open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Deòrsa II, Rìgh Bhreatainn is Èireann

An dàrna Rìgh Bhreatainn de theaghlach Hanòbhair, bha e na rìgh bho 1727 gu bhàs an 1760. Rugadh e sa Ghearmailt, 1683. Bha athair, a' chiad Rìgh Deòrsa, na rìgh roimhe. Chaochail a chiad-ghin mhic, Frederick, roimhe. Ach shealbhaich am mac a bu shine aig Frederick, Deòrsa, crùn Bhreatainn. Chaidh an tiotal Diùc Cumberland a bhuileachadh air Uilleam Augustus (a rugadh an 1721), am mac a b' òige leis an dàrna Deòrsa.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Doiminicia

'S e dùthaich eileanach anns a’ Mhuir Chairibianach a tha anns an **Co-fhlaitheas Dhoiminicea** neo **Dominica** (IPA: ˌdɒmɪˈniːkə). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Didòmhnaich ann an Laideann, an ceann-latha nuair a ràinig Cristoforo Colombo an t-eilean.

Tha i na laighe anns na Lesser Antilles anns a' Chairibìan eadar 
Guadeloupe san taobh tuath agus Martinique san taobh a deas.

'S e an *Sisserou parrot* an t-eun nàiseanta agus tha e ri fhaicinn air bratach na dùthcha.

Tha àiteachas agus roinn na turasachd glè chudromach airson eaconomaidh Dhoiminicia.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Uilleam Augustus, Diùc Cumberland

**'Am Feòladair**'

* Rugadh e: 1721, am mac a b'òige aig an dàrna Rìgh Deòrsa
* Na òige, bha e na àrd-oifigeach ann an Arm Bhreatainn, agus 's e a bha os cionn an airm deirg aig Blàr Chùil Lodair (1746).
* Air sgath an droch dhìol a rinneadh air na Gàidheil an lorg air a' bhlàr, fhuair e am far-ainm "am feòladair".
* Bàs:1765

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Seumas VII Alba is II Shasainn

B' e Rìgh ann an Alba is ann an Sasainn a bha ann an **Seumas VII is II**.

Rugadh e ann an 1633 is chaidh e na a rìgh Shasainn, na h-Alba is na h-Èireann) ann an 1685.
Chaidh a phutadh a-mach le ar-a-mach ann an 1688.
A-riamh bhon uair sin, ghabh a luchd-leantainn "na Seumasaich" orra fhèin agus rinn iad spàirn gus e fhèin is a shliochd a chur air ais air a' chathair.
Chaochail e ann an 1701. Bha "Seumas VIII is III" na h-oighre Seumasach ach cha do rìoghaich e riamh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean Shasainn
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Seumas VIII Alba agus III Shasainn

B' e tagarach a' chrùin Alba is Shasainn a bha ann an **Seumas Frangan Èideard Stiùbhart** (Beurla: *James Francis Edward Stuart*).

Rugadh e 10 an t-Ògmhios 1688 is bha e na oighre athar, Seumas VII is II, a chaochail an 1701.

Cha do ghabh e a-riamh sealbh air Rìoghachd Bhreatainn gu laghail - chaill athair a chrùn san Ar-a-mach Glòrmhoir, 1688. Rugadh a mhac, Prionnsa Teàrlach Stiùbhart ann an 1720, is chaochail e 1 Faoilleach 1766, air fògradh san Ròimh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Am Morair Loudoun

*Rugadh e: 1705
*Bàs: 1782
*Bha e na Dhìlseach aig àm ar-a-mach nan Seumasach 1745-1746.
*Thàinig e, air èiginn, beò slàn às Blàr Sliabh a' Chlamhain, 1745, nuair a chaidh feachd Rìgh Deòrsa a ruagadh le arm nan Seumasach.
*Fhuair e comannd feachdan Rìgh Deòrsa an ceann a tuath Alba fhad 's a bha a' chuid a bu mhotha dhe na Seumasaich air an triall gu deas. Nuair a thill na Seumasaich, thug iad buaidh air a-rithist aig Dòrnach.
*Aig àm Blàr Chùil Lodair, bha e a' cumail a chinn sìos san Eilean Sgitheanach.
*Às dèidh ar-a-mach nan Seumasach, chaidh a chur gu Aimeireaga a Tuath agus bha e os cionn feachdan Bhreatainn thall an-sin, is e a' cogadh ri na Frangaich.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Am Muir Caraibeach

'S e pàirt den Chuan Siar a tha anns **a' Mhuir Charaibeach**. (Beurla: *Caribbean Sea*). Tha an Camas Mheagsago san taobh tuath agus tha Aimearaga a Deas san taobh a deas. San iar dheas tha Aimearaga Mheadhanach agus Meagsago, san taobh tuath tha na h-eileanan Greater Antilles agus san taobh an ear tha na Lesser Antilles. 'S e aon de na marannan-sàil as motha air feadh an t-Saoghail, tha an fharsaingeachd aige cho mòr ri *2,754,000 km²* (1,063,000 sqm). Tha an t-àite as doimhne (7,686 m/25,220 ft), an Cayman Trough, eadar Cùba agus Iaimeuca. 

Tha stòras mòr ola anns a' Mhuir Charaibeach, cuirear mu 170 millean tunna a-mach às a' mhuir gach bliadhna. Tha roinn na turasachd làidir anns an Roinn Charaibeach cuideachd, m. e.: tha an *Caribbean Tourism Organization* ag ràdh gu bheil 12 millean luchd turais a' tadhal air na h-eileanan gach bliadhna agus 8 millean bàta cuairte-mara a' seòladh mun cuairt. Tha roinn iasgaich cudthromach cuideachd, tarraingear leth-mhillean tunna èisg as a’ mhuir gach bliadhna.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Taigh Rìoghail Hanòbhair

De theaghlach uasal Gearmailteach. Chaidh iarraidh air a' chiad Rìgh Deòrsa le na Cuigse gabhail ri crùn Bhreatainn nuair a theirig sliochd a' chiad pòsaidh aig Rìgh Seumas VII is II. Chumadh seo a-mach Na Stiùbhartaich agus an luchd-leantainn na Seumasaich.

## Rìghrean Bhreatainn de Thaigh Hanòbhair
* A' chiad Rìgh Deòrsa
* Deòrsa II, Rìgh Bhreatainn is Èireann
* An treas Rìgh Deòrsa
* An ceathramh Rìgh Deòrsa
* Rìgh Uilleam IV
* Bànrigh Bhictoria

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Kawagoe Matsuri

Tha an fhèill Seapanach seo a’ buntainn do 1648, agus tha e a’ gabhail ri eileamaidean a thàinig às Fèillean Spioradail Sanno agus Kanda.  Tha e air a comharrachadh mar phàirt de dhualchas prìseil slòigh na dùthcha bho chionn An Gearran, 2005. Tha an fhèill spioradail seo ceangailte ri Naomh-chobhan Hikawa, 's mar sin dheth, 's e **Kawagoe Hikawa Matsuri** (川越氷川祭）an t-ainm slàn a th’ oirre, a bhios air a cumail turas sa bhliadhna ann am Baile Kawagoe, an t-Seapan air an treasamh deireadh-sheachdainn dhen Dàmhair. 'S aithne dhi san farsaingeachd mar **Kawagoe Matsuri** (川越祭）agus 's i an fhèill as motha sa bhliadhna.

## Mìneachadh
Tha *matsuri* na fhacal Seapanais airson 'fèill'. Tha na mìltean fèillean a' tachairt air feadh Seapain, cuid dhiubh beag agus cuid dhiubh mòr.

