open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pàpa Beinidict XV

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Beinidict XV** (Laideann: *Benedictus PP.* XV, (Genova, 21 an t-Samhain 1854–Cathair na Bhatacain 22 am Faoilleach 1922). B' e Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh 3 an t-Sultain 1914 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius X. 'S e an 258mh fear a bh'ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Pius X

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Pius X** (Laideann: *Pius PP. X*, Riese, 2 an t-Ògmhios 1835–Cathair na Bhatacain 22 am Faoilleach 1914). B' e *Giuseppe Melchiorre Sarto* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 4 an Lùnasdal 1903 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Leo XIII. B' e an 257mh fear a bh'ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Leo XIII

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Leo XIII** (Laideann: *Leo PP. XIII*, Carpineto Romano, 2 am Màrt 1810 - Cathair na Bhatacain 20 an t-Iuchar 1903). B' e *Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 20 an Gearran 1878 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius IX. 'S e an 255mh fear a bh' ann agus am fear na b' aosta a bh' ann, leis gun do bhàsaich e nuair a bha e 93 bliadhna a dh'aois. Bha e na phàp fad 25 bliadhna, an treas Pàpachd na b' fhaide a bh'ann a-riamh, an dèidh Iain Pòl II agus Pius IX.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Pius IX

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Pius IX** (Laideann *Pius P.P. IX*, Senigallia, 13 an Cèitean 1792–Cathair na Bhatacain, 7 an Gearran 1878). B' e Giovanni Maria Mastai-Ferretti an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 16 an t-Ògmhios 1846 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Leo XIII. 'S e an 255mh fear a bh'ann. Bha e na phàp fad 31 bliadhna, a' Phàpachd na b' fhaide a bh'ann a-riamh.

Sgrìobh e *Quanta cura*, anns an do dh'argamaid e an aghaidh libearalachas is an aghaidh saorsa nam meadhanan. Cuideachd chaidh do-mhearachdas a' Phàpa na theagasg oifigeil na h-Eaglaise nuair a bha e na Phàpa.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Griogair XVI

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Griogair XVI** (Laideann GREGORIUS P.P. XVI, O.S.B. CAM., Belluno, 18 an t-Sultain 1765 - Cathair na Bhatacain, 1 an t-Ògmhios 1846). B' e *Bartolomeo Alberto Cappellari* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 2 an Gearran 1831 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius VIII. 'S e an 254mh fear a bh'ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Pius VIII

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Pius VIII** (Laideann PIUS P.P. VIII, Cingoli, 20 an t-Samhain 1761 - Cathair na Bhatacain, 30 an t-Samhain 1830). B' e *Francesco Saverio Castiglioni* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 31 am Màrt 1829 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Leo XII. 'S e an 253 fear a bh'ann. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Leo XII

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Leo XII** (Laideann LEO P.P. XII, La Genga, 22 an Lùnasdal 1760 - Cathair na Bhatacain, 10 an Gearran 1829). B' e *Annibale Francesco Clemente Melchiore Girolamo Nicola Sermattei della Genga* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 28 an t-Sultain 1823 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius VII. 'S e an 252 fear a bh'ann. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Pius VII

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Pius VII** (Laideann PIUS P.P. VII, Cesena, 14 an Lùnasdal 1742 - Cathair na Bhatacain, 20 an Lùnasdal 1823). B' e *Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 14 am Màrt 1800 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius VI. 'S e an 251 fear a bh'ann. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pòl Mac a' Bhreatunnaich

'S e ùghdar Gàidhlig a tha ann am **Pòl Mac a' Bhreatunnaich** (Beurla: *Paul Galbraith*).

Anns a leabhar *Turas Thar Chuain*, tha e a' toirt iomradh air turas a rinn e timcheall an t-saoghail ag obair air bàta.

'S e leabhar eachdraidh-beatha a th' ann an *Air Druim an Eich Sgiathaich*. Tha iomradh air Barraigh ro àm an Dàrna Chogaidh. Aig àm a' chogaidh fhèin, bha Mac a' Bhreatunnaich sna feachdan adhair - an each sgiathaich san tiotal. Bhuannaich an leabhar duais aig a' Mhòd Nàiseanta ann an 1988. 

## Clàr-leabhraichean
* 1987: *Air Druim an Eich Sgiathaich* (Steòrnabhagh: Acair)
* 1989: *Turas Thar Chuain* (Steòrnabhagh: Acair) ISBN 0 86152 896 4
* 1990: 'Eachdraidh mu Mhallaig' ann an *[[Gairm]]* Àir.153, Geamhradh 1990-91, d.35-43.
* 1991: 'Cutairean Bhàgh a' Chaisteil' ann an *[[Gairm]]* Àir.154, Earrach 1991, d.122-130

## Ceanglaichean a-mach
* Sanas-bàis san Albannach

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Mac a' Bhreatunnaich, Pòl
Roinn-seòrsa:Gàidheil
Mac a' Bhreatunnaich, Pòl
Desio

‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann an **Desio** (Laideann: Decium, Brianzolo: Dés). Tha e suidhichte aig 188m os cionn ìre na mara, faisg air na h-Alpen, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Monza-Brianza, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Lombardia, 490km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 18km bho Mhilano, 210km bho Phadova agus 262km bho Fhirenze. Tha 40,661 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 199  na dùthcha.

## Daoine Ainmeil
*Ambrogio Damiano Achille Ratti (1857 – 1939): Pàp bho 1922 gu 1939.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Cesena

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann an **Cesena** (IPA: **tʃɛˈzeːna**, Laideann: Caesena). Tha e suidhichte aig 38m os cionn ìre na mara, faisg air Santarcangelo di Romagna agus Ravenna, ri taobh na h-Aibhne Savio anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Forlì-Cesena, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Emilia-Romagna, 15km air falbh bhon  a’ Mhuir Mheadhanach, 250km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 282km bho Mhilano, 144km bho Phadova agus 90km bho Fhirenze. Tha 97,484 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 51  na dùthcha.

## Eachdraidh
Bhuineadh Cesena do Stàitean na h-Eaglaise.
## Daoine Ainmeil
* Angelo Onofrio Melchiorre Natale Giovanni Antonio Braschi: 1717 – 1799. Pàp bho 1775 gu 1799.
* Luigi Barnaba Niccolò Maria Chiaramonti (1742 – 1823): Pàp bho 1800 gu 1823.

## Bailtean Co-cheangailte
* Moresco

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Belluno

‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath  na h-Eadailt a th’ ann am **Belluno** (Fraingis: Bellune, Laideann: Belum, Gearmailtis: Beilun). 'S ann às an t-Seann Ceilteach belo-dunum a tha ainm a' bhaile. Tha e suidhichte aig 376m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhnichean Torrente Ardo agus Piave, anns a' Ghleann Valbelluna, eadar Beanntannan na Dolomiti agus na h-Alpi. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Belluno fhèin, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Veneto, 472km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 247km bho Mhilano, 65km bho Phadova, 275km bho Fhirenze agus dìreach 33km bho Chanale d'Agordo. Tha 36,506 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Daoine Ainmeil
*Bartolomeo Alberto Cappellari (1765 – 1846): Pàp bho 1831 gu 1846.

## Bailtean Co-cheangailte
* Bend (Oregon)
* Cervia

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Riese Pio X

‘S e baile meadhanach air àirde an ear-thuath na h-Eadailt a th’ ann an **Riese Pio X** neo **Riese** (Vèneto: Riexe). Tha e suidhichte aig 61m os cionn ìre na mara, faisg air Castelfranco Veneto anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Treviso, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Veneto,  eadar a’ Mhuir Mheadhanach agus Beanntanan nan Dolomiti, 250km air falbh bho an Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 428km bho Mhilano, 35km bho Phadova agus 225km bho Fhirenze. Tha 11,043 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Daoine Ainmeil
*Giuseppe Melchiorre Sarto (1835 – 1914): Pàp bho 1803 gu 1914.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Treviso
Sotto il Monte Giovanni XXIII

‘S e baile beag ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann an **Sotto il Monte Giovanni XXIII** (Bergamais: Sóta 'l Mut, Laideann: Sub Montem Ioannes XXIII). Tha e suidhichte aig 269m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Bergamo, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Lombardia, faisg air Loch Garlate, 486km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 37km bho Mhilano, 188km bho Phadova agus 226km bho Fhirenze. Tha 4,305 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.

## Daoine Ainmeil
*Angelo Giuseppe Roncalli (1881 – 1963): Pàp bho 1958 gu 1963.

## Bailtean Co-cheangailte
* Marktl am Inn

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Concesio

‘S e baile beag ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann an **Concesio** (Brescianis: Consés). Tha e suidhichte aig 251m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Brescia, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Lombardia, eadar Loch Garda agus Loch Iseo, 450km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 82km bho Mhilano, 131km bho Phadova agus 220km bho Fhirenze. Tha 15,003 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.

## Daoine Ainmeil
*Giovanni Battista Montini (1897 – 1978): Pàp bho 1963 gu 1978.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
La Genga

‘S e baile beag ann am meadhan  na h-Eadailt a th’ ann an **La Genga** neo **Genga**. Tha e suidhichte aig 289m os cionn ìre na mara, faisg air Sassaferato anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Ancona, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Marche,  eadar a’ Mhuir Adriaticach agus Beanntan nan Dolomiti, 174km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 373km bho Mhilano, 236km bho Phadova agus 141km bho Fhirenze. Tha 1,938 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.  Tha am baile fa leth am broinn na Pàirce Nàdarra Iondail Gola della Rossa e di Frasassi. Bha La Genga fo bhuaidh nan Uachdaran Della Genga fad linntean. A bharrachd air sin, ‘s e sgìre am broinn Stàitean nam Pàp ro Aonadh na h-Eadailt a bh' ann.

## Eachdraidh
Bhuineadh La Genga do Stàitean na h-Eaglaise.
## Daoine Ainmeil
*Annibale Melchiorre Girolamo Nicola della Genga (1760 – 1829): Pàp bho 1823 gu 1829.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Cingoli

‘S e baile meadhanach ann am meadhan na h-Eadailt a th’ ann an **Cingoli** (Laideann: Cingulum). Tha e suidhichte aig 562m os cionn ìre na mara, faisg air Loch Castreccioni Cingoli, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Macerata, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Marche,  eadar a’ Mhuir Adriaticach agus Beanntanan nan Dolomiti, 174km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 349km bho Mhilano, 250km bho Phadova agus 163km bho Fhirenze. Tha 10,735 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.  Chaidh Cingoli a stèidheachadh ann 63 RC le Titus Labienus, a bha na oifigear fo Iulius Caesar ri linn nan Ròmanach. A bharrachd air sin, ‘s e sgìre am broinn Stàitean nam Pàp ro Aonadh na h-Eadailt a bh'ann.

## Eachdraidh
Bhuineadh Cingoli do Stàitean na h-Eaglaise.
## Daoine Ainmeil
*Francesco Saverio Castiglioni (1761 – 1830): Pàp bho 1829 gu 1830.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Leabhar nan ceist

'S e th' ann an **leabhar nan ceist** leabhar gus lèirmheas air oileanachd no oirceadal cràbhadh a mhìneachadh tro cheistean.
Anns an leabhar, bidh ceistean agus freagairtean mu phuingean cudromach anns a' chreideamh.
Tha iad cudromach ann an cultar Crìosdail Eòrpa an Iar. 

Chaidh iomadh leabhar nan ceist fhoillseachadh ann an Gàidhlig. Bha iomadh dhiubh nan eadar-theangachaidhean bho theacsaichean Beurla.

## Leabhar nan Ceist
Iain Dòmhnullach D.D. Ministeir Sgìre na Toisigheachd (eadar-th.) (n.d.) *Leabhar Aithghearr nan Ceist* Knox Press: Dùn Èideann (23 duilleagan)

Roinn-seòrsa:Creideamh
Co-bhualadair Mòr Hadron

Is e an Co-bhualadair Mór Hadron (no an LHC - mar as fheàrr a dh’aithnichear e) an greasadair-mhìrean as motha agus as cumhachdaiche air an t-saoghal.

Tha an LHC a’ cleachdadh nam mìltean de mhagnaitean os-giùlain ann an tunail de 27km a dh’fhaid, 100m fo chrìoch na Frainge ’s na h-Eilbheise, gus dà ghath de mhìrean meanbha a ghreasad ionnas a bhith aig astar an t-solais. An uairsin théid an dà ghath seo a bhualadh air a chéile gus an staid a bha ann dìreach aon trilleanamh de dhiog an déidh a’ Bhraig Mhóir ath-chruthachadh.

Anns a’ bhliadhna 2012 fhuair an LHC lorg air mìr ùr a tha a’ co-fhreagradh ris an Higgs Boson, a bhathar fada a’ sireadh.

## Ceanglaichean a-muigh
* Dè an ath-rud airson an LHC? (bileag PDF)

Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Castel Gandolfo

‘S e baile meadhanach ann am meadhan na h-Eadailt a th’ ann an **Castel Gandolfo** neo dìreach **Castello** (, Laideann: *Castrum Gandulphi*). Tha e suidhichte aig 307m os cionn ìre na mara, ri taobh Loch Albano, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Roma, anns an roinn Lazio, 22km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 310km bho Mhilano, 413km bho Phadova agus 252km bho Fhirenze. Tha  9,037 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S ann às an Teaghlach Gandolfo, daoine à Lombardia san taobh a tuath na dùthcha a th an t-ainm. Thoisich Pàpa Urban VIII ri Lùchairt-samhraidh fhaighinn ann an Castel Gandolfo anns an 17mh Linn. A bharrachd air sin, ‘s e sgìre am broinn Stàitean nam Pàp ro Aonadh na h-Eadailt a bh' ann. Tha dithis phàp air bàsachadh ann an Castel Gandolfo: Pàpa Pius XII agus Pàpa Pòl VI.

## Bailtean Co-cheangailte
* Curepipe
* Château-neuf-du-Pape

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Eadailt
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Carpineto Romano

‘S e baile meadhanach ann am meadhan na h-Eadailt a th’ ann an **Carpineto Romano** (Laideann: Carpinetum Latium). Tha e suidhichte aig 579m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Roma, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Lazio, eadar Latina agus Fronsione 60km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 531km bho Mhilano, 235km bho Phadova agus 283km bho Fhirenze. Tha  4,652 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Daoine Ainmeil
*Vincenzo Gioacchino Raffaele Luigi Pecci (1810 1903) Pàp bho 1878 gu 1903.

## Bailtean Co-cheangailte
* Cascia
* Ħamrun
* Wadowice

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Uilleam Nèill

B’ bàrd a bh’ ann an **Uilleam Nèill** (Beurla: *William Niall*) neo uaireannan **Uilleam Mac an Fhilidh** (22 an Gearran 1922 – 5 an Giblean 2010).  Sgrìobh e ann an Gàidhlig, Gaeilge, Beurla Ghallda agus Beurla, is bha e ag eadar-theangachadh bho iomadh cànan Eòrpach.  Rugadh agus thogadh e ann an Siorrachd Àir, ann am baile Preastabhaig, agus thogadh e air an dùthaich..

Às dèidh na sgoile, ghabh e ann ann an Feachd Rìoghail An Adhair. Dh'fhàg e ann an 1970 is rinn e ceum ann an Ceiltis aig Oilthigh Dùn Èideann. 

## Clàr-leabhraichean
* *Cnu a' Mhogaill* Glaschu: Oilthigh Ghlaschu

## Aistean
* Nèill U. 'Na bàird Normanach-Gaeilge an Èirinn'. *[[Gairm]]* 171, 1995 (Samhradh), d. 203.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Leabharlann Bàrdachd na h-Alba: Uilleam Nèill (en)

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Deòrsa Mac Iain Dheòrsa

B'e bàrd agus eadar-theangadair a bh' ann an **Deòrsa Mac Iain Dheòrsa** (Ach na Feàrna, 1915 - 1984). B' e George Campbell Hay ainm sa Bheurla ach chleachd e an t-ainm-sloinnidh Deòrsa Mac Iain Dheòrsa sa Ghàidhlig.  Sgrìobh e ann an Gàidhlig, Beurla Ghallda agus Beurla.  Sgrìobh e bàrdachd cuideachd ann am Fraingis, Eadailtis agus Nirribhis, agus dh'eadar-theangaich e bàrdachd bho iomadh chànan dhan Ghàidhlig. Bha e na nàiseantach Albannach. 'S mathaid gur e 'Bizerta' an dàn as ainmeile le Mac Iain Dheòrsa.

## Sgeul-beatha
Rugadh Deòrsa Mac Iain Deòrsa ann an Ach-na-Feàrna ann an Siorrachd Rinn Friù ach thogadh e ann an Tairbeart, Loch Fìne. Bha athair, an t-Urr. Iain MacDhùghaill Hay, na sgrìobhaiche cuideachd - sgrìobh e, mar eisimpleir, an nobhail ainmeil *Gillespie*. Fhuair Mac Iain Dheòrsa ceum bho Oilthigh Oxford. 

Ann an 2015, 100 bliadhna on a rugadh Mac Iain Dheòrsa, chuireadh sreath de thachartasan air dòigh ann an Tairbeart gus cuimhneachadh air. Chraol BBC Alba dràma ma dhèidhinn, *Seeker Reaper*, le Peter Mullan mar Mhac Iain Dheòrsa.

### An Dàrna Cogadh
Aig àm an dàrna cogaidh, dh'fheuch Mac Iain Dheòrsa an dleastanas-airm a sheachnadh, ach mu dheireadh thall, chaidh e dhan airm. Bha e stèidhichte ann an Algeria agus anns a' Ghrèig.

## Sgrìobhadh

### Eadar-theangachadh
Dh'eadar-theangaich Mac Iain Dheòrsa iomadh bàrd Èorpach gu Gàidhlig, mar eisimpleir am bàrd Eadailteach an 14mh linn, Francesco Petrarch. 
## Clàr-leabhraichean
* Fuaran Sléibh. Glaschu: William Maclellan, 1947.
* *Mochtàr is Dùghall* Glaschu: Oilthigh Ghlaschu, Roinn na Ceiltis, 1982.
* MacAmhlaigh, Dòmhnall (deas.). *Nua-Bhàrdachd Ghàidhlig / Modern Scottish Gaelic Poems: A Bilingual Anthology. *Dùn Èideann: Southside, 1976*.*
* Byrne, Michel (deas.). Collected Poems and Songs of George Campbell Hay (Deòrsa Mac Iain Dheòrsa). Dùn Èideann: Edinburgh University Press, 2000.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Bàird air a bheil ainm air nòs Gàidhealach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Pàpa Pius VI

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Pius VI** (Laideann PIUS P.P. VI, Cesena, 25 an Dùbhlachd 1717 - Valence, 29 an Lùnasdal 1799). B' e *An t-Iarla Angelo Onofrio Melchiorre Natale Giovanni Antonio Braschi* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 15 an Gearran 1775 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens XIV. 'S e an 250mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach Uachdaranach ach gu math bochd às An Eadailt: ‘S e Iarla  a bh’ ann athair (Eadailtis: Conte) agus Ban-iarla (Eadailtis: Contessa) a bh’ ann a mhàthair. A bharrachd air sin, ‘s e càirdineal a bh’ann bràthair-màthar, Giovanni Carlo Bandi, a thug taic mhòr dhàsan. 

Chaochail e thall thairis ri linn Ar-a-mach na Frainge agus Poblachd na Ròimhe, far an robh e na phrìosanach. Bha e na phàp fad 24 bliadhna, an ceathramh Pàpachd na b' fhaide a bh’ ann a-riamh, an dèidh Leo XIII, Iain Pòl II agus Pius IX. Rugadh e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Senigallia

‘S e baile meadhanach ann am meadhan na h-Eadailt a th’ ann an **Senigallia** neo **Sinigaglia** (Laideann: Sena Gallica). Tha e suidhichte aig 18m os cionn ìre na mara, aig beul na h-Aibhne Nevola (seann ainm Sena), ri taobh na Mara Adriaticach, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Macerata, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Marche, 207km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 374km bho Mhilano, 217km bho Phadova agus 158km bho Fhirenze. Tha 45,385 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 163  na dùthcha. Chaidh Senigallia a stèidheachadh anns an 4mh Linn ro Chrìosd leis na Senones, treubh Ceilteach a bh’ann an seo ro na Ròmanaich. A bharrachd air sin, ‘s e sgìre am broinn Stàitean nam Pàp ro Aonadh na h-Eadailt a bh'ann. 

## Daoine Ainmeil
*Giovanni Maria Mastai-Ferretti (1792 – 1878): Pàp bho 1846 gu 1878. 

## Bailtean Co-cheangailte
* Chester 
* Lörrach 
* Sens 

## Iomraidhean
 

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne 
*Riaghaltas na Sgìre 

Roinn-seòrsa:Bailtean 
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Valence (Drôme)

'S e baile mòr ann an ceann a deas na Frainge a th’ ann an **Valence** (IPA: **va.lɑ̃s** Ocseadanais: Valença, Laideann Valentia Iulia). Tha e suidhichte aig 127m os cionn ìre ma mara,  anns an sgìre (Fraingis: Région) Rhône-Alpes anns an roinn (Fraingis: Département) Drôme, 479km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 431km bho Bhordeaux agus 186km bho Mharseille. Tha àireamh-shluaigh dhe 63405 anns a’ bhaile fhèin agus 181,929 san sgìre air fad. Chaochail Pàpa Pius VI an seo ann an 1799. Chan fhaodadh dearcan-ola a chinntinn nas àirde na Valence agus le sin tha beul-aithris na sgìre ag ràdh *À Valence commence le Midi* (Tòisichidh ceann a deas na Frainge ann an Valence).

## Bailtean Co-cheangailte
* Asti
* Clacton on Sea
* Biberach an der Riß
* Ijevan
* Gedera

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Pàpa Clemens XIV

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Clemens XIV** (Laideann Clemens P.P. XIV, Santarcangelo di Romagna, 31 an Dàmhair 1705 - Cathair na Bhatacain, 22 an t-Sultain 1774. B' e *Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 19 an Cèitean 1769 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens XIII. 'S e an 249mh fear a bh'ann.  ‘S e mac lighiche a bh’ ann. Chuir e ainm do èigheachd a chur às dhan Chomann Ìosaid, lagh a mhair bho 1773 gu ruige 1813. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Santarcangelo di Romagna

‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann an **Santarcangelo di Romagna** (Romangnol: Sant’Arcanzul, Laideann: Acervolanum). Tha e suidhichte aig 16m os cionn ìre na mara, faisg air Cesena,  ri taobh na h-Aibhne Marecchia anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Rimini, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Emilia-Romagna, 6km air falbh bhon  a’ Mhuir Mheadhanach, 241km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 299km bho Mhilano, 156km bho Phadova agus101km bho Fhirenze. Tha 21,542 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Eachdraidh
Bhuineadh Santarcangelo di Romagna do Stàitean na h-Eaglaise.

## Daoine Ainmeil
* Giovanni Vincenzo Antonio Ganganelli: 1705 – 1774. Pàp bho 1769 gu 1774.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Fearghas MacFhionnlaigh

'S e bàrd a th' ann am **Fearghas MacFhionnlaigh**. Rugadh e ann an Canada ach chaidh a thogail ann am Bruach Chluaidh. Sgrìobh e an nobhail *Cò Ghoid am Bogha-frois*?, agus an dàn fada 'A' Mheanbh-chuileag'.

## Clàr-leabhraichean
*Iolair, Bru-dhearg, Giuthas* (Glaschu: Oilthigh Ghlaschu)

Fearghas MacFhionnlaigh
Tormod Calum Dòmhnallach

B' e sgrìobhadair agus fear-naidheachd a bh' ann an **Tormod Calum Dòmhnallach** (1927 - 2000) (Beurla: Norman M. MacDonald). 

Chaidh a thogail ann an Tunga, Leòdhas. Dh'fhuirich e cuideachd anns an Eilean Sgitheanach. 'S e sgrìobhadair de nobhailean agus dealbhan-cluiche a bh' ann. Rinn e obair rianachd don bhuidheann dealbhan-cluiche Fir Chlis agus aig Sabhal Mòr Ostaig.

## Clàr-leabhraichean

### Leabhraichean
* 1976. *Calum Tod*. Club Leabhar
* 1993. *An Sgàineadh*. (Steòrnabhagh: Acair) ISBN: 086152 997 9
* 2001. *Portrona*. (Birlinn: Dùn Èideann) (Beurla)
### Dealbhan-cluich
* *Anna Chaimbeul*
* *Clann Nighean a' Sgadain*

### Sgeulachdan goirid
*'A' Bhàthach'. *Gairm* 156, Foghar 1991, d.352-357.

### Sgrìobhaidhean Eile
* *Call na h-Iolaire*. Steòrnabhagh: Acair, 1978.
* MacDonald, Norman M. (1985) 'Sabhal Mòr Ostaig - College of Commitment' ann an *Gaelic: Looking to the Future.* Deas. John Hulbert. Dundee: Andrew Fletcher Society. dd. 34-40.
* MacDonald, N.M. (1986) ‘Gaelic theatre - the future?’ ann an *Chapman* 43-44: dd.147-49.

## Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn
* MacLeòid, Iain. (1994) 'Leirmheas: An Sgàineadh' ann an *Gairm* 166, dd.179-181.
* MacLeod, Michelle C. (2008) 'The Gaelic Plays of Tormod Calum Domhnallach' ann ann *Scottish Gaelic Studies* 24, dd.405-418.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail
Dòmhnallach, Tormod Calum
Pàpa Beinidict XIV

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Beinidict XIV ** (Laideann *Benedictus P.P. XIV*, Bologna, 31 am Màrt 1675–Cathair na Bhatacain, 3 an Cèitean 1758. B' e *Prospero Lorenzo Lambertini* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 17 an Lùnasdal 1740  mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens XII. 'S e an 247mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach uachdaranach. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Coinneach MacLeòid

B'e eòlaiche beul-aithris, ministear agus sgrìobhaiche a bh' anns an **Urramach Coinneach MacLeòid** (1871-1955).

Rugadh e aig Sannabheag air Eige ann an 1871.
Chaochail e ann an Dùn Eideann air 9 An t-Iuchar 1955.

Bha e na mhinistear ann an Colbhasa, agus Gigha.

Rinn e obair còmhla ri Marsaili NicUalraig Fhriseal air *The Songs of the Hebrides* (1909).

## Foillseachaidhean
* 1938 'An Ceard Mòr' ann an *Am Measg nam Bodach* (Glaschu: An Comunn Gaidhealach), 144-8.
* 1988. Murchison, Thomas Moffatt (deas.) *Sgrìobhaidhean Choinnich MhicLeòid* (Edinburgh: Scottish Gaelic Texts Society)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Gàidheil
Roinn-seòrsa:Eigich
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
MacLeòid, Coinneach
Pàpa Clemens XII

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Clemens XII** (Laideann *Clemens XII P.P. XIV*, Firenze, 7 an Giblean 1652–Cathair na Bhatacain, 6 an Gearran 1740. B' e Lorenzo Corsini an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 16 an t-Iuchar 1730 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Beinidict XIII. 'S e an 246mh fear a bh' ann.  Bhuineadh e do theaghlach uachdaranach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Alasdair VIII

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Alasdair VIII** (Laideann Alexander P.P. VIII, Venezia, 22 an Giblean 1610 - Cathair na Bhatacain, 1 an Gearran 1691. B' e *Pietro Vito Ottoboni* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 6 an Dàmhair 1689 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Innocentius XI. 'S e an 241 fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Griogair XV

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Griogair XV** (Laideann Gregorius P.P. XV, Bologna, 9 am Faoilleach 1554 - Cathair na Bhatacain, 8 an t-Iuchar 1623. B' e *Alessandro Ludovisi* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 9 an Gearran 1621 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pòl V. 'S e an 234mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Étienne Mourrut

B' e neach-poileataigs Frangach a bha ann an **Étienne Mourrut** (Le Grau-du-Roi, 4 an Dùbhlachd, 1939 – Montpellier, 19 an Dàmhair, 2014). 

Roinn-seòrsa:Daoine à Occitania
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Dòmhnall MacAmhlaigh

B' e sgoilear agus bàrd a bh' ann an **Dòmhnall MacAmhlaigh** (1930–2017) (Beurla: *Donald MacAulay*). 

## Beatha

Rugadh e air 21 Cèitean 1930 ann am Beàrnaraigh, Leòdhas. Fhuair e foghlam aig bun-sgoil Bheàrnaraigh agus aig Àrd-sgoil MhicNeacail, Steòrnabhagh. As dèidh sin, rinn e ceum aig Oilthigh Obar Dheathain.
Rinn e seirbheis nàiseanta san roinn Ruisis a' Chabhlaich Rìoghail, agus theagaisg e aig Oilthigh Dhùn Èideann is Colaiste na Trianaide, Baile Àtha Cliath. Dh'imrich e a dh'Obar Dheathain ann an 1967, far an deach e na cheannard Roinn Ceiltis.
B' esan Ollamh na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu bho 1991 gu 1995.

## Clàr-leabhraichean
### Bàrdachd
* *Seòbhrach as a' Chlaich* (''Gairm'', 1967)
* *Deilbh Is Faileasan* (Acair, 2008)

### Aistean
* MacAmhlaigh, Dòmhnall (1980). ' 'Aramach am Beàrnaraigh . . .’ 1874', ann an *Oighreachd agus Gabhaltas* deas. Dòmhnall MacAmhlaigh. Obar-Dheadhan: Roinn an Fhoghlaim Cheiltich Oilthigh Obar-Dheadhan. dd. 1-11.

#### Ann am Beurla
* MacAulay, Donald (1977). 'The Writing of Scottish Gaelic: Uses of convention and innovation' ann an TGSI 1977 dd.81-96.

### Obair mar dheasaiche
* *[[Nua-bhàrdachd Ghàidhlig|Nua-Bhàrdachd Ghàidhlig]] / Modern Scottish Gaelic Poems: A Bilingual Anthology* 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Làrach nam Bàrd: Dòmhnall MacAmhlaigh
* GRD: Dòmhnall MacAmhlaigh
* Scottish Poetry Library: Donald MacAulay
* BBC Naidheachdan 2017-03-02: Bàs an Oll. Dòmhnall MacAmhlaigh *(aithisg-fuaime 6:33)*

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
MacAmhlaigh, Dòmhnall
Pàpa Clemens XIII

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Clemens XIII** (Laideann Clemens P.P. XIII, Venezia, 7 am Màrt 1693 - Cathair na Bhatacain, 2 an Gearran 1769. B' e *Carlo della Torre di Rezzonico* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 6 an t-Iuchar 1758 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Beinidict XIV. 'S e an 248mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach beairteach air uaisleachadh o chionn ghoirid.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Clemens X

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Clemens X** (Laideann: *Clemens P.P. X*, An Ròimh, 13 an t-Iuchar 1590–Cathair na Bhatacain, 2 an Gearran 1676. B' e *Emilio Bonaventura Altieri,* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 29 an Giblean 1670 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens IX. 'S e an 239mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach beairteach air uaisleachadh o chionn fhada.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Innocentius X

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Innocentius X** (Laideann: *Pàpa Innocentius P.P. X*, An Ròimh, 6 an Cèitean 1574–Cathair na Bhatacain, 7 am Faoilleach 1655. B' e *Giovanni Battista Pamphilj* neo *Giovanni Battista Pamphili* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 15 an t-Sultain 1644 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Urbain VIII. 'S e an 236mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach beairteach air uachdaranach le freumhan ann an Gubbio.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Urbain VIII

B' e Pàpa Eadailteach  agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Urbain VIII** (Laideann: *Urbanus P.P. VIII*, Firenze, 5 an Giblean 1568–Cathair na Bhatacain, 29 an t-Iuchar 1644. B' e Maffeo Barberini an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 6 an Lùnasdal 1623 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Griogair XV. 'S e an 235mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach. Chaochail athair Bharberini nuair a bha e dìreach trì bliadhna a dh'aois.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Innocentius IX

B' e Pàpa Eadailteach  agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Innocentius IX** (Laideann: *Innocentius P.P. IX*, Bologna, 22 an t-Iuchar 1519–Cathair na Bhatacain, 30 an Dùbhlachd 1591. B' e *Giovanni Antonio Facchinetti* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 29 an Dàmhair 1591 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Griogair XIV. 'S e an 230mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach gu math bochd. ‘S e Rìgh Felipe II na Spàinne a thug taic dha mar thagraiche na pàpachd. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Leo XI

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Leo XI ** (Laideann: *Pàpa Leo P.P. XI*, Firenze, 2 an t-Ògmhios 1535–Cathair na Bhatacain, 27 an Giblean 1605.
Rugadh e ann am Florence is b' e Alessandro Ottaviano de' Medici an t-ainm a bh' air bho thùs.. B' e nighean Lucrezia Borgia is Giacomo Salviati a bha ann a mhàthair, Francesca Salviati. Chuir an t-Àrd-diùc à Tuscany e mar thosgair do Pius V mus deach e na shagart is an sin na Easbaig Pistoia ann an 1573, na Àrd-easbaig Florence ann an 1574 is na chàirdineal.

Chaidh a thaghadh air an 1 an Giblean 1605 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens VIII. 'S e an 232mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach à Firenze, air an robh Medici. ’S e nighean Lucrezia Medici fhèin a bh’ ann a mhàthair agus bha bràthair-màthar na phàp cuideachd (Leo X). Cha do mhair e ach 27 latha mus do bhàsaich e nuair a bha e 69 bliadhna a dh’aois.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Griogair XIII

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Griogair XIII** (Laideann: *Gregorius P.P. XIII*, Bologna, 7 am Faoilleach 1502–Cathair na Bhatacain, 10 an Giblean 1585).
Tha e ainmeil airson a' Mhìosachain Griogarach a dh'fhoillsich e ann an *Inter Gravissimas*.

B' e Ugo Boncompagni an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 13 an Cèitean 1572 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius V. 'S e an 226mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach beairteach dhe luchd-mhalairt. ‘S e Rìgh Felipe II, Rìgh na Spàinne a thug taic dha  mar thagraiche na pàpachd. Bha aon mhac aige, air an robh Giacomo, a bha na shagairt cuideachd. Cruthaich Griogair XIII mìosachan nòs-ùr ann an 1585 a thathar a’ cleachdadh gus an latha an-diugh. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Pius IV

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Pius IV** (Laideann *Pàpa Pius* P.P. IV, Milano, 31 am Màrt 1499 - Cathair na Bhatacain, 9 an Giblean 1565. B' e *Giovanni Angelo Medici di Marignano* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 25 an Dùbhlachd 1559 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pòl IV. 'S e an 224mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach, air an robh Medici.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Pòl V

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Pòl V** (Laideann: Pàpa *Paulus P.P. V*, An Ròimh, 17 an t-Sultain 1550–Cathair na Bhatacain, 28 am Faoilleach 1621. B' e *Camillo Borghese* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 16 an Cèitean 1605 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Leo XI. 'S e an 233 fear a bh' ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach air uachdaranach le freumhan ann an Siena. 'S e Pòl V a thug fàilte chridheil gu Aodh Mór Ó Néill ann an 1608.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Michael Perham

'S e seòladair Sasannach a tha ann am **Michael** (no **Mike**) **Perham** (r. 16 Màrt 1992, Hertfordshire, Sasainn). Tha e ainmeil on a bha e na dhuine a b' òige a dh'iom-sheòl na cruinne-cè leis fhèin.

## Iom-sheòladh
Dh'fhàg Mike Gunwharf Quays, Portsmouth anns a' bhàta *totallymoney.com* air 15 Samhainn 2008. Sheòl e chun na h-àirde an ear taobh Cape of Good Hope agus Panama Canal. Thug mearachdan-obrachaidh an uidheim aige air stadan a dhèanamh ann an Cascais (a' Phortagail), Las Palmas (Na h-Eileanan Canàrach), Cape Town (Afraga a Deas), Hobart (Tasmania), Auckland (Sealainn Nuadh) agus Panama City (Panama), ach thill e gu Gunwharf Quays air 29 Lùnastal 2009. Ge-tà, mhair an iom-sheòladh ceart (bho phuing air a' chruinne-cè dhan aon phuing a-rithist) o 16 Samhainn 2008 gu 27 Lùnastal 2009, nuair a bha Mike 17 bliadhna agus 164 latha a dh'aois.

B' e an duine a b' òige a iom-sheòl a' chruinne-cè roimhe Mike Zac Sunderland (17 bliadhna, 229 latha, Na Stàitean Aonaichte); agus as dèidh Mike Jessica Watson (Astràilia, 16 bliadhna, 362 latha), a chuir crìoch air an iom-sheòladh aicese air 15 Cèitean 2010.

Sgrìobh Mike leabhar mu dheidhinn an iom-sheòladh aige leis an ainm *Sailing the Dream*.

## Pròiseactan eile
Ron iom-sheòladh, bha Mike na dhuine a b' òige a sheòl leis fhèin thar a' Chuan Shiar (18 Samhain 2006 &ndash; 3 Faoilleach 2007). As dèidh sin, chaidh e leis fhìn timcheall an t-saoghail anns a' chàr, agus tha planaichean aige a-nis ri dhol leis fhìn timcheall air a' phlèana. Tha e cuideachd a' gabhail òraidean agus a' togail airgead airson carthannasan man Tall Ships Youth Trust no ShelterBox.

## Faic cuideachd

* Fernão de Magalhães

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn aig Mike Perham

Roinn-seòrsa:Seòladairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Pàpa Urbain VII

B' e Pàpa Eadailteach  agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Urbain VII** (Laideann Pàpa Urbanus P.P. VII, An Ròimh, 4 an Lùnasdal 1521 - Cathair na Bhatacain, 28 am Faoilleach 1590. B' e *Giambattista Castagna* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 15 an t-Sultain 1590 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Sixtus V. 'S e an 228mh fear a bh'ann, leis a' Phàpachd na bu ghiorra a bh'ann a-riamh, dìreach 12 làithean. Bhuineadh e do theaghalach beairteach air uachdaranach le freumhan ann an Genova.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Sixtus V

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Sixtus V** (Laideann *Sixtus P.P. VII*, Grottammare, 13 an Dùbhlachd 1521–Cathair na Bhatacain, 27 an Lùnasdal 1590. B' e *Felice Peretti di Montalto* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 24 an Giblean 1585 mar phàpa an dèidh bàs Phàpa Griogair XIII. 'S e an 227mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach gu math bochd. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Griogair XIV

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Griogair XIV** (Laideann: *Gregorius P.P. XIV*, Somma Lombardo, 11 an Gearran 1535–Cathair na Bhatacain, 16 an Dàmhair 1591. B' e Niccolò Sfondrati an t-ainm a bh' air bho thùs. Bha athair na sheanadair ann am Milan an deach na chàirdineal an dèidh bàs a mhnà.

Chaidh Niccolò na Easbaig Chremona ann an 1560 agus ghabh e pàirt ann an Comhairle Thrent. Chaidh a thaghadh air an 5 an Dùbhlachd 1590 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Urbain VII. Cha robh e na phàpa ach 10 mhìosan ach chuir e feachd dhan Frainge an aghaidh Eanraig IV na Frainge. 'S e an 229mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Oklahoma City, Oklahoma

'S e prìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Oklahoma a tha ann an **Oklahoma City**. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 591,967 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 396m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh air an 22 an Giblean 1889.

## Daoine Ainmeil
* John Michael Talbot: (1954). Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Haikou, Sìne
* Puebla, Meagsago
* Rio de Janeiro, Braisil
* Tainan, Tai-Bhàn
* Taipei, Tai-Bhàn
* Ulyanovsk, An Ruis
* Yehud, Iosrael

## Ceanglaichean A-mach
* www.okc.gov

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Oklahoma
Pàpa Innocentius XI

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Innocentius XI** (Laideann: *Pàpa Innocentius P.P. XI*, Como, 16 an Cèitean 1611–Cathair na Bhatacain, 12 an Giblean 1689. B' e *Benedetto Odescalchi* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 21 an t-Sultain 1676 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens X. 'S e an 240mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach, leis an robh banca prìobhaideach.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Tahlequah, Oklahoma

Is e baile beag air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an Oklahoma a tha ann an **Tahlequah**. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 16,021 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 243m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1838.

## Ceanglaichean A-mach
* www.cityoftahlequah.com

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Oklahoma
Oilthigh Cantàbria

Tha **Oilthigh Cantàbria** (Spàinntis: *Universidad de Cantabria*, Cantabrianais: *Universidá de Cantabria*,  Laideann: *Cantabriae Universitas*) ann an Santander, Cantàbria, an Spàinn. Thàinig e gu bhith na oilthigh an 1972.
## Iomraidhean

Cantàbria
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Cantàbria
Pàpa Clemens VIII

B' e Pàpa Eadailteach  agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Clemens VIII** (Laideann: *Clemens P.P. VIII*, Fano, 24 an Gearran 1536–Cathair na Bhatacain, 3 am Màrt 1605). B' e *Ippolito Aldobrandini* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 30 am Faoilleach 1592 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Innocentius IX. 'S e an 231mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach le freumhan ann am Firenze. Bha athair Ippolito Aldobrandini na riaghladair Fhano agus na fhear-lagha. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Innocentius XIII

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Innocentius XIII** (Laideann: *Pàpa Innocentius P.P. XIII*, Poli, 13 an Cèitean 1665–Cathair na Bhatacain, 7 am Màrt 1724). B' e * Michelangelo Conti* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 8 an Cèitean 1721 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Clemens XI. 'S e an 244mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach leis gur e diùc a bh’ann athair (Carlo IV, Diùc Pholi agus Ghuadagnolo). Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Miloš Zeman

'S e neach-poileataigs às an t-Seic tha ann am **Miloš Zeman** (IPA: *mɪloʃ ˈzɛman*, Kolín, 28 Sultain 1944). Bha e na cheannard de *Česká strana sociálně demokratická* (Pàrtaidh Sòisealta-Deamocratach na Seice) eadar 1993 is 2001, eadar 1998 is 2002 na phrìomh-mhinistear  na Seice, agus bho 8 Màrt 2013 tha e na cheann-suidhe na dùthcha.

Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Pàpa Clemens IX

B' e Pàpa Eadailteach  agus riochdaire dioplòmasach a bh’ ann am **Pàpa Clemens IX ** (Laideann: *Clemens P.P. IX*, Pistoia, 28 am Faoilleach 1600–Cathair na Bhatacain, 9 an Dùbhlachd 1669). B' e Giulio Rospigliosi an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 20 an t-Ògmhios 1667 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Alasdair VII. 'S e an 238mh fear a bh' ann.  Bhuineadh e do theaghlach uachdaranach le freumhan ann an Lombardia.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Prainnseas

Thaghadh **Prainnseas** (Laideann: *Franciscus P.P.*, Buenos Aires, 17 an Dùbhlachd 1936–Cathair na Bhatacain,  21 an Giblean 2025) na Phàp air an 13 am Màrt 2013 an dèidh gun do leig Pàpa Beinidict XVI a dreuchd dheth san Ghearran. ‘S e a’ chiad fhear às a’ Comann Iosaid a bhith na phàp a-riamh agus a' chiad fhear nach do rugadh san Roinn Eòrpa bhon a chaochail Pàpa Griogair III (à Siria), ann an 741. S' e an 266mh fear san dreuchd a th' ann. 'S e *Jorge Mario Bergoglio* an t-ainm a bh' air bho thùs. Tha e a' buintinn do theaghlach bochd dhe imrich à Portacomaro ann an ceann a tuath na h-Eadailte. Is ann air rathaidean-iarainn na h-Argantaine a dh'obair a h-athair. Mus an deach ghairm air Jorge dhan sagartachd choisinn e ceum ann an innleadaireachd cheimigeachd. A bharrachd air Spàinntis, tha Beurla, Fraingis, Eadailtis agus Gearmailtis aige cuideachd.

Bhàsaich e 21 an Giblean 2025 aig aois 88.


Coat of arms of Franciscus.svg|Gearradh-arm

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Daoine às an Argantain
Roinn-seòrsa:Pàpan
Àrainneachd Eachdraidheil Alba

Is e buidheann riaghaltais fo smachd Riaghaltas na h-Alba a th’ ann an **Àrainneachd Eachdraidheil Alba** (Beurla: *Historic Environment Scotland*).  Is e a dhreuchd àrainneachd eachdraidheil na rìoghachd a ghlèidheadh agus fiosrachadh mu a dheidhinn a sgaoileadh.
Tha còrr is 300 làraichean aige air feadh Alba.

## Eachdraidh na buidhne
B’ e **Alba Aosmhor** (Beurla: *Historic Scotland*) ainm na buidhne aig an robh cùram nan làraichean eachdraidheil ann an Albainn bho 1991 gu 2015.  Ach air 1 an Dàmhair 2015 chaidh Alba Aosmhor agus **Coimisean Rìoghail nan Làraichean Àrsaidh is Eachdraidheil an Alba** (Beurla: *Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland*, RCAHMS) a chur còmhla fo sgèith an ainm ‘Àrainneachd Eachdraidheil Alba’, a’ leantainn bile thuige sin ann am Pàrlamaid na h-Alba san Ògmhios 2014.

## Làraich
### Na h-Eileanan an Iar
Tha sia làraichean aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba anns na h-Eileanan an Iar. Is iad:
* An Taigh Dubh, Àrnol
* Tursachan Chalanais
* Caisteal Chiosmuil
* Dùn Chàrlabhaigh
* Eaglais Chliamhain
* Càrn agus Tursachan Steinneaclait

### [[Obar Dheathain]]

### Siorrachd Obar Dheathain

### [[Fìobha]]

### [[Glaschu]]

## Gàidhlig aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba

Tha Oifigear Gàidhlig agus Plana Gàidhlig aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba. Tha faclair aca a mhìnicheas facalan sònraichte air an àrainneachd eachdraidheil. Tha goireasan Gàidhlig aca, gu h-àraid follseachaidhean Gàidhlig ann an cruth pdf, torr dhiubh airson clann-sgoile agus tidsearan.

### Foillseachaidhean Gàidhlig
Linn na Cloiche
* Cridhe Linn Ùr na Cloiche ann an Arcaibh
Ròmanaich
* Balla Antonine *(bileag)*
Clachan
* Charraighean Snaidhte Àrsaidh
* Cearcall Cloiche Choille an Teampaill *(Temple Wood)*
* Carragh Obar Leamhnach *(Aberlemno)*
* Creag Copan-cearcall Ach nam Breac
Croisean
* Crois Naoimh Eòin, Eilean Ì
* Crois Naoimh Màrtainn, Eilean Ì
Caistealan
* Caistealan ann an Alba
* Caisteal Chill Rìmhinn
* Caisteal Cinn Droma *(Kindrummy)*
* Caisteal Corr Garaidh *(Corgarff)*
* Caisteal Creag a’ Mhuilleir *(Craigmillar)*
* Caisteal Dirleton
* Caisteal an Dùin *(Doune)*
* Caisteal Hunndaidh *(Huntly)*
* Caisteal Huntingtower
* Caisteal MhicIllFhaolain *(MacLellan’s)*
* Caisteal Shruighlea
* Carragh Sueno
* Caisteal Tantallon
* Caisteal Threave
* Caisteal Tolquhon
* Caisteal Urchadain
* Nithean eachdraidheil: Beatha sa chaisteal Meadhan-aoiseil
Daoine is tachartasan, 1500-1750
* Màiri Stiùbhart Banrigh na h-Alba
* Lùchairt Ghleann Iucha *(Linlithgow)*
* Ar-a-mach nan Seumasach
* Taigh-feachd Ruadhainn *(Ruthven)*
Nuadh-shìbhealtas
* Lannraig Nuadh *(bileag)*
* Obair-iarainn Steòrnabhaigh
* Cunntas de ghàraidhean is sheallaidhean-tìre dealbhaichte ann an Alba
Measgaichte
* An cunntas de dh’Àraichean Eachdraidheil ann an Alba
* Dualchas air do Starsaich
* Làraichean Dhualchas na Cruinne ann an Alba *(bileag)*
* Dualchas Cruinneil ann an Alba *(leabhar-iùil goirid)*

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Làrach-lìn Alba Aosmhor (gd)
* Faclair air an àrainneachd eachdraidheil
* ÀEA: Foillseachaidhean sa Ghàidhlig

*
Pàpa Alasdair VII

B' e Pàpa Eadailteach  agus riochdaire dioplòmasach a bh' ann am **Pàpa Alasdair VII** (Laideann *Alexander  P.P. VII*, Siena, 13 an Gearran 1599–Cathair na Bhatacain, 22 an Cèitean 1667). B' e Fabio Chigi an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 7 an Giblean 1655 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius IV. 'S e an 237mh fear a bh' ann.  Bhuineadh e do theaghalach  dhe bancairean agus 's e mac-bràthar Pàpa Pòl V a bh' ann athair, Fabio.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Clemens XI

B' e Pàpa Eadailteach a bh' ann am **Pàpa Clemens XI** (Laideann Pàpa Clemens P.P. XI, Urbino, 23 an t-Iuchar 1649 - Cathair na Bhatacain, 19 am Màrt 1721). B' e *Giovanni Francesco Albani* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 23 an t-Samhain 1700  mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Innocentius XII. 'S e an 243mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach. Bha bràthair-athar, Annibale Albani, na ollamh agus na cheannard leabharlann na Bhatacain. Rugadh agus chaochail e ann an Stàitean na h-Eaglaise.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Innocentius XII

B' e Pàpa Eadailteach  agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Innocentius XII** (Laideann Pàpa Innocentius P.P. XII, Spinazzola, 13 am Màrt 1615 - Cathair na Bhatacain, 27 an t-Sultain 1700. B' e *Antonio Pignatelli* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 12 an t-Iuchar 1691 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Alasdair VIII. 'S e an 242mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach beairteach uachdaranach à Rìoghachd Napoli.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt