open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Inbhir Anainn

‘S e baile beag dùthchasail agus port iasgaich faisg air Dùn Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Inbhir Anainn** neo **Anainn**. Tha e suidhichte aig 20m os cionn ìre na mara, air an àirde an iar-dheas Dhùin Phris is Ghall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Cathair Ruairidh agus Greatna, ri taobh na h-aibhne Anainn. Tha e 251km air falbh bho Obar Dheathain, 116km bho Ghlaschu, 24km bho Dùn Phris agus 107km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a' mhòr-chuid dhuibh ann an Inbhir Anainn, ged a tha Pòlais làidir cuideachd.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd, taighean-gnìomhachais agus dreuchdan ann an Cathair Luail. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn seirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha ceithir bun sgoiltean agus àrd sgoil ann. Ann an  2001 bha 8,389 duine a' fuireach an seo.  Tha an t-Slighe Srath Anainn air a bhith a' dol tron bhaile bho 2009.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às an ainm Ban dhia Gàidhealach *Anu* neo Cuimris *Anaw* a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris neo Gàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba, gu ruige Inbhir Anainn.

## Eachdraidh
Chaidh Inbhir Anainn a chlàradh san 7mh linn anns an làmh-sgrìobhainn Ravenna mar *Anava* agus ann an 1124 mar *Estrahanent*. Chuir Prionnsa Teàrlach Stiùbhart seachad na h-oidhche ann an taigh ann an Inbhir Anainn, far a bheil an taigh-seinnse Auberge a-nis, air DihAoine 20 an Dùbhlachd 1745, air an t-slighe air ais a dh' Alba gu ruige na Gàidhealtachd. Sgrìobh Raibeart Burns an dàn ainmeil *The Deil's awa' wi' the Exciseman* (Gàidhlig: Tha an diabhal air falbh leis a' ghàidsear) an seo ann an 1792, nuair a bha esan fhèin na ghàidsear. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 214 duine à Dail Bheithe bàs sa Chogadh Mòr agus 56 duine eile san Dàrna Cogadh. Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1930, nuair a chuireadh às dhan t-siostam.

## Daoine Ainmeil
*David Payne (1843 - 1894). Peantair.

## Bailtean co-cheangailte
*  Watermaal-Boosvorde (A' Bheilg)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
An Còrsa Feàrna

'S e baile ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh  a tha anns **a' Chòrsa Feàrna** (Beurla: *Carsphairn*) neo **Carrsa Feàrn(a)**. Tha am baile suidhichte eadar Dail M'Fhaolain agus Clachan Eòin air a' mhòr-rathaid A713. Chan eil ach 115 duine a' fuireach an seo.

## Eachdraidh
Chaidh am baile ainmeachadh mar *Carrsa Feàrn* ann an *Òran Bagraidh*, an aon òran a tha againne ann an Gàidhlig na roinne-sa. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair trì duine deug às a' Chòrsa Feàrna bàs sa Chogadh Mòr agus triùir eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Caisteal Dhùghlais

'S e baile ann an  Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh  a tha ann an **Caisteal Dhùghlais** (Beurla: *Castle Douglas*). Tha e suidhichte eadar Dail Beithich agus Taigh an Rathaid. Ann an 2001 bha 3,671 duine a' fuireach an seo.

## Eachdraidh
Ann an 1763 chaidh rathad a chruthachadh leis an arm eadar Port Phàdraig agus Cathair Luail, a dheidheadh tro Chaisteal Dhùghlais. Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson Èirinn a cholonachadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Chaisteal Dhùghlais 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Cille Bhlàthain

'S e roinn ann an  Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh  a tha ann an **Cille Bhlàthain** (Beurla: *Caerlaverock*).  Tha e deas air Dùn Phrìs agus iar air Inbhir Anainn. 'S e Tèarmann Nàdair Nàiseanta a th' ann, tha NàdarAlba a' coimhead ris. Tha caisteal ann, *Caerlaverock Castle*, a chaidh a thogail anns an 13mh linn. Tha an caisteal a' tarraing  mòran luchd-turais  gach bliadhna, cleachdar an caisteal airson bainnsean cuideachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Caerlaverock Castle - Fiosrachadh aig  Historic Scotland
*Caerlaverock Society - Online walking tour & Informative links at caerlaverock.org

Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Bohemia

'S e dùthaich eachdraidheil anns an t-Seic a tha ann am **Bohemia** (*Čechy* sa' Shecais agus sa' Shlobhacais, *Bohemia* sa Bheurla is Laideann, *Böhmen* sa Ghearmailtis, *Czechy* sa Phòlais). 'S ise an dùthaich as motha dhen stàit - tha i a' stèidheachadh dà thrian dhith. Tha crìochan aice leis a' Ghearmailt, a' Phòlainn, an Ostair agus le pàirt eile dhen t-Seic, Morabhia. Bha na crìochan leis na stàitean eile air an cruthachadh le beanntan. Tha 52,769 km2 a dh'fharsaingeachd innte, agus tha còrr is 6 millean duine a' fuireach ann (mu 121 duine/km2). Bha Husachd làidir ann am Bohemia gu ruige an 18mh linn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Seic
An Druim Mòr

‘S e baile beag dùthchasail agus port faisg air Port Neasaig, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' anns  **An Druim Mòr** (Beurla/Beurla Ghallta: *Drummore*). Tha e suidhichte aig 59m os cionn ìre na mara, anns Na Rannaibh, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975, eadar Maol nan Gall agus Àrd Bhaile. Tha e 324km air falbh bho Obar Dheathain, 137km bho Ghlaschu, 92km bho Dhùn Phrìs agus 177km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.
'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh anns An Druim Mhòr. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, iasgach agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhar. 'S e am baile as fhaide deas an Alba, fiù 's nas fhaide deas na Durham agus Cathair Luail thall ann an Sasainn.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a e coltach ann gur ann à Druim agus mòr anns a’ Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a’ toirt cuideam dhan teòiridh seo. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. 