'S e am mealladh as motha aig an fhèill seo, a' liuthad charbadan òirnealta a bhios air an tarraing le buidhnean daoine (air a bheil *Hikiko*, **曳子**), air feadh meadhan a' bhaile.　Tha mu 30 charbadan-fèille (*dashi*, **山車**) ann an Kawagoe, 's iad gu math sean. Tha pearsa doile na shuidhe air a' phàirt as àirde dhen charbad, agus tha an earrann seo a' stobadh a-mach air an earrann gu h-ìseal. Tha aon chuid sgàilean fosgailte (*ranma*, 欄間) no earrann-ùrlair far a bhios còmhlan-ciùil traidiseanta na shuidhe ann aig doras a' charbaid. Tha stoidhle a' chòmhlain-chiùil seo a' buntainn do dh'uachdranachd Tang anns an Sìn. 'S e sin gum faighear drumair, dithis chluicheadair tambairin, duiseal agus co-sheirmean, 's iad a' cluich fuinn a fhreagras dannsaichean phearsachan a th' air an sgeadachadh ann an culaidh-doile, no culaidh-leòmhainn no culaidh-mhuncaidh 's mar sin air adhart. 

## Feartan sònraichte na fèille
'S e ainm gach carbad an t-ainm a th' air a' phearsa-doile a tha na bhroinn. Tha ainm air gach fear.

'S e feart suaicheanta a' charbaid-fèille gun gabh bràigh a' charbaid a chur mun chuairt, agus 's e sin am mealladh as làidire -tarraing agus cur mun chuairt nan carbadan. Nuair a bhios carbad-fèille a bhuineas dha aon roinn a' bhaile a' gabhail seachad air fear eile, air neo, a bhios a' dlùthachadh air a' phrìomh àite-coinneachaidh, thèid an cur mun chuairt air aghaidh a chèile agus cluichidh iad ceòl ris a chèile. B' ann air a shon sin fhèin a chaidh cruth nan carbadan a dhealbhadh. 

Chan eil riaghailt sònraichte ann a rèiticheas cò bhuannaicheas no nach buannaich, ach tha seòrsa farpais ann eatarra, agus thèid buillean is ruitheam a' chiùil a bheòthachadh gu h-obann 's gu luath, fhad 's a bhios nan luchd-tarraing ri èigheachd is ri gairm-aighir. Mu dheireadh thall, gabhaidh aon charbad seachad air an fhear eile, ach uaireannan bidh tuilleadh air a dhà a th' air amais air a chèile, mar eisimpleir aig gobhal-rathad. Mar sin dheth, ma thachras sin, bidh aig cuid ri tionndadh agus a' tilleadh far an tàinig iad.

## Ceanglaichean a-muigh

*Bhideo na Fèille, Youtube
*Naomh-chobhan Hikawa, Làrach oifigeil (Seapanais)
*Làrach oifigeil Baile Kawagoe, Saitama (Beurla, Seapanais, Sìonais, Portagailis, Coirèanais)

Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Roinn-seòrsa:Fèilltean
Farsaingeachd

'S ann ann am **farsaingeachd** a tha meud geoimeatrach an uachdair, no a' chumaidh a chaidh a dhealbhadh air. Tha bun-bheachd na farsaingeachd imfhiosach, agus tha an fharsaingeachd furasta a h-annaladh, mas e cumadh sìmplidh (m.e. ceàrnag no cearcall) air plàna a th' ann. Mur h-e, is coltach gum bi feum air modhan-obrach geoimeatrais dhiofarachaidh adhartaich airson farsaingeachd uachdair annaladh.

## Farsaingeachd chumaidhean sìmplidh

### Farsaingeachd ceart-cheàrnaich

Tha ceart-cheàrnach dèante de dhà phaidhir loidhnichean dìreach co-shìnte le ceart-cheàrnan eatarra. Nam b' e faid nan loidhnichean *a* agus *b*, bhiodh an fharsaingeachd *F* na toradh:

:: F = a.b \,

### Farsaingeachd ceàrnaig

'S e seòrsa sònraichte de cheart-cheàrnach a th' ann an ceàrnaig far a bheil an aon fhaid aig gach taobh. 'S e an fharsaingeachd aice:
	
:: F = a^2 = a.a \, 

### Farsaingeachd triantain

'S e am foirmle airson farsaingeachd triantain annaladh:

:: F = \tfrac{1}{2} b.a \,

...far a bheil *b* na faid aon thaobh an triantain (bonn an triantain), agus *a* na h-àirde triantain air a tomhas gu h-ingearach ris a' bhuinn.

Tha e furasta sealltainn co às a thàinig am foirmle seo. Nam biodh *b* air a roinn an dà phàirt *b*1 agus *b*2, b' e farsaingeachd an triantain suim farsaingeachd an dà leth-cheart-cheàrnaich *BCD* agus *CDF*:

:: F = \tfrac{1}{2}a.b_1 + \tfrac{1}{2} a.b_2 = \tfrac{1}{2} a.(b_1 + b_2) = \tfrac{1}{2} a.b 

### Farsaingeachd poileagain

Feumar poileagan a roinn mar àireamh de cheart-cheàrnaich agus triantain. 'S e suim farsaingeachd nan earrainn sìmplidh seo a th' ann am farsaingeachd a' phoileagain.

 

#### Parailealogram

Faodar parailealogram a roinn an trì earrainn - ceart-cheàrnach agus dà thriantan - ach tha e nas fhasa an fharsaingeachd aige annaladh ma thèid na h-earrainn seo an ath-eagrachadh airson ceart-cheàrnaich a dhealbhadh. 

Tha an fharsaingeachd aige: 

:: F = a.b \,

...far a bheil *b* na bonn a' pharailealograim agus *a* na h-àirde aige air a tomhas gu h-ingearach ris a' bhonn.

#### Trapesium

Faodar trapesium a roinn mar cheart-cheàrnach agus dà thriantan cuideachd. Ma tha bonn an trapesium *b*, agus sin a roinn na trì pàirtean *c*, *d* agus *e*, 's e farsaingeachd an trapesium:

:: F = \tfrac{1}{2} c.a + d.a + \tfrac{1}{2} e.a = \tfrac{1}{2} a.(c + d + d + e) = \tfrac{1}{2} a.(b + d) \,

...far a bheil *b* na bonn, *d* na druim, agus *a* na h-àirde air a tomhas gu h-ingearach ri *b* (no *d*).

## Aonadan farsaingeachd

Chionns gur h-e toradh dà fhaide a th' anns an fharsaingeachd, 's e aonad faid ceàrnagaich a th' aice. 'S e am meatair (m) aonad na faide a-rèir an t-siostaim eadar-nàiseanta (an siostam SI) agus am meatair ceàrnagach (m2) aonad na farsaingeachd.

### Aonadan iomadail cumanta

::cilemeatair ceàrnagach (km2) = 106 m2.
::heactair (ha) = 104 m2.
::aire (a) = 102 m2.

### Aonadan fo-iomadail cumanta

::ciadameatair ceàrnagach (cm2) = 10-4 m2.
::milemeatair ceàrnagach (mm2) = 10-6 m2.

### Aonadan Ìmpireil

::slat ceàrnagach ≅ 0.84 m2.
::acair ≅ 0.4 ha.
::mile ceàrnagach ≅ 2.6 km2.

Roinn-seòrsa:Geoimeatras
Ulbha

'S e eilean ri taobh Muile a tha ann an **Ulbha** (Beurla: *Ulva*). Tha e ann an Earra-Ghàidheal. 

## Eachdraidh
Tha eachdraidh fhada aice agus tuineachadh air an eilean a' dol cho fada air ais ri Linn Mheadhanach na Cloiche. Tha seann làrach, Uamh 'icDhuinshleibhe ann far a bheil fuigheall o shitig shligean a' buntainn ri Linn Mheadhanach na Cloiche agus is mathaid na bu shine.

Bha Ulbha air a bhualadh gu cruaidh leis na Fuadaichean, agus an t-uachdar fhèin, fear Clarke, a' gabhail a' ghnothaich fhèin os làimh. B' e Fuadaichean Ulbha aon de na fuadaichean a bu mhiosa a thachair. A rèir cunntas-sluaigh 2011, chan eil ach 11 duine a' fuireach anns an eilean, ged a bha 16 duine a' fuireach ann an Ulbha anns a' bhliadhna 2001.

An dèidh Achd Ath-Leasachaidh an Fhearainn, cheannaich an coimhearsnachd an eilean tron Chompanaidh Coille Coimhearsnachd Taobh Iar-Thuath Mhuile on teaghlach Howard ann an 2018.

## Cruth na tìre
Tha Beinn Chreagach a' bheinn as àirde air an eilean. Tha e 313m (1027 troigh) de dh'àirde 
agus tha e suidhichte ann am meadhan an eilein.

## Daoine a rugadh ann an Ulbha
* Lachlann MacGuaire, riaghladair New South Wales 1810-1821, "Athair Astràilia" (31 am Faoilleach 1762)

## Ceanglaichean a-mach

### (sa' Ghàidhlig)
* Am Baile - Uamh air Eilean Ulbha

### (sa' Bheurla)
* The Isle of Ulva "A world apart"
* ''Now who be ye, would cross Loch Gyle?'' (Ulva) John Hannavy visits Ulva, a tiny island off the west coast of Mull Published in Scotland Magazine Issue 31 on 16/02/2007
* Mullmagic.com ''Isle of Ulva''
* ''Where the wild things are'' By Hamish Haswell-Smith
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
*
Bhanuatu

'S e dùthaich eileanach anns a'  Chuan Shèimh a tha ann am **Bhanuatu** neo **'Bhanuàtu**, ainm oifigeil: *Republic of Vanuatu* ‘sa Bheurla neo *République de Vanuatu* san Fhraingis. Tha i na laighe mu 1,750 cilemeatair air falbh san ear air Astràilia, 500 cilemeatair (310 mi) san earra-thuath  New Caledonia, san taobh an iar Fìdi agus deas air  na  na h-Eileanan Sholaimh.

Aig àm na Fraingich ‘s na Breatainnich bha ainm eile air an dùthaich: *“New Hebrides”.*

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Gleann Fhionnainn

'S e gleann ann an Loch Abar a tha ann an **Gleann Fhionghain** no **Gleann Fhionnainn** (Beurla: *Glenfinnan*). Tha e ainmeil a chionn 's gur h-ann an seo a thog am Prionnsa Teàrlach Stiùbhart a bhratach an àrd ann an 1745, agus ar-a-mach deireannach nan Seumasach air tòiseachadh agus an drochaid-rèile Ghleann Fhionnainn a' toirt an rathad iarrainn a-null a Mhalaig. A rèir beul-aithris, sheinn Alasdair mac Mhaighstir Alasdair òran aige "Teàrlach mac Sheumais," ged a bhitheadh mì-chòrdail ris an teacsa. Tha seirbheis smùide a' ruith eadar an Gearasdan agus Malaig gach samhradh.

Tha an t-ainm cuideachd a' ciallachadh baile beag aig ceann Loch Seile.
 
Chaidh tùr dreachmhor a thogail an 1815, mar chuimhneachan air fir nam fineachan Gàidhlig a thuit san ar-a-mach.

## Daoine ainmeil
* Bha Alasdair mac Mhaighstir Alasdair na neach-oideachaidh agus na cheistear aig Eilean Fhionnainn.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-04-26: Fiaradh Carragh-chuimhne Ghleann Fhionnainn
* BBC Naidheachdan 2016-07-19: Carragh-chuimhne Ghleann Fhionnainn air sgeadachadh *(aithris-bhideo 1:47)*
* BBC Naidheachdan 2019-02-12: Dùblachadh luchd-siubhail air loidhne-rèile Harry Potter

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Fionnainn
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
An Seanalair Iain Cope

Rugadh: 1690

Bàs: 1760

*Àrd-oifigeach an arm Bhreatainn

*Chaidh am feachd aige a ruagadh le arm nan Seumasach aig Blàr Sliabh a' Chlamhain, 1745. Dh'fhàg seo Alba air fad fo smachd a' Phrionnsa Theàrlaich Stiùbhairt airson greis.

Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Rèabhlaid Ghlòrmhor

Air an 10mh latha dhen Ògmhios 1688, rugadh leanabh mic do Rìgh Seumas VII Alba is II Shasainn is an dàrna bean aige, Mary of Modena a bha na Caitligeach.

Chuir seo uabhas air Pròstanaich an dà rìoghachd (Alba is Sasainn), aig an robh làmh-an-uachdair a-nis san dà dhùthaich, oir bha e ri aithneachadh gun togadh an Rìgh is a bhean an leanabh, oighre dligheach crùn Alba is crùn Shasainn, sa chreideamh caitligeach. Ged a bha Seumas air iompachadh dhan chreideamh Chaitligeach mu 1676, gu ruige 1688 's e nighean Sheumais bu shine bhon a' chiad pòsadh aige, Màiri, a chaidh a thogail na Pròstanach, a bha na h-oighre dligheach.

Chuir còmhlan de mhòr-uaislean Shasainn romhpa gun tugadh iad fiathachadh dhan Phròstanach uasal Duitseach Uilleam, Prionnsa Orains is Nassau, a bha pòsd' ri Màiri, e thighinn le chuid armachd a Shasainn gus an rìoghachd a ghabhail a-nall bho Rìgh Seumas. Air 5mh Samhain 1688, sin na rinn e.

Nuair a ràinig e, dh'fhalbh a chuid a bu mhotha dhe na h-oifigich bho arm Sheumais, agus liostaig iad an arm Uilleim. Chaill Seumas a mhisneachd agus theich e a dh'Èirinn. 

Air 4mh Giblean 1689, cho-dhùin Co-chruinneachadh Dhùn Èideann gun gabhadh iad ri Uilleam is a bhean mar Uilleam II is Màiri II Alba. Bhiodh iad nan co-mhonarc, mar a bha an Sasainn.

Chaidh an "t-ar-a-mach glòrmhoir" èigheachd air a' chàs seo, a chionn bu ghann a bha dortadh-fala ann, co-dhiù an Sasainn. Ach cha b' ann mar siud a dh'èirich do Alba no Èirinn idir idir.

## Ceanglaichean a-mach
* Eachdraidh na h-Alba, le Aonghas MacCoinnich, 1867
** Caibideil 37: Tuiteam an tighe fhuiltich
** Caibideil 38: Uilleam III agus Màiri

Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Bhreatainn
Uilleam III Shasainn is II Alba

B' e Prionnsa Orainds a riaghlaich mar Rìgh còmhla ris a bhean Màiri a bha ann an **Uilleam III Shasainn is II Alba**.

Rugadh e 14 an t-Samhain 1650, san Òlaind anns an teaghlach rìoghail Duitseach (Taigh Orange-Nassau). 'S e oghaTheàrlaich I, Rìgh Shasainn is Alba a bh' ann cuideachd. Bha e na Phròstanach eudmhor.

An 1677, phòs e Màiri, an nighean a bu shine aig Rìgh Seumas VII is II. An 1688, thugadh fiathachadh dha le còmhlan de mhòr-uaislean Shasainn e thighinn a-nall a bhith na rìgh an àite Sheumais. Rinn e sin, anns an "Ar-a-mach Glòrmhoir". Chaidh a chrùnadh na Rìgh (Uilleam III) Shasainn is Èirinn air 13mh Gearran 1689, agus chaidh a ghairm na Rìgh (Uilleam II) Alba air 11mh Giblean 1689, ann an co-bhonn le bhean, a' Bhan-righ Màiri.

Riaghlaich e bho 1689 gu a bhàs air 8 am Màrt 1702. Cha do thadhail e air Alba a-riamh.

Cha robh sliochd aig Uilleam is Màiri, mar sin shealbhaich Anne, an nighean a b' òige le Seumas, na trì rìoghachdan (Sasainn, Alba is Èirinn).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean Shasainn
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Màiri II Shasainn is Alba

B' e bànrigh Shasainn is Alba, còmhla ris a fear Uilleam a bha ann am **Màiri II**.

Rugadh i 30mh an Giblean 1662, nighean a bu shine le Seumas VII is II bhon a' chiad pòsadh aige do dh'Anne Hyde.
Phòs i Uilleam is chaidh i na Bànrigh Shasainn is Èireann 13 an Gearran 1689 is na
Bànrigh  Alba: 11mh an Giblean 1689.
Bha i na co-mhonarc an co-bhonn ri a duine. Chaidh crùn nan trì dùthchannan a thoirt air falbh bho Sheumas agus a bhuileachadh orrasan le chèile mar thoradh air an Ar-a-mach Glòrmhor, 1688

Ged a leig i an stiùir le Uilleam, chuir Màiri rian air na trì rìoghachdan fhad 's a bhiodh Uilleam thall thairis ri cogaidhean (rud a bhitheadh, gu tric).

Chaochail i gun sliochd 28 an Dùbhlachd 1694 (bha a' bhreac air greimicheadh oirre). Riaghlaich Uilleam leis fhèin às a dèidh, gus an do chaochail esan sa Mhairt 1702. Nuair a chaochail Uilleam, shealbhaich Anna, piuthar a b' òige Màiri, an crùn.

Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean Shasainn
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Anna, Bànrigh Shasainn, Alba is Èireann

B' e Bànrigh Shasainn is Alba aig àm Aonadh nam Pàrlamaid a bha ann an **Anna**.

Rugadh i ann an 1665, agus b' i an nighean a b' òige bhon a' chiad pòsadh aig Seumas VII Alba is II Shasainn.

Ann an 1702 chaidh i Bànrigh Shasainn, Alba is Èireann às dèidh bàs a bràthar-cèile, Uilleam III Shasainn is II Alba. Ann an 1707 chaidh i na Bànrigh Rìoghachd Bhreatainn agus Ban-righ Èireann, gu bàs an 1714.

'S i am monarc mu dheireadh de thaigh rìoghail nan Stiùbhartach a bha a' riaghladh am Breatainn. Ge Stiùbhartach i, cha do chòrd i ri na Seumasaich, oir shaoil iadsan gun robh Seumas mac Sheumais VII is II na oighre dligheach. Agus rud eile, cha robh sliochd aig Anne.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Roinn-seòrsa:Rìghrean Shasainn
Na h-Eileanan Sholaimh

'S e dùthaich eileanach a tha anns ** na h-Eileanan Sholaimh** (Beurla: *Solomon Islands*).  Tha i na laighe ann an Roinn a' Chuain Shèimh san taobh an ear air Papua Gini-Nuadh. Tha faisg air millean eilean ann. Tha am prìomh-bhaile, Honiara, na laighe air an Eilean Ghuadalcanal.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Gini Nuadh Phaputhach

'S e dùthaich ann an Roinn a' Chuain Sèimh a tha ann am **Gini Nuadh Phaputhach** neo **Papua Guinea Nuaidh** (Tok Pisin: *Papua Niugini*; Beurla: *Papua New Guinea*, IPA: ˈpæpjuə njuː ˈgɪni), ainm oifigeil: *Independent State of Papua New Guinea*.
Tha i na laighe anns an ear-dheas a' Chuan Shèimh air an dàrna taobh den Eilean Gini-Nuadh. 'S e tè de na dùthchannan as iol-ghneitheach air feadh an t-saoghail a th’ innte, le còrr as 850 cànanan agus coimhearsnachdan traidiseanta eadar-dhealaichte.
Tha dìreach 18% de na daoine a’ fuireach anns na bailtean. 
'S e Port Moresby am prìomh-bhaile aice.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Gini Nuadh Phaputhach
Abidjan

Is e prìomh-bhaile Côte d'Ivoire a tha ann an **Abidjan**.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Marseille
*  San Francisco (Calafòrnia)
*  São Paulo
*  Tianjin

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Abuja

Is e prìomh-bhaile na Nìgeiria a tha ann an **Abuja**. Tha Abuja 508km air falbh bho Abeokuta, 442km bho Ibadan  agus 541km bho Lagos. Tha Abuja air a bhith na phrìomh-bhaile na dùthcha bho 1991, an àite Lagos. Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 339m os cionn ìre na mara.

## Bailtean Co-cheangailte
* Brasília
* Detroit (Michigan)
* Kanpur

## Dealbhan

File: Locator Map Abuja-Nigeria.png|Suidheachadh Abujaa ann an Nìgeiria
File:Abuja.jpg|Sealladh air a’ bhaile
File:Abuja Millennium Park.jpg|Pàirc a’ Mhillenium
File:AbujaNationalMosque.jpg|Am mosg Nàiseanta


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean
Accra

Is e prìomh-bhaile na Gàna a tha ann an **Accra**
. Tha Accra 172km air falbh bho Lomé (Togo), 772km bho Ouagadougou (Burkina Faso), 557km bho Yamoussoukro (Costa Ìbhri) agus 498km bho Ibadan (Nìgeiria). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 91m os cionn ìre na mara.

## Daoine Ainmeil
*Arthur Wharton: (1865 – 1930)  A’ chiad chluicheadair ball-coise proifeiseanta a bh’ ann a-riamh.
*William Boyd: (1895 – 1972) Actair.
*Hugh Quarshie: (1954 -) Actair.
*Warren Gamaliel Kpakpo Akwei: (1923 – 2008) Ceòladair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Chicago (Illinois)
* Washington, D.C.

## Dealbhan

File:Locator Map of Accra in Ghana.PNG|Suidheachadh Accra ann an Gàna
File:Accra Skyline 2.jpg|Sealladh air a’ bhaile
File:Solnedgang på Labadi beach.jpg|An tràigh aig Labadi
File:Downtown accra.jpg|Meadhan a' bhaile


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean
Addis Ababa

Is e prìomh-bhaile na h-Itiop a tha ann an **Addis Ababa**. Tha Addis Ababa 706km air falbh bho Asmara (Eartra), 1,069km bho Mhogadishu (Somalia), 916km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 989km bho Khartoum (Sudan), 1,162km bho Nairobi (Ceinia) agus 557km bho Dhijbouti. Tha e suidhichte ann an cridhe na dùthcha, aig 2,371m os cionn ìre na mara.

## Daoine Ainmeil
*Alexander Boghossian: (1937 – 2003)  Dealbhadair.
*Senait Ashenafi: (1966 -) Actair.
*Asfa-Wossen Asserate: (1948 -) Sgrìobhadair.
*Aster Aweke: (1961 -) Bana-sheinnadair

## Bailtean Co-cheangailte
* Bangkok
* Beijing
* Cairo
* Chuncheon
* Chongqing
* Dubai
* Havana
* Istanbul
* Jeddah
* Johannesburg
* Leipzig
* Lunnainn
* Netanya
* New Delhi
* San Francisco
* São Paulo
* Stockholm
* Tel Aviv
* Toronto
* Washington, D.C.

## Dealbhan

File: Addis Abeba from Entoto 2.JPG|Am baile bho Entoto
File:Meskal square.JPG|Ceàrnag Mheskal
File:HagerFikirTheatre.jpg|Taigh-chluiche Hager Fikir
File:Arat Kilo Monument.JPG|Càrn-chuimhne Arat Kilo


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean
Algiers

Is e prìomh-bhaile Algeria a tha ann an **Algiers** (Fraingis: *Alger*; (Arabais Algereach: الدزاير, *Dzayer*).

Tha Algiers 945km air falbh bho Rabat (Maroco), 635km bho Thunis (Tuinisia), 1,019km bho Tripoli (Libia), 1,031km bho Valletta (Malta), agus 717km bho Mhadrid (An Spàinn). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, aig 224m os cionn ìre na mara. Chaochail Camille Saint-Saëns ann an Algiers ann an 1921.

## Daoine Ainmeil
* El Hadj M'Hamed El Anka: (1907 – 1978) Ceòladair.
* Andrée Esposito: (1934 -) Bana-sheinnadair Opara.
* Daniel Auteil: (1950 -) Actair.
* Assia: (1973 -) Bana-sheinnadair Opara.

## Bailtean Co-cheangailte

## Dealbhan

File:Algiers CNE-v1-p58-J.jpg|Algiers ann an 1921
|Algiers o shean
File:NOTRE DAME D'AFRIQUE.ALGER.jpg|Eaglais Fhrangach
File:Mosquée Ketchaoua.jpg|Am mosg Ketchaoua


## Ceanglaichean A-mach
* Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean
Antananarivo

Is e prìomh-bhaile na Madagascar a tha ann am **Antananarivo**. Tha Antananarivo  1,055km air falbh bho Phort Louis (Mauritius), 1,808km bho Victoria (Na h-Eileanan Sheiseall), 924km bho Moroni (Na h-Eileanan Chomoro), 1,721km bho Mhaputo (Mozambique), agus 1,563km bho Lilongwe (Malabhaidh). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, aig 1,302m os cionn ìre na mara.

## Daoine Ainmeil
*Rakoto Frah: (1923 – 2001) Ceòladair.
*Jean Joseph Rabearivelo: (1901 – 1937) Bàrd.
*Claude Simon: (1913 – 2005) Sgrìobhadair.
*Richard Ratsimandrava: (1931 – 1975) Ceann-suidhe na dùthcha.

## Bailtean Co-cheangailte
* Yerevan
* Suzhou
* Vorkuta

## Dealbhan

File:Antananarivo Four Roads c1905.jpg|Am baile ann an 1905
File:Antananarivo02.jpg|Am baile Àrd
File:Antananarivo03.jpg|Taighean
File:Lake Anosy, Central Antananarivo, Capital of Madagascar, Photo by Sascha Grabow.jpg|Loch Anosy


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean
Pàislig

Tha **Pàislig** (Beurla: *Paisley*) na bhaile ann an Siorrachd Rinn Friù, air Galldachd an iar na h-Alba. A dh'aindheoin an ainm, tha Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu ann am Pàislig. Tha am baile anns an àite-cathaireach Ghlaschu, le meadhan a' bhaile Ghlaschu 6.9 mìltean (11.1 km) air falbh gu sear. Tha Pàislig na phrìomh-bhaile dha Siorrachd Rinn Friù.

Bhathar a' smaoineachadh aig aon àm gun robh làrach an dùin Ròmanach, Vanduara (no Vandogara), a bh' ann am Pàislig. Tha seo air sgàth 's gu bheil an t-ainm Breatannach air a' bhaile (*Gwen-dwr*, "Uisge geal") coltach ris an ainm Ròmanach air a shon. Thathar a' creidsinn gun robh ainm a' bhaile agus an abhainn (Abhainn a' Chairt Bhàin) an aon rud aig an àm seo. Tha an t-ainm a' tighinn on Greugais *basilika*.

Anns an dàrna linn deug chaidh eaglais a stèidhichte agus dh'fhàs baile ma thimcheall. Am broinn linn, chaidh staid Abaid a choileanadh leis an eaglais. Dh'fhàs am baile ainmeil tron ochdamh is naoidheamh linntean deug air sgàth gnìomhachas clò, gu h-àraidh cotan leis a' phàtran shònraichte, Phàtran Phàislig.

Ged a tha e nas lugha na Glaschu, Dùn Èideann, Obar Dheathain no Dùn Deagh, 's e Pàislig an còigeamh baile as motha ann an Alba, anns a bheil tuilleadh daoine a' fuireach na Inbhir Nis no Sruighlea aig a bheil staid chathair-bhaile.

Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann am Pàislig sa bhliadhna 2013 agus a-rithist ann an 2023.

## Daoine ainmeil
* Dòmhnall Ruadh Phàislig, bàrd Gàidhlig
* Fulton Mackay
* Gerard Butler
* John Byrne
* Kari Corbett
* Jim Dewar
* Joe Egan
* Graham Fulton
* Hector Nicol
* Robert Tannahill, bàrd Albannach
* Canon Kenyon Wright, diadhach agus neach-iomairt
* Mhairi Black, neach-poileataigs

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Paraiste Phàislig
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Rinn Friù
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
*
An Tuil (fionn-sgeul)

*Is docha gu bheil thu a' lorg [[An Tuil (Duanaire)]]*

Anns a' Bhioball, a-reir Leabhar Ghenesis, bha dìle-bhaite cho mòr gun do batha i a h-uile rud air fad, ach Noah, agus an Àirc. Ach chan eil an sgeul seo, direach sa Bhioball... bha sgeulachdan coltach aig na Greugaich, Aztecaich, agus treubhan eile.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Asmara

Is e prìomh-bhaile na h-Eartra a tha ann an **Asmara**. 'S e am baile as motha anns an dùthaich cuideachd. Tha am baile suidhichte ann am meadhan na dùthcha. Tha Asmara 706km air falbh bho Addis Ababa (An Aetiòp), 1,635km bho Mhogadishu (Somalia), 1,413km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 686km bho Khartoum (Sudan), 1,862km bho Nairobi (Ceinia) agus 616km bho Dhijbouti. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha, aig 2,360m os cionn ìre na mara.

## Daoine Ainmeil
* Isayas Afewerki: (1946 – ) Ceann-suidhe Eartra.
*Hamid Barole Abdu: (1953 – ) Sgrìobhadair.
*Michael Adonai: (1962 –) Dealbhadair.
*Tedros Teclebrhan: (1983 – ) Actair às A' Ghearmailt.

## Bailtean Co-cheangailte
* Bergen
* Khartoum
* Paris

## Dealbhan

File:Asmara, moschea 01.JPG|Am baile ann an 1940
File: Axum-Panorama.jpg|Sealladh air a’ bhaile.
File: ER-Asmara.png|Suidheachadh Asmara anns an dùthaich.
File:Asmara-Panorama 3.jpeg|Taighean


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
2010an

Bidh na 2010an, eadar 1 am Faoilleach 2010 is 31 an Dùbhlachd 2019. Se an dàrna deich-bliadhna den linn

*2010 
*2011 
*2012 
*2013 
*2014 
*2015 
*2016 
*2017 
*2018
*2019

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2020an

Bidh na 2020an eadar 1 am Faoilleach agus 31 an Dùbhlachd 2029. 'S e an treas deichead den linn a th' ann.

* 2020 
* 2021 
* 2022 
* 2023 
* 2024 
* 2025 
* 2026 
* 2027 
* 2028
* 2029

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2030an

Bidh na 2030s, eadar 1 am Faoilleach 2030 is 31 an Dùbhlachd 2039. Se na treasamh deich-bliadhna den linn

*2030 
*2031 
*2032 
*2033 
*2034 
*2035 
*2036 
*2037 
*2038
*2039

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2040an

Bidh na 2040s, eadar 1 am Faoilleach 2040 is 31 an Dùbhlachd 2049. Se na ochdamh deich-bliadhna den linn

*2040 
*2041 
*2042 
*2043 
*2044 
*2045 
*2046 
*2047 
*2048
*2049

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2050an

Bidh na 2050an, eadar 1 am Faoilleach 2050 is 31 an Dùbhlachd 2059. Se na còigeamh deich-bliadhna den linn

*2050 
*2051 
*2052 
*2053 
*2054 
*2055 
*2056 
*2057 
*2058
*2059

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2060an

Bidh na 2060an, eadar 1 am Faoilleach 2060 is 31 an Dùbhlachd 2069. Se na siathamh deich-bliadhna den linn

*2060 
*2061 
*2062 
*2063 
*2064 
*2065 
*2066 
*2067 
*2068
*2069

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2070an

Bidh na 2070an, eadar 1 am Faoilleach 2070 is 31 an Dùbhlachd 2079. Se na seachdamh deich-bliadhna den linn

*2070 
*2071 
*2072 
*2073 
*2074 
*2075 
*2076 
*2077 
*2078
*2079

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2080an

Bidh na 2080an, eadar 1 am Faoilleach 2080 is 31 an Dùbhlachd 2089. Se na ochdamh deich-bliadhna den linn

*2080 
*2081  
*2082 
*2083 
*2084 
*2085 
*2086 
*2087 
*2088
*2089

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2090an

Bidh na 2090an, eadar 1 am Faoilleach 2090 is 31 an Dùbhlachd 2099. Se na naoidheamh deich-bliadhna den linn, agus am fear mu dheireadh.

*2090 
*2091 
*2092 
*2093 
*2094 
*2095 
*2096 
*2097 
*2098
*2099

Roinn-seòrsa:21mh linn
*
2014

**2014** 

## Tachartasan
* 18 an t-Sultain - Referendum air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014.
* 13 an Dàmhair - 'S e Rob Woodall a' chiad duine a shreap a h-uile Marilyn.
* Thàinig Geamaichean aig a' Chlo-Fhlaitheas a Glaschu.
* Chaidh Cordon fhilmeadh ann an Antwerpen, a' Bheilg.
* Bhuannaich Patrick Modiano an Duais Nobel ann an Litreachas.

## Bàsan
* 26 am Faoilleach - Iain Fearchar Rothach, neach-poileataigs na h-Alba a bhuannaich an duais Sàr Ghàidheal ann an 2011.
* 23 am Màrt - Adolfo Suárez y González, ann am Madrid. Neach-poileataigs às an Spàinn.
* 17 an Giblean - Gabriel José García Márquez, ann am Meagsago. Sgrìobhadair à Coloimbia.
* 21 an Giblean - U Win Tin, fear-naidheachd, Neach-poileataigs agus prìosanach poileataigeach ann am Mianmar.
* 13 an t-Iuchar - Nadine Gordimer, ann an Johannesburg. Sgrìobhadair à Afraga a Deas.
* 19 an Dàmhair - Étienne Mourrut, Neach-poileataigs Frangach.

## Cinn Latha

Roinn-seòrsa:2010an
Roinn-seòrsa:21mh linn
22mh Linn

Bidh an **22mh linn** eadar 1 am Faoilleach 2101/2100 is 31 an Dùbhlachd 2200. 

* 2100 (a tha a-rèir cuid, bliadhna sa 21mh linn)

* 2100an
* 2110an
* 2120an
* 2130an
* 2140an
* 2150an
* 2160an
* 2170an
* 2180an
* 2190an

Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
10mh linn RC

**10mh linn RC**

* 990an RC
* 980an RC
* 970an RC
* 960an RC
* 950an RC
* 940an RC
* 930an RC
* 920an RC
* 910an RC
* 900an RC

Roinn-seòrsa:10mh linn RC
9mh linn RC

**9mh linn RC**

* 890an RC
* 880an RC
* 870an RC
* 860an RC
* 850an RC
* 840an RC
* 830an RC
* 820an RC
* 810an RC
* 800an RC

Roinn-seòrsa:9mh linn RC
8mh linn RC

* 790an RC (deichead)
* 780an RC
* 770an RC
* 760an RC
* 750an RC - 753 - Shuidhich an Roìmh ann an Eadailt.
* 740an RC
* 730an RC
* 720an RC
* 710an RC
* 700an RC
6mh linn RC

**6mh linn RC**

* 590an RC (deichead)
* 580an RC
* 570an RC
* 560an RC
* 550an RC
* 540an RC
* 530an RC
* 520an RC
* 510an RC
* 500an RC
4mh linn RC

**4mh linn RC**

* 390an RC
* 380an RC
* 370an RC
* 360an RC
* 350an RC
* 340an RC
* 330an RC
* 320an RC
* 310an RC
* 300an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:4mh linn RC
3mh linn RC

*'3mh linn RC*

* 290an RC
* 280an RC
* 270an RC
* 260an RC
* 250an RC
* 240an RC
* 230an RC
* 220an RC
* 210an RC
* 200an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:3mh linn RC
2na linn RC

*'2na linn RC*

* 190an RC
* 180an RC
* 170an RC
* 160an RC
* 150an RC
* 140an RC
* 130an RC
* 120an RC
* 110an RC
* 100an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:2na linn RC
1ad linn RC

**1mh linn RC**

* 90an RC
* 80an RC
* 70an RC
* 60an RC
* 50an RC
* 40an RC
* 30an RC
* 20an RC
* 10an RC
* 00an RC

## Tachartasan

## Brèithean
* Iosa Chrìosd 

## Bàsaichean
* Iùilius Ceusair

Roinn-seòrsa:1mh linn RC
7mh linn RC

**7mh linn RC**

* 690an RC (deichead)
* 680an RC
* 670an RC
* 660an RC
* 650an RC
* 640an RC
* 630an RC
* 620an RC
* 610an RC
* 600an RC
5mh linn RC

**5mh linn RC**

* 490an RC
* 480an RC
* 470an RC
* 460an RC
* 450an RC
* 440an RC
* 430an RC
* 420an RC
* 410an RC
* 400an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:5mh linn RC
Sgealbag

'S e corrag a tha ann an **sgealbag** a tha eadar òrdag agus "gunna fada". 'S e *digitus secundus* a th' air sa Laideann aig na dotairean.

Roinn-seòrsa:Corp
Gunna fada

'S e corrag a tha ann an **gunna fada** a tha eadar sgealbag agus "Mac-an-aba". 'S e *digitus medius*, *digitus tertius*, neo *digitus III* a th' air san Laideann aig na dotairean.

Nuair a tha an "gunna fada" air a thogail mar anns an dealbh, tha i gu math mì-mhodhail,  ann an Aimeireaga gu h-àraidh.

Roinn-seòrsa:Corp
Mac an aba

:*S e sloinneadh a tha ann am "Mac an Aba" cuideachd.*

'S e corrag a tha ann am **mac an aba** a tha eadar an gunna fada agus an lùdag. 'S e *anularius*, *digitus medicinalis*, *digitus annularis*, *digitus quartus* (ceathramh corrag), or *digitus IV* a th' air sa Laideann aig na dotairean.

Seo a' chorrag air a bhios fàinne-pòsaidh.

Roinn-seòrsa:Corp
Meur-coise

Tha **meur-coise** na seòrsa-corraige air bun-na-coise. Se òrdag-coise a tha air an tè as motha. 

Roinn-seòrsa:Corp
Lùdag

’S e a’ chorrag as lugha a tha anns an **lùdag** neo **cuisdeag**
a tha ri taobh "mac-an-aba". ’S e *digitus minimus manus* (corrag bheag na làimhe), *digitus quintus* (Còigeamh corrag), *digitus V* a th' oirre sa Laideann aig na dotairean.

Roinn-seòrsa:Corp
Òrdag-coise

'S e am meur-coise nas motha a tha anns san **òrdag-coise**. Tha i air bun-na-coise, far a bheil i co-ionnan ri **[[òrdag]]-làimhe**. Tha i gu math eadar-dhealaichte bho na corragan eile air a' chas.

Se *hallux* a th'oirre sa Laideann aig na dotairean.

Roinn-seòrsa:Corp
Bun-na-coise

Tha **bun-na-coise** co-ionnan ris an làmh ach aig ceann eile na bodhaige. Mar is àbhaist, chan eil sgapadh eadar cas agus **bun-na-coise** sa Ghàidhlig fhèin, ach is iomadh cànanan eile aig a bheil facal sònraichte, m.e. Beurla *foot*, agus Fraingis *pied*. Chan eil sin cho mi-àbhaisteach, ann an dòigh - ann an Ruiseis 's e an aon facal - *Рука* (ruka) - a tha aca air làmh is gàirdean còmhla ri chèile.

Tha còig meuran-coise air gach fear, agus mar is trice, sna dùthchannan fuara, cuiridh daoine brògan orra.

Roinn-seòrsa:Corp
Gàirdean

'S e an spadag uachdarach a tha ann an **gàirdean** (Laideann: *brachium*).

Tha e air a cheangal ris an làimhe agus a' ghualainn.

'S e an prìomh-shiostam leithean a tha anns am *plexus brachialis* agus tha an *radius*, an *ulna* agus an *humerus* na chnàmhan as cudromaiche san gàirdean.

## Ceanglaichean a-mach
* Terminologica Anatomica: Arm (Beurla)

Roinn-seòrsa:Eòlas-bodhaige
11mh linn RC

**11mh linn RC**

* 1090an RC
* 1080an RC
* 1070an RC
* 1060an RC
* 1050an RC
* 1040an RC
* 1030an RC
* 1020an RC
* 1010an RC
* 1000an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:11mh linn RC
12na linn RC

**12mh linn RC**

*1190an RC
*1180an RC
*1170an RC
*1160an RC
*1150an RC
*1140an RC
*1130an RC
*1120an RC
*1110an RC
*1100an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:12mh linn RC
13mh linn RC

**13mh linn RC**

*1290an RC
*1280an RC
*1270an RC
*1260an RC
*1250an RC
*1240an RC
*1230an RC
*1220an RC
*1210an RC
*1200an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:13mh linn RC
14mh linn RC

**14mh linn RC**

* 1390an RC
* 1380an RC
* 1370an RC
* 1360an RC
* 1350an RC
* 1340an RC
* 1330an RC
* 1320an RC
* 1310an RC
* 1300an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:14mh linn RC
15mh linn RC

**15mh linn RC**

* 1490an RC
* 1480an RC
* 1470an RC
* 1460an RC
* 1450an RC
* 1440an RC
* 1430an RC
* 1420an RC
* 1410an RC
* 1400an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:15mh linn RC
16mh linn RC

**16mh linn RC**

*1590an RC
*1580an RC
*1570an RC
*1560an RC
*1550an RC
*1540an RC
*1530an RC
*1520an RC
*1510an RC
*1500an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:16mh linn RC
17mh linn RC

**17mh linn RC**

* 1690an RC
* 1680an RC
* 1670an RC
* 1660an RC
* 1650an RC
* 1640an RC
* 1630an RC
* 1620an RC
* 1610an RC
* 1600an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:17mh linn RC
18mh linn RC

**18mh linn RC**

* 1790an RC
* 1780an RC
* 1770an RC
* 1760an RC
* 1750an RC
* 1740an RC
* 1730an RC
* 1720an RC
* 1710an RC
* 1700an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:18mh linn RC
19mh linn RC

**19mh linn RC**

*1890an RC
*1880an RC
*1870an RC
*1860an RC
*1850an RC
*1840an RC
*1830an RC
*1820an RC
*1810an RC
*1800an RC

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean

Roinn-seòrsa:19mh linn RC
00an RC

Bha na 00an, sa 1 Linn RC. 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:1 Linn RC
Roinn-seòrsa:00an RC
900

'S e bliadhna-leum a bha ann an **900** (**CM**). 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* Domhnall II na h-Alba

Roinn-seòrsa:900an
904

'S e bliadhna-leum a bha ann an **904** (**CMIV**). 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* Llywarch ap Hyfaidd. Rìgh na Dyfed, A' Chuimrigh
 
Roinn-seòrsa:900an
905

**CMV**

## Tachartasan

## Breithean
* Constantine VII, Impire Biosantach (ch. 959)

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:900an
907

**CMVII**

## Tachartasan
*Chaidh Chernihiv (An Ucràin) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean
* Wenceslaus I, Dùic Bohemia

## Bàsan

Roinn-seòrsa:900an
909

**CMVIX**

## Tachartasan
*Chaidh Mammern (An Eilbheis) a chlàradh airson a’ chiad turas.

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:900an
910

B' e bliadhna chumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **910** an dèidh do Chrìosta.

Bha Còiseam II na rìgh na h-Alba. 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:910an
912

'S e bliadhna-leum a bha ann an **912** (**CMXII**). 

## Tachartasan

## Breithean
* 23 an t-Samhain: Otto I, Impire Naomh Ròmanach

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:910an
914

B' e bliadhna chumanta anns a' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **914**.

## Tachartasan
* Chaidh Pàpa Eòghann X na phàpa.

## Breithean

## Bàsan

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:910an
916

'S e bliadhna-leum a bha ann an **916** (**CMXVI**). 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* Anarawd ap Rhodri, Rìgh Gwynedd
 
Roinn-seòrsa:910an
918

B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **CMXVIII**.

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 23 an Dùbhlachd - Conrad I, Rìgh na Gearmailt
 
Roinn-seòrsa:910an
919

B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **CMXIX**.

## Tachartasan
* Chaidh Eanraig I Eunadair a' thaghadh mar Rìgh na Gearmailt

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:910an
920

'S e bliadhna-leum a bha ann an **920** (**CMXX**). 

## Tachartasan
* Chaidh Deheubarth a stèidheachadh leis Hywel Dda

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:920an
923

**CMXXIII**

## Tachartasan
* 15 an t-Ògmhios &ndash; Blàr Soissons

## Breithean

## Bàsan
* 15 an t-Ògmhios &ndash; Robert I na Frainge
 
Roinn-seòrsa:920an
924

'S e bliadhna anns a' mhìosachan Griogarach a tha ann an **924**.

Aig an àm sin bha Còiseam mac Aoidh na Rìgh na h-Alba. Bha Arnkel Torf-Einarsson, Erlend Torf-Einarsson agus Thorfinn Torf-Einarsson nan Iarlan Arcaibh agus bha Owain ap Dyfnwal na Rìgh Shrath Chluaidh.

## Tachartasan

* Chaidh Athelstan na Rìgh nan Sasannach an Iar an dèidh do dh'Èideard a bhàsachadh.

## Bàsan
* Rìgh Èideard nan Sasannach an Iar.

Roinn-seòrsa:920an
925

**925** 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* Abu Bakr al-Razi, feallsanaiche à Peirse

Roinn-seòrsa:920an
Cunbhal

Anns na saidheansan matamataigeach, 's e teirm no uimhir aig a bheil luach seasmhach (no *cunbhalach*) a th' ann an **cunbhal**. 'S ann eadar-dhealaichte ri **cunbhal** a tha ***[[caochladair]]*** aig a bheil luach atharrachail.

## Cunbhalan neo-shònraichte
'S e gnè teirm ann am foirmle, mar as cumanta, a th' ann an **cunbhal**. A-rèir cleachdaidh, thèid cunbhalan an riochdachadh le litrichean bho thoiseach na h-aibidil Laidinn (m.e. *a*, *b* agus *c*) agus caochladairean le litrichean bho dheireadh na h-aibidil (m.e. *x*, *y* agus *z*). Mar eisimpleir, anns a' cho-aontar:

:: z = a.x+b.y+c \,

Faodaidh *x* agus *y* gabhail luach sam bith, ach bhiodh ach aon luach aig *a*, fear eile aig *b*, agus an treas fear aig *c*. Is coltach nach eil eòlas againn air luach nan cunbhalan ann am foirmle mar seo, ach thèid am faighinn a-mach ma tha fios againn air luach an fhoincsein a-rèir na dh'fhòghnas de luachan *x* agus *y* eadar-dhealaichte. 'S e caochladair a th' ann an *z* cuideachd ach tha luach *z* an urra ri luach nan cunbhalan *a*, *b* agus *c*, agus an luach a th' aig *x* agus *y*. Canar *caochladair eisimeileach* ri *z* agus *caochladair neo-eisimeileach* ri *x* agus *y*.

### Co-èifeachdach
Far a bheil caochladair air iomadachadh le **cunbhal** ann am foincsean mar os cionn, tha buaidh aig gach caochladair air luach an fhoincsein an urra ris a' chunbhal a dh'iomadaicheas e. Mar sin, canar **co-èifeachdach** ris na cunbhalan *a* agus *b* anns a' cho-aontar os cionn. Chan e co-èifeachdach a th' anns an *c*, ge-tà, oir chan iomadaich i caochladair.

### Cunbhal atharrachaidh
Far a bheil co-aontar den riochd:

:: y = k.x\, , no
:: y = k.\frac{1}{x}\,

...atharraichidh an caochladair *y* dìreach no neo-dhìreach an cois a' chaochladair *x* . 'S e sin ri ràdh gu bheil *y* agus *x* ann an co-mheas cunbhalach, *k*, ma tha an t-atharrachadh dìreach eatarra, no gu bheil toradh *y* agus *x* cunbhalach, *k*, ma tha an t-atharrachadh neo-dhìreach eatarra. Canar **cunbhal atharrachaidh** ri cunbhal mar *k* ann an co-aontar den t-seòrsa seo. 

## Cunbhalan sònraichte
Tha luach sònraichte aig cuid de chunbhalan, agus comharran sònraichte aca. 'S e eisimpleir shuarach a th' anns na h-àireamhan fhèin ach 's e cunbhalan mar *π* (≈ 3.14159), Cunbhal Euler *e* (≈ 2.71828), no an t-aonad ìomhaigheach *i* (= √-1) a tha romhainn mar as cumanta nuair a tha sinn a' bruidhinn mu dheidhinn chunbhalan sònraichte.
 
Ann am fiosaig cuideachd tha iomadh cunbhail cudromach, mar eisimpleir luathas solais ann am vacuum *c* (= 299 792 458 m.s-1) agus Cunbhal Phlanck *h* (≈ 6.626 × 10-34 J.s).

Roinn-seòrsa:matamataig
La Paz

Tha **La Paz** na phrìomh-baile Bhoilibhia. Tha ainm eile air: 
*Chuqiyapu* (Cànan Aymara). Tha "chuqi" a' ciallachadh: "òr" agus tha  "yapu" a' ciallachadh "tuathanas".

## Bailtean Co-cheangailte
* Arica
* Bolzano
* Bonn
* Calama
* Dalian
* Denver (Colorado)
* Ensenada
* Mérida
* Mosgo
* Pachuca de Soto
*  Qusqu 
* Santa Ana de Coro
* São Paulo
* Zaragoza

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Boilibhia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Quito

Tha **Quito**, ainm oifigeal:**San Francisco de Quito**, na phrìomh-baile Eacuador. Tha e na laighe ann an taobh tuath na dùthcha air bruach Abhainn *Guayllabamba*. Tha beinn-theine *Pichincha* anns na h-Andes faisg air.
'S e an dàrna baile as motha (an dèidh Guayaquil) a-rèir àireamh-shluaigh a tha ann an Eacuador. 

#### Guápulo


File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG


## Bailtean Co-cheangailte
* Coral Gables Florida
* Louisville (Kentucky)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Eacuador
Roinn-seòrsa:Bailtean
928

B' e bliadhna leum anns a' mhìosachan Iulianach a bha ann an **928**.

## Tachartasan
* Chaidh Pàpa Leo VI na Phàpa.
## Breithean

## Bàsan
* Pàpa Eòghann X
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:920an
Asunción

Tha **Asunción** na phrìomh-bhaile Pharaguaidh. 'S e **Nuestra Señora Santa María de la Asunción** a t-ainm oifigeil a tha air, ainm Spàinnteach a tha a' ciallachadh:
*Ar Baintighearna, Moire Naomh nan Àrdachadh*. Mar sin dheth tha far-ainm eile air: *Màthair nam bailtean.* Tha Asunción na laighe ann an iar-dheas na dùthcha air bruach an Abhainn *Paraguay*.

## Daoine Ainmeil
*Augusto Roa Bastos: (1917 -2005) Sgrìobhadair ainmeil

## Bailtean Co-cheangailte
* Bogotá
* Buenos Aires
* Campinas
* Caracas
* Curitiba
* Chiba
* Chimbote
* Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh
* Iquique
* La Paz
* La Plata
* Madrid
* Meagsago
* Miami
* Posadas
* Puebla
* Resistencia
* Santa Cruz de la Sierra
* São Paulo
* Taipei
* Trujillo

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Roinn-seòrsa:Bailtean
930

**930** 

## Tachartasan
* Chaidh Dreux (An Fhraing) a chlàradh airson a' chiad turais.
*Chaidh an t-Alþingi, ann an Þingvellir (Innis Tìle) fhosgladh.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:930an
936

'S e bliadhna-leum a bha ann an **936** (**CMXXXVI**). 
## Tachartasan
*Chaidh Otto I, Impire Naomh Ròmanach a chrùnadh, ann an Aachen.

## Breithean

## Bàsan
* 2 an t-Iuchar - Eanraig I Eunadair, Rìgh na Gearmailt
 
Roinn-seòrsa:930an
939

**CMXXXIX**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 13 an t-Iuchar &ndash; Pàpa Leo VII
* 27 an Dàmhair &ndash; Rìgh Athelstan Shasainn
 
Roinn-seòrsa:930an
943

B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **943**.

## Tachartasan
* Chaidh Maol Chaluim I na rìgh na h-Alba.
## Breithean

## Bàsan

* Còiseam II, rìgh na h-Alba
Roinn-seòrsa:940an
942

**942** 

## Tachartasan
*Chaidh Hywel Dda a chrùnadh Rìgh na Dyfed, Powys agus Gwynedd.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:940an