo ann an 1850, a cheangladh Glaschu, Cille Mheàrnaig, Dùn Phrìs agus Cathair Luail. Leis an rèile thoisich gnothach làidir am mèinn sa bhaile agus dh'fhosgail Gateside ann an 1850, Bankhead ann an 1857 agus Fauldhead an ceann 40 bliadhna, a bharrachd air Drambuie, a tha ann ro làimhe. Bha an gual seo gu math freagarrach do trèanaichean. Dh'fhàs am baile agus fiù 's thogadh taighean ùra ann an Kelloholm ann an 1919. Dhùnadh am mèinn mu dheireadh ann an 1968. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 85 duine à Cille Chonaill bàs sa Chogadh Mòr agus seachd duine deug eile san Dàrna Cogadh.

## Daoine Ainmeil
*Kris Haddow (1981). Bard.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Taigh-solais Bell Rock

'S e an taigh-solais maireachdainn as sine air feadh an t-saoghail a tha suidhichte air sgeir a tha ann an **Taigh-solais Bell Rock**. Chaidh a thogail eadar 1807 is 1810 le Robert Stevenson air Innis Cheap. Tha e anns a’ Mhuir a Tuath mu 11 mìle (18 km) san àird an ear an Linne Tatha. Tha e cho àrd ri 35 m (115 troigh) agus chithear an solas aige mu 35 mìle (56 km) chun na dùthcha.

Rinneadh obair clachaireachd cho math agus aig ìre cho luachmhor, nach robh leasachadh no ath-thogail a dhith air anns na 200 bliadhna sa chaidh. Chaidh lampaichean ùra agus dealradairean ùra a chur an àite an seann fheadhainn anns a' bhliadhna 1842, agus bho 1988 a-mach tha e ag obair fèin-obrachail.

Bha obair an taigh-solais ceangailte ri stèisean-obrach air tìr, *Bell Rock Signal Tower*, a chaidh a thogail ann an 1813 aig obar port-mara Obar Bhrothaig. An-diugh, thèid a chleachdadh mar ionad luchd-tadhail is taigh-tasgaidh gus eachdraidh, dòigh-thogail, is dòigh-obrach an taigh-solais a thaisbeanadh.

## Ainm an taigh-solais
Chaidh a' chreag ainmichte mar "Inchcope" ann an 1540 le Alexander Lindsay, ach cha do nochd e air na seann chairtean oirthir an ear na h-Alba gus 1583, nuair a chuir Wagenhaer, neach-dealbhadair mhapaichean às an Òlaind, an t-ainm "*Tscaep*" ris. Le blàs Duitsis tha an t-ainm seo caran coltach ri "*Shcopp*", agus is dòcha ceangailte ri "Inchcope". 
Tha beachd air bharrachd aig *Scottish Place Names Society* gur dòcha gun cuala Wagenhaer na seòladairean Albannach ag ràdh "*Scaup*" ris a’ chreag seo, seann ainm sa Bheurla Ghallda airson creag làin-mhara neo leabaidh fheusgan.

Nochd e ann an 1693 air mapa foillsichte le Greenville Collins mar "Inchcape" agus a rèir Haswell-Smith thàinig sin bho ainm Gàidhlig. (Gàidhlig: Innis Ceap) Dh'atharraich ainm na creige a-rithist, ann an 1703 (mapa Adair) gu "*Scape*" agus ann an 1785 (mapa Ainslie) gu "*The Scape or Bell Rocks*". Mu dheireadh thall nochd e ann an 1792 (mapa Murdo Mackenzie) mar "*the Cape or Bell Rock*". Agus 's e sin an t-ainm a chaidh a chleachdadh ann an Achd na Pàrlamaid anns an thugadh cead gus an taigh-solais a thogail. Chithear e mar "*Bell Rock Lighthouse*" air a' chiad mhapa ùghdaras a' chabhlaich ann an 1815 agus chaidh an t-ainm seo a chleachdadh bhon uair sin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:Taighean-solais
Comar na Drise

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Comar na Drise** (Beurla: *Cummertrees*). Tha e suidhichte dà chilemeatair air falbh bhon a' chladaich, aig dìreach 4m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar an Daltan agus Ruadhail, ri taobh an Uillt Pow. Tha e 251km air falbh bho Obar Dheathain, 110km bho Ghlaschu, 108km bhon An t-Sròn Reamhar agus 108km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Comar na Drise. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha taigh-òsta agus raon goilf air iomall Chomar na Dris aig Powfoot, a bhuineas dhan pharaiste. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *Cymer* agus *Tres* (a tha a' ciallachadh Comar na Trioblaid) ann an Cuimris a tha an t-ainm. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Gàidhlig *Comar* agus *Dreas* a tha e. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. A bharrachd air sin, nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. Sa chùis seo, chan eil diofar mòr ann eadar a' Ghàidhlig agus a' Chuimris.

## Daoine Ainmeil
*Florence Dixie (1855 - 1905). Sgrìobhadair, neach-aithris cogaidh agus feimineach.

## Eachdraidh
Thachair arrabhaig eadar Arm Raibeart Bruis agus feachd Shasannach an seo ri linn Cogadh Neo-eisimeileachd na h-Alba. Chuir na Gall ruaig air fir na h-Alba. Chaidh tùr dìona a thogail ann an 1590, air an robh *Fourmerkland Tower*. Chaidh Na Seumasaich seachad air Comar na Drise air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail.Chaidh lùchairt Kinmount a thogail an seo ann an 1820 leis a' Mharcas Queensberry agus 's e fear air an robh Robert Smirke a bh'ann an ailtire. Cheannaich Steve Ovett, a bha na Lùth-chleasaiche, an lùchairt ann an 1988 Chaill an 9mh Marcas, Iain Sholto Dùghlasach, an oighreachd leis nach robh esan idir glic taobh gnothachas. A' dh'aindeoin sin, sgrìobh esan riaghailtean bogsaigidh agus dh'fhàg e air Oscar Wilde gu robh an sgrìobhadair ann an càirdeas Co-sheòrsach leis a mhac, Percy. Thog fear-gnothaich à Sasainn sreath dhe taighean ann an stoidhle Shasannach fad na 1890an nuair a bha làmh an uachdair aige san oighreachd, is esan ag iarraidh an sgìre a leasachadh airson turasachd. Gu mì-fhortanach dhasan, rinn An Cogadh Mòr sgrios air a chuid phlanaichean. Thogadh stèisean rèile air an loighne eadar Glaschu agus Cathair Luail ann an 1848 ach dhùnadh e ann an 1955 is chaidh an togalach a reic.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:LCDT