open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cur Cùlaibh ri Asainte

’S e òran a tha ann an “**Cur Cùlaibh ri Asainte**” a chaidh a sgrìobhadh ann an 1912 le Alasdair MacLeòid, ’s e ag innse mu bhith a’ fàgail a dhachaigh ann an Asainte agus a’ dul a-null a Chanada.

Bho na clàraidhean seòlaidh aig Ancestry.com, chithear gun do sheòl Alasdair òg, 19 bliadhna a dh’aois, bho Ghlaschu air an SS Southwark, air 28 an Céitean 1910 (DiSathairne, dìreach mar a tha an t-òran ag ràdh), ’s e a’ dèanamh air Vancouver ann am British Columbia.  ’S e bàta-smuid 8607 tunna a bh’innte, agus bha i a’ seòladh gu Quebec agus Montreal.  B’ ann leis an American Line a bha i, ach bha i air màl airson dìreach dà sheòladh ann an 1910 aig an Allan Line, companaidh mhór a chaidh a stéidheachadh an toiseach ann an Saltcoats.  Ràinig Alasdair Quebec air 7 an t-Òg-mhios an déidh deich làithean aig muir.  Bha 1273 de luchd-siubhail air bòrd uile gu léir, nam measg 337 “2nd cabin”, 937 “steerage”, 244 cloinne fo aois 14.

Sgrìobh am pàipear-naidheachd, an *Shipping Gazette and Lloyd’s List* air Diardaoin 26 an Céitean 1910, “The International Steam Navigation Company’s steamer Southwark, which arrived at Glasgow light today from Liverpool, has been chartered by the Allan Line to take Saturday’s sailing to Montreal and Quebec.  The sailing should in ordinary circumstances have been taken by the Grampian, but this vessel, it will be remembered, went aground for a short time in the St. Lawrence between Quebec and Montreal, and the accident has delayed her return to this side.”  Sin is adhbhar gu bheil an t-òran ag ràdh gun do sheòl e air an “Southwark Shasunnach”.

Tha buile làidir ann an ceòl an òrain, coltach ri cloc a’ cumail tìm, buile gach diog, no ri einnsean a’ bhàta is dòcha.

## Ceanglaichean a-mach
* Bliadhna nan Òran: Cur Cùlaibh ri Asainte
* Greatships.net: S.S. Southwark
* Norway-Heritage: S/S Southwark, Dominion Line

Roinn-seòrsa:Òrain Ghàidhlig
An Wassail

Tha **An Wassail** na sgàilean mòr le Teàrlach Rennie Mac an Tòisich a chìthear ann an Taigh-tasgaidh Kelvingrove ann an Glaschu. Ri a thaobh, chìthear Bàn-righ na Bealtain, sgàil leis a chèile, Mairead Nic Dhòmhnaill  

Tha an dà sgàilean air an dèanamh le heisean, snàth, sgragall òir, grìogagan agus slige-neamhnaid.

Bha an cupal gu math tric ag obair còmhla ri chèile, agus b' e na sgàilean seo a ceud ann a sreath cho-obrachaidh. Sgrìobh Mac an Toisich ann an litir,  "Tha sin ag obair orra còmhla ri chèile, agus le sin tha an obair na thlachdmhor."

Tha na sgàilean Mac an Tòisich a' thort dealbh air fèisean an fhoghar anns na mìosachan ro-Chrìostail; aig àm a bhuain a tha air a gàirdeacadh le deoch làidir.

Tha an sgailear co-fhreagrach aig Mairead Nic Dhòmhnaill a thort dealbh air Latha Bealtainn anns a Chéitean.

Tha na pìosan a' taisbeanadh feachdan suaicheanta 'Stoidhle Sgoil Ghlaschu'. Mar eisimpleir, boireannaich le falt fada dorcha, an ròs Ghlaschu agus dealain dhè.

Tha cuid ag ràdh gu robh ùidh mhór aig Mac an Toisich anns an ocultachd.

Bha na sgàilein air an taisbeanadh anns an "Seòmar Albannach" aig an 8mh taisbeanadh Vienna Secession anns an Ostair fad da mhìos ann a 1900.

Bha an seòmar Albannach na shoirbheas coimeirsealta, agus tharraing e tòrr aire. Thill na sgàilein à Vienna a Ghlaschu mìos às deigh na taisbeanaidh agus air an cur dhan seòmar teatha neach-tionnsgain, Miss Cranston.

Cheannaich Comhairle Ghlaschu na sgàilein ann an 1951 agus tha iad ri faicinn s' ann Taigh-tasgaidh Kelvingrove.

Roinn-seòrsa:Ealain
Tom Honeyman

B' e **Tom Honeyman** an neach-stiùiridh na Gailearaidh Ealain Kelvingrove ann a 1939, agus stéidheadair an taigh-cluiche Citizens, ann a 1943.
B’ e esan a cheannaich an dealbh dhe Ìosa Chrìost le Dalì, an diugh aon de na maoinean as luchdmhore anns ann taigh tasgaidh. Bha tòrr an aghaidh an ceannach seo, leis gun do chosg e uimhir. Ge-tà, bha Honeyman glic, agus cheannaich e an còir-lethbhreac airson an dealbh. Le sin, gach turas a tha an iomaidh air a ath-riochdachadh, bith an taigh tasgaidh a faighinn airgead air a shon.
Rugadh Honeyman ann an Glaschu ann a 1891 ann a Denniston. Rinn e eòlas-leighis aig Oilthigh Ghlaschu fhad ’ s an bha e aig obair pàirt-ùine airson an Herald mar fo-dheasaiche.
Bha e dèidheil air seòladh, agus aon turas sheòl e gu Montevideo gun fhiosda dha fhein. Agus cha robh fiù' s an deoch air, leis gun robh e na phàirt dhen ghluasad na stuamachd.

Dh’fhalbh e a shabaid ’s na trenchichean anns a' Chiad Chogadh agus nuair a Thill e bhon fronta, dh’ obraich e mar doctair air taobh an Ear Ghlaschu.
Fhuair e obair mar còpair ealain ann a 1929 anns a’ ghailearaidh aig Reid agus Lefevre. Cha robh e fada ag obair an sin nuair a fhuair e cothram a dhol sìos a Lunnainn airson an a bhith na neach-stiùiridh anns an dàrna ghailearaidh Reid agus Lefevre.

Thill e dhan bhaile airson an Taigh tasgaidh Kelvingrove a’ stiùireadh ann a 1939.

Chuir e air dòigh taisbeanaidhean air Van Gogh, Matisse agus Picasso aig a' Khelvingrove, agus bhiodh sreath do dhuine a' dol timcheall an oisean mar a chiadh tu airson club oidhche ‘s a latha diugh.

Dh’iompaich e Uilleam Burrell an cruinneachadh aige fhàgail do bhaile Ghlaschu agus gu ìre mhòir, thug seo ìomhaigh Ghlaschu am follais le bhith a cuir tòrr taisbeanaidhean air dòigh.
Leis gu robh léirsinn agus ard-amasan aige, gu math tric bha Honeyman a dol a mach air luchd-comhairle, agus cha mhòr nach do leig e às obair mar neach-stiùiridh an taigh tasgaidh. Agus s’ math nach do rinn! Rinn Tom Honeyman an t-uabhas airson cultar agus ealain ann a Glaschu fhad s' a bha e anns a' dhreuchd airson coig bliadhna deug, agus gun an dealbh aig Dalì agus na piosan eallain priseal a cheannaich e, cha bhiodh an taigh tasgaidh Kevingrove idir cho taireaignach 's a tha e chon an lath an diugh.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Taigh-tasgaidh Kelvingrove

Dh’fhosgail dorsan an **Taigh-tasgaidh Kelvingrove** dhan t-sluaigh mar buillsgean taisbeanaidh eadar-nàiseanta anns a' Phàirc Kelvingrove anns a' Chèitinn 1901.

Chaidh an togalach dealbhachadh le dithis ailtearan a bhuannaich co-fharpais dealbhaidh ann an 1891 agus a thug buaidh acadaimigeach agus stoighle clasaigich bhon Ècole de beaux arts ann am Paras.

B' àbhaist do Ghlaschu a bhith ann dàrna baile anns an Ìmpireachd Bhreatainn, agus thogar an t-airgead airson an taigh tasgaidh ùr le prothaidean bhon chiad thaisbeanadh eadar-nàiseanta anns a' phàirc ann 1888, agus an còrr le tìodhlaicean poblach agus prìobhaideach.

Tha an togalach fhèin air a dhèanamh le clach-ghainmhich ruadh a Dùn Phrìs agus na bhroinn tha mullach-seòmair bogha baraill anns an talla mhòr, far an robh iomadh dannsa agus àite gu leòr ann los strabheiceireachd.

Aig an Taigh-tasgaidh Kelvingrove, chithear iomadach sgeul a tha a' thoirt co-theacsa den na chruinnicheadh.
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Kelvingrove
Iain MacPhàrlain (am Briogadiar)

Rugadh am **Briogadiar Iain MacPhàrlain** (Beurla: *John Malcolm MacFarlane*) ann an Tobar Mhoire ann am Muile sa bhliadhna 1939, agus a’ Ghàidhlig a’ chiad chànan aige. B' e Iain MacCalum seanair dha.

An dèidh oideachadh ann an Sgoil Thobar Mhoire, Àrd-sgoil an Òbain is Oilthigh Ghlaschu, far na cheumnaich e ann an Nua-chànain, rinn e seirbheis fad barrachd air trithead bliadhna ann an Arm Bhreatainn, a’ leigeil dheth a dhreuchd mar Stiùiriche Foghlaim is Sheirbheisean Trèanaidh (san Arm) ann am Ministrealachd an Dìona. Na chùrsa-bheatha, bha e aig bun ’na eòlaiche cànain a chaith móran den ùine aige ann am puist co-cheangailte ri cànan agus brath, an dà chuid san Rìoghachd Aonaichte agus thall thairis.

An déidh dha an t-Arm fhàgail an 1994, bha puist aige anns an t-saoghal Arabach, ach chaidh e air chluainidh a dh’Earra-Ghàidheal far an robh e a’ cur seachad a thìde aig an taigh an Taigh an Uillt le chèile Valerie.  Bha e gu tric a’ nochdadh ann an craoladh Gàidhlig, an dà chuid TBh is rèidio, far am biodh a dhualchainnt Earra-Ghàidhealach agus a chuid eòlais air beul-aithris na sgìre nam buannachd dha.

Bha e na fhear-eachdraidh ionadail aig a bheil ùidh àraidh ann an ainmean-àite, agus is ann tric a bhiodh e ri coiseachd nam beann; agus bho àm gu àm bhiodh e ag iasgach nam breac. Bha e aig stiùir iomadach buidheann ionadail, agus bha e a’ seinn beus ann an Còisir Ghàidhlig Thaigh an Uillt agus ann an Còisir Àrd-eaglais an Naoimh Eòin an Òbain, is e na bhall dealasach den choitheanal an sin.  Chaidh Duais nan Sàr-Gàidheal a bhuaileachadh air le Sabhal Mòr Ostaig ann an 2018.

Chaochail e 8 an Cèitean 2023.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2023-05-10: Am Brigadier Iain MacPhàrlain 1939-2023
* 
* 
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Pòl MacAonghais

B' e sgrìobhadair Gàidhlig a bh' ann am **Pòl MacAonghais** (Beurla: *Paul Macinnes*, 1928–1987). Rugadh e ann an Gurraig 22 am Faoilleach 1928 is athair à Baile a' Chaolais agus a mhàthair à Griomasaigh. Nuair a bhàsaich a phàrantan is e ach 8 bliadhna a dh'aois thogadh e leis a sheanair agus a sheanmhair ann an Griomasaigh.

Chaidh e dhan sgoil ann am Port Rìgh agus bha e na oileanaich aig Oilthigh Ghlaschu agus aig Colaiste Chnoc Iòrdain. Theagaisg e air feadh na h-Alba.
Bha e ag obair mar riochdaire aig a' BhBC o 1976 is e a' fuireach ann an Dùn Èideann.
Chaochail e gu h-obann 19 an Lùnastal 1987 ann am Port Rìgh.

## Leabhraichean
**Teine Ceann Fòid* (Gairm, 1967)
**Amannan* (Chambers, 1979)
**An Guth Aoibhneach* (Saltire Society, 1993)
**Solas na Gealaich* (Comunn Dràma Ghàidhlig Ghlaschu, 2001)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Aon Fheasgar: clàradh, teacs, beachdan, goireasan (An Sgeulachd Ghoirid)

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Urdu

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Urdu** (Urdu: اردو).

Is e cànan nàiseanta Phagastàin.

Tha Bòrd Dheuchainnean Foghlam na h-Alba agus an-sin Ùghdarras Teisteanais na h-Alba air a bhith a tairgsinn Urdu aig an Ìre Coitchinn o 1998 agus aig Àrd-Ìre o 2007. Mhionnaich Humza Yousaf bòid dìlseachd ann an Urdu nuair a chaidh na BhPA ann an 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach
Am Meatamorfosas

Chaidh ***Am Meatamorfosas*** le Franz Kafka sgrìobhadh ann an 1916. Tha a' chiad rosgran bhon leabhar ainmeil:

*Nuair a dhùisg Gregor Samsa aon mhadainn bho aislingean anacrach, lorg e fhèin na leabaidh air a chruth-atharrachadh na ceàrnan famhaireach.*

Leanar beatha Gregor bhon madainn sin, agus gu sònraichte ciamar a tha a theaghlach a' dèiligeadh leis an adhartachadh, agus le Gregor e fhèin. Tha an stòiridh cuideachd a' làimhseachadh chuspairean mar eileachadh, dìmeas, iochd agus daimhain fo spàirn.

Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Blàr Seachd Darach

Thachair Blàr Seachd Darach 19mh dhen Ògmhios 1816. Bha an strì eadar an tuineachas aig Companaidh a' Bhaigh Hudson (HBC) agus Companaidh an Iar-Thuath (NWC). 'S companaidhean malart a' bhèin a bh' annta.

Thòisich am frionas eadar an tuineachas, Tuineachas na h-Aibhne Dhearg, agus NWC, nuair a chaidh an tuineachas a thogail ann an roinn malart a' bhèin a chleachd Companaidh an Iar-Thuath. Chruthaich Thomas Douglas, Iarla Selkirk, Tuineachas na h-Aibhne Dhearg le HBC ann an 1811 airson tìr a thoirt dha croitearan a dh'fhar-fhuadaich na Fuadaichean. Bha na tuinichean neo-ullamh airson fuireach ann an Canada agus cha d'fhuair iad solaran gu leòr. Ann an 1814, bha na tuinichean air an dol bàs leis an acras. Dh'fhàs an dàimh nas miosa an 8mh dhen Fhaoilteach 1814 nuair a ghabh Maoilios MacDhòmhnaill, Riaghladair Tuineachas na h-Aibhne Dhearg, ris Èigheachd am Pemmican. B' e pemmican (brolamas feòla, dearc agus blonaige) am prìobh-itheanach anns an sgìre. Chunnt an èigheachd nach urrainn dha pemmican na sgìre a reic ach dha Tuineachas na h-Aibhne Dhearg. An uair sin, chaidh pemmican na sgìre a ghlacadh leis na tuinichean. Cha do dh'fhaithnich na Métis no na Cree an t-ùghdarras aig MacDhòmhnaill agus thug iad am pemmican aca air ais agus reic iad e dha an caraidean, NWC.

An 18mh dhen Ògmhios 1816, dh'ionnsaich na tuinichean gun robh NWC a' gluasad pemmican tron sgìre agus an ath là chaidh 28 tuinichean aghaidheachadh. Cha robh na tuinichean armach math agus bha na luchd-malairt nan sealgairean, uile le gunna. 'S e tuiniche a' chiad fear a loisg. As dèidh am blàr cha robh ach 7 tuinichean fhathast beò agus cha do theast ach aon neach-malairt.

Dà latha as dèidh am blàr, dh'fhalbh na tuinichean bhon sgìre.

Seachd Darach
Taigh an Uillt

'S e baile beag ann an Earra-Ghàidheal a tha ann an **Taigh an Uillt** (Beurla: *Taynuilt*). Tha e suidhichte ann an Gleann Neannta os cionn Loch Èite.

## Daoine ainmeil
* Nuair a bha e nas sìne dh'fhuirich Iain Mac a' Ghobhainn an seo. Chaochail e ann an 1998. Chuir Màiri Anna NicUalraig fonn air òran Mac a' Ghobhainn *Taigh an Uillt*.
## Faic cuideachd
* Comann Camanachd Taigh an Uillt

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Jo Swinson

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Jo Swinson**. Bha i na ceannard am Pàrtaidh Libearal Deamocratach ann an 2019 mus do chaill i a seat a-rithist.

Rugadh i ann an 1980 is thogadh i ann am Muileann-Ghaidh. Bha i na h-oileanach aig an LSE far an do dh'ionnsaich i manaidsireachd agus dh'obair i ann am margaideachd airson an stèisean-rèidio Viking FM ann an Hull.

Sheas i ann an Kingston upon Hull an Ear ann 2001 agus bhuannaich i Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear ann an 2005 agus a-rithist ann an 2017 an dèidh dhi a seat a chall dhan Nàiseantach John Nicolson.
Fhuair i freagairt aileirdsig ann an 2013 an dèidh do bhriosgaid ithe.
Sheas i mar thagraiche airson cheannardas na Lib Deamach an dèidh do Vince Cable ann an 2019 an aghaidh Ed Davey agus bhuannaich i. Chaill i a seat a-rithist ann an 2019 is Amy Callaghan ga buannachadh.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Beurla Reagaird

'S e cànan a chleachd luchd-siubhail air a' Ghàidhealtachd a tha ann am **Beurla Reagaird**.

Tha faclan anns a' Bheurla Reagaird a tha a' dol às a' Ghàidhlig, mar eisimpleir *lupac* airson 'each' ('capall' air ais).

## Faic cuideachd
* Laideann nan Ceàrd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain
Jakob Jakobsen

B' e cànanaiche agus faclairiche Lochlannach a bh' ann an **Jakob Jakobsen** (1864–1918). Rugadh e ann an Tórshavn anns na h-Eileanan Faro. Bha ùidh shònraichte aige ann an Nòrnais agus Fàrothais. Bha e a' cruinneachadh beul-aithris, briathrachas, ainmean-àite, agus bàrdachd anns na h-Eileanan Faro agus ann an Sealtainn. 

## Leabhar-chlàr

* *Det norrøne sprog på Shetland* (1897)
* *Shetlandsøernes stednavne* (1901)
* *Etymologisk Ordbog over det norrøne sprog på Shetland* (1908-1912)

Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Nòrnais
Roinn-seòrsa:Daoine às na h-Eileanan Faro
Robin Walker

'S e mac Peter Walker agus neach-poileataigs à Sasainn a tha ann an **Robin Walker** BP.

Ged a tha e a' riochdachadh sgìre ann an Sasainn, Worcester as dèidh an taghaidh choitchinn ann an 2010, chaidh e na Leas-rùnaire Stàite na h-Alba ann an 2019 's e a leanail Andrew Dunlop.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Alister Jack

'S e neach-poileataigs agus Rùnaire Stàite na h-Alba a tha ann an **Alister Jack** BP.

Rugadh e ann an Dùn Phris ann an 1963 is thogadh e ann an Dail Beathaich is Kippford. Bha e na sgoilear aig sgoil prìobhaideach ann an Siorrachd Pheairt. An dèidh dha a bhith na neach-gnìomhachais chaidh a thaghadh mar BhP airson Dùn Phris agus Gall-Ghàidhealaibh anns an taghadh coitcheann 2017 is dh'ainmich am prìomhaire ùr, Boris Johnson gun robh e na Rùnaire Stàite na h-Alba ann an 2019 is Robin Walker a leas-rùnaire.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Lorna Slater

'S e neach-poileataigs ann an Alba a tha ann an **Lorna Slater**.

Rugadh i ann an Canada is dh'obraich i mar einnseanair ann an roinn lùtha ath-nuadhachail mus do
sheas i mar thagraiche airson Alba anns an taghadh Eòrpach ann an 2019. Cha do bhuannaich i ach chaidh i thaghadh mar cho-cheannard Pàrtaidh Uaine na h-Alba ann an 2019. Chaidh a thaghadh mar BhPA airson Lodainn ann an 2021. Chaidh i na ministear ann an Riaghaltas na h-Alba còmhla ri Patrick Harvie an dèidh do chùmhnant le Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ann an 2021 ach dh'fhàg i an riaghaltas nuair a bhris Humza Yousaf an cùmhnant Taigh Bhòid.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Uaine na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Aonghas MacDhonnchaidh

B' e sgrìobhadair Gàidhlig a bh' ann an **Aonghas MacDhonnchaidh** (Angus Robertson, 1871-1948). Rugadh e ann am Breacais, san t-Srath anns an Eilean Sgitheanach agus rinn e dachaigh ann an Glaschu. B' e *An t-Ogha Mór* (1913), an nobhail aige, aon de na nobhailean a bu tràithe sa Ghàidhlig.  Bha e ’na cheann-suidhe aig An Comunn Gàidhealach bho 1922 gu 1927. Bha na sgrìobhaidhean aige a' nochdadh gu tric anns na h-irisean aig Ruaraidh Arascain is Mhàirr: *[[Guth na Bliadhna]]*, *An Sgeulaiche*, agus *The Scottish Review.*

Chaidh a thìodhlacadh ann am Breacais.

## Sgrìobhaidhean

* *An t-Ogha Mór, no am Fear-Sgeoil air Uilinn* (1913) - An nobhail air fad air loidhne
* *Children of the Fore-world* (1933) (aistean air beatha Ghaidheal ainmeil)
* *Orain na Céilidh* (1938) (òrain agus ceòl sgrìobhte)
* *Cnoc an Fhradhairc* (1940) (bàrdachd)

## Ceanglaichean a-mach
* TheModernNovel.org: Angus Robertson
* SkyeLit.co.uk: ROBERTSON, Angus
* 'Aonghas MacDhonnchaidh,' ''Pròiseact Arascain'' (Oilthigh Ghlaschu)

MacDhonnchaidh, Aonghas
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Maria Clementina Sobieska

B' e bana-phrionnsa agus cailleach-dhubh às a' Phòlainn a bha ann am **María Clementina Sobieska** (no **Maria Klementyna Sobieska**) (Polonia, Oława, Baja Silesia, 18 an t-Iuchar 1702–Palazzo Muti, An Ròimh, 18 am Faoilleach 1735.

## Beatha
B' e nighean Jaime Luis Sobieski (1667–1737) agus Eduviges Isabel Amelia del Palatinado-Neoburgo (1673–1722) a bha innte is i càirdeach do Juan III Sobieski, fear de na daoine às beartaiche anns an Roinn Eòrpa.

Bha i fo ghealladh-pòsaidh do Phrionnsa a' Chuimrigh Seumas VIII Alba agus III Shasainn, nach deach na Rìgh. Bha an Rìgh, an Hanòbharach Deòrsa I Bhreatainn is Èireann an aghaidh a' pòsaidh air sgàth 's gun robh eagal leis gum bu rugadh i oighre a' chrùin. Bhac Teàrlach VI, Ìompaire Naomh Ròmanach, i is i a' dol dhan Eadailt gus Seumas a phòsadh.

Chaidh a phrìosanachadh anns an Caisteal Innsbruck ach theich i gu Bologna ach chaidh na freacadan a mheall is theich i gu Bologna far an do phòs i Seumas. Rug i dà thagaraich an crùn Shasainn, na h-Alba agus na h-Èireann, Prionnsa Teàrlach Stiùbhart (1720–1788) agus Enrique Benedicto Estuardo (1725–1807) ach cha robh toradh aca is b' e Taigh Shavoy a bha an oighreachan. Cha do thagair Taigh Shavoy crùn Shasainn no na h-Alba.

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Beatrice Wishart

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Beatrice Wishart** BPA.

Rugadh is thogadh i ann an Lerwick is bha i an sàs ann an comataidhean agus iomairtean ann an Sealtainn. An dèidh dhi obrachadh 14 bliadhna ann an Arcaibh airson Alastair MacIlleMhìcheil thill i gu Sealtainn agus chaidh i na comhairliche airson Comhairle Shealtainn ann an 2017, far an robh i na leas-neach-gairm. Sheas i mar thagraiche Lib Deamach airson an fhrith-thaghadh Shealtainn ann an 2019 agus bhuannaich i e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Kópavogur

‘S e baile air an àirde an iar Innis Tìle a th’ ann an **Kópavogur** (IPA: **ˈkʰoːupavɔɣʏr̥**). Tha e suidhichte faisg air Reykjavík, dìreach aig ìre na mara, san roinn Höfuðborgarsvæðið (Roinn a' phrìomh-bhaile), eadar Loch Ellidavatn agus a' muir, 386km air falbh bho Akureyri agus 47km bho Selfoss. Tha 36,975 duine a’ fuireach sa bhaile. 'S e an dara baile as motha na dùthcha an dèidh Reykjavík a th'ann an Kópavogur. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Suðvesturkjördæmi.

## Eachdraidh
Chaidh Kópavogur a chlàradh airson a'chiad turais ann an 1523 agus bha e a gairm na bhaile ann ann 1948. B' ann ann an 1662 ann an Kópavogur a thug An Danmhairg greim air Innis Tìle, nuair thug an t-Easbaig Brynjólfur Sveinsson agus a fear-lagh Árni Oddsson an cuid ainmean gu sgrìobhain  a ghabhadh ri monarcachd. Chaidh am fiolm Sumarlandið (Tìr an t-Samhraidh) fhiolmadh an seo ann an 2010. Chaidh Flokkur Fólksins, partaidh poileatagach na làimhe chlì, a stèidheachadh an seo ann an 2016. Thogadh Björk Guðmundsdóttir an seo.

## Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Òb nan Ròn sa chànan aca, bho Kópar (Ròn) agus Vogur (Òb).

## Daoine Ainmeil
*Emilíana Torrini (1977): Ceòladair.
*Sverrir Ingi Ingason (1993): cluicheadair ball-coise.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Ammassalik
*  Klakksvík
*   Mariehamn
*  Norrköping
*  Odense
*  Tampere
*  Trondheim
*  Wuhan

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Hafnarfjörður

‘S e baile agus port air an àirde an iar Innis Tìle a th’ ann an **Hafnarfjörður** (IPA: **ˈhapnarˌfjœrðʏr**). Tha e suidhichte faisg air Reykjavík, aig 39m os cionn ìre na mara, san roinn Höfuðborgarsvæðið (Roinn a' phrìomh-bhaile), eadar am pàirc nàiseanta Reykjanesfólkvangur agus a' muir, 397km air falbh bho Akureyri agus 65km bho Selfoss. Tha 29,799 duine a’ fuireach sa bhaile. 'S e an treas baile as motha na dùthcha an dèidh Reykjavík agus Kópavogur a th'ann an Hafnarfjörður. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Suðvesturkjördæmi.

## Eachdraidh
Chaidh Hafnarfjörður a chlàradh airson a'chiad turais ann an Landnámabók anns an 9mh linn. B' ann ann an 1533 ann an Hafnarfjörður a chaidh a'chiad eaglais Lùtaireach ann an Innis Tìle a thogail. 'S ann ann an Hafnarfjörður 's a tha Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, a bha na ministear an Iasgaich agus Àiteachas ann an riaghaltas Sjálfstæðisflokkurinn eadar 2003 agus 2009, agus an uair sin na ministear an Foghlaim ann an 2017, a' fuireach ann.

## Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Port an Loch Mara sa chànan aca, bho höfn (Port) agus fjörður (Loch mara).

## Daoine Ainmeil
*Guðmundur Emil Jónsson (1902 - 1986): Neach-poileataigs.
*Ragnheiður Gestsdóttir (1953): Sgrìobhadair.
*Stefán Karl Stefánsson (1975): 2018): Actair.
*Rósa Björk Brynjólfsdóttir (1975): Neach-poileataigs.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Bærum
*  Cuxhaven
*  Flensburg
*  Frederiksberg
*  Hämeenlinna
*  Ilulissat
*   Tartu
*  Uppsala

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Keith Schellenberg

B' e neach-spòrs, neach-gnìomhachais agus uachdaran Eige a bha ann an **Keith Schellenberg**.

Rugadh e 13 Màrt 1929 is riochdaich e an Rìoghachd Aonaichte anns Na Geamannan Oilimpigeach ann an 1956 agus 1964 aig a' bhob-slaod agus aig an slaod-rèisidh.

Cheannaich e Eige ann an 1975 ach cha toigh leis nan oileanach a giùlan is reic e do neach-ealain Marlin Eckhard no Maruma ann an 1996. An dèidh sin, ghlac e fianais an aghaidh *The Guardian* agus *The Sunday Times* nuair a dh'fhoillsich iad gun do rinn e dearmad air an eilein is gun do chleachd e agus a charaidean mar raon-cluiche e ach leig e a' chùis suas an dèidh do còig seachdainn.

Chaochail e ann an 2019.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Akureyri

‘S e baile agus port ann an ceann a tuath Innis Tìle a th’ ann an **Akureyri** (IPA: **aːkʰʏrˌeiːrɪ**). Tha e suidhichte faisg air Húsavík, dìreach aig ìre na mara, san roinn *[[Norðurland eystra]]* (Roinn an Ear-Thuath), ri taobh Loch mara *Eyjafjörður*, 388km air falbh bho Reykjavík agus 429km bho Selfoss. Tha 18,925 duine a’ fuireach sa bhaile. 'S e an ceithreamh baile as motha na dùthcha an dèidh Reykjavík, Kópavogur agus Hafnarfjörður 's a th' ann an Akureyri. Tha eaconomaidh a'  bhaile stèidhichte air iasgach agus turasachd. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðausturkjördæmi.

## Eachdraidh
Nochd an sgìre mu timcheall an locha san 50mh caibideil dhen Landnámabók, nuair a ràining fear air an robh Helgi bho Innse Gall an Alba. Chaidh Akureyri fhèin a chlàradh airson a'chiad turais ann an 1562 nuair a chuireadh boireannach gu bàs airson adhaltranais. Chaidh baile a stèidheachadh an seo ann an 1778 agus fhuair e a chuis chòirichean ann an 1786. 'S e nach eil an loch fo dheigh idir sa gheamhradh ged a tha Akureyri dìreach 100km air falbh on Chearcall Artach. B' ann an dèidh a' Chogaidh, nuair a dh'fhàg na daoine am fearann airson nam bailtean a thoisich Akureyri ri fhàs. Chaidh cathair-eaglais a thogail an seo ann an 1940, air a bheil *Akureyrarkirkja*. Chaidh Oilthigh Akureyri (Innis-Tìlis: *Háskólinn á Akureyri*) fhosgladh an seo ann an 1987.
Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi.

## Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Achadh an Rubha sa chànan aca, bho Akur (Achadh) agus Eyri (Rubha).

## Daoine Ainmeil
*Jóhann Hafstein: (1915 - 1980): Neach-poileataigs.
*Viktor Arnar Ingólfsson (1955): Sgrìobhadair.
*Guðjón S. Brjánsson (1955): Neach-poileataigs.
*Jón Steindór Valdimarsson (1958) Neach-poileataigs.
*Logi Már Einarsson (1964): Ailtire agus neach-poileataigs
*Haraldur Benediktsson (1966): Neach-poileataigs
*Anna Kolbrún Árnadóttir (1970): Neach-poileataigs
*Jón Jósep Snæbjörnsson (1977): Ceòladair

## Meadhanan
*Vikudagur
*RÚV Akureyri

## Bailtean Co-cheangailte
*  Ålesund
*  Gimli
*  Lahti
*  Murmansk
*  Narsaq
*  Randers
*  Vágur
*  Västerås

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
John Goodenough

'S e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a tha ann an **John Goodenough**. Tha e ainmeil airson am bataraidh litium–aidheon air a shon an do bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2019 còmhla ri Akira Yoshino agus Stanley Whittingham. Rugadh e ann an Jena, a' Ghearmailt ann an 1922. Fhuair e BA ann am matamataigs aig Oilthigh Yale agus dotaireachd ann am fiosaigs à Oilthigh Chicago ann an 1952. Dh'obraich e air meatailtean trastaich aig MIT eadar 1952 is 1976 nuair a dh'imrich e gu Oilthigh Oxford far an robh e na cheannard obair-lann neo-fhàs-bheairteach is dh'innlich e am bataraidh litium-aidheon. Ann an 1986 dh'imrich e gu Oilthigh Thexas aig Austin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Landnámabók

‘S e leabhar à Innis Tìle a chaidh a sgrìobhadh anns na meadhan aoisean 's a th’ann an *Landnámabók* (IPA: *lantnaumaˌpouk*, Gàidhlig:*Leabhar Gabhail na Tìre*). 
Air a ghiorrachadh daonan gu *Landnáma*, ‘s ann anns an leabhar seo a chithear mòran mun dòigh anns an tug na Lochlannaich seilbh air an dùthaich anns an 9mh linn agus an 10mh linn.
Tha an *Landnámabók* a roinneadh ann an còig pàirtean fad còrr is 100 caibideil. Anns a’ chiad chaibideil leughar mu ciamar a lorgadh an t-eilean fhèin.

Anns a' chiad chaibideil dhen Landnámabók tha e sgrìobhte gun duirt Bede, am manach agus seanachaidh, gu robh Innis Tìle sia latha fo sheòl  gu tuath air Breatainn:

"Í aldarfarsbók þeirri, er Beda prestur heilagur gerði, er getið eylands þess er Thile heitir og á bókum er sagt, að liggi sex dægra sigling í norður frá Bretlandi"
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Litreachas
Selfoss

‘S e baile ann an ceann a deas Innis Tìle a th’ ann an **Selfoss**. Tha e suidhichte faisg air Skálholt, aig 16m os cionn ìre na mara, san roinn *[[Suðurland]]* (Roinn a Deas), ri taobh ha h-Aibhne *Ölfusá*, 59km air falbh bho Reykjavík agus 429km bho Akureyri. Tha 6,934 duine a’ fuireach sa bhaile. 'S e an ochdamh baile as motha na dùthcha an dèidh Reykjavík, Kópavogur, Hafnarfjörður, Akureyri, Garðabær, Mosfellsbær agus Akranes 's a th' ann an Selfoss. Tha eaconomaidh a'  bhaile stèidhichte air malairt. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Suðurkjördæmi.

## Eachdraidh
Nochd Selfoss san 96mh caibideil dhen Landnámabók, nuair a ràining fear air an robh Þórir agus bha an teaghlach aige ann fad iomadh ginealach. Thogadh drochaid tarsain na h-aibhne ann an 1895. Cha robh ach 40 duine a' fuireach ann aig toiseach an 20mh Linn. B' ann an dèidh a' Chogaidh, nuair a dh'fhàg na daoine am fearann airson nam bailtean a thoisich Selfoss ri fhàs. B' ann ann an Selfoss a chaidh fòid air ceann Bobby Fisher, a bha na chluicheadair tàileisg, an dèidh a' bhàis ann an 2008. Tha taigh-tasgaidh beag a tha loma-làn rudan ceangailte ris ann an Selfoss cuideachd. Bhuail crith-thalmhainn an sgìre air fad ann an 2008, agus, nach do bhàsaich duine no duine air an talamh rnn i droch sgrios air àiteachas agus malairt. B' e 6.1 Mw a mheud a bha oirre. Bha an crith-thamhainn cho cruaidh gun do mhothaich na daoine ann an Ísafjörður, air an taobh thall na dùthcha, gun do thachair i. Chuir Björk Guðmundsdóttir iomadh bliadhna na tàmh an seo nuair a bha ise gu math òg.

## Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Eas Seal sa chànan aca, bho Foss (Eas) ged nach eil eas anns an sgìre.

## Daoine Ainmeil
*Þorsteinn Pálsson (1947): Neach-poileataigs.
*Sigurður Ingi Jóhannsson (1962): Neach-poileataigs.
*Svandís Svavarsdóttir (1964): Neach-Poileataigs.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Aasiaat
*  Arendal
*  Kalmar
*  Savonlinna

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Mosfellsbær

'S e baile air an àirde an iar-dheas Innis Tìle a th' ann am **Mosfellsbær**. Tha e suidhichte faisg air Reykjavík, aig 52m os cionn ìre na mara, san roinn *[[Höfuðborgarsvæðið]]* (Roinn a' Phrìomh-bhaile), aig inbhir nan Aibhnichean Leirvogsá, Kaldakvísl agus Varmá, 58km air falbh bho Selfoss agus 371km bho Akureyri. Tha 11,463 duine a’ fuireach sa bhaile. 'S e an siathamh baile as motha na dùthcha an dèidh Reykjavík, Kópavogur, Hafnarfjörður, Akureyri agus Garðabær 's a th' ann am Mosfellsbær. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Suðvesturkjördæmi.

## Eachdraidh
A rèir na sàgaichean, b' ann ann am Mosfellsbær a chaidh am bàrd Egill Skallagrímsson a thidholachadh:

*Bein Egils voru lögð niður í utanverðum kirkjugarði að Mosfelli*

(Chaidh cnàmhan Egil a thiodhlacadh taobh a-muigh cladh ann am Mosfell)

Cha robh ach mu 400 duine a' fuireach ann aig toiseach an 20mh Linn. B' ann an dèidh a' Chogaidh, nuair a dh'fhàg na daoine am fearann airson nam bailtean a thoisich Mosfellsbær ri fhàs. Ged a rugadh e shìos ann an Reykjavík, b' ann ann am Mosfellsbær a chuir Halldór Laxness a' mhòr-chuid dhen bheatha aige, agus far a chaochail e ann an 1998. Tha Gljufrasteinn - an taigh a thog e san sgìre - na thaigh-tasgaidh an latha an-diugh.

## Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Baile Beinn na Còinnich sa chànan aca, bho  Mosa (còinneach), Fell (beinn) agus Bær (baile).

## Daoine Ainmeil
*Einar Arnórsson (1880 - 1955): Neach-poileataigs.
*Ólafur Arnalds (1986): Ceòladair.
*Greta Salóme Stefánsdóttir (1986): Ceòladair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Loimaa
*  Skien
*  Thisted
*  Uddevalla

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Alþingi

'S e seanadh reachdail Innis Tìle 's a th' anns an **Alþingi**. Chaidh a stèidheachadh aig an toiseach ann an 930 aig àite air a bheil Þingvellir, far a choinnicheadh e gach bliadhna gu ruige 1799. Chaidh an t-Alþingi ath-thogail mar a tha e an-dràsta ann an Reykjavík – prìomh-bhaile na dùthcha - ann an 1844. Tha 63 riochdaire neo *Alþingismenn* aig a' phàrlamaid, luchd-pàrlamaid, air an taghadh ann an taghadh dìreach agus dìomhair. 'S e an t-Alþingi prìomh neach-gleidhidh cumhachd reachdail ann an Innis Tìle agus fo riaghladh na pàrlamaid, tha ministearan an urra ris an Alþingi agus feumaidh an riaghaltas taic fhaighinn bhon mhòr-chuid de shaoghal na pàrlamaid.

Bidh an t-Alþingi a' coinneachadh gach bliadhna air an dàrna Dimàirt den t-Sultain agus a' leantainn chun dàrna Dimàirt den t-Sultain an ath bhliadhna mura tig crìoch air teirm na h-oifis san eadar-ama no ma thèid a' phàrlamaid a chuir dheth, is e an teirm dreuchd ceithir bliadhna. Tha còir bhòtaidh dhan Alþingi a h-uile saoranach à Innis Tìle a tha air aois 18 a ruighinn. Tha a h-uile duine aig a bheil còir bhòtaidh sa phàrlamaid agus cliù gun chomas airidh air a ’phàrlamaid. Tha a' phàrlamaid ag obair ann an aon roinn eu-coltach ri reachdadaireachdan mòran stàitean eile.

Tha àite coinneachaidh cunbhalach na Pàrlamaid ann an Reykjavík air a bheil *Alþingishúsið*, a chaidh a thogail ann an 1881, far a bheil goireasan ann an Taigh Alþingi aig Austurvöllur agus togalaichean eile faisg air làimh. Ann an suidheachaidhean sònraichte, faodaidh Ceann-suidhe Innis Tìle òrdachadh gun coinnich Alþingi ann an àiteachan eile san dùthaich, ge-tà, is ann ainneamh a bhios e a' tachairt agus mar as trice mar thoradh air ceann-bliadhna mòr no subhachasan eile.

## Buill Pàrlamaid
'S e Sjálfstæðisflokkurinn am pàrtaidh as motha san Alþingi agus tha iad san riaghaltas leis an Vinstrihreyfingin - grænt framboð agus Framsóknarflokkurinn.

## Ceanglaichean a-muigh
* Alþingi

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Sjálfstæðisflokkurinn

'S e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bhios a' gabhail ri poilitigs na làimhe deise a th' ann an **Sjálfstæðisflokkurinn** (Gàidhlig: *Pàrtaidh na Neo-eisimeileachd*). Tha am pàrtaidh seo air a bhith na phàrtaidh as motha san dùthaich gu ìre mhòr stèidhichte air na bhòtaichean taghaidh a fhuair e ann an taghaidhean gach cuid don Alþingi (pàrlamaid) agus do chomhairlean ionadail. 'S e Pàrtaidh na Neo-eisimeileachd cuideachd am pàrtaidh aig a bheil a' mhòr-chuid de bhuill clàraichte do phàrtaidh sam bith san dùthaich. B' e 48.0% am figear as motha a fhuair iad a-riamh, air ais ann an 1933, ach b' e a' chuid bu mhiosa ann an 2009 nuair bach d'fhuair iad ach 23.7% às deidh tuiteam bancaidh ann an Innis Tìle as t-fhoghar 2008. Tha Pàrtaidh na Neo-eisimeileachd air pàirt a ghabhail ann an 22 de na 31 riaghaltasan a chaidh a chruthachadh on a chaidh am pàrtaidh fhèin a stèidheachadh ann an 1929, agus a thug seachad 15 dhiubh. Bha Sjálfstæðisflokkurinn anns an riaghaltas ann an co-bhann le Alþýðuflokkurinn bho 1959 gu ruige 1971. Tha e air a bhith a' leantainn cha mhòr 45% anns a' bhaile agus riaghaltas ionadail bho chaidh a stèidheachadh. Ann an Reykjavík, bha mòr-chuid fìor aig a' phàrtaidh airson deicheadan, suas gu 1978 agus a-rithist bho 1982 gu 1994. Tha Sjálfstæðisflokkurinn san riaghaltas ann an co-bhann  còmhla ri  Vinstrihreyfingin - grænt framboð agus Framsóknarflokkurinn. Dh'fhàg Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, a bha na ministear dà thuras,  am pàrtaidh ann an 2016.

## Prìomh-mhinistearan
Tha naoinear *[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætisráðherra]]* (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) air a bhith aige gu ruige seo:
*Ólafur Tryggvason Thors: 1942, 1944 - 1947, 1949 - 1950, 1953 - 1956, 1959 - 1961 agus 1962 - 1963
*Bjarni Benediktsson: 1963 - 1971
*Jóhann Hafstein: 1970 - 1971
*Geir Hallgrímsson: 1974 - 1978
*Gunnar Thoroddsen: 1980 - 1983
*Þorsteinn Pálsson: 1987 - 1988
*Davíð Oddsson: 1989 - 2004
*Geir Hilmar Haarde: 2006 - 2009
*Bjarni Benediktsson: 2017

## Ceanglaichean a-muigh
* Sjálfstæðisflokkurinn

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Samfylkingin

'S e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bhios a' gabhail ri poilitigs deamocratach sòisealta a th' ann an **Samfylkingin**
(Gàidhlig: *[[Caidreachas]]*, ainm slàn: *Samfylkingin jafnaðarmannaflokkur Íslands*). Chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh ann an 2000 mar aonachadh de cheithir pàrtaidhean beaga na làimhe chlì - (Alþýðuflokkurinn, Alþýðubandalagið, Kvennalistinn, agus Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins) - gus Sjálfstæðisflokkurinn - a tha air an làimh dheis - a chur às a chumhachd. Tha am pàrtaidh suidhichte air taobh chlì agus is e na trì rudan bunaiteach a tha co-ionnanachd, sòisealachd agus saorsa boireannaich. Tha an Caidreachas Deamocratach air trì riaghaltasan a chruthachadh agus air dhà dhiubh a stiùireadh. A bharrachd air an sin, tha trì àrd-bhàillidh Reykjavík air tighinn bho rangannan a' Chaidreachais Dheamocratach Shòisealta, agus am pàrtaidh an dàrna fear as motha ann an comhairle a' bhaile. Bho 31 an Dàmhair 2016 tha Logi Már Einarsson, a bha na iar-chathraiche roimhe, os a chionn. Ghabh e thairis an dèidh do Oddný G. Harardardóttir a dhreuchd a leigeil dheth às deidh foillseachadh eachdraidheil a ’phàrtaidh anns na taghaidhean pàrlamaid air 29 an Dàmhair 2016. Tha seachdnar riochdairean aige san Alþingi (pàrlamaid), triùir boireannaich agus ceathrar fireannaich. 'S e an treas fòrsa poileataigeach na dùthcha 's a th' ann an Samfylkingin. 'S ann gu Samfylkingin a bhuinneas i Jóhanna Sigurðardóttir, a' chiad tè ann an eachdraidh na dùthcha agus a' chiad neach LCDT a bhios na Forsætisráðherra a-riamh.

## Taghaidhean dhan Alþingi

B' ann ann an 2003 agus 2009 a bha Samfylkingin na bu shoirbheachaile.

## Prìomh-mhinistearan
Tha dìreach aon *[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætisráðherra]]* (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) air a bhith aige gu ruige seo:
*Jóhanna Sigurðardóttir (2009 - 2013)
## Cathraichean

## Ceanglaichean a-muigh
* Samfylkingin

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Framsóknarflokkurinn

'S e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bhios a' gabhail ri poilitigs Libearalach 's a th' ann am **Framsóknarflokkurinn**
(Gàidhlig: *Pàrtaidh Adhartach*). Chaidh a stèidheachadh air 16 an Dùbhlachd 1916 nuair a thàining Pàrtaidh nan Tuathanach agus Tuathanaich Neo-eisimeileach còmhla, le sin 's e am pàrtaidh poilitigeach as sìne a tha fhathast an sàs ann am beatha poblach Innis Tìle a th' ann. Ron Dàrna Cogadh, b' e gu robh  Innis Tìle gu math dùthchail is a' mhòr-chuid nan daoine a' fuireach agus ag obair air an talamh. Ann am meadhan na linne dh' atharraich seo gu mòr, agus dh’ fheuch am pàrtaidh ri polasaidhean ùra a chur an gnìomh, ged a thathar fhathast a' cur fòcas air an dùthaich, a cuid choimhearsnachdan agus àiteachas. Tha ochdnar riochdairean aige san Alþingi (pàrlamaid), sianar boireannaich agus triùr fireannaich. 'S e an treas fòrsa poileataigeach na dùthcha 's a th' ann am Framsóknarflokkurinn. Tha am pàrtaidh san riaghaltas ann an co-bhann  còmhla ri  Vinstrihreyfingin - grænt framboð agus Sjálfstæðisflokkurinn a-nis.

## Taghaidhean dhan Alþingi

B' ann ann an 1923 a bha Framsóknarflokkurinn na bu shoirbheachaile, ach fhuair iad deagh thorraidhean ann an 2013.

## Prìomh-mhinistearan
Tha naoinear *[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætisráðherra]]* (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) air a bhith aige gu ruige seo:
*Tryggvi Þórhallsson (1927 - 1932)
*Ásgeir Ásgeirsson (1932 - 1934)
*Hermann Jónasson (1934 - 1942 agus 1956 - 1958)
*Steingrímur Steinþórsson (1950 - 1953)
*Ólafur Jóhannesson (1971 - 1974 agus 1978 - 1979)
*Steingrímur Hermannsson (1983 - 1987 agus 1988 - 1991)
*Halldór Ásgrímsson (2004 - 2006)
*Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (2013 - 2016)
*Sigurður Ingi Jóhannsson (2016 - 2017)

## Ceanglaichean a-muigh
* Framsóknarflokkurinn

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Sàgaichean

'S e rosg aithriseach a tha ag innse sgeulachd dhaoine no dhaoine fa leth air sgèile mòr a th’ ann an sàga (Iolra: sögur). Tha am facal a' tighinn à Seann-Lochlannais agus tha e a' ciallachadh seòrsa sònraichte de rosg gaisgeil a nochd anns na dùthchannan Lochlannach, agus gu sònraichte ann an Innis Tìle.

An-diugh tha an t-ainm air a chleachdadh airson cunntas a thoirt air aithris rosg fada is iom-fhillte a tha a' toirt a-steach grunn charactaran agus / no thachartasan, m.e. An Forsyte Saga le John Galsworthy a tha, mar a tha mòran de na seann sagas Lochlannach, na saga mu dheidhinn slighe teaghlaich thar iomadh ginealach.

Bidh an t-Alþingi - seòrsa de pàrlamaid ann an Þingvellir a nochdadh daonanan anns na sàgaichean à (Innis Tìle). 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Sagamap

Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Lochlann
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Akranes

'S e baile agus port air an àirde an iar Innis Tìle a th' ann an **Akranes** (IPA: **aːkraˌnɛːs**). Tha e suidhichte faisg air Reykjavík, dìreach aig ìre na mara, san roinn Vesturland (Roinn an Iar), ri taobh an Loch Mara Hvalfjöður, 350km air falbh bho Akureyri agus 90km bho Selfoss. Tha 7,411 duine a' fuireach sa bhaile. 'S e an seachdamh baile as motha na dùthcha an dèidh Reykjavík, Kópavogur, Hafnarfjörður, Akureyri, Garðabær agus Mosfellsbær a th' ann an Akranes. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi.

## Eachdraidh
Chaidh Akranes a chlàradh airson a'chiad turais anns 15mh caibideil dhen Landnámabók anns an 9mh linn, nuair a ràinig fear air an robh Þormóður (Gàidhlig: Tormod) à Èirinn. Anns na meadhan-aoisean suas gu 1602 bha ionad-malairt aig an Hansa anns a' Bhàgh Krossvík. Anns an 19mh linn, thòisich tuineachaidhean bailteil a' tighinn timcheall air seòladh mara agus a' malairt air rubha na luinge an ear air an rubha. Ann an 1885, chaidh co-dhùnadh an Akraneshreppi a roinn ann an dà leth air sgàth ùidhean eadar-dhealaichte sgìrean bailteil agus dùthchail. Thàinig e gu bhith na bhaile làn bhùthan airson na sgìre air fad. Fhuair Akranes a chuid chòirichean ann an 1942. Tha taigh-gnìomhachais saimeant anns a' bhaile,  a tha air a bhith ag obair o na 60an agus ann an Grundartangi astar goirid bhon bhaile tha leaghadair a tha air a bhith ag obair bho 1998. Chaidh an tunail Hvalfjarðar (Innis Tìlis: *Hvalfjarðargöngin*) a stèidheachadh ann an 1998, a tha na phrìomh dhòigh còmhdhail airson Akranes agus ghiorraich e gu mòr an t-slighe gu Reykjavik.

## Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Rubha an Achaidh sa chànan aca, bho Akar (Achadh) agus Ness (Rubha).

## Daoine Ainmeil
*Jón Óskar Ásmundsson (1921–1998): Bàrd.
*Edda Heiðrún Backman (1957–2016): Actair.
*Haraldur Benediktsson (1966): Neach-poileataigs.
*Bergþór Ólason (1975): Neach-poileataigs.
*Þórhildur Sunna Ævarsdóttir (1987): Neach-poileataigs.
*Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir (1987): Neach-poileataigs.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Bamble
*  Närpes
*  Qaqortoq
*  Sörvágur
*  Tønder
*  Västervik

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Stanley Whittingham

'S e ceimigear à Sasainn a tha ann an **Stanley Whittingham**.
Tha e ainmeil airson obrach ann am bataraidhean aidheonan litium agus bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2019 còmhla ri John Goodenough agus Akira Yoshino.

Rugadh e ann an Nottingham agus bha e na oileanach aig Oilthigh Oxford far an do sgrìobh e an tràchdas aige. As dèidh sin dh'obraich e airson Exxon, far an d' fhuair e peutant airson bataraidh aidheonan litium, Schlumberger-Doll agus dh'imrich e gu Oilthigh Bhinghamton ann an 1988. Tha e cuideachd air a bhith ag obair aig Oilthigh Stony Brook bho 2001.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Oilthigh Bhinghamton

'S e oilthigh na stàite ann an Eabhraig Nuadh a tha ann an **Oilthigh Bhinghamton** (Beurla: *Binghamton University*).

Chaidh a stèidhicheadh ann an 1946 ann an Endicott, Eabhraigh Nuadh mar mheur Oilthigh Shyracuse le ainm Triple Cities College. Ann an 1950 chaidh e na phàirt Oilthigh na Stàite Eabhraig Nuadh le ainm Harpur College. Dh'imrich an campas gu Vestal ann an 1961 is tha Oilthigh Bhinghamton air gu oifigeil o 1992.

## Daoine ainmeil
* Stanley Whittingham, ceimigear
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Akira Yoshino

'S e ceimigear à Iapan a tha ann an **Akira Yoshino**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2019 còmhla ri John Goodenough agus Stanley Whittingham airson am bataraidh aidheon litium. Rugadh e ann an 1948 ann an Suita, Iapan. Bha e na oileanach ann an roinn pheatro-cheimigeachd aig Oilthigh Osaka. Tha e air obair aig Asahi Kasei o 1972 agus chaidh e na ollamh aig Oilthigh Kyushu ann an 2015 is Oilthigh Meijo ann an 2017. Fhuair e dotaireachd o Oilthigh Kyoto ann an 2005.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seapan
Píratar

'S e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bhios a' gabhail ri poilitigs Libearalach 's a th' ann am **Píratar**
(Gàidhlig: *Spùinneadairean*). Chaidh a stèidheachadh air 24 an t-Samhain  2012 ann an Reykjavík. Tha sianar riochdairean aige san Alþingi (pàrlamaid), dithis boireannaich agus ceathrar fireannaich. 'S e an còigeamh fòrsa poileataigeach na dùthcha 's a th' ann am Píratar. Chan eil Píratar san riaghaltas a-nis.

## Taghaidhean dhan Alþingi

B' ann ann an 2016 a bha Píratar na bu shoirbheachaile.

## Ceanglaichean a-muigh
* Píratar

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Hjaltadalur

'S e gleann air taobh sear Skagafjörður a th' ann an **Hjaltadalur**. Bhuineadh e dhan sgìre Hólahreppur o shin. Tha a' mhòr-chuid dhen àite air a lìnigeadh le beanntan a tha eadar 1000m agus 1200m a dh'àirde agus a’ trasnadh le grunn ghlinn. Tha abhainn Hjaltadalsá a' sruthadh tron ghleann agus a' tighinn bho eigh-shruth Hjaltadalsjökull ann am bonn a' ghlinne. Tha grunn fo-aibhnichean agus sruthan ann. Tha Hjaltadalur air ainmeachadh às deidh an neach-tuineachaidh Hjalta Þórðarson, peucag. Tha a Landnámabók ag ràdh: 

*Hjalti son Þórðar skálps kom til Íslands og nam Hjaltadal að ráði Kolbeins og bjó að Hofi; hans synir voru þeir Þorvaldur og Þórður, ágætir menn.*

*Thàinig Hjalti mac Þórður gu Innis Tìle, agus ghabh Hjaltadalur comhairle Kolbein agus dh'fhuirich e aig Hof; bha a mhic Þorvaldur agus Þórður, daoine math.*

Chaidh sgìreachd-easbaig agus an dèidh sin Colaiste Oilthigh Hólar a stèidheachadh ann an Hjaltadalur ann am meadhan a' ghlinne agus tha deagh shealladh air. B' e gu robh an gleann seo gu math cudromach ann an Crìosdachadh Innis Tìle. Canar Hólabyrða ris a' bheinn os cionn Hólar agus tha i 1244m a dh'àirde. Is e Reykir am baile as fhaide a-staigh sa ghleann. Tha teas geo-riaghailteach ann agus tha seann amar ann air a bheil amar an Easbaig. Tha e a-nis air a luchdachadh suas. Tha an sgìre a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Þjórsárdalur

'S e gleann anns an sgìre Árnessýsla (Suðurland), air an àirde an iar-dheas Innis Tìle ‘s a th' ann an **Þjórsárdalur** (IPA: *θjoursaurˌtalʏr̥*). Tha Þjórsárdalur air ainmeachadh às deidh an neach-tuineachaidh Þorbjörn a’ Bhratain. Tha an Landnámabók ag ràdh:

*Þorbjörn laxakarl nam Þjórsárdal allan og Gnúpverjahrepp allan ofan til Kálfár og bjó hinn fyrsta vetur að Miðhúsu*.

*Thug Thorbjörn a’ Bhratain seilbh air Þjórsárdalur air fad, is Gnúpverjahrepp is an t-slighe sìos gu Kálfár agus chuir e seachad a’ chiad gheamhradh aig Miðhús.*

'S ann ann an Þjórsárdalur a chithear *Þjórsárhraun*, an t-achadh làbha nas motha na dùthcha, far a bheil an cratair *[[Kerið]]* (Gàidhlig: *Am Mias*), agus seallaidhean air a' Bheinn-theine Hekla (Gàidhlig: *An Cochall*), a tha gu math beò. A bharrachd air sin, 's ann anns a' Ghleann seo 's a tha  Háifoss (Gàidhlig: *Eas Àrd*), eas a tha 122m a dh'àirde, air abhainn air a bheil Þjórsá (Gàidhlig: *Abhainn Þorbjörn*).

Tha Þjóðveldisbærinn Stöng (IPA: *θjoːuðˌvɛltɪsˌpaːirɪnː ˈstœiŋk*, Gàidhlig: *Tuathanas Co-fhlaitheis Stöng*), tuathanas ath-chruthaichte Linntean nan seann Lochlannach ann an Innis Tìle, suidhichte anns a’ ghleann Þjórsárdalur, faisg air rathad 32. 'S e ath-thogail eachdraidheil trì togalaichean, *langhús* taigh-fada nam measg, a sheas 7 km gu tuath air Stöng Gàidhlig: *Clobha*). Thathas a' creidsinn gun deach an tuathanas a thiodhlacadh fo luaithre bholcànach ann an 1104 às deidh spreadhadh Hekla. Chaidh na toglaichean a thogail ann an 1974 mar phàirt de chomharrachadh nàiseanta 1100 bliadhna bho thuineachadh Innis Tìle ann an 874.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas