open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
760an

Bha na 760an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 760 is 31 an Dùbhlachd 769. 

* 760 
* 761 
* 762 
* 763 
* 764 
* 765 
* 766 
* 767 
* 768
* 769

Roinn-seòrsa:8mh Linn
*
960an

Bha na 960an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 960 is 31 an Dùbhlachd 969. 

* 960 
* 961 
* 962 
* 963 
* 964 
* 965 
* 966 
* 967 
* 968
* 969

Roinn-seòrsa:10mh Linn
*
270an

Bha na 270an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 270 is 31 an Dùbhlachd 279. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
* 270 
* 271 
* 272 
* 273 
* 274 
* 275 
* 276 
* 277 
* 278
* 279

Roinn-seòrsa:3mh Linn
*
370an

Bha na 370an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 370 is 31 an Dùbhlachd 379. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
*370 
*371 
*372 
*373 
*374 
*375 
*376 
*377 
*378
*379

Roinn-seòrsa:4mh Linn
*
860an

Bha na 860an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 860 is 31 an Dùbhlachd 869. 

* 860 
* 861 
* 862 
* 863 
* 864 
* 865 
* 866 
* 867 
* 868
* 869

Roinn-seòrsa:9mh Linn
*
570an

Bha na 570an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 570 is 31 an Dùbhlachd 579. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
*570 
*571 
*572 
*573 
*574 
*575 
*576 
*577 
*578
*579

Roinn-seòrsa:6mh Linn
*
670an

Bha na 670an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 670 is 31 an Dùbhlachd 679. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
* 670 
* 671 
* 672 
* 673 
* 674 
* 675 
* 676 
* 677 
* 678
* 679

Roinn-seòrsa:7mh Linn
*
770an

Bha na 770an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 770 is 31 an Dùbhlachd 779. 

* 770 
* 771 
* 772 
* 773 
* 774 
* 775 
* 776 
* 777 
* 778
* 779

Roinn-seòrsa:8mh Linn
*
870an

Bha na 870an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 870 is 31 an Dùbhlachd 879. 

* 870 
* 871 
* 872 
* 873 
* 874 
* 875 
* 876 
* 877 
* 878
* 879

Roinn-seòrsa:9mh Linn
*
970an

Bha na 970an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 970 is 31 an Dùbhlachd 979. 

* 970 
* 971 
* 972 
* 973 
* 974 
* 975 
* 976 
* 977 
* 978
* 979

Roinn-seòrsa:10mh Linn
*
470an

Bha na 470an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 470 is 31 an Dùbhlachd 479. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
* 470 
* 471 
* 472 
* 473 
* 474 
* 475 
* 476 
* 477 
* 478
* 479

Roinn-seòrsa:5mh Linn
*
280an

Bha na 280an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 280 is 31 an Dùbhlachd 289. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
* 280 
* 281 
* 282 
* 283 
* 284 
* 285 
* 286 
* 287 
* 288
* 289

Roinn-seòrsa:3mh Linn
*
380an

Bha na 380an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 380 is 31 an Dùbhlachd 389. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
*380 
*381 
*382 
*383 
*384 
*385 
*386 
*387 
*388
*389

Roinn-seòrsa:4mh Linn
*
480an

Bha na 480an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 480 is 31 an Dùbhlachd 489. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
*480 
*481 
*482 
*483 
*484 
*485 
*486 
*487 
*488
*489

Roinn-seòrsa:5mh Linn
*
580an

Bha na 580an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 580 is 31 an Dùbhlachd 589. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
*580 
*581 
*582 
*583 
*584 
*585 
*586 
*587 
*588
*589

Roinn-seòrsa:6mh Linn
*
680an

Bha na 680an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 680 is 31 an Dùbhlachd 689. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
* 680 
* 681 
* 682 
* 683 
* 684 
* 685 
* 686 
* 687 
* 688
* 689

Roinn-seòrsa:7mh Linn
*
780an

Bha na 780an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 780 is 31 an Dùbhlachd 789. 

* 780 
* 781 
* 782 
* 783 
* 784 
* 785 
* 786 
* 787 
* 788
* 789

Roinn-seòrsa:8mh Linn
*
350an

Bha na 350an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 350 is 31 an Dùbhlachd 359. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
*350 
*351 
*352 
*353 
*354 
*355 
*356 
*357 
*358
*359

Roinn-seòrsa:4mh Linn
*
290an

Bha na 290an, sa 3mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 290 is 31 an Dùbhlachd 299. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
* 290 
* 291 
* 292 
* 293 
* 294 
* 295 
* 296 
* 297 
* 298
* 299

Roinn-seòrsa:3mh Linn
*
390an

Bha na 390an, sa 4mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 390 is 31 an Dùbhlachd 399. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
*390 
*391 
*392 
*393 
*394 
*395 
*396 
*397 
*398
*399

Roinn-seòrsa:4mh Linn
*
490an

Bha na 490an, sa 5mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 490 is 31 an Dùbhlachd 499. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
*490 
*491 
*492 
*493 
*494 
*495 
*496 
*497 
*498
*499

Roinn-seòrsa:5mh Linn
*
590an

Bha na 590an, sa 6mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 590 is 31 an Dùbhlachd 599. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsan

## Bliadhnaichean
*590 
*591 
*592 
*593 
*594 
*595 
*596 
*597 
*598
*599

Roinn-seòrsa:6mh Linn
*
690an

Bha na 690an, sa 7mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 690 is 31 an Dùbhlachd 699. 

## Tachartasan

## Brèithean

## Bàsaichean

## Bliadhnaichean
* 690 
* 691 
* 692 
* 693 
* 694 
* 695 
* 696 
* 697 
* 698
* 699

Roinn-seòrsa:7mh Linn
*
790an

Bha na 790an, sa 8mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 790 is 31 an Dùbhlachd 799. 

* 790 
* 791 
* 792 
* 793 
* 794 
* 795 
* 796 
* 797 
* 798
* 799

Roinn-seòrsa:8mh Linn
*
880an

Bha na 880an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 880 is 31 an Dùbhlachd 889. 

* 880 
* 881 
* 882 
* 883 
* 884 
* 885 
* 886 
* 887 
* 888
* 889

Roinn-seòrsa:9mh Linn
*
980an

Bha na 980an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 980 is 31 an Dùbhlachd 989. 

* 980 
* 981 
* 982 
* 983 
* 984 
* 985 
* 986 
* 987 
* 988
* 989

Roinn-seòrsa:10mh Linn
*
890an

Bha na 890an, sa 9mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 890 is 31 an Dùbhlachd 899. 

* 890 
* 891 
* 892 
* 893 
* 894 
* 895 
* 896 
* 897 
* 898
* 899

Roinn-seòrsa:9mh Linn
*
990an

Bha na 990an, sa 10mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 990 is 31 an Dùbhlachd 999. 

* 990 
* 991 
* 992 
* 993 
* 994 
* 995 
* 996 
* 997 
* 998
* 999

Roinn-seòrsa:10mh Linn
*
722

**722** 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* Ban-ìompaire Gemmei à Iapan (rug: 661)

Roinn-seòrsa:720an
661

**661** 

## Tachartasan

## Breithean
* Ban-ìompaire Gemmei à Iapan (bàs: 722) 

## Bàsan

Roinn-seòrsa:660an
Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba

Tha **Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba** na phàrtaidh poileatagach ann an Alba. Tha PSA a' seasamh airson Alba neo-eisimeileach sòisealach a dhèanamh mar pàirt na shabaid air feadh an t-saoghal an aghaidh calpachais. Tha am pàrtaidh an sàs anns na h-iomairtean ionadail, nàiseanta agus eadar-nàiseanta an aghaidh gabhail-brath agus eu-ceartais.Tha freumhan aig Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba air an taobh chlì den seann pàrtaidh Làboraich.

Chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh mar toradh dhan cìs-ceanna a chuir an Riaghaltas aig Margaret Thatcher air Alba an 1988. Bha beachd làidir an Alba gun robh mi-cheartas anns an nos-cise seo, o chionn 's gu robh e a' cur eallach nas truime air daoine bochda na air daoine beartach. Chuir mòran daoine an aghaidh agus dhiùlt cuid am pàigheadh ('s a' chiad dol a-mach co-dhiù). Is ann a' Phollokshields an Glaschu a nochd an diùltadh as làidir, fo cheannard Tómas Sheridan a bha fada ri taobh chlì a' phartaidh Làboraich, choisinn e cliù air sgath a làidiread 's an stri shiud, a dh'adhbharaich 's na bliadhnaichean as deidh guth polataigeach (fo bratach a' phartaidh a stèidhich e) ri na daoine as na sgìrean bu mhìosail an Alba.

* Airson biadh an asgaidh beathachail airson a h-uile sgoilear ann an Alba. 
* Airson a' cur às don ath-gabhalaichean. 
* Airson cìs-sheirbheis - siostam eile cheart an àite ris a' chìs-chomhairle gun dèan na beartaich an cuid a phàigheadh. 
* Airson taigheadas ciatach le gach. - Cuir an aghaidh reic thaighean-chomhairle. 
* Sgur na prìobhaideachadh air seirbeisean-comanta. 
* Lagha-drogaichean ath-leasachadh - geàrr a' cheangail leis na luchd-malairt - cainb-lus a dhèanamh laghail. 
* Cuir an aghaidh gràin-chinnidh - tha fàilte air luchd-siubhal chomraich. 
* Cuir an aghaidh cogaidh - Sgur a' chogaidh aig Blair is Bush. 
* Dìlseachd le feadhainn a' strì airson ceartas air feadh an t-saoghal - an am Palestine, Colombia agus àiteachan eile air tuilleadh. 

Airson nan taghaidhean 2016 tha AM PPA na phàirt RISE, caidreachas na làimhe chlì.
## BPA PSA

* Rosaidh Nì Chathàin Glaschu 
* Cailean Fox Lodainn
* Frangag Nì Chorràin Alba an Iar 
* Carolyn Leacaidh Alba Mheadhanach

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Pàrtaidh Shòisealach na h-Alba

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba
Cuspairean fuaim-eòlais

## C

*Coireall còsagail
*Coireall na cìche-shluagain

## F

*Fuaim eugsamhail

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Roinn-seòrsa:Fuaim-eòlas
Nìgeiria

'S e dùthaich ann an Afraga-an-iar a tha ann an **Nìgeiria** (gu h-oifigeil: **Poblachd Caidreachail Nìgeiria** ) neo **Nigeria**. 'S e an àireamh-shluaigh as motha ann an Afraga a th' aice. Tha crìochan aice le Beinin san iar, Nìgeir ann an taobh tuath, Gini ann an taobh a deas agus an t-Siad is Camarun san ear. O chionn 1991, 's e Abuja am prìomh-bhaile aice, roimhe sin, b' e Lagos a bha ann.

## Bailtean mòra
Seo liosta na bailtean as motha ann an Nìgeiria:
* Lagos
* Kano
* Ibadan
* Kaduna
* Port Harcourt
* Benin City
* Maiduguri
* Zaria
* Aba
* Ilorin

## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil Riaghaltas Nìgeiria

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Nigeria
Green Day

'S e còmhlan-ciùil punc a th’ ann an **Green Day** (Gàidhlig: Latha Gorm). O chionn goirid, rinn iad connspaid mòr le òran mu George W. Bush, *American Idiot*.

Roinn-seòrsa:Punc
An Ruis

'S e an dùthaich as motha san t-saoghal a tha san **Ruis**  neo **Ruisia**  
(Beurla *Russia* ("Ruisia"); Ruiseis: Росси́я, eadar-litreachadh: *Rossiya* neo *Rossija*). 'S e "An Caidreachas Ruiseanach" gu h-oifigeil (Ruiseis: Росси́йская Федера́ция, eadar-litreachadh *Rossiyskaya Federatsiya* no *Rossijskaja Federacija*). 'S e Ruisis an cànan oifigeil, a bhruidhneas san dùthaich air fad. Cleachdar an Aibidil Cirilleach. Ach tha 27 cànanan oifigeil eile ann, tha sin a' crochadh air an roinn far a bheilear.

## Eachdraidh

A-rèir beul-aithris chaidh an Ruis a stèidhicheadh ann an Kyiv leis na Lochlannaich anns an 9mh linn.
Dh'fhàs an Ruis Crìostail anns an 10mh linn.

Lunn na Mongolaich, air an robh na Tartaraich, air an Ruis eadar 1237 is 1240. An dèidh sin, chaidh Mosgo am baile as cudromaiche le Ivan I na Ruise mar Phrionnsa Mòr. Fhuair Ivan III na Ruise buaidh air na Tartaraich aig Blàr na h-Ugra ann an 1480. Chaidh Ivan IV na Ruise na Ìmpire ann an 1547 is riaghlaich e le uabhas an dùthaich. 

Riaghlaich na Romanovaich eadar 1613 nuair a chaidh Mìcheil Romanov a thaghadh mar Ìmpire is 1917. Stèidhich Peadar Mòr na Ruise Sankt Peterburg is ath-thogail e an eaglais, an t-seirbheis catharra, an t-arm is a' chabhlachd. Shabaidich an Ruis anns a' cho-bhanntachd an aghaidh Napoleon is na h-aonar an aghaidh Breatainne agus an Ìmpire Otomanach ann an Cogadh a' Chrimea, agus an aghaidh na Seapaine ann an 1904–1905. An dèidh sin bha rèabhlaid ann an 1905 is stèidhich Nikolai II pàrlamaid, an Duma, agus bun-reachd.

Bha an Ruis na pàirt dhen Aonadh Sobhiat eadar an rèabhlaid ann an 1917 anns an deach an stàit na phoblachd, agus 1991.

## Cruinn-eòlas
Tha an cuid as motha na dùthcha na laighe ann an Àisia, ach tha pàirt ann, a tha ceangailte leis an Roinn-Eòrpa.

Bhuannaich an Ruis na ranntairean a chaidh nan Eastònia agus An Laitbhe bhon Suain ann an 1721. Eadar 1772 is 1814 cheannsaich an Ruis Crimea, an Ucràin, A' Chairtbheil, A' Bhealaruis is Moldàibhia, agus meadhan Àisia ann an 1864/1865.
Cheannaich na Stàitean Aonaichte Alasca ann an 1867.
Chaill an Ruis Eastònia, an Laithbhe is Liotuàinia anns an rèabhlaid is chaidh na ranntairean eile nam poblachdan mar phàirt dhen Aonadh Sobhiat.

Tha mòran aibhnichean ann an Ruis. Tha lochan mòra ann cuideachd:
* Loch Baikal
* Loch Ladoga 
* Loch Onega

Seo liosta nam bailtean as motha na Ruise:
* Mosgo
* Sankt Peterburg
* Novosibirsk
* Yekaterinburg
* Kazan
* Nizhny Novgorod
* Chelyabinsk
* Ufa
* Krasnodar
* Samara
* Rostov na Donu
* Omsk
* Khabarovsk

Tha 83 roinnean no cuspairean feadarail anns an Ruis, no 85 a rèir na Ruise fhèin air sgàth 's gu bheil an Ruis a' cunntadh Crimea is Sevastopol.

## Daoine ainmeil
* Nikita Hruŝëv
* Valery Leontiev
* Iosif Stalin
* Fyodor Dostoyevsky
* Vladimir Lenin
* Vladimir Putin
* Leon Trotsky
* Mikhail Gorbachev
* Mikhail Bakunin
* Lev Tolstoj
* Aleksandr Solzhenitsyn
* Alexei Navalny

## Faic cuideachd
* Blàr Stalingrad
* CB Kuban Krasnodar

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Eaconomaidh anns an Ruis

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
*
Aibidil Eadar-nàiseanta Fogharach

Tha an "Aibidil Eadar-nàiseanta Fhuaim-eòlach" (Beurla: "International Phonetic Alphabet", neo "IPA") na dòigh-sgrìobhaidh, a tha cumanta ann an sgrùdadh na cànanan. Ged a tha ceangail soilleir aige leis an aibidil Laidinneach, tha e gu tur eadar-dhealaichte.

## Ceanglaichean a-mach
### Goireasan taice airson IPA a sgrìobhadh air an Eadarlìon
* aig rishida.net
* aig westonruter.github.com
* aig ipa.typeit.org

Roinn-seòrsa:Aibidil
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Coireall na cìche-shluagain

Tha an **coireall na cìche-slugain** 'na sheòrsa na connraige, air chleachdadh ann an roinn nan cànanan air bhruidhinn. Tha , "R" beag, an samhla san Aibidil Eadar-nàiseanta Fogharach gu bheil a' comharradh an fuaim seo. Tha R an samhla na X-SAMPA. Tha a' chonnrag seo aon nan roinn gur air chantainn ris an R sgòrnanach. 

## Feartan
Feartan an coirill na cìche-slugain:

* Tha a dhòigh na labhairt 'na coireall, a' ciallachadh gu bheil e air chruthachadh leis na luasgain a inneil na labhairt (sa' chùis seo, a' chìoch-shlugain). 
* Tha a àite na labhairt na cìche-slugain, a' ciallachadh gu bheil e a' chìoch-shlugain a tha a' crith. 
* Tha a sheòrsa na fuaimneachadh leis a' ghuth, a' ciallachadh gu bheil na fillidhean a' ghutha a' crith fad na labhairt. 
* Tha e 'na chonnrag labhairteach, a' ciallachadh gur adhar saor a theicheadh tron bheul.
* Tha e 'na chonnrag mheadhanach, a' ciallachadh gu bheil e air chruthachadh le a' leigeil an sruthadh-adhair a shruthadh thar an meadhain na teanga, an àite nan taobhan.
* Tha an inneal sruthadh-adhair dol-a-mach sgiamhach, a' ciallachadh gu bheil e air labhairt leis a' bhruthadh an adhair a-mach nan sgiamhan agus tron slighe guthach, an àite na as an sgòrnan no am beul.

## Far an gur e air lorgadh
Tha ainneamh an coireall na cìche-slugain a-muigh na Roinn-Eòrpa. Tachraidh e ann an roinn nan seòrsaichean an Abchansaise agus ann an Eabhra Aisceanasaidheach. Ann an Lakotais, tha an coireall na cìche-slugain fuaim eugsamhail an suathaidh air labhairt na cìche-slugain, air chleachdadh ro /i/.

Air an Roinn-Eòrpa, tha e a' nochdadh gun do thòisich e 'san Fhraing, à far an sgaoil e ri Gearmailtis choitcheann, a' chuid as motha nan dual-chainntean na Gearmailtise, roinn nan dual-chainntean na h-Òlaindis, roinn nan dual-chainntean Eadailtise a Tuath, agus na dual-chainntean Suainise a Deas agus Nirribhise a Deas. Ann am cuid an àite seo, tha e o chionn air a choisinn suathadh na cìche-slugain fuaim eugsamhail, a tha air ghabhail os làimh gu h-iomlan ann an Olaindis choitcheann agus Danmhairgis. Tachraidh e cuideachd am measg nan luchd-labhairt de cànanan eile, nuair bidh liotachd aig daoine gun nì a' fuaimneachadh an coireall còsagail nas fheàrr doirbh no neo-chomasach (ged tha seo leasaichte gu tric le obair-lèighe bheag no teagasg). 'S dòcha tha Lenin 'na Ruiseanach as ainmeile a chleachdadh an coireall na cìche-slugain.

'S e fìor-ainneamh airson cànanan a chur tuilleadh na aon coireall taobh ri taobh. Ge tà, cuiridh fileantaich nas sine na nan dual-chainntean an Ear Ocsiteanaise an coireall na cìche-slugain agus an coireall còsagail taobh ri taobh, mar eisimpleir ann an  *slàn* agus  *darach*.

## Seallaibh cuideachd
* Clàr nam cùisean an eòlais-fhogharachd

Roinn-seòrsa:Coireall
Roinn-seòrsa:Connragan na cìche-slugain
Atomgevitter

'S e còmhlan-ciùil punc no hardcore thrash a th' ann an **Atomgevitter** agus ‘s ann à Glaschu agus Fìobha a tha iad.  'S e còmhlan Beurla a bh' ann o thùs, ach thar na bliadhnaichean, tha iad air barrachd agus barrachd òran Gàidhlig a sgrìobhadh, a chluich agus a chlàradh.

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Ecsodus

'S e an dàrna leabhar den Torah, Tanach agus an Seann Tiomnadh a tha ann an **Ecsodus** (Eabhra:|שמות|, Greugais: ἔξοδος "falbh").

Tha e mu dheidhinn an t-am a dh'fhàg na tràillean Israelitich as an Èiphit fo Mhaois.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Genesis

'S e a chiad leabhar den Bhìoball a tha ann an **Genesis** (Eabhra:|בראשית| "bereshit", Greugais: Γένεσις, a' ciallachadh "breith", "cruthachadh", "cuis", agus "toiseach"). Thàinig an t-ainm bhon toiseach an leabhar ann an Eabhra:

:*Anns an toiseach chruthaich [[Dia]] na [[nèamh]]an agus [[an talamh]]*

'S e leabhar fada a tha ann, agus a-rèir dualchas 's e Maois a rinn e, ach tha e cinnteach san latha an diugh gun do rinn iomadh sgrìobhadairean e.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Lebhiticus

Se an treasamh leabhar den Torah, Tanach agus an Seann Tiomnadh a tha ann an **Lebhiticus**. Thàinig an t-ainm as an Laideann *Liber Leviticus* a thàinig on Ghreugais (το) Λευιτικόν.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Iosua

'S e an siathamh leabhar den Bhìoball is an Tanach a tha ann an **Iosua** (Eabhra: *Sefer Y'hoshua* ספר יהושע)

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Àireamh (Bìoball)

'S e an ceathramh leabhar den Bhìoball a tha ann an **Àireamh**. Se *ba-midbar* במדבר, i.e., "anns an fhàsach" a tha ann an Eabhra. Ann an Septuagint, se *Arithmoi* ("Àireamhan") a tha air, agus 's e seo an tiotal àbhaisteach aige.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Deuteronomi

'S e an còigeamh leabhar den Bhìoball a tha ann an **Deuteronomaidh**. 'S e ***Devarim*** דברים ("briathran"), a tha air ann an Eabhra, a thàinig as an toiseach "Eleh ha-devarim" ("Is iad seo na *briathran*"). Mar am facal *logos*, is urrainn do "devarim" a ciallachadh "labhairtean" 7c.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Britheamhan

'S e an seachdamh leabhar den Seann Tiomnadh a tha ann an **Britheamhan** (Eabhra: *Sefer Shoftim* ספר שופטים).

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
1 Samuel

'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha sa **chiad leabhar Shamueil** (Eabhra: *Sefer Sh'muel* ספר שמואל), don ainm, air mhodh eile **ciad Leabhar nan Rìgh** (an còmhnaidh 1 Rìghrean).

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Rut

Tha **Rut** (Eabhra: מגילת רות, *Megilat Rut*, "rola Rut") na leabhar ann an Seann Tiomnadh agus an Tanach. 'S e fear de na leabhraichean as giorra ann an sgriobtar Iùdhach is Crìosdail; chan eil ach 4 caibideil aige.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
1 Rìghrean

S' e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha sa **Chiad Leabhar nan Rìgh** no **Treasamh Leabhar nan Rìgh**.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
2 Samuel

'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha ann an **2 Samuel** (Eabhra: *Sefer Sh'muel* ספר שמואל), don ainm, air mhodh eile **Dàra Leabhar nan Rìgh**.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
2 Eachdraidh

Tha **Dàra Leabhar nan Eachdraidh** ann am Bioball. Se *Divre Hayyamim* a tha air ann an Eabhra, i.e., "Eachdraidh nan Làithean." Chuir Ierom an t-ainm *Chronicon* air, ann an Laideann, nuair a rinn e an Vulgate.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Frankfurt

'S e **Frankfurt** am baile as motha ann an Hessen agus ann an 2012, bha barrachd na 687,00 neach a' fuireach ann. 'S e rudeigin sònraichte a th' anns na h-àrd-togalaichean ann am meadhan a' bhaile agus mar sin 's e "Manhattan beag" an t-ainm a th' air. Air sgàth 's gu bheil Frankfurt ann am meadhan na dùthcha fhèin, 's e port-adhair mòr cudromach a th' anns a´phort-adhair ann am Frankfurt anns a´Ghearmailt agus air feadh an t-saoghail.  Tha Frankfurt faisg air Darmstadt agus Mainz.

## Daoine ainmeil
* Johann Wolfgang von Goethe: (1749–1832). Sgrìobhadair.
* Carl Remigius Fresenius: (1818–1897). Ceimigear.
* Otto Hahn: (1879–1968). Ceimigear.
* Hans Fischer: (1881–1945). Ceimigear.
* Robert Aumann: (1930). Eaconamaiche.

## Bailtean co-cheangailte
*  Birmingham
*  Budapest
*  Cairo
*  Deuil-la-Barre (Le Nieder-Eschbach)
*  Dubai
*  Granada (Nicaragua)
*  Guangzhou
*  Kraków
*  Leipzig
*  Lyon
*  Milano
*  Pràg
*  Toronto
*  Tel Aviv

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Esra

'S e leabhar agus fàidh san t-Seann Tiomnadh a tha ann an **Esra**.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Eclesiastes

Tha **Eclesiastes** neo ***Qohelet*** (קהלת ) ann an Eabhra, sa Bhìoball. 'S e eadar-theangachadh Greugach a tha san tiotal.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Sailm

Tha **Sailm** (Eabhra: **תְהִלִּים** *Th'hilliym*) na leabhar san t-Seann Tiomnadh agus an Tanach.

Bhathar a' creidsinn gun do sgrìobh an Rìgh Daibhidh 73 de na 150 sailm anns a' Bhìoball. Chan eil sgoilearan an latha an-diugh dhen aona bheachd. 

## Eadar-theangachadh gu Gàidhlig

Air sgàth 's gun robhar a' creidsinn gun do sgrìobh an Rìgh Daibhidh na sailme, b' e tiotal air na ciad eadar-theangachaidhean 'Sailm Dhaibhidh'.

### Liosta de leabharaichean Sailm

* 1715. Sailm Dhaibhidh. (Do chuireadh so a ngclò a Ndùn-Edin: Le oighreachaibh Aìndra Ainderson, a mbliadhna ar Dtighearna 1715). 
::* Tiotal slàn: A meadar dhàna gaoidheilg, do rèir na heabhra: agus na translàsioin is fearr a mbéarla agus nlaidin, do thionnsgnadh le Seanadh Earraghaoidheal san bhliadhna 1659, agus anois air a ntabhairt gu crich, do chum gu dèanta an seinm a Neaglaisaibh agus a dteagh lachaibh a ghnáthuigheas an chánamhain sin. Leabhar-d aig NLS.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Isaiah

Tha an **Leabhar Isaiah** (Eabhra: *Sefer Y'sha'yah* ספר ישעיה) san t-Seann Tiomnadh.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Gnàth-fhacail

Tha **Gnàth-fhacail** (Eabhra: **מִשְלֵי** *Mishlay*) na leabhar ann an Seann Tiomnadh agus an Tanach.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Dàn Sholaimh

'S e leabhar anns a' Bhìoball Eabhra a tha ann an **Dàn [[Solamh|Sholaimh]]** (Eabhra שיר השירים, *Shir ha-Shirim*). Tha e anns an Tanach neo Seann Tiomnadh agus 's e fear de na còig rollan (*megillot*).

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Tuireadh

'S e leabhar anns an t-Seann Tiomnadh a tha ann an **Tuireadh** (Eabhra איכה ʾēḫā(h), Eikha) no **Tuireadh Ieremiah**.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Ieremiah

'S e leabhar den t-Seann Tiomnaidh a tha ann an **Ieremiah** (ספר יִרְמְיָהוּ, *Yirmiyahu* ann an Eabhra).

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Ioel

'S e leabhar ann an t-Seann Tiomnadh a tha ann an **Ioel**. 'S e fear de na dà fhàidh dheug a tha ann an Ioel an duine.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Hosea

'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh a tha ann an **Hosea** (הוֹשֵׁעַ ).

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Amos

'S e leabhar anns an t-Seann Tiomnadh a tha ann an **Amos**. 'S e fear de na *[[Nevi'im]]*. Is coltach gun do sgrìobh an ùghdar ann an 750 RC neo 749 RC.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Obadiah

'S e an leabhar as giorra den t-Seann Tiomnadh, agus am Bìoball Eabhra a tha ann an **Obadiah**. Chan eil ach aon caibideil aige, agus 21 rannan. Tha "Obadiah" a' ciallachadh "fear-adhraidh an Tighearna"

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Ionah

'S e leabhar sa Bhìoball sa tha ann an **Ionah**. Tha an sgeul den Ionah agus an "t-iasg mòr" (chan eil am facal airson muc-mhara ann) gu math ainmeil.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Micah

'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann am **Micah**. A-réir dualchas, sgrìobh Micah e eadar 735-700 RC, san linntean Iotaim, Ahais is Heseciah.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Sephaniah

'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann an **Sephaniah**. Chan eil eòlas sam bith againne air Sephaniah, ach dè tha anns an leabhar fhèin.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Sechariah

'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann an **Sechariah**.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Malachi

'S e leabhar sa Bhìoball sa tha ann am **Malachi**. 'S e am fear mu dheireadh san t-Seann Tiomnadh a tha ann.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Connecticut

'S e tè den Stàitean Aonaichte a tha ann an **Connecticut**. Tha i suidhichte air oirthir an ear, agus ann an Sasainn Nuadh. Tha 3,547,097 duine a' fuireach anns an stàite. Tha Hartford na prìomh-bhaile ach 's e Bridgeport am baile as motha a tha ann an Connecticut. Tha Connecticut aon de na 13 tìrean-imrich a bha a' sabaid an-aghaidh smachd na Breatannaich anns an Ar-a-mach Ameireaganach. Chaidh Oilthigh Yale, oilthigh gu math ainmeil san làithean an-diugh, a' stèidheachadh ann an Connecticut ann an 1701. Tha e air a bhith na stàit bho 9 am Faoilleach 1788. 

## Bailtean Eile
* Bridgeport
* Hamden
* Hartford
* New Haven
* Stamford
* Westport
## Daoine Ainmeil
*P. T. Barnum
*Ernest Borgnine
*George W. Bush
*Katharine Hepburn
*Christopher Lloyd
*Robert Mitchum

## Iomraidhean



Image:Barndoor Hills original.JPG
Image:Five Mile Point Light - New Haven CT.jpg
Image:Yale University Old Campus.JPG


*Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte‎
**
Nahum

'S e leabhar sa Seann Tiomnadh sa tha ann an **Nahum**, agus fear de na mion-fhàidhean. Tha an leabhar eadar Micah is Habacuc. Sgrìobh e mu dheireadh Impire Asirianach, agus am prìomh-bhaile aice, Nineveh sa stoidhle bàrdail.

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Habacuc

'S e leabhar san t-Seann Tiomnadh sa tha ann an **Habacuc** (Eabhra: חֲבַקּוּק *chavaqquq*).

Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Muc-mhara

'S e mamal mòr a tha ann am **muc-mhara**, a bhios a' fuireach sa mhuir (iolra: muic-mhara). Ged a tha e coltach ri iasg, chan e iasg a tha ann idir. 

* muc-bhiorach

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2019-12-02: “Cnap-sgudail” ann am muc-mhara *(aithris-bhideo 1:51)*

Roinn-seòrsa:Muc-mhara
Roinn-seòrsa:Mamalan
Òigeachd

Mar as trice bidh òigeachd co-cheangailte ri deugairean, ach faodaidh na h-abairtean corporra, saidhgeòlach no 
cultarach tòiseachadh nas tràithe agus faodaidh iad crìochnachadh nas fhaide air adhart. 

Gu tric, cuirear an t-ainm "inbheach òg" air deugairean, ach feumar aideachadh gu bheil diofar mòr eadar duine aig trì deug agus naoi deug. 

## Lagh na h-Alba
* 16: Pòsadh/fèis laghail
* 17: Dràibheadh
* 18: Aois a dh'inbheach na lagh

## Aistidhean eile
* Inbheach 
* leanabh 
* naoidhean 
* Pàiste
## Ceanglaichean a-muigh
*Turas na h-òige.https://www.sexualwellbeing.ie/for-parents/busy-bodies-irish-language.pdf

Roinn-seòrsa:Òigeachd
Jogaila

B' e Àrd-rìgh Liotuàinia (1377–1386), Rìgh na Pòlainn (1386–1434) agus Diùc Mòr Liotuàinia (1386–1434) **Jogaila** no **Władysław II Jagiełło** (Vilnius mu 1351 – Gorodok, 1434). B' e am mac as sine aig Àrd-rìgh Algirdas a bh' ann. Chuir e air bhonn uachdaranachd nan Jagiellonowie (Pòlais) neo nan Jogailaičiai (Liotuànais) mar theaghlach riaghlaidh. Thug e còirichean do Łódź ann an 1423 agus do Lublin ann an 1398.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean na Pòlainne
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Daoine à Liotuàinia
Radio nan Gàidheal

'S e stèisean-rèidio a tha ann an **BBC Radio nan Gàidheal**.

## Eachdraidh

Chaidh a' chiad phrògram Gàidhlig (seirbhis adhraidh) a chraobh-sgaoileadh air an rèidio anns an Dùbhlachd 1923.  Ach bha bliadhnaichean mhòra ann gus an d'fhuair na Gàidheal seirbheis rèidio a bha an ìre mhath nàiseanta *agus* cunbhalach.

Tha na cinn-là gu lèir ann an eachdraidh na seirbhis ri leughadh ann an loidhne-tìm a BhBC agus chan eil adhbhar ann an cuir sìos ann an seo. Chì thu an fhiosrachaidh aig www.bbc.co.uk.

An-diugh, bho stiùireadh Ceannard na Roinn na Gàidhlig Mairead Màiri Moireach, tha RnG a' craoladh bho 0730 gu 2300 gach là Diluain gu Dihaoine, ach a-mhàin beàrn bheag eadar meadhan-là agus 2f.

## Prògraman

Seo sùil air cuid dhe na prògraman a tha rin cluinntinn air BBC Radio nan Gaidheal.

* Aithris na Maidne
* Coinneach MacÌomhair
* Mire ri Mòr
* Caithream Ciùil
* Grinneas Ciùil
* Crùnluath
* Ceòl is Dùthcha
* Aithris an Fheasgair
* Siubhal gu Seachd
* Ràpal

## Ceanglaichean a-muigh

BBC Radio nan Gàidheal

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:BBC
Coinneach MacÌomhair

Tha **Coinneach MacÌomhair** na chraoladair sa Ghàidhlig. Bha e na dheasaiche a' Ghasaet Steornabhaigh agus tha e a' fuireach faisg air a' Bhac ann an Eilean Leòdhais.

## Uairean

Tha Prògram Choinnich ri chluinntinn air BBC Radio nan Gaidheal bho Dhiluain gu Dihaoine, eadar 9m agus 10m.  Tha ath-chraoladh den phrògram a' dol a-mach aig 9f den aon là.

## Cuspair a' Phrògraim

Tha am prògram ann an cruth "iris" mar as trice, le Coinneach a' togail cuspair (gu math tric, cuspair a th' anns na naidheachdan)  agus aoidhean/eòlaichean aige airson deasbad a thogail co-cheangailte ris.  

Aig amannan ge-tà tha Coinneach 's an sgioba a' falbh a-mach às an stiùidio airson prògram sònraichte a chlàradh air an dùthaich am badeigin.

## An Sgioba

### Coinneach MacÌomhair

## Làrach-lìn a' phrògraim

Tha làrach-lìn aig Prògram Choinnich far a bheil cothrom dealbhan de thachartasan sònraichte fhaicinn, beagan fiosrachaidh mun phrògram a leughadh, agus goireas "Èist a-rithist" a chleachdadh.

* Prògram Choinnich air larach linn Radio nan Gaidheal

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Craoladairean
Roinn-seòrsa:Prògraman rèidio
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
One Flew Over The Cuckoo's Nest

Tha ***One Flew Over the Cuckoo's Nest*** na nobhail le Ken Kesey a bha air fhoillseachadh ann an 1962. Tha e suidhichte ann an ionad slàinte-inntinne ann an Aimearaga. Tha e ag innse sgeulachd a' phrìomh charactair, Randall P. McMurphy, fhad 's a tha e anns ann ionad agus a' sealltainn na buaidh a th' aige air na h-euslaintich eile anns an ionad. Tha an sgeulachd air a h-innse tro shùilean caractair eile, Chief Bromden. Bha fiolm air a stèidheachadh air an leabhar ann an 1975, air a stiùireadh le Milos Forman agus le Jack Nicholson a' cluiche Randall P. McMurphy. Shoirbhich gu mòr leis an fhiolm agus bhuannaich e còig Duaisean 'Oscar'.

Roinn-seòrsa:Nobhailean
Roinn-seòrsa:Litreachas Aimeireaganach
Crìosdaidheachd

'S e **Crìosdaidheachd** (bhon Sheann Ghreugais: Χριστός, Khristos) an t-ainm a th' air an seòrsa creideamh a tha stèidhichte air Ìosa Chrìosd ; am beatha aige agus na ràdhan aige. Tha iomadach eaglais Chrìosdaidh ann leis an t-Eaglais Chaitligeach is motha. 
*Diadhaireachd an t-saoraidh

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Bànrigh Ealasaid II

'S i **Ealasaid II** (Ealasaid Alexandra Màiri; breith 21 an Giblean, 1926–8 an t-Sultain, 2022) Bànrigh an Rìoghachd Aonaichte agus iomadach dhùthcha eile mun cuairt an t-saoghal ris an canar na Riaghaltan Co-Fhlaitheas; mar eisimpleir Canada.

Gu lèir, bha i na monarc tarsainn air Antigua agus Barbuda, Astràilia, Na h-Eileanan Bhathama, Belize, Canada, Grenada, Iaimeuca, Sealainn Nuadh, Papua Gini-Nuadh, Naomh Crìstean agus Nibheis , Naomh Lùisia, Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach, Na h-Eileanan Sholaimh, Tuvalu is an Rìoghachd Aonaichte, am Breatainn Mòr agus Èirinn a Tuath.

Chaidh a h-athair, Seòras VI, a chrùnadh an deidh do a bhràthair, Eideard VIII, leigeil an cathair rìoghail seachad ann an 1936. 

Riaghail Seòras VI gu 1952 agus, an deidh do bhàsachadh (an 6mh den Gearran), chaidh a chrùn gu an nighean is sine aige; Ealasaid. Chaidh a crùnadh mar banrigh air 2 an t-Ògmhios 1953. 'S e an duine aice, a phòs i ann an 1947, am Prionnsa Philip, Diùc Dhùn Èideann agus 's ann 'on a' Ghrèig a tha e. Tha ceithir chlann aca le Teàrlach III as sine. Tha dà mhac eile aca, Anndra agus Èideard, agus aon nighean, Anna.

Chaochail i 8 an t-Sultain 2022 ann am Baile Mhorail.

## Leanabachd

'S i a' chiad leanabh a bh' aig Prionnsa Albert, Diùc York agus a bhean, Ealasaid. 'S e a h-athair an dàrna mac aig Rìgh Seòras V agus a' Bhanrigh Màiri. Rugadh i aig 2.40 sa mhadainn (GMT) air 21 dhan Ghiblean 1926 aig taigh a seanair: 17 Sràid Bruton, Mayfair, Lunnainn.

Bha aon phiuthar aice, Mairead, a bha ceithir bliadhna nas òige na i.

## Pòsadh
Thachair Ealasaid ri Prionnsa Philip ann an 1934. 

Phòs iad air 20 dhan t-Samhain 1947 ann an Westminster Abbey. Fhuair iad thairis air 2,500 prèasantan bho air feadh an t-saoghal.

Rugadh Teàrlach air 14 dhan t-Samhain 1948, agus a Bhana-phrionnsa Anna ann an 1950.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-02: Gàidhlig aig Morair Ionaid a’ Chrùin *(Dòmhnall Màrtainn air ainmeachadh mar Mhorair Ionaid sna h-Eileanan Siar)*
* **[https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/59204096 BBC Naidheachdan 2022-09-08 Ealasaid II, 1926-2022]**
* BBC Naidheachdan 2022-09-09: Baile Mhorail - dachaigh Albannach na Banrigh
* BBC Naidheachdan 2022-09-18: A’ Bhanrigh agus na h-Eileanan an Iar *(aithris-bhideo 6:22)*
* **[https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/62911710 BBC Naidheachdan 2022-09-18: Turas a Bhaile Mhorail]** *(athris-fuaime 10:44, An t-Urr Iain Urchardan ag innse mu dheireadh seachdain còmhla ris a’ Bhanrigh ann am Baile Mhorail ann an 2004)*

Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:An Teaghlach Rìoghail Breatannach
Roinn-seòrsa:Rìoghalachd
Roinn-seòrsa:Monarcan an Rìoghachd Aonaichte
Aonghas I

**Aonghas I** (no *Óengus mac Fergusso* no *Onuist map Uurguist*), Rìgh nan Cruithneach (732-761). 

Chaidh a thìodhlacadh ann an Cill Rìmhinn.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Abraham Darby

B' e maighstir-iarrainn Shasunnach a bh' ann an **Abraham Darby I** (14 an Giblean 1678 - 8 am Màrt 1717).

Rugadh esan ann an Dudley, an Siorramachd Worcester far an robh athair na ghobha-ghlasan. B' e Cuaigearan a bha ann an teaghlaich. Dh'ionnsaich e a cheàrd e fhèin, fo shaor-mhuilinn ann am Birmingham roimhe 1699 nuair a phòs e.

Thog e fhèin is a' bhean ri Bristol, far an robh e an sàs ann an obair umha. Ghluais e bho obair umha ri iarann tilgte.
Fhuair e taic de obraichean iarrainn aig Coal Brook Dale ri taobh Abhainn na Severn an 1708, far an d' rinn e poitean agus coireachan a mach à iarann "tilgte". Cha robh e fada 's na h-obraichean sin mus an do thoisich e a lorg connadh nas fheàrr (agus nas shaora) na gual-fhiodha a theasachadh na fùirneisean iarainn aige.

Lorg e gu robh gual-fhiodha freagarrach (an 1709) agus o chionn 's gu robh gual tòrr nas pailte na fiodh, dh'adhbharaich leaghadh le gual lughdachadh an pris iarrainn nuair a thoisich dòighean eile a bhi ga cleachdadh iarrann a leaghadh. Dh'adhbharaich lughdachadh a' phrìs meudachadh an fhèille airson bathair iarrainn, agus cuir seo spionnadh air leasachadh eaconomachd air feadh Breatainn. Dh'eug e an 1717, ann am Madley, Shropshire. Chaidh a thìodhlachadh anns an cladh nan Cuaigear ann am Broseley. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Cuaigearan

Tha na **Cuaigearan** nam buill de ghluasadan creideimh air a tha, gu lèir, **Comann Cràbhach nan Caraid** (Beurla: *Quakers* no *Religious Society of Friends*). Tha a' chuid as motha dhiubh gan fhaicinn fhèin mar Chrìosdaidhean; ge-tà, tha iomadh diofair eadar buidhnean sònraichte air sgàth diadhachd agus adhraidh, oir tha iad a' creidsinn ann an "solas a-staigh" aig gach ball seach ann an creudan suidhichte. San fharsaingeachd, tha iad nan sìochantairean, tha iad airson sìmplidheachd agus co-ionnannachd, agus an aghaidh innse bhreugan. Tha prionnsabalan aig coimhearsneachdan sònraichte air an cruthachadh ann an *Leabhar Smachd* (Beurla: *Book of Discipline*). Tha na leabhraichean seo air an atharrachadh bho àm gu àm agus tha caochladh ainm oifigeil eile aca, m.e. *Faith and Practice* (*Creideamh agus Cleachdadh*) no *Quaker Faith and Practice*.

Chaidh an stèidheachadh aig meadhan 17mh linn ann an Sasainn le George Fox. An-diugh, tha coimhearsneachdan nan Cuaigearan as motha anns a' Cheinia (mu 134,000), anns na Stàitean Aonaichte (mu 87,000) agus ann an Guatamala (mu 21,000). Ann an 2010, bha 14,315 Cuaigearan clàraichte anns an Rìoghachd Aonaichte, 720 dhiubh ann an Alba. Tha Sìochantas gu math cudromach dha na Cuaigearan.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Cuaigearan Breatannach (Beurla)
* Cuaigearan Albannach (Beurla)
* ''Quaker faith & practice'' aig na Cuaigearan Breatannach, 1995 (Beurla)

Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Rathad

Ann an lagh na h-Alba, chan eil ann an **rathad** ach slighe eadar da ionad phobalachd.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-08-02: Stiùireadh rathaid do luchd-turais *(aithris-bhideo 2:41 mu na rathaidean singilte)*

Roinn-seòrsa:Giùlan
Seattle, Washington

Tha **Seattle** (uaireannan "Siatail"), na bhaile mòr ann an stàit Washington, Na Stàitean Aonaichte. 'S e 573,911 àireamh-shluaigh a' bhaile fhèin le King County a toirt a-steach mu 1,737,034 gu lèir. Tha an Oilthigh Washington suidhichte ann an Seattle.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1850.

## Daoine Ainmeil
* Bill Gates (1955): Eòlaiche Choimpiutair.
* Dove Cameron (1996): Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Kobe, An Iapan
* Kaohsiung, Taidh-Bhàn
* Beersheba, Iosrael
* Bergen, Nirribhidh
* Cebu, Na h-Eileanan Filipineach
* Chongqing, An t-Sìn
* Christchurch, Sealainn Nuadh
* Daejeon, Coirèa a Deas
* Gaillimh, Éirinn
* Gdynia, A' Phòlainn
* Haiphong, Bhiet-Nam
* Limbe, Camarun
* Mazatlán, Meagsago
* Mombasa, A' Cheinia
* Naoned, An Fhraing
* Pécs, An Ungair
* Perugia, An Eadailt
* Reykjavík, Innis Tìle
* Sihanoukville, Cambuidea
* Surabaya, An Innd-Innse
* Tashkent, Usbagastàn

## Ceanglaichean a-mach
*  www.seattle.gov (Sa Bheurla)
*Làrach-lìn Slighe nan Gàidheal, buidheann Gàidhlig a' bhaile

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Washington (stàit)
Tomhais-fhearainn

Cha dèanar cairte-dhealbh eagnaidh as aonais tomhais eagnaidh de'n fhearainn a tha an cairte-dhealbh ri riochdachadh. Tha seo soilleir nuair a choimheadas sinne air cairtean-dhealbh dèanta 's na meadhan aoisean, far a bheil cruth nan eileanan agus eadhan tìrean-mòra gu math eadar-dhealaichte bho na cairtean-dhealbh a chaidh air cruthachadh nas anamoch, bho meadhan an ochdamh linn dheug (18mh linn) gu deireadh an fhicheadamh linn. Tha na dealbhan sadail a tha againn an diugh a' dearbhadh cho eagnaidh a dh'fhàs tomhais-fhearainn rè an 19mh linn agus tha na cairtean dealbh on linn sin a' dearbhadh dhuinn gu robh innealan tomhais gu math eagnaidh air cuir an gnìomh leis na luchd thomhais 's an linn sin.
## Faic cuideachd
* Acair
* Dabhach
* Damh-imir

Roinn-seòrsa:Àiteachas
Roinn-seòrsa:Aonadan tomhais
Triantanadh

Is e modh thomhais-fhearainn stèidhichte air triantan mòra a tha ann an **triantanadh** (Beurla: *triangulation*). Cruthaichear na triantan seo le tomhaiseadh bun-loidhne gu h-eagnaigh agus an uairsin le tomhaiseadh uilne bho gach ceann de'n bhun loidhne ri ionad eile aig astar bhon bhun loidhne. 
Tomhaisear na h-uilnean le inneal sònraichte air a bheil an t-ainm Teodail.

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Roinn-seòrsa:Matamataig
Puyallup, Washington

'S e baile a tha an am **Puyallup**. Tha e suidhichte ann am Pierce County, Washington, Na Stàitean Aonaichte. 'S e 33,011 àireamh-sluaigh a' bhaile.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Washington (stàit)
Teodaileach

Is e a tha ann an  **teodail** inneal-thomhais, sònraichte ri tomhais de uillnean, an da chuid, air raon co-àrd agus claonta bho raon co-àirdeach.

Bithidh luchd-innlichidh gan cleachdadh a leigeil a-mach uillnean air làrach nuair a bhitheas iad ri stacadh a-mach airson obraichean ùr.

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Roinn-seòrsa:Inneal-tomhais
Dùn Chailleann

'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an **Dùn Chailleann** (Beurla: *Dunkeld*). Tha e suidhichte ann an Athall. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 33′ 54.79″ Tuath agus  3° 35′ 11.58″  Iar. 

Ann an 2001 bha 1,005 duine a' fuireach ann an Dùn Chailleann agus Biornaim. Bha Gàidhlig aig  4.98 % de mhuinntir an àite. 

## Ceanglaichean a-muigh
* 2001 Census, Dùn Chailleann agus Biornaim 
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Baile Eòghainn

'S e baile ann an Siorrachd Rois a tha ann am **Baile Eòghainn** , **Am Baile Nodha** no **am bail' ùr** (*Evanton* sa Bheurla).  Tha e suidhichte eadar Abhainn Sgitheach agus Allt Graad, 15 mìltean (24 km) tuath air Inbhir Nis agus 6.5m (10km) ear-thuath air Inbhir Pheofharain.

Ann an 2011 bha 1379 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin.

Chaidh am baile a chruachadh ann an 1810 le uachdaran Alexander Fraser (b' e *Evan* an t-ainm a bh' air a mhac).  Bha poblach srathan an iar a' gluasadh a-staigh a sin. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Oilthigh Dhùn Èideann

S' e **Oilthigh Dhùn Èideann** an t-oilthigh as motha ann an Dùn Èideann agus an dara fear as motha ann an Alba. Chaidh a stèidheachadh ann an 1592. Tha e air a mhothachadh gu h-eadar-nàiseanta airson an teagaisg agus an rannsachaidh anns am bi e an sas. B' e Oilthigh Dhùn Èideann an ceathramh oilthigh a chaidh a stèidheachadh ann an Alba, agus mar sin tha e na phàirt de sheann oilthighean na h-Alba. Tha an t-oilthigh am measg nan feadhna as treasa agus as ainmeile anns an t-saoghal agus tha e an-dràsta an lùib nan 25 gràinnean-mullaich de dh'oilthighean.

 

## Seann Oileanaich Oilthigh Dhùn Èideann
Daoine le ceangal ri Oilthigh Dhùn Èideann:
*Ásgeir Ásgeirsson
* Alexander Graham Bell
* Iain Frangan Caimbeul (Iain Òg Ìle),  sgoilear beul-aithris agus deasaiche nan leabhraichean 'Sgeulachdan Gaidhealach' no *Popular Tales of the West Highlands*.
* Charles Darwin
* Arthur Conan Doyle
* David Hume
* George Elder Davie, feallsanaiche
* Seumas Mac a' Phearsain
* Donnchadh MacCoinnich
* Somhairle MacGill-Eain
* Màrtainn MacGilleMhàrtainn, sgrìobhadair bhon Eilean Sgitheanach
* James Clerk Maxwell
* Walter Scott
* Robert Louis Stevenson
* James Mirrlees, eaconamaiche Albannach
* John Bannerman, eachdraiche cliùiteach na Gaidhealtachd
* Padraig Sellar
* Kitty NicLeòid, seinneadair Gàidhlig
* Iain Moireach, sgrìobhadair Gàidhlig
* Anna Latharna NicGillÌosa, seinneadair agus sgrìobhadair Gàidhlig
* Iain MacAonghais, sgoilear na Gàidhlig
* Crìsdean Dillon, craoladair agus sgrìobhadair Gàidhlig
* Dòmhnall Eairdsidh Dòmhnallach, cruinniche sgeulachdan agus beul-aithris na Gàidhlig
* David Adger,

## Luchd-teagaisg ann an Oilthigh Dhùn Èideann
* Dòmhnall Eairdsidh Dòmhnallach (1962-1994)
* Dòmhnall MacFhionghain (bho 1882-1914)
* Mairead Anna NicAoidh, cànanaiche, sgoilear na Gàidhlig
* Max Born (1936–1953)
* Ruaraidh MacThòmais (1948)

## Faic cuideachd
* Sgoil Eòlais na h-Alba

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Oilthigh Dhùn Èideann
* BBC Naidheachdan 2015-12-01: Duais ùr mar chuimhne air “Prionnsa na h-Iomain”

Dùn Èideann
Dùn Èideann
Roinn-seòrsa:Oilthigh Dhùn Èideann
Oilthigh Washington

'S e **Oilthigh Washington** an oilthigh na staite is motha ann an Seattle agus an dara tè is motha ann an Washington, agus tha 42,907 oileanaich aige. Bha Oilthigh Washington stèidhichte ann an 1854/1861 fo Isaac Stevens, riaghladair Washington. 

Daoine le ceangal ri Oilthigh Washington:
* Patrick Duffy
* Anna Faris
* Mary Maxwell Gates
* Frank Herbert
* Bruce Lee
* Kyle MacLachlan
* Jeannette Rankin
* Ann Rule

## Leugh cuideach
* Hansee Hall, tallaichean aig Oilthigh Washington

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Hansee Hall

'S e talla-fuirich aig an Oilthigh Washington, Seattle a tha ann an **Hansee Hall**. Chaidh Hansee Hall a stèidheachadh ann an 1936. Tha ceithir taighean ann: *Blaine House*, *Austin House*, *McKee House* agus *Leary House*. 

## Ceangal a-muigh
* làrach-lìn Hansee Hall

Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Whithorn

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Whithorn** (Laideann: *Candida Casa*). Tha e suidhichte aig 30 m os cionn ìre na mara, ann an ceann a deas Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975, eadar Port Rosnait agus Cille Chainneir. Tha e 305 km air falbh bho Obar Dheathain, 126 km bho Ghlaschu, 64km bho Dhùn Phris agus 126 km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Whithorn. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, leabhraichean agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. Tha Whithorn ainmeil air feadh an t-saoghail mar chreathal Chrìosdaidheachd ann an Alba.

## Freumhan an ainm
Chleachd cuid de Ghàidheil na sgìrean t-ainm *Hwiterne* (Taigh Geal) sa Beurla agus *Futarne* anns a' Ghàidhlig. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. Thathar dhen bheachd gur ann à *hvit* (geal) a tha an t-ainm sa Bheurla. Bheireadh sin *Ros Geal* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha an t-ainm ann an Laideann a' measgachadh a' Ghàidhlig *taigh* (casa) agus a' Beurla *hvit* (candida).

## Eachdraidh
Chaidh an t-àite seo a chlàradh le Ptolemy mar *Leukopibia*. Chaidh an t-ainm ùr a chlàradh airson a' chiad turas mar St. Martin's Kirk of Quitherne ann an 1497. Chuir Naomh Ninian bliadhnaichean seachad a' searmonachadh an seo Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1930, nuair a chuireadh às dhan t-siostam. Ràinig an rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Bhuirgh Rìoghail Whithorn a bhuineas Whithorn, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha 961 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 14 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla Choimhearsnachd na Machrach a Deas, ann am Whithorn. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.3 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1082mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Whithorn. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Whithorn. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 59mm eadar an Giblean (dìreach 62mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.8 °C.

## Daoine Ainmeil
*George Dickie (1912–1951): Comunnach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Planaid

'S **planaid** (bho' n Greugais Àrsaidh   (astēr planētēs), a' ciallachadh "reul shiùbhlach")
ball reul-eòlasach ann an reul-chuairt mun cuairt air rionnag.

Feumaidh am ball a bhith tomadach gu leòr agus gun dèan
iom-tharraing e (cha mhòr) cruinn, ach gun a bhith cho mòr' s gun
toisich fiùisean teas-niùclasach na bhroinn.  A bharrachd air sin,
feumaidh planaid a farsaingeachd a ghlanadh.

Chaidh am mìneachadh planaid ùr seo a ghabhail ann an 2006, agus air
sgàth na cumha mu dheireadh, chaill Pliùto inbhe planaid.

## Planaidean anns an [[Rian-grèine]]

* Mearcair 
* Ribhinn 
* An Talamh 
* Corg
* Bliogh 
* Satarn 
* Urànus
* Neiptiùn 
* (Pliùtò - o chionn goirid chanar planaid ris, ach chan eil sin oifigeil a-nis)

## Artagailean eile
* fadag
* Gealach
* reul agus rionnag
* HD 80606 b

Roinn-seòrsa:Reul-eòlas