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille m' Èataine a bhuineas An Druim Mòr, a ghabhas a-steach Port Neasaig, Damnaglaur agus sgìre mhòr ann an ceann a deas nan Rannaibh. Tha 810 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha naoinear comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann am bun-sgoil an Droma Mhòir. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Siorrachd Bhaile na h-Ùige an Iar) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.6 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1060mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha An Druim Mòr. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' anns an Druim Mhòr. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 55mm eadar an Cèitean (dìreach 61mm) agus an Dàmhair/an t-Sultain (116mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: 
*407 *An t-Sròn Reamhar - [[Eaglais Steafain]] - An Druim Mòr*.

## Daoine ainmeil
* Iain MacCuinn (John MacQueen), sgoilear

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Meall Fuar-mhonaidh

'S e beinn ri taobh Loch Nis a th' ann am **Meall Fuar-mhonaidh**. Tha e 699 meatair a dh'àirde. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 16' 1"  Tuath agus  4° 33' 49" Iar. 

## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Nis
Sgùrr Alasdair

'S i **Sgùrr Alasdair** a' bheinn as àirde anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach. Le 992m de dh'àirde 's e Beinn Rothaich a th' ann. 

Shreap Alexander Nicolson Sgùrr Alasdair ann an 1873 airson a’ chiad turais, agus thathar ag ràdh gur esan a’ chiad duine a-riamh a sheas air a mullach. Às dèidh do Norman Collie faighinn a-mach ann an 1887 gur h-i a' bheinn seo an tè às àirde sa Chuiltheann, thugadh an t-ainm Alasdair oirre gus urram a thoirt do Nicolson. Ach ged a thathar ag innse gur esan a’ chiad duine a-riamh a bha shuas oirre, tha rud iongantach mun sgeulachd sin. Chaidh cìobair a bhoineadh dhan àite, fear Aonghas MacRath, còmhla ri Nicolson air a’ chiad chuairt aige agus lean esan e dhan mhullach. Tha sin a’ toirt a chreidsinn gun robh Aonghas eòlach sa bheinn mar thà, agus dh'fhaodadh e a bhith nach b' e Nicolson idir a’ chiad duine a sheas air mullach Sgùrr Alasdair. Chanadh daoine ionadail Sgùrr Lagain  
rithe bho thùs agus chleachd Alexander Nicolson fhèin an t-ainm sin.

Tha Loch Coir' a' Ghrunnda san deas dheth.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Am Baisteir

'S e beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha anns **A' Bhaisteir**. Le 934m a dh'àirde 's e Beinn Rothaich a th' ann, agus tha e eadar Sgùrr nan Gillean agus Bruach na Frìthe. Gheibhear suas gu furasta tro Choire a' Bhaisteir agus druim an ear na beinne. Ge-tà tha pìos ghoirid de shreap sìos doirbh ann. Ruigear am mullach cuideachd le bhith a' streap suas fiacail a' Bhaisteir agus dhan mhullach bho sin.

Cha robh ciall an ainm an còmhnaidh soilleir agus tha co-dhiù dà mhìneachadh ann. Dh’eadar-theangaichear Am Baisteir gu tric mar “executioner” (bhon fhacal “bàsadair”) ach feumar ràdh gur e “crochadair” a th’ ann an “executioner”. Tha Dwelly a’ moladh “baptiser” airson Baisteir agus sin am mìneachadh as cumanta airson an ainm sin an-diugh. Ma chìthear cruth an sgùrra tha an dà mhìneachadh coltach. Tha creag mhòr gu h-ìosal den mhullach a tha biorach agus air a bheil cruth iongantach. Chithear sin mar làmhag a’ chrochadair no mar cheann sagairt   a’ cromadh gu leanaibh airson a bhaisteadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Am Baisteir air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgùrr nan Gillean

'S e beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr nan Gillean**. Le 964m a dh'àirde 's e Beinn Rothaich a th' ann, agus 's e aon de na beanntan aig ceann a tuath a' Chuilthinn a th' ann. Gu tric 's i a' bheinn mu dheireadh a dhìricheas daoine a nì an cuairt fada air druim a' Chuilthinn.

Tha *tourist route* a ruigsinn a' mhullaich air druim an ear-dheas, agus sin an t-slighe as cumanta suas agus sìos. Ach chan eil e freagarrach don a h-uile neach-turais agus bidh mòran dhiubh a' tilleadh dìreach beagan meataran fon mhullach air sgàth 's gum fàs an druim cas agus caol. Ruigear am mullach cuideachd bhon àird an iar le bhith a' streap suas *Nicholson's Chimney*. B' àbhaist binnean a bhith faisg air sin ris an cainnte *Gendarme*, ach bhris e às agus thuit e ann an 1987.

Chan eilear buileach cinnteach mu mhìneachadh an ainm Sgùrr nan Gillean. Tha e a’ coimhead soilleir air a’ chiad sealladh, ach an àite gillean a tha a’ ciallachadh “balaich”, tha Drummond   a’ cur an aire gillean mar ainm Lochlannach a tha a’ tighinn bho gil, a tha a’ ciallachadh ”sgoltadh”. Dh'fhaodadh an dà mhìneachadh a bhith ceart. Tha beàrnan mòra eadar na còig binnein aig Sgùrr nan Gillean agus tha iad glè fhollaiseach gu h-àraidh bhon ear-thuath, ach chan fhaicear sin bhon mhuir. Mas e balaich a th’ anns na gillean, ’s e a’ cheist cò na gillean. Mas e fir a bh’ ann a bha a’ sreap còmhla ri Alexander Nicolson, bhiodh e neònach nach eil ainmean coltach ri Sgùrr Alasdair agus Sgùrr Thormoid air Sgùrr nan Gillean. Tha Alexander Nicolson a’ bruidhinn mu dheidhinn Sgùrr nan Gillean ann an artaigeal anns an Scottish Mountaineering Club Journal. 
Tha sin a’ ciallachadh gun d’ fhuair a’ bheinn a h-ainm na bu thràithe na 1865.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Sgùrr nan Gillean air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Eaglais Fheichin

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Eaglais Fheichin**. neo **An Eaglais Bheachain** Tha e suidhichte aig 47m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Logarbaidh agus Kirtlebridge, ri taobh na h-aibhne Mein Water. Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 109km bho Ghlaschu, 22km bho Dhùn Phrìs agus 100km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Eaglais Fheichin. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile agus dà thaigh-òsda ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Inbhir Anainn. Ann an  2001 bha 746 duine a' fuireach an seo. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às a' Ghàidhlig fhèin a tha ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. B' e Fiachan (Laideann Vigean) na aba ann an Contae na hIarmhí thall ann an Èirinn.

## Eachdraidh
Rugadh Thomas Carlyle (1795-1881), sgrìobhadair is eachdraiche, ann an taigh ris an canar *The Arched House* san  4 an Dàmhair 1795.  Ged a dh' fhàg e Eaglais Fheichein nuair a bha e 13 bliadhna a dh'aois, bha e adhlaicte ann an cladh Eaglais Fheichein a-rèir am miann aige. Tha an t-àite-bhrèith fo cùram *National Trust for Scotland* bho 1936 agus tha e a' tarraing mòran luchd-turais dhan bhaile. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair seachd duine thar fhichead à Eaglais Fheichein bàs sa Chogadh Mòr agus naoinear eile san Dàrna Cogadh.

## Daoine Ainmeil
*Archibald Arnott (1788 - 1865). Lighiche.
*Thomas Carlyle (1772 - 1855). Sgrìobhadair is eachdraiche.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Port Aiseig a' Chrìch

'S e baile agus port air iomall Baile Ùr nan Stiùbhartach ann an  Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh  a tha ann am **Port Aiseig a' Chrìch** (Beurla: *Creetown*, ainm bho thùs: *Ferrytown of Cree*). Tha e suidhichte mu 18 mìltean deas air Caisteal Dhùghlais. 'S e seo na co-chomharran aige: 54° 54′ 0″  Tuath agus  4° 23′ 0″  Iar. Tha timcheall air 679 duine a' fuireach an seo.  Chaidh am baile a thogail ann an 1785 agus  bho 1792 tha e na bhaile-malairt (*burgh of barony*). Tha port mara beag aige. Tha ionad-dualchais aige far a bheil iad a' dèanamh pròiseict air a bheil an t-ainm: "*Oral History Project*". Bidh seann daoine ag innse mun dòigh-bheatha aca ann am Port Aiseig a' Chrìch. Mar sin tha cruinneachadh mòr ann a-nise a cleachdar airson rannsachadh agus mìneachadh eachdraidh a' bhaile anns na 70 bliadhna sa chaidh. Chleachd Sir Walter Scott  cuairteachadh a' bhaile anns an leabhar aige: *Guy Mannering*.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1363 mar *Creth*. Ann an 1763 chaidh rathad a chruthachadh leis an arm eadar Port Phàdraig agus Cathair Luail, a dheidheadh tro Phort Aiseig a' Chrìch. Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson Èirinn a cholonachadh. Chaidh sealladh neo dhà às an fhilm *Wickerman* fhilmeadh an seo ann an 1973.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Duilleag oifigeil Port Aiseig a' Chrìch
*Balloch Wood Community Project
*Ionad-dualchais Phort Aiseig a' Chrìch
* 

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Dail Beithich

'S e baile ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann an **Dail Bheithe** neo **Dail Beithich** (Beurla: *Dalbeattie*). Tha e suidhichte ann an gleann air bruach *Urr Water* mu 6 cilemeatair (4 mìltean) ear air Caisteal Dhùghlais agus mu 19 cilemeatair (12 mìltean) iar-dheas air Dùn Phris. Ann an 2011 bha 4,289 duine a' fuireach an seo. Bha a' chiad tuineachadh an seo ann an 1658, ach chaidh am baile a thogail ann an 1781. Bha gnìomhachas clachan ghràineil gu math cudromach airson a' bhaile, anns na 1810an bha mòran daoine a dh'imrich gu Dail Beithich airson obair fhaighinn anns na cuaraidhean. An diugh tha an cuid as motha de na daoine ag obair ann an Dùn Phris. 

## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1469 mar *Dalbaty*. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 146 duine à Dail Bheithe bàs sa Chogadh Mòr agus seachd duine thar fhichead eile san Dàrna Cogadh. Bha Faisisteachas uabhasach làidir an seo ron an Dàrna Cogadh agus fiù 's bha am meur na bu mhotha nam Faisisteach suidhichte sa bhaile bheag seo ann an 1934, far an robh ballrachd mu 400 duine ann, le clèireach-baile os an cionn.

## Daoine ainmeil
* Alister Jack, Rùnaire na Stàite airson Alba

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Dhail Beithich
* Làrach-lìn na Coimhearsnachd

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Quindío (Roinn)

'S e roinn ann an Coloimbia a tha ann an **Quindío**. Tha Quindío anns an "Eje Cafetero", an sgìre far a bheilear a' dèanamh cofaidh. 'S e Armenia prìomh-bhaile na roinne.
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Cofaidh
Vaupés (Roinn)

'S e roinn ann an Coloimbia a tha ann an **Vaupés**. Tha Vaupés anns na "llanos", an sgìre comhnard rèidh ann an àirde an ear na dùthcha, ri taobh Bheiniseala. 'S e Mitú prìomh-bhaile na roinne. Chan eil àireamh-sluaigh mhòr ann.
## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Andes (baile)

'S e baile dùthchasail ann an ceann a deas Antioquia, ann an Colombia a th' ann **Andes**, neo **San Juan de los Andes**. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na roinne aig 1,360m os cionn ìre na mara, 117km air falbh bho Mhedellín. Tha an sgìre aige an sàs ann an gnìomhachas a' chofaidh. 'S e baile le gnàth-shìde gu math blàth a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach dhe 21.2° aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1852.

## Freumhan an Ainm

Chuir Pedro Restrepo Escobar an t-ainm San Juan de los Andes air a' bhaile ùr ann an 1852 oir 's e baile àrd anns na h-Andes a th'ann agus o chionns gu bheil e suidhichte ri taobh na h-aibhne San Juan, aig bun a' cnuic San Juan.  Le sin, tha an t-ainm a' ciallachadh *Naomh Iain na h-Andes*, bhon fhacal Spàinntis *San/Santo* (naomh) agus an t-ainm pearsanta* Juan* (Iain).

## Sluagh a' bhaile
Tha  41,591 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 22,451 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh traidiseanta a th’ann an Andes fhathast. 

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Andes, ach tha  0.2% dhe Tùsanaich agus 1.6% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 83.9% dhe na daoine ann an Andes leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 34.4% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Andes. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
* Fèis dà-bhliadhnail nan Katìo: 25mh an Dàmhair gu 7mh an t-Samhain.
* Fèille Moire an Òrain (Spàinntis: La Virgen del Carmen): 16mh gu 24mh an Lùnasdal. 
* Fèille Moire na Tròcair (Spàinntis: Nuestra Señora de las Mercedes): 16mh gu 24mh an t-Sultain. 
* Seachdain na h-Òigridh: 22mh gu 27mh an t-Iuchar. 
* Fèis a' Chofaidh, gun cheann-latha.
* Fèille Bhliadhnail a' bhaile, 11mg gu 17mh an Cèitean.

## Daoine Ainmeil

Gonzalo Arango (1931 - 1976): Fear-aithris agus ùghdair. Stèidhiche a an Nadaismo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Cofaidh
Córdoba (Roinn)

'S e roinn ann an Coloimbia a tha ann an **Córdoba**. Tha Córdoba dìreach ri taobh oithear a' Chairibianach, mu thuath na dùthcha. 'S e Montería prìomh-bhaile na roinne. 
## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Amazonas (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann **Amazonas**. Tha Roinn Amazonas dìreach ann an teas mheadhan a' choille-uisge Amazonas. 'S e Leticia prìomh-bhaile na roinne. Chan àireamh-shluaigh mhòr aice.

## Ann an litreachas
*La vorágine le José Eustasio Rivera.

## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Red Colombiana

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Coille-uisge
Antioquia (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th'ann **Antioquia**. Tha Roinn Antioquia dìreach ann an teas mheadhan nam beann anns an sliabh na h-Andes. 'S e Medellín prìomh-bhaile na roinne. Tha àireamh-shluaigh mhòr aice. A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an dàrna roinne as poballaiche na dùthcha a th' innte, an dèidh Bhogotá. Rinn ceannsaichean na Spàinne, Francisco Pizarro nam measg, fìor dhroch sgrios agus milleadh air sgìrean ann an ceann a tuath na roinne seo ann an 1509.

## Bailtean ann an Antioquia
* Amagá
* Andes
* Angostura
* Barbosa
* Bello
* Caldas
* Campamemnto
* Cisneros
* Cocorná
* Copacabana
* Dabeiba
* Ebéjico
* Entrerríos
* Envigado
* Girardota
* Itagüí
* La Estrella
* Liborina
* Rionegro
* Sabaneta
* San Luis
* Santa Fe de Antioquia
* Santa Rosa de Osos
* Santo Domingo
* Támesis
* Yolombó

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Red Colombiana

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Cofaidh
Meta (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann am **Meta**. Tha Meta anns na "llanos", an sgìre comhnard rèidh ann an àirde an ear na dùthcha. 'S e Villavicencio prìomh-bhaile na roinne. Chan eil àireamh-sluiagh mhòr ann.

## Ann an litreachas
*La vorágine le José Eustasio Rivera.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Nariño (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an **Nariño**. Tha Nariño ann an ceann a deas na dùthcha. 'Se Pasto  prìomh-bhaile na roinne.

## Bailtean ann an Nariño
* Barbacoas
* La Unión

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Sucre (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an **Sucre**. Tha Sucre ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Sincelejo prìomh-bhaile na roinne.
## Ann an Leabhraichean
*Crónica de una Muerte Anunciada

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Boyacá (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann am **Boyacá**. 'S e Tunja prìomh-bhaile na roinne.

## Daoine Ainmeil
* José Ignacio de Márquez Barreto: (1793 - 1880). Ceann-suidhe na dùthcha 1837 - 1841.
* Santos Acosta Castillo: (1827) - (1901). Ceann-suidhe na dùthcha 1867 agus 1868.
* Rafael Reyes: (1849 - 1921). Ceann-suidhe na dùthcha 1904 - 1910.

## Bailtean ann am Boyacá
* Miraflores
* Chiquinquirá
* Güicán
* Samacá
* Santa Rosa de Viterbo
* Sogamoso
* Ramiriquí

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Caquetá (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann a **Caquetá** (fuaimneachadh Spàinntis: [kakeˈta]) 

'S e Florencia prìomh-bhaile na roinne. 

Tha e air a riaghladh le *gobernador.* Is e an *gobernador* an-dràsta . 

## Municipalities

# Albania
# Belén de Andaquies
# Cartagena del Chairá
# Curillo
# El Doncello
# El Paujil
# **[[Florencia (baile)|Florencia]]**
# La Montañita
# Milán
# Morelia
# Puerto Rico
# San José de la Fragua
# San Vicente del Caguán
# Solano
# Solita
# Valparaíso

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach

* Gobernación de Caquetá làrach-lìn oifigeil an ùghdarrais ionadailMapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Cundinamarca (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an **Cundinamarca**. 'S e Bogotá prìomh-bhaile na roinne. A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an ceathramh roinn as poballaiche na dùthcha a th' innte, an dèidh Bhogotá, Antioquia agus Valle de Cauca.

## Bailtean ann an Cundinamarca
* Apulo
* Chía
* Chocontá
* El Rosal
* Fómeque
* Funza
* Girardot
* Guasca
* Guatavita
* La Mesa
* La Palma
* Pacho
* Soacha
* Tibirita
* Tocaima
* Villeta
* Zipaquirá

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Magdalena (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th'ann am **Magdalena**. 'S e Santa Marta prìomh-bhaile na roinne.
## Bailtean Eile
* Aracataca
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Arauca

*Saoil an robh thu a' lorg na leanas?*

* Arauca (baile), baile ann an Coloimbia
* Arauca (Roinn), roinn ann an Coloimbia
Santander (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an **Santander**. 'S e Bucaramanga prìomh-bhaile na roinne. Chaidh an roinn ainmeachadh airson Francisco de Paula Santander, gaisgeach iomairt airson neo-eisimeileachd na dùthcha.

## Bailtean ann an Santander
* Barichara
* Girón
* Socorro
* Vélez

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Valle del Cauca (Roinn)

'S e tè dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th' ann an **Valle de Cauca** (IPA: *baʝe ðel kauka*). 'S e Cali prìomh-bhaile na roinne. A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an treas roinn as poballaiche na dùthcha a th' innte, an dèidh Bhogotá agus Antioquia.

## Bailtean ann am Valle del Cauca
* Buenaventura
*Buga
*Cali
*Florida
*Dagua
*Palmira

## Daoine Ainmeil
*Jorge Isaacs (1837 - 1895): Bàrd agus sgrìobhadair.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Sgùrr a' Ghreadaidh

'S e beinn anns a' Chuiltheann air an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr a' Ghreadaidh**. Tha e 973 m (3192 troigh) de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 8 an t-Ògmhios 2009 

## Ainm
Tha Forbes dhen bheachd gu bheil an t-ainm Sgùrr a’ Ghreadaidh a’ tighinn bho “ghreadadh”. ’S urrainn dha a bhith a’ ciallachadh “strì” (mar eisimpleir strì a sreap suas  , air sgàth ’s gu bheil e cruaidh am mullach a ruigsinn. ’S urrainn dha a bhith a’ ciallachadh sèideadh làidir na gaoithe cuideachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Blà Bheinn

'S e beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann am **Blà Bheinn**. Tha i 928 m a dh'àirde agus 's e an aon Bheinn Rothaich anns a' Chuiltheann nach eil na phàirt de dhruim a' Chuilthinn, ach tha i mu a choinneamh air taobh eile Gleann Sligeachain. Tha dà mhullach oirre agus tha ceum cumhang gan ceangal ri chèile. 

'S e measgachadh de chànanan a th' anns an ainm. Tha *bla* a' tighinn bhon t-Seann-Lochlannais, agus a' ciallachadh gorm. Chan eil e ceangailte ris an fhacal blàth sa Ghàidhlig. 'S e eileamaid Ghàidhlig a  th' anns a' *bheinn*, ach tha òrdugh nam facal a' sealltainn gum b' àbhaist *fjell* a bhith air a' phìos sin den ainm. 

Tha iomadh slighe a' toirt sreapadairean dhan mhullach, ach 's e an dòigh as cumanta a bhith a' leanainn a' cheuma gu ruige Coire Uaigneich bho thaobh an iar, far a bheil ceum math. An uair sin chan eil an t-slighe cho follaiseach, ach leanaidh e suas a' bheinn bhon ear-dheas tro chreagan is sgàirneach. Tha iomadh slighe sreap air gach taobh den cheum. Bidh cuid ga cheangal le Clach Glas agus Sgùrr nan Each.

Gheibhear sàr sheallaidhean den Chuiltheann bho mhullach Bhlà Bheinn.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgùrr MhicCoinnich

'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr MhicCoinnich**. Tha i 948m (3110 troigh) de dh'àirde.  Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 28 an Damhair 2001. Air mullach na beinne chithear càrn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Beinn Rothaich a th' ann. 
Tha Sgùrr MhicCoinnich air ainmeachadh às dèidh John MacKenzie, sreapadair is fear-stiùiridh às an Eilean Sgitheanach, a bha a’ sreap còmhla ri Norman Collie. Is iongantach gu bheil ainm a shloinneadh air a’ bheinn sin agus ainmean nan ciad ainmean nan sreapadairean eile a thug ainm do Sgùrr Alasdair agus Sgùrr Thearlaich.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
La Guajira

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg:*

* La Guajira (Roinn), roinn ann an Coloimbia
* La Guajira (Fàsach), fàsach ann an Coloimbia
Greatna

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Greatna**. Tha e suidhichte aig 26m os cionn ìre na mara air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Dòrnach agus Cathair Luail, ri taobh na h-aibhne Easg. Tha e 247km air falbh bho Obar Dheathain, 122km bho Ghlaschu, 35km bho Dhùn Phrìs agus 107km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Greatna. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. A bharrachd air sin, tha ionad nam bùithtean, dà thaigh-seinnse, trì taighean-òsda, agus talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn. Ann an 2020 bha 3110 duine a' fuireach an seo. Tha Gretna Green, baile beag a tha ainmeil airson na bainsean aige, faisg air. Tha sgioba ball-coise aige, an C.B. Greatna.

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a coltas ann gur ann à Lochlannais *greten* (caoineadh) agus seann-Bheurla *howe* (sloc) tha ainm a' bhaile. Bheireadh sin *Sloc a' Chaoinidh* dhuinn sa Ghàidhlig. 'S ann gu math pailt  's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna. A bharrachd air sin, chaidh am baile a chlàradh mar *Gretenhowe* ann an 1576.

## Eachdraidh
Chaidh Na Seumasaich seachd air Greatna air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn a' bhaile

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Langaim

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Newcastleton, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Langaim**. Tha e suidhichte aig 95m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Greatna agus Hamhaig, ri taobh na h-Aibhne Easg. Tha e 229km air falbh bho Obar Dheathain, 112km bho Ghlaschu, 40km bho Dhùn Phrìs agus 90km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Langaim.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn sheirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil agus àrd sgoil ann.  Ann an  2001 bha 2,311 duine a' fuireach an seo. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais *lang* agus *heim* a tha ainm a' bhaile. Bheireadh sin *Baile Fada* dhuinn sa Ghàidhlig. 'S ann gu math pailt  's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.

## Eachdraidh
A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 58 duine à Langaim bàs sa Chogadh Mòr agus deichnear eile san Dàrna Cogadh.

## Daoine Ainmeil
* Ùisdean MacDhiarmaid (1892 - 1978).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Universidad EAFIT

'S e Oilthigh prìobhaideach stèidhichte ann am Medellín a th' ann an **Universidad EAFIT** (Oilthigh EAFIT). Bha e stèidhichte ann an 1960.

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Oilthighean
Musée d'Orsay

'S e taigh-tasgaidh ann am Paris a tha anns am **Musée d'Orsay**.

Chaidh a fhosgladh mar stèisean-rèile is taigh-òsta 14 an t-Iuchar 1900 is bha Victor Laloux na ailtire. Bha an stèisean-rèile na cheann-rèile airson na Frainge an iar dheas, ach an dèidh 1939 bha e ro bheag airson na trèanaichean nas fhaide.

Chaidh a chleachdadh mar ionad-fàilte airson prìosanach-cogaidh, mar sheat film, is dh'ainmich Charles de Gaulle gun do thill e mar cheann-suidhe san seòmar-dannsaidh. Dhùn an taigh-òsta ann an 1973. Roghnaich a' chaibineit taigh-tasgaidh a chruthachadh san seann stèisean-rèile ann an 1977 is dh'fhosgail François Mitterrand e ann an 1986.

## Ceanglaichean a-mach

* http://www.musee-orsay.fr/
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Taighean-tasgaidh
Locarbaidh

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phris, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Logarbaidh** no **Locarbaidh**. Tha e suidhichte aig 101m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Drochaid Mhic Iain agus Eaglais Fheichin, ri taobh na h-aibhne Water of Milk. Tha e 239km air falbh bho Obar Dheathain, 100km bho Ghlaschu, 16km bho Inbhir Anainn agus 93km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Locarbaidh. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile, dà thaigh-seinnse agus còig taigh-òsda ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil agus àrd sgoil ann. Ann an 2020 bha 4190 duine a' fuireach an seo.

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais *by* (baile neo croit) agus ainm pearsanta mar *Loker* a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt  's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' mhuir.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1306 mar *Lokardebi*. Tha Logarbaidh aimeil air sgàth 's gun do thachair an  *Lockerbie disaster* no an *Lockerbie bombing*, mar a chanas luchd na Beurla an seo air 21 an Dùbhlachd 1988. Thuit pàirt dhen phlèan dhen *Pan Am Flight 103* air a' bhaile an dèidh spreadhadh-boma le neach-fuathais. Chaidh 270 duine a mharbhadh, bha 11 daoine às a' bhaile fhéin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Taigh an Rathaid

'S e baile ann an  Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh  a th'ann an ** Taigh an Rathaid** (Beurla: *Gatehouse of Fleet*). Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid A75 eadar  Dùn Phrìs agus An t-Sròn Reamhar. 'S e seo na co-chomharran aige: 54° 53′ 0″ Tuath agus  4° 11′ 0″  Iar. Ann an  2011 bha 986 duine a' fuireach an seo.  Ged a bha daoine a' fuireach an seo roimhe sin, chaidh Taigh an Rathaid a chur air bhonn anns an 17mh linn,  
nuair  a bha James Murray a' togail taigh-samhraidh air a shon an seo ann an 1765. ' S e taigh-òsta a th' anns an taigh-samhraidh an-diugh. Tha *Cardoness Castle* air àirde an iar-dheas a bhaile. 

## Eachdraidh
Ann an 1763 chaidh rathad a chruthachadh leis an arm eadar Port Phàdraig agus Cathair Luail, a dheidheadh tro Thaigh an Rathaid. Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson Èirinn a cholonachadh. Chaidh sealladh neo dhà às an fhilm *Wickerman* fhilmeadh an seo ann an 1973.

## Daoine Ainmeil
*Hamish MacAonghais (1930 - 2020) Sreapadair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Làrach-lìn a' bhaile

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Rèisimeid Rìoghail na h-Alba

'S e **Rèisimeid Rìoghail na h-Alba** an rèisimeid a chaidh a cur air chois ann an 2006 nuair a thàinig na rèisimeidean anns an roinn-fheachd Albannach (Beurla: *Scottish division*) ri chèile airson aon rèisimeid a chruthachadh. 
# Na h-Albannaich Rìoghail (An Rèisimeid Rìoghail)
# The King's Own Scottish Borderers
# Na Fusiliers Rìoghail Gàidhealach
# Am Freiceadan Dubh (Rèisimeid Gàidhealach Rìoghail)
# The Highlanders (Sìophortaich, Gòrdanaich is Camshronaich)
# An rèisimeid Gàidhealach Earra-Ghàidheal is Chataibh.

Thàinig na h-Albannaich rìoghail is na KOSB ri chèile airson na Royal Scots Borderers a chruthachadh mar a chiad chath-bhuidheann (Beurla: *Batallion*) dhen rèisimeid. Seo de th' ann an dràsda:

# SCOTS Royal Scots Borderers (1d Chath-bhuidheann Rèisimeid Rìoghail na h-Alba)
# SCOTS Fusiliers Rìoghail Gàidhealach (2mh Cath-bhuidheann Rèisimeid Rìoghail na h-Alba)
# SCOTS Am Freiceadan Dubh (3mh Cath-bhuidheann Rèisimeid Rìoghail na h-Alba)
# SCOTS The Highlanders (4mh Cath-bhuidheann Rèisimeid Rìoghail na h-Alba)
# SCOTS An rèisimeid Gàidhealach Earra-Ghàidheal is Chataibh (5mh Cath-bhuidheann Rèisimeid Rìoghail na h-Alba)

Tha dà chath-bhuidhnean TA aig an rèisimeid cuideachd, seo:

6. SCOTS 52 Gallda (6mh Cath-bhuidheann Rèisimeid Rìoghail na h-Alba)7. SCOTS 51 Gàidhealach (7mh Cath-bhuidheann Rèisimeid Rìoghail na h-Alba)

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Cogadh
Drochaid a' Mhuilinn

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Logarbaidh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Drochaid a' Mhuilinn**. Tha e suidhichte aig 54m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Templand agus Applegarthtown, ri taobh na h-Aibhne Anainn. Tha e 236km air falbh bho Obar Dheathain, 95km bho Ghlaschu, 16km bho Dhùn Phrìs agus 90km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Drochaid a' Mhuilinn.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Logarbaidh is Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha ceithir tuathanasan mu thimcheall a' bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann, agus le sin feumar a dhol dha na sgoiltean ann an Logarbaidh. Tha gu bhith 100 duine a' fuireach an seo. 

## Eachdraidh
Chaidh an cuid as motha dhen bhaile a thogail ann an 1814.

## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Loch Mhabain

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Logarbaidh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Loch Mhabain**. Tha e suidhichte aig 56m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Torthorwald agus Applegarthtown, ri taobh trì lochan: Loch na h-Eaglaise, Loch a' Chaisteil agus Loch a' Mhuillinn. Tha e 240km air falbh bho Obar Dheathain, 96km bho Ghlaschu, 12km bho Dhùn Phrìs agus 93km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Loch Mhabain.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha taigh-òsda agus dà thaigh-seinnse ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Logarbaidh. Ann an 2020 bha 2180 duine a' fuireach an seo.
## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à an seann chuimris *mabon* a tha ainm a' bhaile, a' toirt dhuinn *Loch Mhabain* neo *Loch Mhacain* sa Ghàidhlig. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba.

## Eachdraidh
Chaidh Caisteal Loch Mhabain a thogail an seo anns an 13mh linn. Canar cuid gun do rugadh Raibeart I na h-Alba an seo. A-rèir carragh-chuimhne sa bhaile, fhuair 66 duine à Loch Mhabain bàs sa Chogadh Mòr agus seachd duine deug eile san Dàrna Cogadh. Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1930, nuair a chuireadh às dhan t-siostam.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Abhainn Mhagdalena

'S e an abhainn as motha, as fhaide agus as cudromaiche ann an Coloimbia a th'ann an **Abhainn Mhagdalena**. Toisichidh an abhainn shuas ann an Huila ann an ceann a deas na dùthcha, is i a' sruthadh mu thuath fad 1,558km  tro na roinnean dhe Tolima, Cundinamarca, Caldas, Boyacá, Antioquia, Bolívar, Cesar, Magdalena gu ruige Muir A' Chairibianach faisg air Barranquilla, ann an Atlántico. Tha an Abhainn Mhagdalena a' sgarradh dà sliabh a-mach a chèile: An Cordillera Central agus An Cordillera Oriental, is iad na slèibhtean as thuath na h-Andes. Ro àm an treàna agus a' pleàna, 's e bàtaichean a' toirt daoine agus bàthar air an abhainn sin a bh'ann prìomh mheadhann chòmhdhail na dùthcha.

## Ainmean na h-Aibhne

Chuir an Ceannsaiche Spàinnteach Rodrigo de Bastidas an t-ainm Magdalena air an abhainn nuair a ràinig e beul na h-aibhne aig Bocas de Cenizas an 1 an Giblean 1501. Bha mòran ainmean tùsanach aice roimhe. Bha *Yuma* air a' phàirt as ìsle, *Arli* air a' phàirt meadhanch agus *Guacahayo* aig a' phàirt as àirde aice. A bharrachd air sin, 's e *Karacali* an t-ainm a bha oirre gu lèir airson iomadh bhuidheann.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Aibhnichean
An Abaid Ùr

'S e baile ann an  Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh (seann Shiorrachd Chille Chùithbeirt) a th' anns ** An Abaid Ùr** (Beurla: * New Abbey*). Tha e suidhichte aig 36m os cionn ìre na mara, san roinn Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh mu 13km an iar-dheas air Dùn Phrìs. Tha a' bheinn *Criffel* (570 m a dh' àirde) mu 4km air falbh. Ann an 2011 bha 620 duine a' fuireach an seo. 'S ann anns a' bhaile seo 's a chithear tobhtaichean abaid ris an canar *Cridhe Mìlis* air neo *Sweetheart Abbey* sa Bheurla. 

## Eachdraidh
Tha crannag ann am meadhan Loch Kindar, dìreach ro taobh a' bhaile fhèin, air a thogadh o chionn còrr is mìle bliadhna. Chaidh abaid Cisteirseach a thogail ann an 1273 le Leadaidh Devorgilla nuair a chaochail an duine aice, John Balliol. Chuir na manaich an t-ainm "*dulce cor*" ris an abaid ach, leis gu robh abaid eile ann mar-thà faisg air làimh ann an Dùn Droighnein, b' e *An Abaid Ùr* a chuireadh oirre. Chaidh an abaid a dhùnadh ann an 1624. B' àbhaist dhan pheantair Francis Cadell (1883 - 1937) chèilidh air an Taigh Shambellie, a bha leis a chuid chairdean na Stiùbhartaich. An latha an-diugh 's ann fo urras 's a tha Taigh Shambellie, a tha ga leasachadh mar ionad foghlaim airson turasachd a bhrosnachadh san sgìre.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Paraiste na h-Abaide Ùire
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
El Santuario

'S e baile meadhanach faisg air San Luis ann an àirde an iar Medellín, anns an Roinn Antioquia, ann an Coloimbia a th' ann** El Santuario**. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1765.

## Freumhan an Ainm
Mar a b' àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. 'S e ainm Spàinntis a th'ann El Santuario. Tha e a' ciallachadh A' Chomraich neo An Tèarmann, bhon fhacal Laideann *Sanctuarium*. Thathar ag ràdh gu robh àite coisrigte dha na Tùsanaich an seo mus do ràinig na Spàinntich. Chaidh seapail a thogail na àite.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha  26,287 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 6,454 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.

Taobh chinnidh, 's e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bello (is mòran dhuibh mestizos), tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 7.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 92,9% dhe na daoine ann an El Santuario leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 91,4,7% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Ebéjico. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.

## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an El Santuario

Mapa na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Gall-Ghàidhealaibh Nuadh

'S e baile ann an Dùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh a tha ann an **Gall-Ghàidhealaibh Nuadh** (Beurla: *New Galloway*). Tha Clachan Eòin gu tuath air a' bhaile agus tha Baile MhicIllFhaolain ear air. Bha daoine a' fuireach an seo anns an 13mh linn, nuair a chaidh Kenmure Castle, a bha faisg air an àite, a thogail. Chuir an Viscount of Kenmure am baile air bhonn anns na 1600an. Bhon 1630 a-mach tha e na bhaile-margaidh. Ach bha Cille Chùithbeirt a tha mu 19 mìltean air falbh, a' tarraing a' chuid as motha dhen luchd-malairt. Mar sin dh'fhàs Gall-Ghàidhealaibh Nuadh gu math slaodach, an-diugh 's e sin am borgh rìoghail as lugha ann an Alba. Tha 340 duine a' fuireach an seo.

## Eachdraidh
Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1930, nuair a chuireadh às dhan t-siostam.

## Ceanglaichean a-mach
* Undiscovered Scotland: New Galloway (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
La Blanca

'S e baile beag faisg air Medellín ann an Roinn Antioquia ann an Coloimbia a th'ann **La Blanca**.

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia