open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Michael Talbot

'S e seinneadair agus neach-ciùil Aimeireaganach agus manach Caitligeach a tha ann an **John Michael Talbot**. Rugadh e san 8 an Cèitean 1954 ann an Oklahoma City, Oklahoma.

## Clàraichean

# Reborn (1972.)
# John Michael Talbot (1976.)
# The New Earth (1977.)
# The Lord's Supper (1979.)
# Beginnings / The Early Years (1980.)
# Come to the Quiet (1980.)
# The Painter (1980.)
# For the Bride (1981.)
# Troubadour of the Great King (1981.)
# Light Eternal (1982.)
# Songs For Worship Vol. 1 (1982.)
# No Longer Strangers (1983.)
# The God of Life (1984.)
# Songs For Worship Vol. 2 (1985.)
# The Quiet (1985.)
# Be Exalted (1986.)
# Empty Canvas (1986.)
# The Heart of the Shepherd (1987.)
# Quiet Reflections (1987.)
# The Regathering (1988.)
# Master Collection (1988.)
# The Lover and the Beloved (1989.)
# Come Worship the Lord Vol. 1 (1990.)
# Come Worship the Lord Vol. 2 (1990.)
# Hiding Place (1990.)
# The Birth of Jesus (1990.)
# The Master Musician (1992.)
# Meditations in the Spirit (1993.)
# Meditations from Solitude (1994.)
# Chant from the Hermitage (1995.)
# The John Michael Talbot Collection (1995.)
# The Talbot Brothers Collection (1995.)
# Brother to Brother (1996.)
# Our Blessing Cup (1996.)
# Troubadour for the Lord (1996.)
# Table of Plenty (1997.)
# Hidden Pathways (1998.)
# Pathways of the Shepherd (1998.)
# Pathways to Solitude (1998.)
# Pathways to Wisdom (1998.)
# Quiet Pathways (1998.)
# Spirit Pathways (1998.)
# Cave of the Heart (1999.)
# Simple Heart (2000.)
# Wisdom (2001.)
# Signatures (2003.)
# City of God (2005.)
# Monk Rock (2005.)
# The Beautiful City (2006.)
# Living Water 50th (2007.)
# Troubadour Years (2008.)

## Ceanglaichean a-mach

* ''Duilleag oifigeil'' 
* ''The Brothers and Sisters of Charity''

Talbot, John Michael
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Chris Pendergast

'S e cluicheadair ball-coise a tha ann an **Christopher-Paul Peadar de Piondárgas BA PGDE** (Gaeilge: *Criostóir Pól Peadar de Piondárgas*), far-ainm: **Chris Pendergast** (Gaeilge: *Crios de Piondárgas*). Rugadh e san  19 an Gearran, 1986 ann am Baile a' Ghobhainn, Glaschu. 

Roinn-seòrsa:Cluicheadairean Ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Loch Laomainn

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Laomainn** (Beurla: *Loch Lomond*). Tha e mu 14 mìle (23 km) tuath air Glaschu. 'S e Loch Laomainn an loch as motha ann an Alba. Tha mu 22 eilean beag anns an loch, agus tha a' mhòr-chuid dhiubh fo shealbh prìobhaideach.  

Tha e 24 mìle (39 km) a dh'fhad agus eadar 0.75 mìle (1.21 km) agus 5 mìle (8.0 km) a leud. Tha e mu 120 troigh a dhoimhne (37 m) agus 620 troigh (190 m) aig an àite as doimhne. 
'S e seo co-chomharran an locha: 56° 5′ 0″ Tuath agus 4° 34′ 0″ Iar.

Tha e na phàirt dhe Phàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròisichean.

Tha Loch Laomainn a' nochdadh gu math tric ann am bàrdachd agus òrain. Mar eisimpleir: 
Chaidh an t-òran "Loch Lomond" a dhèanamh ann an 1841.

Sèist:

Oh, ye'll tak' the high road, and I'll tak' the low road, 
And I'll be in Scotland afore ye; 
But me and my true love will never meet again 
On the bonnie, bonnie banks o' Loch Lomond. 
B’ àbhaist do Runrig a bhith a' cluich an òrain aig deireadh nan cuirmean-ciùil aca 's iad a’ cluich air bruach an locha. 

##### Eileanan Loch Laomainn
Tha a' mhòr-chuid den 22 eilean a th' air an cuairteachadh le uisgeachan Loch Laomainn fo shealbh prìobhaideach. Gheibhear an eileamaid *innis* sna h-ainmean as sine dhiubh, ged a tha *eilean* air a' bheag-chuid. Seo feadhainn de na h-eileanan as suaicheanta:

* Boc Innis
* An Ceàrdach
* Clàr Innis
* Craobh Innis
* Eilean a' Bhùth (eilean air an robh bothag)
* Eilean Darach
* Fraoch Eilean
* Innis Chailleach (eilean san robh cill chailleachan-dubha)
* Innis Chonachain (a bha fo shealbh Chlann Mhic a' Chombaich fad iomadh bliadhna) 
* An Innis Chruinn
* An Innis Fhada
* Innis Lònaig (aithnichte airson nan craobhan iubhair aige a chaidh sìol-chur le Rìgh Raibeart Brus, a rèir beul-aithris)
* Innis Mòna (a bha na stòras connaidh do mhuinntir Luis)
* Innis Mearain (Naomh Mearain)
* Innis Taigh a' Mhanaich (air an robh manachainn 's dàimh aige ri Naomh Ceasaig)
* Eilean an Tairbeirt

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 
* Loch Laomainn
* Am Pàirce Nàiseanta
* Robert Burns: Ceangal gu Loch Laomainn
* The Loch Lomond Association
* webcam Loch Laomainn
* òrain ceangailte le Loch Laomainn

Laomainn, Loch
Gleann Comhann (baile)

'S e **Gleann Comhann** no **A’ Chàrnaich** an t-aona baile a tha ann an Gleann Comhann. Tha e suidhichte air àird  an iar- dheas na glinne  far a bheil  Abhainn Chomhan a' struthadh dhan Loch Lìobhann.  Tha e suidhichte ann an Earra-Ghàidheal. 

Ri taobh an A82 tha "Ionad Luchd-tadhail Glinne Chomhain" a tha aig Urras Nàiseanta na h-Alba.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Gleann Comhann

'S e gleann air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Gleann Comhann**. Tha e suidhichte air àird a deas Loch Abar. Tha e mu 16 cilemeatair air fad. Canar gur e aon de na h-àiteachan as bòidhche a tha ann an Alba. Tha e na phàirt dhen *National Scenic Area* air a bheil an t-ainm "Beinn Nibheis is Gleann Comhann". 'S e A' Chàrnaich a tha air a' baile bheag ann an Gleann Comhann. Tha an gleann ainmeil airson Murt Ghlinne Comhainn ann an 1692, mar sin canar luchd na Beurla "Glen of Weeping" ris uaireannan. Ach tha ainm an àite nas sine na am fear-ainm seo. Tha dòighean sgrìobhadh eadar-dhealaichte ann cuideachd: **Gleann Comhan** neo **Gleanna Comhan** Chaidh cuid filmichean a chruthachadh ann an Gleann Comhainn, mar eisimpleir: "Braveheart", "Rob Roy" (mu Rob Ruadh MacGriogair) agus "Harry Potter and the Prisoner of Azkaban".  

Is e Sgòrr na Cìche  no "Pap of Glen Coe" sa' bheurla a tha air a' bheinn as àirde sa' bhaile agus tha i gu math ainmeil do choisichean. Tha Glean Comhann suidhichte ri taobh locha air a bheil "Loch Lìobhan" agus air an loch tha trì eileanan beaga, chaidh tè (Eilean Munde) a chleachdadh mar chladh anns an 17mh agus 18mh linn agus air an eilean lorgar uaigh an t-seann cheannaird a chaidh a thìodhlachadh ann san 18mh linn. Tha Loch Lìobhan a' co-aomadh leis An Linne Dhubh a tha a' dol seachad air a' Ghearasdan. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-02-16: “Taigh a' Mhuirt” ga sgrùdadh *(aithris bhideo 2:13)*

Roinn-seòrsa:Gleanntan
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Loch Ceiteirein

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Ceiteirein** (Beurla: *Loch Katrine*). Tha e suidhichte ann an Siorrachd Sruighlea, faisg air Gleann Aircleid. Tha an loch mu 13 cilemeatairean air fhad agus mu chilemeatair air leud. Tha  cuid eileanan beaga ann, m.e.: An t-Eilean Molach agus Eilean a' Bhàillidh. Tha Gleann-Gaoil suidhichte ri ceann an locha.

## Tuilleadh leughaidh
* Newton, M. *Bho Chluaidh gu Calasraid* Acair,  1999 ISBN 0-86152-265-6

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Dùn Bàrr

'S e baile ann an Lodainn an Ear a tha ann an **Dùn Barra** no **Dùn Bàrr** (Beurla: *Dunbar*). Tha e suidhichte air còrsa ear-dheas na h-Alba. Tha e mu 30 mìltean san àird an ear air Dùn Èideann agus mu 28 mìltean air falbh bho chrìochan Sasannach faisg air Bearaig. 

Rugadh John Muir, rannsachair agus eòlaiche, ann an Dùn Bàrr 21 an Giblean 1838. Bhrosnaich e pàircean nàiseanta anns na Stàitean Aonaichte a chur air bonn.

## Bailtean co-cheangailte
* Martínez (Calafòrnia)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Bigear

'S e baile ann an Siorrachd Lannraig a Deas a tha ann am **Bigear** neo **Biogair** (Beurla: *Biggar*). Tha e suidhichte air bruach Abhainn Chluaidh mu 30 mìltean air falbh bho Dhùn Èideann. Tha Lannraig  agus Na Pùballan faisg air Bigear. 

Tha timcheall air 2,000 duine a' fuireach an seo.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
*Undiscovered Scotland: Bigear

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Baile Riocair

'S e baile beag ann an Siorrachd Àir an Ear a tha ann an **Riccarton**. Tha e suidhichte air bruach Abhainn Irbhinn, tha Cill Mhearnaig air taobh eile na h-aibhne. 

Thàinig ainm a’ bhaile bho *Richard's town* a-rèir bràthair-athar Uilleam Uallas aig an robh Caisteal Riccarton aig an àm ud. 

Tha Riccarton eile ann an Dùn Èideann, far a bheil Oilthigh Heriot-Watt.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Baile Rob Ruaidh

'S e iomall baile Ghlaschu a tha ann am **Baile Rob Ruaidh** (Robroyston). Tha e suidhichte air àird an ear-thuath a’ bhaile.

Canar gur e *Baile Rob Ruaidh* ainm a' bhaile a-rèir Rob Ruadh MacGriogair.

'S e sin an t-àite far an deach Uilleam Uallas a ghlacadh 5 an Lùnasdal 1305. 
An diugh tha clach-chuimhneachain ri faicinn an seo le soidhne sgrìobhte ann an Laideann: 
Dico tibi verum, libertas optimum rerum,nunquam servili sub nexu, vivito fili (*I tell you the truth, the best of all things is freedom,<br>never son, live under the bonds of slavery*) 
'S e sin am facal-suaicheantais a dh’ionnsaich Uallas bhon athair aige nuair a bha e òg.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Fuaimreag

'S e aon seòrsa de dh'fhogharan a tha ann am **fuaimreagan**. Tha iad a' cruthachadh le sèideadh a-mach gun bhacadh an adhair. Dh'fhaodhadh iad a bhith goirid no fada, agus dh'fhaodar an cur còmhla airson dà-fhogharan a dhèanamh. Tha iad a' cruthachadh lidean cuideachd.

## Gàidhlig

Tha còig fuaimreagan goirid agus còig fuaimreagan fada sa Ghàidhlig:

Roinnear cuideachd air *"fuaimreagan leathann"* (a, o, u) agus *"fuaimreagan caola"* (e, i).

## Aistean cho-ceangailte
* Connrag

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Dà-fhoghar

Tha **dà-fhoghar** (*diphthong* sa Bheurla) a' ciallachadh fuaimreig dùbailte, neo far a bheil dà fhuaimreag còmhla ri chèile ann an aon sìola, m.e. "èi" ann an "c**èi**le".

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànanachas
Both Chuidir

'S e baile beag faisg air Sruighlea a tha ann am **Both Chuidir** (Beurla: *Balquhidder*). Tha e suidhichte aig ceann Loch Bheòthail. 

## Daoine ainmeil
* Rob Ruadh MacGriogair (1671-1734), a tha air a thiodhlacadh anns a' chladh Eaglais Both Chuidir
* Dùghall Bochanan (1716-1768), a bha an sàs ann an eadar-theangachadh dhen Tiomnadh Nuadh gu Gàidhlig
* Calum MacLeòid (1881-1946) a bha na mhinistear an seo 1937-1946

## Ceanglaichean a-mach
*Eaglais Both Chuidir
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Inbhir Aora

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha ann an **Inbhir Aora** (Beurla: *Inveraray*). Tha e suidhichte air àird an iar Loch Fìne air an rathad A83. 'S e seo na co-chomharran aige: 5° 4′ 23.7″ Tuath agus  56° 13′ 50.92″  Iar.

Chaidh am baile a stèidheachadh leis an Rìgh Loch Fìne anns a' bhliadhna 1745. Eadar 1746 is 1789 chaidh  Caisteal Inbhir Aora a thogail. Bha Inbhir Aora na phrìomh-bhaile den Siorrachd Earra-Ghàidheal.

## Daoine ainmeil
*Iseabail Ni Mheic Cailein

## Faic cuideachd
*Camanachd Inbhir Aora

## Ceanglaichean a-mach
*Duilleag oifigeil Inbhir Aora - Fiosrachadh airson luchd-turais
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Monadh Fotha

'S e baile ann an Siorrachd Aonghais a tha ann am **Monadh Fèithe** no **Monadh Fotha**  (Beurla: *Monifieth*).

Anns a' bhliadhna 2006 bha 8,180 duine a' fuireach an seo.
## Còmhdhail
Tha Stèisean Bhaile Mosaidh agus Stèisean Mhonadh Fotha an seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Annie Laurie

'S e òran ainmeil Albannach a th' ann an **Annie Laurie**, ris an canar **Maxwelton Braes** cuideachd. Seo eadar-theangachadh dheth a rinneadh sa Ghàidhlig le Aonghas MacGilleathain Sinclair.

ANNA BHÒIDHEACH.
(Annie Laurie)

Tha bruachan Mhacsuel àluinn,
Mu'n laigh gu tràth an driùchd;
's an sin thug Anna bhòidheach
An gealladh dhomhs' nach muth;
An gealladh dhomhs' nach muth;
Air chuimhne bidh mar bha;
'S airson Anna bhòidhich, fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.

Mar shneachd' tha 'mala mhalda,
Mar eal' a bràghad fionn;
'S a h-aghaidh 's i a's briagha
Air 'n d' sheall a ghrian bho thus,
Air 'n d' sheall a ghrian bho thus,
'S a sùil tha dubh-ghorm tlàth;
'S airson Anna bhòidhich, fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.

Mar dhriùchd a tigh'nn air neòinean
Tha teàrnadh foil a ceum;
'S mar osnaich caoin ghaoth shamhruidh
Tha binn ghuth m' annsachd sèimh;
Tha binn ghuth ra' annsachd sèimh;
'Se 'n saogh'l gu leir dhomh 'gràdh;
'S airson Anna bhòidhich fhìnealt'
Gu'n rachainn fhìn gu bas.

A. McL. S.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Roinn-seòrsa:Òrain
Ceann Loch Gilb

'S e prìomh-bhaile Earra-Ghaidheal agus Bòd  a tha ann an **Ceann Loch Gilb** (Beurla: *Lochgilphead*). Tha am baile suidhichte air bruach cladh-abhainn Chrìonan aig ceann Loch Gilb a tha na phàirt den Loch Fìne. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 2′ 24″ Tuath agus  5° 26′ 24″ Iar.

Tha timcheall air 3,000 duine a' fuireach an seo. 
 
Tha Caisteal Cill Mhoire a chaidh a  thogail anns an 19mh linn, rud beag air àird a deas a’ bhaile. 

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Ceathramh Mhoire

'S e baile ann an Siorrachd Aonghais  a tha ann an **Ceathramh Mhoire** (Beurla: *Kirriemuir*, ainm goirid: *Kirrie*) neo **Cearan Mhoire**.

Anns a' bhliadhna 2020 bha 6060 duine a' fuireach an seo.

Chaidh e na bhaile bharanachd ann an 1458. Rugadh Sir James Matthew Barrie ann an Ceathramh Mhoire air 9 an Cèitean 1860. Bha e na reactar air Oilthigh Chill Rìmhinn agus b’ e esan an sgrìobhadair a chruthaich Peter Pan. Shuidhich Barrie am baile faoinsgeulach “Thrums” sna nobhailean aige air Ceathramh Mhoire.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Srath Irbhinn

'S e srath a tha ann an **Srath Irbhinn** far a bheil Abhainn Irbhinn a' ruith. Tha e suidhichte air àird a deas Chill Mheàrnaig.

Seo cuid de na bailtean a tha suidhichte an seo: 
*Àth Cliath
*Na Muilnean Ùra
*Greenholm
*Darbhail
*Baile nan Gall

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Auld Lang Syne

'S e seo eadar-theangachadh Gàidhlig den òrain ainmeil aithnichte le Raibeart Burns. 'S ann a nochd an tionndadh Gàidhlig anns an iris-naidheachd Mac-Talla, Dùbhlachd 17, 1892.

**An Tìm a bh' ann o chian.**
(*Auld Lang Syne* )

An còir seann luchd-eòlais dhol à beachd, 
'S gun chuimhn' orra bhith ann?
An còir seann luchd-eòlais dhol à beachd,
'S na làithean a bha ann?

::Air sgàth an tìm a bh' ann a rùin,
::Air sgàth an tìm a bh' ann,
::Gun gabh sinn fhathast cupan tlàth
::Air sgàth an tìm a bh' ann.

Bha sinne còmhla feadh nam bruach
A tionail neòinean annt',
Ach 's sgìth air seachran ceum ar cas
Bho'n tìm o chian a bh' ann.

Bu tràth is anmoch sinn san allt
Ag iomair 's sinn nar clann,
Ach dhealaich cuantan farsainn sinn
Bho'n tìm o chian a bh' ann.

Mo charaid earbsach gabh mo làmh,
'S sìn fhèin do làmh a-nall,
'S gun gabh sinn, cuach gu crìdheil làn
Air sgàth an tìm a bh'ann.

Gu cinnteach 's leat do bharail fhèin,
'S mo bharail fhèin tha leam-s',
'S gun gabh sinn cupan caoimhneil làn
Air sgàth an tìm a bh' ann.

M. MACRATH, Ottawa.

Tha dreach nas ùire fo thiotal "**Air Sgàth nan Iomadh Linn**" leis an t-Urr Ruairidh MacDhomhnaill ann:

An còir an càirdeas dhol air dìth,
‘S a leigeil as ar cuimn’?
An còir an càirdeas dhol air dìth
Air sgàth nan iomadh linn.
 
*Séist*
:Air sgàth nan iomadh linn, a ghaoil,
:Air sgàth nan linn a dh’fhalbh,
:Gun gabh sinn cupan coibhneas blàsd’
:Air sgàth nan linn a dh’fhalbh.

Is agad-sa biodh cupan làn
Is agam-sa, mi-fhìn,
Is òlar cuach an aoibhneas ait
Air sgàth nan iomadh linn.
 
Nach tric a ruith sinn air na cnuic,
A’buain nan neòinean grinn,
Ach ‘s iomadh ceum a rinn sinn streap
Bho àm nan iomadh linn.

Gur tric a ghrunnaich sinn san t-struth,
Bho mhaduinn gu àm-bìdh,
Ach eadrainn bhùirich iomadh muir
Bho àm nan iomadh linn.
 
Seo dhut mo làmh, mo charaid fìor,
‘S do làmh-sa thoir dhomh-fhìn,
Is òlaidh sinn gu ghrunnd a’ chup’
Air sgàth nan iomadh linn.

## Ceangal a-mach
* Mac-Talla, Dùbhlachd 17, 1892
* https://listserv.heanet.ie/cgi-bin/wa?A2=gaelic-l;MCKpuQ;1992072016%3A5952

Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Monadh Rois

'S e baile anns an t-Siorrachd Aonghais a tha ann am **Monadh Rois** no **Mon Rois** (Beurla: *Montrose*). Tha e suidhichte mu 61 km air falbh air àird an earra-thuath Dùn Dèagh eadar na h-aibhnichean Abhainn Uisge a Tuath is Abhainn Uisge a Deas. Anns a' bhliadhna 2020 bha 11,730 duine a' fuireach an seo. Le port-mara nàdarra aige chaidh am baile a stèidheachadh anns na Meadhan-Aoisean mar àite-malairt. An-diugh tha mòran chosnaidhean aig *GlaxoSmithKline*. Tha an tùr  ann am Monadh Rois ainmeil, canar muinntir a' bhaile *The Steeple* ris. Chaidh a thogail eadar 1832 agus 1834 le James Gillespie Graham. Chaidh Seumas Greumach ainmeachadh na chiad Dhiùc a' Mhonaidh Roise ann an 1707.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Monadh Rois aig undiscoveredscotland (Beurla) 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Dairbheal

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann an **Dairbheal** (Beurla: * Darvel* neo *Dervel*). Tha am baile suidhichte aig ceann an ear Srath Irbhinn.

Anns a' bhliadhna 2006 bha 3,620 duine a' fuireach an seo.

## Daoine ainmeil

Rugadh Alexander Fleming, bith-eòlaiche Albannach, ann an *Lochfield farm*, tuathanas faisg air a' bhaile. Dh'fhàs e ainmeil mun obair aice air penicillin.

## Ceanglaichean a-mach

* Darbhail aig Undiscovered Scotland (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Baile an t-Salainn

'S e baile air costa an iar Siorrachd Àir a Tuath, Alba a th' ann an **Baile an t-Salainn** (Beurla: *Saltcoats*). Tha an t-ainm a’ tighinn bhon ghnìomhachas as tràithe a bha sa bhaile nuair a bhathar a’ buain salann bho uisge mara Linne Chluaidh, ga dhèanamh ann am bothain bheaga ri taobh a’ chladaich. Tha e na phàirt den cho-chruinneachadh 'Three Towns' còmhla ri Àird Rosain agus Baile Steaphain agus 's e an treas baile as motha ann an Siorrachd Àir a Tuath.

Chaidh an cala a thogail le Robert Cunningham à Achadh na h-Eirbhe anns an 17mh linn, le taic bho Phàrlamaid na h-Alba agus cìs ionadail air grùdaireachd. Chaidh a leasachadh anns an 19mh linn agus a-rithist ann an concrait nuair a cheannaich am baile ann an 1914 e. Ron Cogadh Rèabhlaideach chaidh luing a thogail ann an Ameireaga ach ri linn a' chogaidh chaidh 64 long a thogail an seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Àir a Tuath
Am Muileann Ùr

'S e baile ann an Comhairle Siorrachd Àir an Ear a tha anns **a' Mhuileann Ùr** (Beurla: *Newmilns*).  Tha am baile suidhichte ann an Srath Irbhinn. Tha e mu 25 mìltean air àird an iar-dheas Ghlaschu.

Tha timcheall air 3,400 duine a' fuireach an seo.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìre Lùghdain
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Àir an Ear
Inbhir Gharbhain

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas  a tha ann an **Inbhir Gharbhain** (Beurla: *Girvan*). Tha am baile suidhichte mu 20 mìltean deas air Inbhir Àir agus 30 mìltean air àird a tuath na Sròin Reamhair. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 14′ 18″ Tuath agus 4° 51′ 22″ Iar. 

Anns a’ bhliadhna 2001 bha 6,992 duine a' fuireach an seo. 

Tha bàtaichean a' seòladh bho Inbhir Gharbhain gu Creag Ealasaid, eilean beag ann an Linne Chluaidh.

## Dealbhan

Harbour in Girvan.JPG|Acarsaid Inbhir Gharbhain


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Inbhir Gharbhain

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Baile nan Gall

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann am **Baile nan Gall** (Beurla: *Galston*). Tha am baile suidhichte ann an Srath Irbhinn mu 4 mìltean air falbh bho Chill Mheàrnaig eadar Àth Cliath agus na Muilnean Ura.

Tha na tobhtaichean de sheann chaisteal às an 19mh linn faisg air, Caisteal Loudoun.

## Faic cuideachd
* Baile nan Gall, Alba Nuadh (Englishtown)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Stèisean Ghleann Eagas

'S e **Stèisean Ghleann Eagas** (Beurla: *Gleneagles railway station*) an  stèisean-rèile faisg air Gleann Eagas. Chaidh  a thogail ann an 1919. 




Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Port-adhair Obar Dheathain

Tha **Port Adhair Obar Dheathain** suidhichte mu 9.3 cilemeatair dhan àird an iar-thuath air meadhan bhaile Obar Dheathain.

## Companaidh phlèanaichean agus cinn-siubhail

*Air France 
**Pàras-Charles de Gaulle
* Atlantic Airways 
**Lunnainn-Stansted
*BMI 
**Lunnainn-Heathrow
*BMI Regional 
** Birmingham, Esbjerg, Groningen, Manchain, Norwich
*British Airways 
**Lunnainn-Heathrow
*Eastern Airways 
** Bristol, Durham Tees Valley, East Midlands, Humberside, Leeds/Bradford, Poll a' Ghruthain, An Caisteal Nuadh, Norwich, Oslo, Scatsta, Southampton, Stavanger, Steòrnabhagh, Inbhir Uige
* EasyJet 
** Lunnainn-Luton
*Flybe 
** Beul-Feirste-City, Birmingham, Exeter, Jersey, Leeds/Bradford, Lunnainn-Gatwick, Newcastle, Southampton
*Loganair 
** Caerdydd, Baile na h-Eaglais, Sumburgh
* FlyGlobespan 
**Alacant, Dalaman, Faro, Ibiza, Málaga, Palma de Mallorca, Paphos, Tenerife-South
*KLM 
** Amsterdam
*Ryanair 
**Baile Atha Cliath
*SAS 
** Copenhagen, Stavanger
* Widerøe 
** Bergen

## Ceangal a-muigh
*Port Adhair Obar Dheathain Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Connrag

'S e aon seòrsa de dh'fhogharan a tha ann an **connragan**. Thathar gan cruthachadh le bacadh sèideadh a-mach an adhair le teanga, fiaclan agus mar sin sìos. Oir tha nas motha de na connragan ann na tha litrichean ann, bha aibidil eadar-nàiseanta fogharach air a dhèanamh air an son, agus tha cànanan fhèin a' cleachdadh dà no trì (no nas motha) litrichean airson aon chonnrag a sgrìobhadh.

## Gàidhlig

Tha trì connragan deug sa Ghàidhlig:

* **bileach**: b, m, p, f
* **deudach**: d, n, t, l, s
* **vèilearach**: c, g

agus "h". Tha na fuaimean aca ag atharrachadh a-rèir càit' a bheil iad anns an fhacal, a bheil iad air leantainn le "h", agus a bheil fuaimreagan caola no leathann romhpa agus/no as an dèidh.

## Aistean co-cheangailte
* Fuaimreag

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu

Tha **Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu** suidhichte mu 11 cilemeatair dhan àird an iar air meadhan baile Ghlaschu.
 
## Companaidh phlèanaichean agus cinn-shiubhail

* Aer Lingus (Baile Átha Cliath)
* Air Transat (Calgary, Toronto-Pearson, Vancouver)
* Air Southwest (Newquay, Plymouth)
* bmi (Lunnainn-Heathrow)
** bmi Regional (Copenhagen, Leeds/Bradford, Manchester)
* bmibaby (Birmingham, Caerdydd, East Midlands, Knock)
* British Airways (Lunnainn-Gatwick, Lunnainn-Heathrow)
** a' ruith le BA CityFlyer (Lunnainn-City)
* Continental Airlines (Newark)
* easyJet (Alacant, Beul Feirste-International, Berlin-Schönefeld, Bristol, Faro, Geneva, Ibiza, Lunnainn-Gatwick, Lunnainn-Luton, Lunnainn-Stansted, Málaga, Palma de Mallorca, Pàras-Charles de Gaulle)
* Emirates (Dubai)
* Flybe (Beul Feirste, Birmingham, Caerdydd, Exeter, Guernsey, Jersey, La Rochelle, Manchester, Paris-Charles de Gaulle, Southampton)
** a' ruith le Loganair (Barraigh, Beinn na Faoghla, Ceann Loch Chille Chiarain, Ìle, Eilean Mhanainn, Baile na h-Eaglais, Steòrnabhagh , Sumburgh, Tiriodh) 
* Flyglobespan (Alicante, Arrecife, Barcelona, Beul Feirste-International, Calgary, Dalaman, Faro, Fuerteventura, Heraklion, Hurghada , Ibiza, Las Palmas, Mahon, Málaga, Orlando-Sanford, Palma de Mallorca, Paphos, Pula, Tenerife-South, Toronto-Hamilton, Vancouver)
* Icelandair (Reykjavík-Keflavik)
* KLM Royal Dutch Airlines (Amsterdam)
** a' ruith le KLM Cityhopper (Amsterdam)
* Pakistan International Airlines (Faisalabad, Lahore)
* Scandinavian Airlines System (Stockholm-Arlanda)
* US Airways (Philadelphia) 
* Virgin Atlantic (Orlando)

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil

Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Balla Mòr Shìona

Thathar a' meas gur i aon obair cho iongantach a th' ann am **Balla Mòr [[Sìona|Shìona]]** 's a rinn mac an duine riamh. Tha e tòiseachadh aig a’ mhuir air an taobh an ear agus a leantainn air taobh tuath is iar-thuath na dùthcha fad còrr is 6, 700km (4,160 mìltean).

## An dàrna h-iongnadh air an t-saoghal?

'S fìor iongantach ciamar a chaidh a chur suas ann an cuid de na h-àiteachan uabhasach anns am bheil am balla seo na sheasamh gu daingeann o chionn còrr is dà mhìle bliadhna. Uime sin, ma theirear gur h-iad Barr-chaoil na Èipheit an t-iongnadh as motha a th' air an t-saoghal, faodar a ràdh gur e Balla Mòr Shìona an dara h-iongnadh.

## Tuairisgeul

Tha e air a thogail sa chuid as motha air cloich, 's air cloich-chrèadha, agus tha tùir air a mhullach astar goirid o chèile. Bha e mar sin air dòigh 's nan cuirte dragh air freiceadain aon tùir gum b' urrainn freiceadain an da thùir a b' fhaisge tighinn gan cuideachadh. Anns gach àite a bha furasta do nàmhaid a ruigsinn, bha daingnichean làidir air an togail. Ann an àiteachan tha am balla dùbailte, agus ann an corra àite trì-fillte, ach faisg air a cheann an iar dheth chan eil ann ach dùn mòr talmhainn. Tha e ann an cuid a dh'àiteachan a' dìreadh 's a' teàrnadh chreagan is bheanntan àrda.

Tha e air a thogail le balla tana cloiche air gach taobh dheth, agus eadar an dà bhalla air a lìonadh le talamh, air dhòigh 's
gun saoileadh duine gum bu chlach air fad e. Tha a chuid ìosal dheth air a dhèanamh de chlachan mòra, agus mu shia troighean bhon làr tha a chlach-chrèadha a’ tòiseachadh agus a leantainn dh'ionnsaigh a mhullaich. Tha am mullach air a chòmhdach le leacan tana mar air cabhsair sràide. Tha na tùir uile mu dhà fhichead troigh a dh'àirde, agus tha am balla ri ghabhail thar a chèile mu fhichead troigh bho làr gu mullach; tha e nas ìsle na sin air na beanntan agus nas àirde na sin anns na glinn. Tha araon am balla 's na tùir nas leithne gu h-ìosal na tha iad gu h-àrd, agus tha geatachan air am fosgladh trompa dh'ionnsaigh nam bailtean air gach taobh. 

## Eachdraidh

Chuireadh am balla mòr seo suas leis na Sìonaich mu dhà cheud bliadhna mun do rugadh Crìosd, airson an nàimhdean, na Tartaraich a chumail a-mach; ach an dèidh an saothair uile, fhuair na Tartaraich a-staigh agus thug iad fo chìs iad.

## Eile

Tha am Balla Mòr Shìona dìonta leis an UNESCO cuideachd mar Làrach Dhualchas na Cruinne. 
* Faic cuideachd: Qin Shi Huang

## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Sìona
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Francis Peacock

Bha **Francis Peacock** ’na mhaighstir dannsaidh agus coireògrafaiche ann an Obar Dheathain bho 1744. Stèidhich e an Comann Ciùil Obar Dheathain còmhla ri Andrew Tait ann an 1748.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Inbhir Cuilinn

'S e baile ann am Moireibh  a tha ann an **Inbhir Cuilinn** (Beurla: *Cullen*). Tha am baile suidhichte air oirthir Cuan a Tuath mu 20 mìltean air àird an iar Eilginn. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 41′ 40.92″ Tuath agus  2° 48′ 54.9″ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,327 duine a' fuireach an seo. 

Tha Inbhir Cuilinn ainmeil airson Cullen Skink, brot traidiseanta a thèid a dhèanamh le adag, bainne, buntàta is uinneanan.

## Ceanglaichean a-mach
* 
*Inbhir Cuilinn, barrachd fiosrachaidh le dealbhan

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Murt na h-Apann

Thachair **Murt na h-Apann** air 14 an Cèitean 1752 anns an Apainn. Chaidh Cailean Caimbeul à Gleann Iubhair (ris an canar "an Sionnach Ruadh"), a bha na sheumarlan do dh'oighreachdan arfuntaichte Chlann Stiùbhard aig an àm sin, a mharbhadh le snìpear. Chan eil fhios chun an latha an-diugh cò a loisg e, ach chaidh Seumas Stiùbhart (ris an canar "Seumas a' Ghlinne") a chrochadh mar phàirtiche, ged a bha e a' tagairt chun an deireadh gun robh e neo-chiontach. Chleachd Robert Louis Stevenson an tachartas anns an nobhail ainmeil *Kidnapped* aige.

Sgrìobh Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir marbhrann airson Cailean Caimbeul à Gleann Iubhair, "Cumha Chailein Ghlinn Iubhair".

Dh'fhosgail slighe baidhseagail a tha cumail a' mhuirt air chuimhne ann an 2013.
## Faic cuideachd
* Murt na Ceapaich

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-06-08: Beachd ùr air Murt na h-Apann *(aithris-bhideo 2:56)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Port-adhair Dhùn Èideann

Tha **Port-adhair Dhùn Èideann** (Beurla: *Edinburgh Airport*) suidhichte mu 13km dhan àird an iar amr meadhan Dhùn Èideann. ’S e seo am port-adhair as trainge ann an Albainn agus an siathamh port-adhair as trainge anns an Rìoghachd Aonaichte. 

Dh’fhosgladh e ann an 1916. Tha e an-dràsta fo rian Global Infrastructure Partners (GIP). Cheannaich GIP am port-adhair ann an 2012.
 
## Companaidh phlèanaichean agus cinn-siubhail

* Aer Arann (Corcaigh, Baile na Gailbhinn)
* Aer Lingus (Baile Atha Cliath)
* Air France
** operated by CityJet (Lunnainn-City, Pàras-Charles de Gaulle)
* bmi (London-Heathrow)
** a' ruith le bmi Regional (A' Bhruiseal, Copenhagen, Leeds/Bradford, Manchain, Zurich)
* bmibaby (Birmingham, Caerdydd, East Midlands)
* British Airways (Lunnainn-Gatwick, Lunnainn-Heathrow)
** a' ruith le BA CityFlyer (Lunnainn-City)
* Continental Airlines (Newark)
* Delta Air Lines (Eabhraig Nuadh-JFK) 
* easyJet (Alacant seasonal), Amsterdam, Beul-Feirste-International, Bristol, Geneva, Kraków, Lunnainn-Gatwick, Lunnainn-Luton, Lunnainn-Stansted, Madrid, Milano-Malpensa, München, Nice, Palma de Mallorca , Pàras-Charles de Gaulle)
* Flybe (Beul-Feirste-City, Bergerac, Birmingham, Caerdydd, Exeter, Manchain, Newquay, Norwich, Rennes, Southampton)
** a' ruith le Loganair (Inbhir Nis, Eilean Mhanainn, Bhaile na h-Eaglais, Lerwick, Sumburgh, Steòrnabhagh, Inbhir Uige)
* Flyglobespan (Alacant, Arrecife, Barcelona Dalaman , Dubrovnik, Faro, Funchal, Geneva, Hamilton, Ibiza, Las Palmas, Málaga, Nice, Palma de Mallorca, Paphos, Sharm el-Sheikh, Tenerife a Deas)
* Germanwings (Köln/Bonn)
* Jet2.com (Avignon, Chambery, Düsseldorf, Ibiza, La Rochelle, Mahon, Murcia, Olbia, Pisa, Pràg, Toulouse, Venezia)
* KLM (Amsterdam)
** some flights operated by KLM Cityhopper (Amsterdam)
* Lufthansa (Frankfurt)
* Norwegian Air Shuttle (Copenhagen, Oslo)
* Ryanair (Alacant, Berlin-Schönefeld, Billund, Bologna, Bournemouth, Bratislava, Bremen, Cagliari, Carcassonne, Baile Átha Cliath, Grenoble, Hahn, Kraków, Leipzig-Altenburg, Limoges, Łódź, Málaga, Malta, Marseille, Palma de Mallorca, Pisa, Poitiers, Poznań, An Ròimh-Ciampino, Shannon, Stockholm-Skavsta, Torino, Weeze, Wrocław, Zadar)

## Iomraidhean


## Ceangal a-muigh
* Duilleag oifigeil aig Port-Adhair Dhùn Èideann

Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Obar Chiardair

'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Obar Chiardair** (Beurla: *Aberchirder*, Beurla Ghallda: *Foggieloan*, far-ainm: *Foggie*). 

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Bhanbh ro 1975). Tha e mu 41 mìltean (67 km) san àird an iar-thuath air Obar Dheathain. 

Ann an 2020 bha 1,170 duine a' fuireach an seo.

## Giùlan
Tha e na laighe air an A97. 

## Iomraidhean


## Dealbhan

Aberchirder fountain. - geograph.org.uk - 391994.jpg | Fuaran
Main Street - geograph.org.uk - 706381.jpg | Prìomh-shràid
Aberchirder Square - geograph.org.uk - 706357.jpg | Ceàrnag 


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhanbh
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Aer Arann

'S e   companaidh phlèanaichean Èireannach a tha ann an **Aer Arann**. Tha iad stèidhichte ann am  Baile Àtha Cliath agus obraich rathad eadar Èirinn, An Fhraing agus An Rìoghachd Aonaichte. 

Bha Aer Arann stèidhichte ann an 1970 airson Eilean Àrann ann an Èirinn. 

## Ceann-siubhail

## Ceangal a-mach
*Duilleag oifigeil Aer Arann

Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
Port-adhair Inbhir Nis

Tha **Port-adhair Inbhir Nis** suidhichte mu 13km an ear-thuath air baile Inbhir Nis.

## Companaidh phlèanaichean agus cinn-siubhail
* Aer Arann
** Baile Atha Cliath 
* British Airways
** Lunnainn-Heathrow
* EasyJet
** Bristol, Lunnainn-Gatwick, Lunnainn-Luton
* Flybe
** Beul-Feirste City, Birmingham, Exeter, Jersey, Lunnainn-Gatwick(?), Manchain, Southampton 
*Loganair
** Dùn Èideann, Baile na h-Eaglais, Steòrnabhagh, Sumburgh 
* Highland Airways
** Beinn na Faoghla, Steòrnabhagh
* Lufthansa
** Düsseldorf
* KLM
** Amsterdam
* Ryanair 
** Na Ceàrnaidhean Meadhanach an Ear

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Port Adhair Inbhir Nis Duilleag oifigeil (ann am Beurla)
* BBC Naidheachdan 2015-11-04: Seirbheis ùr eadar Inbhir Nis is Lunnainn
* BBC Naidheachdan 2015-11-04: Seirbheis ùr eadar Inbhir Nis agus Heathrow *(aithris bhideo, 2:27)*
* BBC Naidheachdan 2016-03-04: Leudachadh aig Port-adhair Inbhir Nis
* BBC Naidheachdan 2016-05-04: Seirbheis ùr eadar Inbhir Nis is Heathrow *(aithris bhideo, 2:24)*
* BBC Naidheachdan 2016-05-17: Seirbheis adhair ùr do dh'Inbhir Nis *(KLM gu Amsterdam)*
* BBC Naidheachdan 2019-06-14: Leasachadh aig Port-adhair Inbhir Nis

Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Baile nan Stiùbhartach

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear  a tha ann am **Baile nan Stiùbhartach** (Beurla: *Stewarton*). Tha Cille Mhàra, Fenwick, Dunlop agus Lugton faisg air. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 40′ 48″ Tuath agus  4° 30′ 55″ Iar. 

Tha nas motha na 10,000 duine a' fuireach an seo.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Siorrachd Chromba

'S e aon de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a bha ann an **Siorrachd Chromba**. Bha e suidhichte eadar Cataibh agus Siorrachd Rois. 
Bha Cromba na phrìomh-baile.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Comhairle Siorrachd Rinn Friù an Ear

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Siorrachd Rinn Friù an Ear**. 

Tha an oifis aice ann an Giofnag.

Tha 20 comhairlichean aice, 8 Làbarach, 6 Nàiseanta, 4 Tòraidhean agus 2 neo-eisimileach.
## Bailtean is clachanan
* Baile Chlarc
* Baile na h-Eaglais
* Baile Nèill
* Baile Ùr na Maoirne
* Bruach nan Dealgan (*Thornliebank*)
* Busbaidh (*Busby*)
* Ceann a' Bhàirr (no *Ceann a' Bhàrra*)
* Giofnag
* Muirend
* Netherlee
* Stamperland
* Uplawmoor 
* Waterfoot

## Àitichean eile
* Caldwell

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil - East Renfrewshire Council 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Cille Mhàrtainn

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an **Cille Mhàrtainn** (Beurla: *Kilmartin*). Tha am baile suidhichte ann an Gleann Chille Mhàrtainn. 

Tha am baile ainmeil airson na h-àitichean eachdraidheil. 
Tha clachan-cinn às an 14mh linn rim faicinn faisg air Eaglais Chille Mhàrtainn.
Tha mòran tursachan ann an Gleann Chille Mhàrtainn faisg air a' bhaile.
 
Chaidh Caisteal Chille Mhàrtainn a thogail anns a' bhliadhna 1580. Tha *Carnasserie Castle* rud beag air àird a tuath a’ bhaile, chaidh a thogail eadar 1565 is 1572 leis an easbaig John Carswell. Tha e aig Alba Aosmhor a-nise. Tha cuideachd taigh-tasgaidh ann.

## Leabhraichean
*The Royal Commission on the Ancient and historical Monuments of Scotland (RCAHMS): ARGYLL, Volume 6 *Kilmartin* 1999. ISBN 1-902419-03-0 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Drochaid Urchaidh

'S e baile beag ann an Earra-Ghàidheal a tha ann an **Drochaid Urchaidh** (Beurla: *Bridge of Orchy*). Tha am baile suidhichte air ceann  Glinne Urchaidh air a' Mhòr-rathaid A82 ann an Earra-Ghàidheal. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 31′ 0″ Tuath agus  4° 46′ 18″ Iar. Faisg air a’ bhaile tha Beinn Dòbhrain.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1751. Ged a tha Drochaid Urchaidh glè bheag,  tha stèisean aige agus tha taigh-òsta ann.

Tha an Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus A' Ghearastan,  a' dol tron bhaile.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Undiscovered Scotland

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Beinn Dòbhrain

'S e beinn ainmeil a tha ann am **Beinn Dòbhrain** (Beurla: *Beinn Dorain*). Tha e faisg air Drochaid Urchaidh anns na beanntan Earra-Ghaidheal. Tha i 1,076 m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.

Sgrìobh Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir an dàn na b' ainmeile aige mu Bheinn Dòbhrain: 

"Moladh Beinn Dòbhrain"
:*An t-urram thar gach beinn*
:*Aig Beinn Dòbhrain;*
:*De na chunnaic mi fon ghrèin,*
:*'S i bu bhòidhche leam…*
Tha an teacsa slàn ri fhaighinn air loidhne ann an leabhar a chruinnich trì òrain a chaidh a sgrìobhadh san 17mh is 18mh linn: *Luinneag Mhic Leòid* le Màiri nighean Alasdair Ruaidh, Birlinn Chlann Raghnaill le Alasdair mac Mhaighstir Alasdair agus *Moladh Beinn Dòbhrain* le Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir fhèin.

### Tùsan

Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Iain Mac a' Bhrataich

B' e eachdraiche cliùiteach na Gaidhealtachd a bha ann an Dotair **Iain Mac a' Bhrataich** (Beurla: *John Bannerman*; Baile Mo Thatha, 13 an Lùnasdal 1932 — Baile Mo Thatha, 8 an Dàmhair 2008). Bha an rannsachadh aige air Dál Riata, an Seanchas Ì Chaluim Chille, agus an Senchus fer n-Alban (Seanchas Fhear na h-Alba) gu h-àraidh buadhach.
 
Rugadh e ann am Baile Mo Thatha 13 an Lùnasdal 1932, taobh Loch Laomainn ann an teaghlach Gàidhlig, agus sgrùdaich e na cànanan Ceilteach aig Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Chambridge. As dèidh dha
ceumnachadh, ghabh e dreuchd an toiseach anns an Roinn Ceilteach aig Oilthigh Obar Dheathain, agus an sin ann an Oilthigh Dhùn Èideann. Leig e dheth a dhreuchd aig an oilthigh ann an 1997 a bhith na thuathanach làn-thìde ann am Baile mo Thatha. Chaochail e ann an 8 an Dàmhair 2008.

## Clàr-leabhraichean
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Cànanan Ceilteach

'S iad cànanan Innd-Eòrpach a tha ann an **cànanan Ceilteach**. Thathar gam bruidhinn an-diugh anns na h-Eileanan Breatannach, a' Bhreatainn Bheag, Alba Nuadh agus Patagòinia. Tha iad a' cleachdadh na h-aibidil Ròmanaich. Roinnear na cànanan a tha beò air dà bhuidheann.

## Daoine a' bruidhinn cànanan Ceilteach
* **Cànanan Goidhealach**:
** Gàidhlig na h-Èireann: 94,000 duine ga cleachdadh a-muigh foghlam
** Gàidhlig Mhanainn - grunnan cloinne aig a bheil i mar a' chiad chànan a-rithist, agus ceud daoine fileanta. 
** Gàidhlig: 58,000 - 62,000 duine

* **Cànanan Briothannach**:
** Breatannais: 200,000 - 300,000 duine
** Còrnais - mu 1,000 duine, agus grunnan cloinne aig a bheil i mar a' chiad chànan a-rithist
** Cuimris: 750,000 duine

* **Cànanan marbh**:
** Cruithnis - ga bruidhinn ann an Alba roimhe Meadhan-Aoisean.
** Gaillis - ga bruidhinn far a bheil an-diugh an Fhraing agus a' Bheilg.
** Gallaicis - ga bruidhinn far a bheil an-diugh Galicia, anns an Spàinnt.
** Ceilt-Ìbeiris - ga bruidhinn far a bheil an Spàinnt an-diugh.
** Cànan Chumbria - bha e roimhe seo air a bhruidhinn ann an Cumbria.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Cànain Cheilteach
An Apainn

Tha **An Apainn**  ’na sgìre iomallach air Gàidhealtachd.
Tha i suidhichte siar air An Linne Dhubh, deas air  Loch Creurann, sear air Latharna agus tuath air Loch Lìobhann. Tha a’ chuid as motha dhith ann an Earra-Ghaidheal, ach tha pìos beag a tha fo Chomhairle na Gàidhealtachd.

Thachair Murt na h-Apann an seo air 14 an Cèitean 1752.

## Bailtean as motha
’S iad Baile a' Chaolais, Duror, Port na Croise, Apainn agus Port na h-Apann  na bailtean as motha a th’ ann.

## Beanntan as motha
* Beinn a' Bheithir - 1025m (3362 troigh)
* Creag Ghorm - 723m (2372 troigh)
* Fraochaidh - 879m (2883 troigh)
* Meall Bàn - 655m (2148 troigh)
* Beinn Mhic na Céisich - 638m (2093 troigh)

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-09: Connspaid mu chuaraidh an Earra Ghàidheal *(aithris-bhideo 2:17)*

Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Bucaidh

'S e baile ann an Comhairle Mhoireibh  a tha ann am **Bucaidh** (Beurla: * Buckie*). 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 40′ 31.94″ Tuath agus  2° 58′ 56.96″ Iar.

‘S e Bucaidh an treas baile as motha anns a'  chomhairle  an dèidh Farrais  is Eilgin. Anns a' bhliadhna 2001 bha 8,059 duine a' fuireach an seo .

Tha iomradh air Bucaidh anns an òran *Lady Onlie Honest Lucky* (1787) le Raibeart Burns.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Buckie Heritage, Buckie & District, Old Snippets
* Raibeart Burns: ''Lady Onlie Honest Lucky'' air làrach-lìn BBC

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
An Tairbeart Iar

'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd  a tha ann **An Tairbeart Iar** no **An t-Àrar** (Beurla: *Arrochar*). Tha am baile suidhichte faisg air ceann Loch Long. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 11′ 46.39″ Tuath agus  4° 44′ 52.87″ Iar. 
Tha Beinn Artair (884 meatair) faisg air a' bhaile. Bha crìochan de na siorrachdan traidiseanta Earra-Ghàidheal is Siorrachd Dhùn Bhreatainn aig ceann siarach a’ bhaile  gus a’ bhliadhna 1975.

A-rèir Iain Mhic an Tàilleir tha  an t-ainm Gàidhlig "An t-Àrar" is an t-ainm Beurla "Arrochar" ceangailte ri Beinn Artair. Tha an dàrna ainm Gàidhlig  "An Tairbeart Iar"  a’ sealltainn gu bheil am baile eadar-dhealaichte bhon Tairbeart faisg air Loch Tairbeart.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Rubha Àird Driseig

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal  a tha ann an **Rubha Àird Driseig** (no **Àird Driseig**) (Beurla: *Ardrishaig*). Tha am baile suidhichte aig inbhir cladh-abhainn Chrìonan deas air Ceann Loch Gilb.

Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,283 duine a' fuireach an seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Druiminn

'S e baile ann an Siorrachd Sruighlea a tha ann an **Druiminn** (Beurla: *Drymen*). Tha am baile gu lèir suidhichte ann am Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròsaichean.

Anns a' bhliadhna 2004 bha 760 duine a' fuireach an seo. 

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan,  a' dol tron bhaile. 

Tha an taigh-seinnse “*The Clachan*” ag ràdh gur esan an taigh-seinnse as sine ann an Alba. Tha ceanglaichean aige ri teaghlach Rob Ruaidh.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Àird Laoigh

'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd  a tha ann an **Àird Laoigh** (Beurla: *Ardlui*). Tha am baile suidhichte aig ceann Loch Laomainn air a' mhòr-rathaid A82 eadar a' Chrìon-Làraich agus Glaschu.

Tha Slighe Taobh an Iar na Gàidhealtachd, frith-rathad astair eadar Glaschu agus A' Ghearasdan, a' dol tron bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-choiseachd gus an oidhche a chosg an sin. Tha stèisean-rèile aige, Stèisean Àird Laoigh.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Roinn-seòrsa:Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn-seòrsa:Paraiste An Arair
Allt a' Bhonnaich

'S e baile ann an sgìre Chomhairle Shruighlea a tha ann an **Allt a' Bhonnaich** (Beurla: *Bannockburn*). Tha am baile dìreach deas air Shruighlea.

Ann an 2001 bha 7,352 duine a' fuireach an seo. 

A-rèir Iain Mhic an Tàilleir, 's ann bho fhacal Bheurla "*Bannock*" (bonnach) a thàinig ainm a' bhaile, ach thuirt e cuideachd gur dòcha gur ann bho fhreumh eile a thàinig e.

Ghabh Blàr Allt a' Bhonnaich àite an seo ann an 1314 agus na h-Albannaich a' sabaid fo Raibeart Brus.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Allt a' Bhonnaich- duilleag na coimhearsnachd (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Roinn-seòrsa:Siorrachd Shruighlea
Roinn-seòrsa:Paraiste Chill Ninian
Nancy Dorian

'S e cànanaiche a th' ann an **Nancy C. Dorian**. Rugadh i anns na Stàitean Aonaichte agus fhuair i PhD aig Oilthigh Mhichigan. Tha i ainmeil airson nan rannsachaidhean aice air Gàidhlig Cataibh an Ear.

Fad 40 bliadhna rinn Nancy Dorian sgrùdadh air ìre na Gàidhlig aig na daoine anns an sgìre seo. Bha i airson faighinn a-mach a bheil diofair eadar Gàidhlig seann daoine agus daoine òga agus ciamar a bha an cànan ag atharrachadh tro na bliadhnaichean crìonaidh. Tha i a’ feuchainn ri bàs cànain a mhìneachadh le sin. Nì i dealachadh eadar 
*luchd-labhairt na Gàidhlig agus 
*leth-luchd-labhairt.  
Tha an dàrna seòrsa a’ ciallachadh daoine fileanta le Gàidhlig làn abairtean agus gnathasan-cainnt agus faclair slàn. Tha an seòrsa eile a’ ciallachadh daoine le Gàidhlig a tha briste a thaobh gràmair, faclair, gnasan-cainnt agus fileantachd. 

Tha Dorian a’ dèanamh a-mach gu bheil roinnean aig gach cànan ann an coimhearsnachd dà-chànanach, mar eisimpleir dachaidh, iasgach, sgoil, eaglais. 

Airson an cànan a mheasadh thug i seantansan ri eadar-theangachadh ri daoine agus rinn i sgrùdadh air na seantansan. Gu tric bhiodh i a' bruidhinn ri daoine mu dheidhinn chuspairean làitheil agus a' sgrùdadh a' chànain bho sin.

Bhàsaich i 24 an Giblean 2024 ag aois 87.

## Leabhraichean
*East Sutherland Gaelic: The Dialect of the Brora, Golspie, and Embo Fishing Communities, 1978, Dublin Institute for Advanced Studies
*Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic Dialect, 1981, University of Pennsylvania Press, ISBN 0812277856
*Tyranny of Tide: An Oral History of the East Sutherland Fisherfolk , 1984, Karoma Pub
*Investigating Obsolescence: Studies in Language Contraction and Death ( Editor ), 1992, Cambridge University Press

## Tùsan


## Tuilleadh leughaidh
*Dorian, Nancy.C (2006) “Negative Borrowing in an Indigenous Language Shift to the Dominant National Language”. The International Journal of Bilingual Education and Bilingualism. Vol 9. No.5.Td. 557-577.
*"Mar a Chunnaic Mise: Nancy Dorian agus a Ghàidhlig"  (Bhideo) BBC Alba (2005)
*Nancy Dorian The problem of the semi-speaker in language death (File PDF)

Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cànanaiche

'S e duine a th' ann an **cànanaiche** (cuideachd **Cànan-eòlaiche**) a tha a' sgrùdadh cànanan no a tha ag obair ann an cànanachas.

## Cànanaichean ainmeil

*David Adger
*Jean Aitchison
*Timothy C Armstrong
*Charles Barber
*Derek Bickerton
*Noam Chomsky
*J.M. Coetzee
*David Crystal
*Nancy C. Dorian
*Joshua Fishman
*Joseph Greenberg
*P. Lightbown
*Cathair O Dochartaigh
*Neda Nezhdana
*Veturliði Óskarsson
*Barbara Partee
*Edward Sapir
*N. Spada
*J.R.R. Tolkien
*Max Weinreich
*Ghil'ad Zuckermann
*Valerian Pidmohylny

## Faic cuideachd
* Cànanachas
* Cànanachas na Gàidhlig

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Taigh an Droma

'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an **Taigh an Droma** (Beurla: *Tyndrum*).

Tha am baile suidhichte ann an gleann na Sraithibh air oir deasach Mòinteach Raineach.

Tha timcheall air 167 duine a' fuireach an seo.

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus a' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-coiseachd gus an oidhche a chosg an sin. 

Tha dà stèiseanan aig Taigh an Droma: Taigh an Droma Uarach agus Taigh an Droma Iarach. Tha Stèisean Taigh an Droma Iarach air Loidhne don Oban bho Ghlaschu. Tha Stèisean Taigh an Droma Uarach air loidhne bho Ghlaschu do Mhalaig agus dhan Ghearasdan.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

* Taigh an Droma aig ''Undiscovered Scotland'' (Beurla)
* Taigh an Droma aig ''Gazetteer for Scotland'' (Beurla)
* BBC Naidheachdan 2016-08-03: Mèinn Thaigh an Droma fosgailte *(aithris-bhideo 2:05 mu mhèinn an òir)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Dà-chànanas

Tha **dà-chànanas** a' ciallachadh gu bheil duine fileanta ann an dà chànan agus air an togail bho aois thràth. Tha mu 66% de dhaoine air feadh an t-saoghal dà-chànanach no iomadh-chànanach. Le dà-chànanas thathar a' ciallachadh comasan cànain duine fa-leth. Tha diofar mhìneachaidhean den fhacal ann ge-tà:

A-rèir Joshua Fishman chan e ceist a th' ann mu duine no comann. Dha rèir-san tha dà-chànanas a' ciallachadh gu bheil coimhearsnachd, dùthaich no comann eile dà-chànanach ma tha dà chànan co-ionnan a thaobh inbhe agus nach eil diofar chànanan air an cleachdadh ann an diofar roinnean (m.e. roinn prìomhaideach: taigh, coimhearsnachd, teaghlach; roinn phoblach: sgoil, riaghaltas, oifis). 'S e eisimpleir de dh'àite dà-chànanach a th' anns a' Bhruiseal agus Barcelona agus gu ìre Catalònia. Ma thathar a' cleachdadh cànan diofraichte ann an roinnean diofraichte, thathar a' bruidhinn mu dhà-theangachas.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Cànanachas