open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tormod MacLeòid (Am Bàrd Bochd)

'S e bàrd Gàidhlig às an Rubha, Leòdhas a bh' ann an **Tormod MacLeòid** (15 Ògmhios 1904–14 Sultain 1968), agus 's e 'Am Bàrd Bochd' am far-ainm a bh' air. 

A bharrachd air a bhith na bhàrd, 's e tidsear, sgrìobhadair, fear-cruinneachaidh òrain, agus fear-glèidhidh dualchais a bh' ann.

## Eachdraidh a Bheatha

Rugadh Tormod Macleòid air 15 Ògmhios 1904 ann am Port Bholair san Rubha ann an Leòdhas. Chanadh Tormod Chontair ris cuideachd.

B' e athair Murchadh Macleòid à Pabail agus a mhàthair Seonag NicCoinnich. Bha ceathrar bhràithrean agus còignear pheathraichean aige. Ann an 1932, phòs e Mòr Nicleòid à Ranais agus bha ceathrar duine cloinne aca; Dollag, Murdo John, Tormod agus Seòras.

Fhuair e foghlam ann am Bun-sgoil na h-Àird, Àrd-sgoil MhicNeacail, Oilthigh Ghlaschu agus Colaiste Chnoc Iòrdain.

B' ann a' teagaisg a chuir e seachad a bheatha; bha e ag obair ann an grunnan sgoiltean ann an Leòdhas: 
* 1930-31 Grabhair (Na Lochan) 
* 1935-35 Fidigearraidh (Na Lochan)  
* 1935-43 Loch Croistean (Uig)
* 1943-52 An Cnoc (An Rubha) 
* 1952-68 Àrd-sgoil Lìonail (Nis) 

Bha Tormod os cionn roinn na Gàidhlig, agus na Iar-cheannard, ann an Sgoil Lìonail.

Bha e na shòisealach agus na bhall den Phàrtaidh Làbarach.

Chaochail e ann an Lìonail air 14mh Sultain 1968, an dèidh a bhith a' fulang le tinneas airson ùine mhòr. Chaidh a thiodhlacadh anns an Rubha.

## Obair le Gàidhlig
Nuair a bha e a' teagasg aig Sgoil Lìonail, stèidhich Tormod iris na sgoile, 'Tàintean', far an robh susbaint ga fhoillseachadh gu cunbhalach sa Ghàidhlig.

Bhiodh Tormod ri cruinneachadh agus a' gleidheadh fhacail, beul-aithris, òrain agus bàrdachd.

Thairis air na bliadhnaichean, chaidh mòran de dh'obair Thormoid fhoillseachadh san iris *[[Gairm]]*. B' ann fon ainm Am Bàrd Bochd a bhiodh e a' sgrìobhadh. Chaidh cuid den chruinneachadh aige fhoillseachadh le Gairm san leabhar *Bàrdachd à Leòdhas* ann an 1969.

## Òrain
* Air Sgiathan M' Inntinn (Loch Croistean)
* Òran an AI

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 'Dìleab a' Bhàird Bhochd' prògram BBC mun Bhàrd.

Tormod MacLeòid (Am Bàrd Bochd)
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Clarencefield

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Clarencefield**. Tha e suidhichte aig 26m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Mouswald agus Comar na Drise, ri taobh an Uillt Brow. Tha e 253km air falbh bho Obar Dheathain, 109km bho Ghlaschu, 14km bhon Dùn Phrìs agus 107km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 1,314 duine a' fuireach san sgìre agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Clarencefield. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile, oifis a' phuist, taigh-òsda agus taigh-seinnse anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann idir is le sin feumar a dhol bhun-sgoil ann an Comar na Drise agus dhan àrd sgoil ann an Inbhir Anainn.

## Eachdraidh
Tha beul-aithris na sgìre ag innse dhuinn gun do chuir Uilleam Uallas ruig air feachdan à Sasainn an seo ann an 1297. Chaidh tùr dìona a thogail an seo le Cuthbert de Cockpool san 15mh Linn. agus chaidh an lùchairt a thogail ris a thaobh ann an 1902. Ghabh Marion Carruthers ris a bheatha fhèin sa chaisteal ann an 1570 leis nach robh i airson a bhith a' pòsadh ris an Ridire Seumas Dùghlasach, à Bàrr na Dris, an dèidh gun d'fhuair esan cead laghail gus a bhith ga pòsadh.  Chuir Raibeart Burns trì seachdain san taigh-seinnse an seo ann an 1796 nuair a bha e a' fulang galar lìnigeadh a' chridhe. Rachadh e dhan tobar Brow, far a dh'òladh e uisge is snàmhadh e sa mhuir. Bha e tinn is bochd, air sàilleabh nach phàigheadh an riaghaltas a thuarastal mar gàidear. Thuirteadh: *The muckle deil had got into his pouch and was its only occupant*. Chaochail e an ceann seachdain. A-rèir carragh-chuimhne sa bhaile, fhuair 12 duine às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus dithis eile san Darna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Collin

‘S e baile beag dùthchasail air iomall Dhùin Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Cuileann** (Beurla: **Collin**). Tha e suidhichte aig 18m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Mouswald agus Torthorwald, ri taobh an Uillt Lochar agus Loch Roucan. Tha e 248km air falbh bho Obar Dheathain, 100km bho Ghlaschu, 19km bhon Inbhir Anainn agus 101km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Collin. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha cladh agus taigh-òsda anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Dùn Phrìs.

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann às a' Ghàidhlig *Cuileann* a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.

## Eachdraidh
Tha barpa ro eachdraidheil ann agus chaidh ball-ceàirde Ceilteach a lorg an seo ann an 1966, agus thogadh na Tormodaich  caisteal agus cill an seo, air an robh *Rokele*, a chithear fhathast aig Rockallhead. Chaidh lùchairt  thogail an seo leis an teaghlach Grierson, agus 's ann leotha a bhuineadh i gu ruige na 50an. Rugadh Elizabeth Crichton ann an Collin ann an 1779. Stèidhich ise an t-ospadal Crichton an Dùn Phrìs. 'S e breabadairean a bh' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Collin san 19mh Linn agus dh'fhas am baile nuair a dh'fhosgladh an rathad mhòr eadar Cathair Luail agus Glaschu ann an 1825. Tha Collin am broinn pharraist Torthorwald agus a-rèir carragh-chuimhne sa bhaile, fhuair 20 duine às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus còignear eile san Darna Cogadh. Thogadh stèisean-rèile, air an robh *Racks*, an seo ann an 1848 ach dhùnadh ann an 1965 e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Dayton, Ohio

'S e baile ann an Ohio, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Dayton**.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 141,527 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 225m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1796.

## Daoine ainmeil
* Martin Sheen: (1940), actair.
* Rob Lowe: (1964), actair.
* Jonathan Winters: 1925, cleasaiche

## Bailtean co-cheangailte
*  Augsburg, a' Ghearmailt
*  Holon, Iosrael
*  Monrovia, Libèiria
*  Oiso, an t-Seapan
*  Sarajevo, Bosna agus Hearsagobhana

## Ceanglaichean a-mach
*  www.cityofdayton.org

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Ohio
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Caisteal Leòdhais

Chaidh **Caisteal Leòdhais** thogail sa bhliadhna 1847 air taobh tuath caladh Steòrnabhaigh ann an Leòdhas.

Tha Colaiste a’ Chaisteil a-nis air fearann aʼ Chaisteil.

’S e an Garradh Cruaidh an t-ainm air a’ phàirc agus coilltean timcheall air a’ Chaisteil.  Tha Féis Cheilteach Innse Gall a’ gabhail àite an seo gach bliadhna.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Caisteal Leòdhais

* BBC Naidheachdan 2012-03-22: Obair air Caisteal Leòdhais gus tòiseachadh
* BBC Naidheachdan 2014-03-18: Planaichean Chaisteil Leòdhais gam foillseachadh
* BBC Naidheachdan 2015-04-22: Leasachadh air fàire sa Ghearradh Chruaidh
* BBC Naidheachdan 2015-05-13: £1.7m do Chaisteal Leòdhais
* BBC Naidheachdan 2015-11-17: Taigh-tasgaidh ùr gus fosgladh as t-Earrach *(aithris bhideo)*
* BBC Naidheachdan 2016-07-12: Caisteal Leòdhais fosgailte Diardaoin
* BBC Naidheachdan 2016-07-14: Caisteal Leòdhais ga fhosgladh *(aithris-bhideo 1:58)*

* BBC - sreath bhideo “An Garradh Curaidh”, 2012
# Chaidh a’ Ghearraidh Chruaidh a chur còrr is 150 bliadhna air ais *(2:37)*
# Diofar chleachdaidhean airson a’ Ghearraidh Chruaidh *(2:37)*
# Tha uallach air an sgioba-urrais airson gach nì a tha a’ fàs sa Ghearradh *(0:42)*
# Tha trioblaid aig Seòras anns a’ Ghearraidh Chruaidh *(3:19)*
# Lorg Aonghas am pìos fiodh annasach seo faisg air Hiort *(2:04)*
# Tha Calum trang a’ sabaid an aghaidh a’ phlàigh – rhododendron *(1:59)*

Leòdhas
Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

'S e **Oilthigh Recôncavo da Bahia** (**Universidade Federal do Recôncavo da Bahia**, **UFRB**), stèidhichte ann an 2006, an t-oilthigh as motha ann am Bahia (Braisil).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Universidade Federal do Recôncavo da Bahia

Recôncavo da Bahia
Roinn-seòrsa:Braisil
Dùn Choll

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Dùn Choll** (Beurla/Beurla Ghallda: *Duncow*). Tha e suidhichte aig 29m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Dalswinton agus Auldgirth, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 90km bho Ghlaschu, 28km bho Inbhir Anainn agus 95km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Duncow.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha trì tuathanasan ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann, ach feumar a  dhan àrd-sgoil ann an Dùn Phrìs. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à *dùn* agus *gobhar* sa a' Ghàidhlig fhèin a tha ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. 

## Eachdraidh
Tha daingneach ro-eachdraidheil ann agus lorgadh tobhtaichean campa Ròmanach faisg air làimhe cuideachd. agus nochd am baile ann an 19mh Linn mar bhaile oighreachd, is  thogadh an taigh ann an 1860. Bhuineadh an oighreachd do John Crabbie, bha an sàs ann an gnothach na dibhe làidir ann an Lìte, faisg air Dùn Èideann. Bha clach ann a shealladh far a chuir an Righ Seumas V oidhche seachad an seo. Chaidh an Tùr Amisfield, muileann gaoithe, a thogail an seo mu 1700. Chaidh an eaglais a thogail ann an 1822, a tha a' frithealadh a' pharraist air fad, a' gabhail a-steach Baile na h-Eaglaise agus Dalswinton. Chaidh a' bhun sgoil fhosgladh ann an 1878. A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair ceithir duine thar fhichead às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus trì duine deug eile san Dàrna Cogadh. Ri linn an cogadh sin, chaidh lùchairt eile, air a bheil Newlands, a chleachdadh mar ospadal le saighdearan à Nirribhidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Tynron

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Tynron** (neo **Dunron** agus **Kirk of Tynron** o shean). Tha e suidhichte aig 141m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Penpont agus Am Mòine Naomh, ri taobh na h-aibhne Shinnel. Tha e 241km air falbh bho Obar Dheathain, 76km bho Ghlaschu, 46km bho Inbhir Anainn agus 92km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Tynron.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus turasachd. A bharrachd air sin, tha trì tuathanasan agus talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun sgoil ann am Penpont agus dhan àrd-sgoil ann am Bàrr na Dris. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *Dyn Rhòn* (Gàidhlig: Dùn na Lannsa) ann an seann chuimris a tha an t-ainm. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. Gu h-inntinneach, tha Dùn ro-eachdraidheil ann, air a bheil *Tynron Doon* neo *Auchengibbert Hill*.

## Eachdraidh
Tha tobhtaichean structar neo dhà bho Linn an Airgid ann shuas air a' dhùn cuideachd. Chleachd na Ròmanaich agus na Breatannaich e. Thogadh tùr dìona air bàrr a' dhùin san 16mh Linn ach leagadh mu 1750 e. Thogadh drochaid air an abhainn Shinnel ann an 1786 is an uair sin thogadh a' mhòr-chuid dhe na taighean a chithear nar làithean. Chaidh an eaglais ùr a thogail ann an 1837, san aon àite far an robh sean eaglais bhon 17mh Linn agus tha fiù 's clach-uaighe neo dhà bho 1683 ann. Dhùnadh an eaglais ann an 1997. A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair sianar às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr. Ghoideadh a' phrais chuimhneachaidh nuair a dhùnadh an eaglais ach chunnaic tè à Tynron ann am bùth an Glaschu i is thugadh air ais dhachaidh leis a' phoilis i. Tha a' phràis ga cumail ann an talla a' bhaile a-nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Drochaid Charrainn

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Drochaid Charrainn**. Tha e suidhichte aig 82m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar An t-Seann Chathair agus Bàrr na Dris, faisg air inbhir na h-aibhnichean Carrainn agus Nid. Tha e 235km air falbh bho Obar Dheathain, 73km bho Ghlaschu, 24km bho Dhùn Phrìs agus 85km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Drochaid Charrainn.  Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus turasachd. A bharrachd air sin, tha taigh-òsda agus talla a' bhaile ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann agus le sin feumar a dhol dhan na  sgoiltean ann am Bàrr na Dris. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *Caer/Cathair* agus *Afon/Abhainn* ann an seann chuimris neo Gàidhlig a th'ann an t-ainm. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à treubhan mar na *Carnones/Cerones* air an do sgrìobh Ptolemy ann an 120 a bha nan tàmh san sgìre seo  a tha ainm an àite seo.

## Eachdraidh
Bha campa Ròmanach ann o shean, faisg air an rathad a thog iad ri taobh na h-aibhne Nid. Chithear tobhtaichean dà chaisteil san sgìre: Caisteal Enoch, a thogadh san 13mh Linn agus caisteal Mhorton, a thogadh mu 1250 agus a dh'fhàgadh ann an 1714. Chaidh Na Seumasaich seachad air Drochaid Charrainn air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Thogadh stèisean-rèile agus drochaid-rathaid an seo ann an 1850 ach dhùnadh an stèisean ann an 1953. A-rèir carragh-chuimhne faisg air an stèisean, fhuair 28 duine às an sgìre seo bàs sa Chogadh Mòr agus seachdnar eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Akron, Ohio

'S e baile ann am Ohio, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Akron**.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 199,110 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 306m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1825.

## Daoine Ainmeil
* Clark Gable: (1901 - 1960), actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Chemnitz, A' Ghearmailt
*  Kiryat Ekron, Iosrael

## Ceanglaichean a-mach
* www.akronohio.gov
* Còisir Ghàidhlig Ohio

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Ohio
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Kettleholm

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Loch Mhabain, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Kettleholm**. Tha e suidhichte aig 60m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Locarbaidh agus Daltan, ri taobh na h-aibhne Water of Milk. Tha e 243km air falbh bho Obar Dheathain, 106km bho Ghlaschu, 17km bho Dhùn Phrìs agus 98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Kettleholm.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile eachdraidheil ann. Taobh fhoghlaim, tha bun sgoil ann, ach feumar a  dhan àrd-sgoil ann an Locarbaidh. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Lochlannais *heim* a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.

## Eachdraidh
Tha daingneach ro-eachdraidheil ann, air bàrr Nutholm Hill agus nochd am baile ann an 19mh Linn mar bhaile oighreachd dhan lùchairt Castlemilk, a thogadh eadar 1864 - 1870. Bhuineadh an oighreachd do Robert Jardine, bha an sàs sa chompanaidh Jardine Matheson & Co, thall ann an t-Sìona. Chaidh eaglais ùr a thogail an seo ann an 1877 agus fhuair i organ ann an 1905. Chleachdadh an sean eaglais mar sgoil. Chaidh an tè sin a thogail ann an 1754. A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 24 duine às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus còignear eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Saint Paul, Minnesota

Tha **Saint Paul** na phrìomh-bhaile ann an Minnesota sna Stàitean Aonaichte. Bha 285,068 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 214m os cionn ìre na mara. 'S ann ann an Saint Paul 's a tha Oilthigh Minnesota suidhichte.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1854.

## Daoine Ainmeil
* F. Scott Fitzgerald, actair, (1896-1940), sgrìobhadair 

## Bailtean Co-cheangailte
*  Nagasaki, An t-Seapan
*  Ciudad Romer, El Salbhador
*  Culiacán, Meagsago
*  Manzanillo, Meagsago
*  Changsha, An t-Sìn
*  Hadera, Iosrael
*  Novosibirsk, An Ruis
*  Tiberias, Iosrael
*  Campo Grande, Braisil
*  Neuss, A' Ghearmailt
*  George, Afraga a Deas

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*  www.stpaul.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
Minneapolis, Minnesota

'S e **Minneapolis** am baile as motha a tha ann an Minnesota.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 382,689 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 264m os cionn ìre na mara, 'S ann ann am Minneapolis 's a tha Oilthigh Minnesota suidhichte.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1867.

## Daoine Ainmeil
* Prince: (1958), seinneadair, sgrìobhadair ciùil.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Najaf, Ioràc
*  Cuernavaca, Meagsago
*  Uppsala, An t-Suain
*  Kuopio, Suòmaidh
*  Ibaraki, An t-Seapan
*  Eldoret, A' Cheinia
*  Harbin, An t-Sìn
*  Tours, An Fhraing
*  Santiago, An t-Sile
*  Novosibirsk, An Ruis

## Ceanglaichean a-mach
*  www.minneapolismn.gov

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
Rochester, Minnesota

'S e **Rochester** an treasamh baile as motha a tha ann am Minnesota.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 106,769 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 401.4m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1854.

## Daoine Ainmeil
* Lea Thompson: (1961), actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Siheung, Coirèa a Deas

## Ceanglaichean a-mach
* www.rochestermn.gov

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
Slighe Fhrangach

’S e an t-**Slighe Fhrangach** (Spàinnis: *Camino Francés*, Beurla: *French Way*) an t-slighe as gnàthaichte de na slighean ris a theirear “Slighe Naoimh Sheumais”,  seann rathaidean turasachd gu Santiago de Compostela ann an Galicia na Spàinne.

Tha an t-Slighe Fhrangach a’ tòiseachadh sa bhaile Saint-Jean-Pied-de-Port air taobh na Frainge de na Beanntan Pirineach agus a’ dol a-null tarsainn gu Roncesvalles air taobh na Spàinne. Às dèidh sin tha i a’ cumail oirre 780 cilemeatair a bharrachd gu ruige Santiago de Compostela, a’ leantainn tro na bailtean mòra Pamplona, Logroño, Burgos agus León. Feumadh i mu cheithir seachdainean co-dhiù de choiseachd, le lath no dhà saor ri linn an t-siubhail. Tha cuid ga marcachd air rothar. Tha na slighean bho thrì bailtean mòra sa Fhraing, Tours, Vézelay agus Le Puy-en-Velay a’ tighinn còmhla aig Saint-Jean-Pied-de-Port, far a bheil iad a’ sruthadh a-steach anns an t-Slighe Fhrangach.

Tha a’ cheathramh slighe ann, a thòisicheas ann an Arles ann am Provence, ach tha i seo a’ dol thairis na crìche eadar an Fhraing agus an Spàinn ann an àite eile, eadar na bailtean Somport agus Canfranc anns na Beantan Pirineacha. Tha an t-slighe seo a’ leantainn na Slighe Aragonaich, a tha a’ coinneachadh ris a’ phrìomh Shlighe ann am Puente la Reina, deas air Pamplona ann an Navarre, aig astar mu sheachd ceud cilemeatair bho Shantiago de Compostela.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Caisteal Dhùn Bheagain

'S e caisteal ann am Bhatarnais anns an Eilean Sgitheanach  a th' ann an **Caisteal Dhùn Bheagain. **Tha e suidhichte air eilean beag faisg air cladach Loch Dhùn Bheagain. B' àbhaist dha bhith air a chuairteachadh leis a' mhuir uile gu lèir. 

Tha e air a bhith aig Clann MhicLeòid o 1200 agus an-diugh tha Iain MacLeòid, ceann-feadhna nan Leòdach a' fuireach ann.

Tha an caisteal an-diugh ainmeil am measg an luchd-turais. Tha taigh-tasgaidh na bhroinn, agus tha gàrradh de còig acair le lusan, craobhan, drochaidean agus easan a' tarraing dhaoine thuige bho air feadh an t-saoghail.

Tha an caisteal cuideachd ri fhaighinn air màl airson bhainnsean agus tachartasan eile.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD:Caisteal Dhùn Bheagain
*Làrach oifigeil Caisteal Dhùn Bheagain

Dùn Bheagain
Arthur Conan Doyle

'S e sgrìobhadair Albannach a bha ann an **Sir Arthur Ignatius Conan Doyle** (22 Cèitean 1859, Dùn Èideann–7 Iuchar 1930, Crowborough, East Sussex), ainmeil air sgàth a sgeulachdan mu dhèidhinn Sherlock Holmes.

Bha e na oileanach ann an Sgoil Meadaigeach Oilthigh Dhùn Èideann, agus bha e ag obair mar dhotair as dèidh sin, ach 's litreachas a rinn ainmeil e. Sgrìobh e a' chiad nobhail le Sherlock Holmes is Dr Watson, *[[A Study in Scarlet]]*, ann an 1886, agus bha i air  foillseachadh ann an 1887. Sgrìobhadh e grunn stòiridhean leis an dà as dèidh sin, agus tha e aithnichte gus an latha a tha ann air an sgàth, ged a bha esan na bu mhoiteile às na seachd nobhailean eachdraidheil a sgrìobh e.

Bha e cuideachd an sàs ann am poileataigs agus ann am beatha phoblaich: thug e taic dhan Chogadh Bhoer anns an leabhar *The War in South Africa: Its Cause and Conduct*. Bha e dà uair (1900 agus 1906) na thagraiche pàrlamaid, ged nach robh e soirbheachail. Agus ann an 1906, nuair a bha e na dhàrna sgrìobhadair Breatannach beò as cliùitiche (as dèidh Rudyard Kipling), chuidich e fear-lagha Innseanach, George Edalji, a bha air a dhìteadh (gu ceàrr) mar ùghdair litrichean bagarrach: bha e cuideachd air sàilleibh na cèise seo gun deach an Cùirt Ath-thagraidh Eucoireach (Court of Criminal Appeal) a stèidheachadh.

## Ceanglaichean a-mach
* *[http://www.storlann.co.uk/giglets/index.html#.UxuePfkhDkA Am Bann Breac]* (*The Adventure of the Speckled Band*) - eadar-theangachadh Gàidhlig de fhear de na 56 stòiridhean giorra mu Sherlock Holmes a sgrìobh e air làrach-lìn Stòrlann
* Arthur Conan Doyle - leabhraichean-d leis (sa Beurla) air làrach-lìn gutenberg.org

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dùn Tuilm

’S e baile/coimhearsnachd ann an Tròndairnis san Eilean Sgitheanach a tha ann an **Dùn Tuilm** agus tha Caisteal Dhùn Tuilm ann.

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Mylo

'S e neach-ciùil dealanach a tha ann an **Mylo**. Rugadh e san 10 an Cèitean 1978 mar Myles MacAonghais anns an t-Àth Leathann, an t-Eilean Sgitheanach. 

## Clàran
* *Destroy Rock & Roll* (2004) 
* ''Destroy Rock & Roll (ath-leig as a' toirt leis "Doctor Pressure") (2005)

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Eilean Chaluim Chille

:*Is docha tha sibh a' lorg [[Innis Choluim]] neo [[Ì Chaluim Chille]].*

'S e eilean ann an Loch Eiriosort a th' ann an **Eilean Chaluim Chille**. Tha an t-eilean air taobh siar Leòdhais, agus san latha an-diugh, chan eil daoine a' fuireach ann. Tha baile tobhta air taobh deas an eilein.

Sgrìobh Ruaraidh MacThòmais dàn mu a dhèidhinn, leis an ainm "Eilean Chaluim Chille, An Loch Eiriosort, Leòdhas", agus nochd an dàn anns an dàrna leabhar aige, *Eadar Samhradh is Foghar*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Caisteal Dhùn Tuilm

B' ann aig Dòmhnallaich Shlèite a bha **Caisteal Dhùn Tuilm**. Chaidh a thogail air rubha ann an ceann a tuath an Eilean Sgitheanaich.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD:Caisteal Dhùntuilm

Dùn Tuilm
Anne Frank

'S e nighean òg Iùdhach a bh' ann an **Anne Frank** (12 An t-Ògmhios 1929 - tràth sa Mhàrt 1945). Tha i ainmeil airson an leabhar-latha a sgrìobh i nuair a bha i, còmhla ri a theaghlach, air falach bho na Nàsaich ann an Amsterdam - dìreach mar a rinn Éva Heyman thall san Ungair aig an aon àm. Bhàsaich i ann an campa-cogaidh, Bergen-Belsen, ann an 1945. Às dèidh a' chogaidh, chaidh an leabhar-là fhoillseachadh, agus 's e aon de na h-ìobairtich Iùdhach den uile-losgadh as ainmeil a th' ann an Anne Frank a-nis. 

## Sgeul-Beatha
Rugadh Anne Frank (Annelies Marie Frank) anns a' Ghearmailt, ach ghluais an teaghlach do na Tìrean Ìsle nuair a bha i fhathast na pàiste nuair a thàinig na Nàsaich gu cumhachd ann am Frankfurt. 'S e Edith agus Otto na h-ainmean a bha air pàrantan Anne, agus bha piuthar aice, Margot. Ann an 1942, chaidh iad am falach anns an taigh aca, anns a' phàirt dhìomhair: ''Het achterhuis''  (an taigh air cùlaibh). Air an 4mh dhen Lùnastal 1944, fhuair na Nàsaich fiosrachadh mu dheidhinn nan teaghlaichean a bha air am falach anns an taigh, chaidh iad a bhratadh. Bha an teaghlach Frank air an cur gu campa-cogaidh Auschwitz, às dèidh sin, chaidh Margot agus Anne a chur gu campa-cogaidh eile, Bergen-Belsen, far an do chaochail iad. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Taigh Anne Frank - taigh-tasgaidh

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Darach

’S e craobh sheargach a tha ann an **darach** (Laideann: *Quercus* spp.).

’S iad an darach-gasagach (*Quercus robur*) agus an darach-neo-ghasagach (*Quercus petraea*) as cumanta ann an Alba.

## Dealbhan

Marktræ_(Quercus).JPG|thumb|Darach-gasagach (*Quercus robur*)
Quercus_petraea_JPG2a.jpg|thumb|Darach-neo-ghasagach (*Quercus petraea*)


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Craobhan
Beith-airgid

Tha **beith-airgid** na chraobh sa teaghlach Betulacaeae sa ghenus Betula. Tha rusg airgeadach neo geal air.

## Dealbhan

Betula pendula 001.jpg


Roinn-seòrsa:Craobhan
Caisteal Dhùn Robain

Tha **Caisteal Dhùn Robain** (Beurla: *Dunrobin Castle*) mu mhìle mu thuath air Goillspidh ann an Cataibh.

Tha stèisean-rèile aige air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Goillspidh agus Brùra.
## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Caisteal Dhùn Robain
## Iomraidhean


Dùn Robain
Roinn-seòrsa:Cataibh
Croladh

Is e **croladh** spòrs a thathar a' cluich air deigh. Tha The Royal Caledonian Curling Club a' riaghladh croladh ann an Alba. Gu traidiseanta tha a' chlach-ghràin airson na cloiche-cròlaidh a' buntainn do Chreag Ealasaid.

## Eachdraidh
Chaidh croladh a chur air bhonn ann an Alba. Gheibhear a' chiad chunntas mun ghèam ann an Abaid Phàislig anns a' bhliadhna 1541.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Spòrs
Caisteal Inbhir Nis

Tha **Caisteal Inbhir Nis** ann an teas-mheadhan bhaile Inbhir Nis, faisg air an drochaid a tha a’ dol tarsainn an abhainn.  

Bha seann chaisteal air an làraich, ach ann an 1746 dh'òrdaich am Prionnsa Teàrlach gun deigheadh an caisteal a leagail gu talamh gus nach fhaigheadh na Hanobharanaich e.  Ann an 1834 chaidh an làrach a ghlanadh agus chaidh tòiseachadh air togail a' chaisteil is aithne dhuinn an-diugh. Chaidh a thogail ann an dà phàirt agus bha an obair deiseil ann an 1846.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Caisteal Inbhir Nis
* BBC Naidheachdan 2014-08-15: Ionad-turasachd ùr san amharc?
* BBC Naidheachdan 2015-03-02: Ath-Leasachadh Chaisteil Inbhir Nis
* BBC Naidheachdan 2015-12-18: Cùirt Siorraidh Inbhir Nis a' gluasad
* BBC Naidheachdan 2016-05-02: Buille dha plana a' Chaisteil *(aithris bhideo 2:04)*
* BBC Naidheachdan 2016-08-15: Dàil air fosgladh an tùr a' tuath
* BBC Naidheachdan 2020-01-07: Obair 'son Caisteal Inbhir Nis a dhèanamh nas ruigsinniche *(aithris-bhideo 2:15)*
* BBC Naidheachdan 2020-02-20: Tòisichidh obair ùrachaidh air Caisteal Inbhir Nis am bliadhna
* BBC Naidheachdan 2021-02-04: Doras a’ Chaisteil ri fhaicinn às ùr

Inbhir Nis
Caisteal Shruighlea

Tha **Caisteal Shruighlea** (Beurla: *Stirling Castle*) air creag os cionn baile Shruighlea mu 1 km mu dheas air an Abhainn Dhuibh.

Gus an deach drochaidean a thogail tarsainn air Abhainn Foirthe b’ e Caisteal Shruighlea an ‘geata gu tuath’. Bha a’ chòmhdhail eadar a’ Ghalldachd agus a’ Ghàidhealtachd a’ dol an taobh sin.  Air sgàth a’ shuidheachaidh chaidh iomadh batal mòr a chur faisg air - Drochaid Shruighlea (1297), An Eaglais Bhreac (1298), Allt a' Bhonnaich (1314), Sauchieburn (1488), Sliabh an t-Siorraim (1715), An Eaglais Bhreac (1746).

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Caisteal Shruighlea
* Alba Aosmhor: A’ rannsachadh Caisteal Shruighlea: Fiosrachadh don luchd-teagaisg *(.pdf - WebArchive)*

Sruighlea
Roinn-seòrsa:Àrainneachd Eachdraidheil Alba
Caisteal Dhùn Éideann

Tha **Caisteal Dhùn Éideann** air creag ann an teas-mheadhan baile Dhùn Éideann.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Caisteal Dhùn Èidinn

Dùn Éideann
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Is acher in gaíth in-nocht...

Tha **Is acher in gaíth in-nocht...** 'na dhàn gun urra às an 9mh linn. Chaidh a lorg ann an oir làmh-sgrìobhainn ann an leabharlann St. Gallen san Eilbheis (MS 904). Tha coltas gun deach a sgrìobhadh ann an Èirinn uaireigin ann am meadhan na 9mh linne nuair a bhiodh na Lochlannaich a' creachadh cladaichean na h-Alba 's na h-Èireann gu cunbhalach.

Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Dàna

Tha **Dàna** ’na iris Ghàidhlig air-loidhne, a thòisich air 7 am Màirt 2014.  ’S e iomairt shaor-thoileach a th’ ann.  Bidh iomadh duine a’ sgrìobhadh phìosan don iris, agus tha sgioba bheag ga stiùireadh agus ga deasachadh.  Nochd 150 pìosan air an làraich anns a’ chiad bhliadhna, bho chòrr is 30 sgrìobhadair.

## Ceanglaichean a-mach
* Dàna
* BBC: Naidheachdan: Iris ùr Ghàidhlig ri fhaotainn air-loidhne - 2014-03-10
* BBC: Naidheachdan: Dàna bliadhna de dh'aois - 2015-03-03
* Bliadhna Dhàna, *Am Pàipear* 2 Màrt 2015 (Gàidhlig agus Beurla)
  
Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Colorado Springs, Colorado

'S e **Colorado Springs** an dàrna baile as motha a tha ann an Colorado. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite air cois na Beanntainn Creagach a Deas.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 431,834 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 11,839m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1871.

## Daoine Ainmeil
* Lon Chaney: (1883-1930), actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Fujiyoshida, An t-Seapan
*  Kaohsiung, Tai-Bhàn
*  Nuevo Casas Grandes, Meagsago
*  Smolensk, An Ruis
*  Bishkek, Cìorgastan
*  Bankstown, Astràilia
*  Palmas, Braisil

## Ceanglaichean a-mach
*  www.springsgov.com

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean Colorado
Aurora, Colorado

'S e **Aurora** an treasamh baile as motha a tha ann an Colorado. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite air cois na Beanntainn Creagach a Deas.  Anns a’ bhliadhna 2012 bha 339,030 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1,648m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1891.

## Daoine Ainmeil
* John Kerry: (1943), neach-poileataigs Aimeireaganach.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Jaco, Costa Rica
*  Seongnam, Coirèa a Deas
*  Zielona Góra, A' Phòlainn

## Ceanglaichean a-mach
*  www.auroragov.org

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean Colorado
Caisteal Urchadain

Tha **Caisteal Urchadain** (no **Caisteal na Sròine**. Beurla: *Urquhart Castle*) air ruadh air bruach Loch Nis, faisg air a’ bhaile Druim na Drochaid.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Caisteal Urchadain
* Alba Aosmhor: A’ rannsachadh Caisteal Urchadain: Fiosrachadh don luchd-teagaisg *(.pdf)*

Urchadan
Roinn-seòrsa:Àrainneachd Eachdraidheil Alba
Caisteal Inbhir Lòchaidh

Tha **Caisteal Inbhir Lòchaidh** (Beurla: *Inverlochy Castle*) dà mhìle tuath air baile a' Ghearasdain.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Caisteal Inbhir Lòchaidh

Inbhir Lòchaidh
Don Giovanni

'S e opara le Wolfgang Amadeus Mozart a th' ann an **Don Giovanni**. Chunnacas *Don Giovanni* airson a’ chiad turas ann am Pràg, 29 An Dàmhair 1787. Às dèidh an ciad shealladh, bha luchd-èisteachd air an beò-ghlacadh leis an opara, agus san latha an-diugh, tha Don Giovanni fhathast aon de na oparan as ainmeile, agus tha e air a chluich gu minig air feadh an an t-saoghail.

## Sgeulachd
Tha an sgeulachd fhèin an dà chuid èibhinn agus bagarrach. Chan eil Don Giovanni a’ riochdachad dìomhanas agus drùs a-mhàin, ach, cuideachd, sgairtealachd agus comas a bhith a’ mealadh beatha. Tha Donna Anna agus Don Ottavio a' riochdachadh beus, ach, aig an aon àm, milleadh dùil agus ne-chomas a bhith àghmhor.

## Caractaran
* Don Giovanni, duine uasal
* Leporello, seirbheisiche Don Giovanni
* Donna Anna
* Don Ottavio
* Il Commendatore, athair Donna Anna
* Donna Elvira
* Zerlina, nighean òg
* Masetto, bràmair Zerlina

Roinn-seòrsa:Ceòl
The Exorcist

S e seo fiolm a bha a' dol mun cuairt anns na seachdadan (70an) agus air an robh cliù - neo eile! - air sgàth na bh' ann de thachartasan is de sheallaidhean uamhasach. Leis an fhìrinn innse, bha còir agam a bhith air a dhol ga fhaicinn le caraidean ach aig a' mhionaid mu dheireadh ghabh mi an t-eagal agus cha deach mi cuide riutha idir. 

Ach chan e sin ach toiseach sgeòil... chunnaic mi an leabhar agus cheannaich mi e - agus eagalach uamhasach 's gun robh an sgeul, dhrùidh e orm gu mòr. Agus 's e mo bheachd gun d' rinn seo diofar, agus mi a' tuigsinn na b' fheàrr na bh' ann. 

Aig an àm cha robh a' dol ach cainnt mu na rudan a thachair don nighean - Regan MacNeil - san fhiolm. Ceann a' dol mun cuairt, cainnt làidir agus eile. Ach b' e an rud a mhair nam chuimhne fada an dèidh seo uile ach tuar eudochasach an fhiolm. Sin agus seòrsa de 'gravitas' nach b' àbhaist a bhith anns an leithid. 'S ann a bha seo na b' fhollaisiche an dèidh dhomh an leabhar a leughadh. 

'S dòcha gur e rud a tha seo nach tuig luchd-coimhid òga nar latha - ach tha am fiolm fiù 's a' fosgladh mar gum b' ann ann an stoidhle nan naidheachdan. Rinneadh seo a dh'aona ghnothach: tha gu bheil cùisean a' tòiseachadh ann an dùthaich thall thairis, le luchd-arc-eòlais a' cladhach, a' fàgail an fhiolm le coltas cudromach da-rìribh air.

Ach chan e eudochas an aon rud a tha ri fhaireachdainn - am measg gach rud eile, tha ceistean creideimh agus eadhon pìos à searmon ainmeil a rinn John Henry Newman: 's ann a tha seo air a chur san leabhar mar gum b' ann le fear dhe na sagairtean, An t-Athair Merrin, a bha e.

Seo mar a thòisicheas an leabhar, le nota-còmhdaich taobh-a-staigh...

**'Thòisich
an oillt gun fhiosta. Fuaimean an seòmar Regan, fàileadh neònach, àirneis às àite,
fuachd uamhraidh. Draghan beaga, a bha furasta mìneachadh don chleasaiche,
Chris, màthair Regan.****

**'Agus na h-atharrachaidhean
ann an Regan, 11 bliadhna dh’aois, beag air bheag, cho beag ‘s nach do
dh’aithnich Chris sa chiad ghreis cho mòr ‘s a bha giùlan a h-ìghne air
atharrachadh. Fiù ‘s nuair a dh’aithnich, cha deach fuasgladh fhaotainn tro na
deuchainnean meidigeach a lean, eadhan agus cor Regan a’ fàs na bu dèine ‘s na
b’ oillteile. Bha e cha mhòr gun robh pearsa eile air gabhail thairis.***'

''''Na h-èiginn,
chaidh Chris o na dotairean gus an Athair Damien Karras, sagart Ìosaideach a
fhuair trèanadh mar dhotair-inntinn ‘s aig an robh fios domhainn air a leithid
de neònachas mar adhradh an t-Sàtain is pearsachan diabhlaidh. An gabhadh e
bhith gur e diabhal a bha ann? Mura robh fuasgladh ri fhaotainn san leigheas-inntinn,
am biodh cur-às-do-dhroch-spiorad mar chobhair?***'

Roinn-seòrsa:Filmichean
Ian Grimble

'S e neach-eachdraidh, craoladair agus sgrìobhadair Albannach a bh' ann an **Ian Grimble**. Bha ùidh shònraichte aige ann an cultair, litreachas agus eachdraidh nan Gàidheal. 

## A bheatha
Rugadh e ann an Hong Kong, ach 's ann à Alba a bha a phàrantan. Fhuair e foghlam aig Colaiste Bhalliol, Oilthigh Oxford. Aig àm an dàrna cogaidh, bha e stèidhichte anns na h-Innseachan. Thòisich e ag obair aig a' BhBC ann an 1955. Rinn e iomadh prògram mu dheidhinn eachdraidh na h-Alba.  

## Ian Grimble agus a' Ghàidhealtachd
Bha ùidh mhòr aig Ian Grimble ann an eachdraidh na Gàidhealtachd, agus dh'ionnsaich e Gàidhlig cuideachd, b' urrainn dha leughadh agus sgrìobhadh sa chànan. Nuair a chaidh Taigh-tasgaidh Srath Nabhair a stèidheachadh, bha Ian Grimble an sàs anns a' phròiseact seo.  

Sgrìobh Ruaraidh MacThòmais an dàn mu dheidhinn Ian Grimble, agus chaidh e fhoillseachadh anns an leabhar *Sùil air Fàire* (Acair, 2007).

## Leabhar-clàr
* *The World of Rob Donn*
* *The Trial of Patrick Sellar*
* *Scottish Islands*
* *Castles of Scotland*

## Ceanglaichean a-mach
* Iomradh-bàis: Herald Scotland

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Grimble, Ian
Grimble, Ian
Poblachd Weimar

B' e dùthaich ann an Roinn-Eòrpa a bh' ann am Poblachd Weimar. Fhuair a' Poblachd an t-ainm seo o chionns gun do chuir air dòigh bun-reachd ùr an ann Weimar ann an 1920, an dèidh Ar-a-mach na Gearmailt. Theab Adolf Hitler an Riaghaltas a ghabhail os làimh ann an 1923 ann an cur-fodha stàite air an robh ban Hitlerputsch, nach robh soirbheachail a thaobh armachd ach  a bha feumail dha a thaobh chleas-follaisidh.

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Gil

**Gil**, seòrsa ghleann cumhang, cas is allt na ùrlar. Tha e nas motha na cunglach.

Tha am facal fhein Lochlannach.

Roinn-seòrsa:Gleanntan
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
A' Ghearmailt an Iar

B’ e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a bha anns **a' Ghearmailt an Iar**.  B’ e *a’ Ghearmailt an Iar* an t-ainm a theirte gu cumanta ri *Poblachd Fheadarail na Gearmailte* (Gearmailtis: *Bundesrepublik Deutschland*, no *BRD*) anns an linn bhon a chaidh a stéidheachadh air 23 an Céitean 1949, ceithir bliadhna às déidh an Dàrna Cogadh, gu ruige Ath-aonachadh na Gearmailte air 3 an Dàmhair 1990, nuair a thàinig a’ Ghearmailt an Iar agus a’ Ghearmailt an Ear còmhla a-rithist ann an aon dùthaich, a’ Ghearmailt.  Canaidh luchd-eachdraidh acadaimeagach an *Bonner Republik* ris an linn sin.

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
A' Ghearmailt an Ear

B' e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a bha anns **a' Ghearmailt an Ear** (Gu h-oifigeil: *Poblachd Dheamocratach na Gearmailt*, Gearmailtis: *Deutsche Demokratische Republik*, IPA: *dɔʏtʃə demoˈkʀaːtɪʃə ʀepuˈbliːk*) bho 1949 gu 1990.

## Eachdraidh
*Wilhelm Pieck (1949 - 1960)
*Walter Ulbricht (1960 - 1973)
*Friedrich Ebert (1973: eadar-amail)
*Wili Stoph (1973 - 1976)
*Erich Honeker (1976 - 1989)
*Egon Krenz (1989)
*Mannfred Gerlach (1989 - 1990)
*Sabine Bergmann-Pohl (1990)

## Eachdraidh
Bhuineadh an DDR dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1955 agus 1990.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt an Ear
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Càirdeanal

**Càirdeanal** neo **càrdanal** (Laideann: *sanctae romanae ecclesiae cardinalis*) prìomh-easbaig an Eaglais Chaitligeach

Roinn-seòrsa:Creideamh
Caideat

'S e foghlamaiche airm a tha ann an **caideat**.

San Rìoghachd Aonaichte tha caideatan sna Combined Cadet Force, agus 's urrainn do chloinne liostaigeadh nuair a tha iad 16 bliadhna de dh'aois.

## Ceanglaichean a-mach
* Combined Cadet Force: Homepage

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Cogadh
A' Ghearmailt fo cheannsachadh feachdan nan caidreabhach

Bu e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha anns **A' Ghearmailt fo cheannsachadh feachdan nan caidreabhach**.

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Cabhlach na Gearmailte

'S e cabhlach nàiseanta na Gearmailte a th' anns an **Cabhlach na Gearmailte** (Gearmailtis: *Deutsche Marine*).

Ann an 1995 chaidh e na phàirt den *Bundeswehr*, no Arm na Gearmailte.
## Ceanglaichean a-mach
* Marine: Duilleag oifigeil (Gearmailtis). Air a tharraing 28 am Màrt 2016.

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Reichsmarine

B' e an **Reichsmarine** cabhlach nàiseanta na Gearmailte gu deireadh an dàrna chogaidh mhòir.

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Cunglach

**Cunglach**, seòrsa lag fada, cumhang. Tha e nas lugha na gil agus gleann.

Roinn-seòrsa:Gleanntan
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Tucaid

'S e taigh-chalaman far an robh uachdaran a' cumail eòin beò son biadh a tha ann an **tucaid**.

Tha mòran tucaidean ann am Fìobha agus Lodainn an Ear. 'S e an tucaid as sìne ann an Alba a tha anns an tucaid aig Mertoun House faisg air Cille Bhoisil. 'S urrainn do thucaidean beaga àite-fuirich a thoirt do 500 calmain agus do thucaidean mòra, m.e. ann an caistealan, 2000 calmain.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Biadh
Roinn-seòrsa:Eòin
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Sìol-lann

**Sìol-lann**, àite neo togalach far a bheil eòrna, cruinneachd ⁊c air a chumail an aghaidh uisge, ainmhidhean ⁊c.

Roinn-seòrsa:Biadh
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Impireachd na Gearmailte

Bu e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha anns **Impireachd na Gearmailte**.

B' e monarcachd bhun-reachdail agus feadarail a bha ann. B' e an t-ìmpire na Gearmailte agus an Rìgh na Phruis a bha anns a' cheann-stàite agus b' e seannsalair impireal a bha anns a' cheann-riaghaltas.

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
A' Ghearmailt Nàsach

Canar **A' Ghearmailt Nàsach** nuair a thathar a' bruidhinn air a' Ghearmailt eadar 1933 gu 1945 nuair a bha riaghaltas na dùthcha fo smachd Adolf Hitler agus am pàrtaidh aige, an Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, no NSDAP (ainm goirid: *NSDAP*, Gàidhlig: *Pàrtaidh Sòisealach Nàiseanta nan Luchd-obrach Gearmailteach*), aithnichte mar am Pàrtaidh Nàsach, a gabhadh ri Nàsachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Gearastan

**Gearastan** neo **gearasdan**,  freiceadan ann an dùn, neo saighdearan baile dìona.

* An Gearastan (Inbhir Lochaidh)
* An Gearastan (Fort George)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Tuathachanas

**Tuathachanas** - obair a rinn cinne-daoine air an fhearann. Tha cuid a' cumail beisteachan, agus cuid eile a' fàs lùsan. Gun teagamh, tha tuathachanas gu math cudromach dhuinn, oir tha am biadh againn a' tighinn as. Canar tuathanach ri neach a tha an sàs ann.

Roinn-seòrsa:Biadh
Roinn-seòrsa:Eaconamaidh
Deàrnadaireachd

**Deàrnadaireachd** - far a bheil duine a "leughas" làmh aig duine eile. Tha deàrnadaireachd gu math connspaideach - bu bheag air an eaglais sna Meadhan Aoisean, agus chan eil fianais saidheansail ann gus taic a chumail rithe.

Roinn-seòrsa:Corp
Roinn-seòrsa:Fàisneachd
Barpa

Tha **Barpa** 'na sheòrsa de chàirn mòr sa bheil uaigh.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Alistair Darling

Tha **Alasdair Darling** (1953-2023), Am Morair Darling à Rollanais, ’na fhear-poileataigs sa Phàrtaidh Làbarach agus bha e ’na bhall de Phàrlamaid Westminster agus na Sheannsalair an Ionmhais fo Gordon Brown bho 2007 gu 2010. Aig an àm sin bha staing na ionmhais fad an t-saoghail.

B' e Dùn Èideann an Iar-Dheas a bha ann an roinn-phàrlamaid aige. Bha e cuideachd na Rùnaire Stàite na h-Alba eadar 2003 is 2006. Anns an Reifreann air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014 bha e ’na chathraiche na h-iomairt Nas Fheàrr Còmhla. Leig e an seat aige suas ann an 2015 is chaill am Pàrtaidh Làbarach gu Joanna Cherry e.

Bhàsaich e aig aois 70 ann an 2023.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan: Sùil air: Alistair Darling
* BBC Naidheachdan: Referendum na “dheuchainn breith”, a rèir Darling, 2014-09-01

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ball Taigh nam Morairean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Alastair MacIlleMhìcheil

Tha **Alastair MacIlleMhìcheil** (Beurla: *Alistair Carmichael*) ’na fhear-poileataigs sa Phàrtaidh Libearal Deamocratach agus ’na bhall de Phàrlamaid Westminster airson Arcaibh agus Sealtainn o 2001 agus e a' leantainn Seumas Uallas. Ro sin sheas e airson Paisley a Deas ann an 1987.
Anns a' cho-bhanntachd eadar na Tòraidhich agus na Lib Deamaich fo Dhàibhidh Chamshron bha e na leas-àrd-chuip eadar an Cèitean 2010 gu ruige an Dàmhair 2013 is e na Rùnaire Stàite na h-Alba.
Air a' bheing-dhùbhlain bha e na neach-labhairt airson nan Lib Deamach air corra cuspairean, o chionn goirid air Èirinn a Tuath, ceartas agus cùisean na dùthcha.

Rugadh e ann an Ìle agus bha e 'na oileanach ann an Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Obar Dheathain. Dh'obraich e mar neach-lagha agus leas-procadair a' Chrùin gu 2001.

## Connspaid

Ann an 2015 bhuannaich e cùis fo Achd Riochdachadh an t-Sluaigh. Dh'argamaidich an Ceathrar Arcach gun do mhì-riochdaich e fhèin ann an iomairt-taghaidh nuair an do leig an Oifis Albannach meòrachan on Tosgair Frangach gu na meadhanan. Ann an 2016 riaghail a' chùirt gum feum MacIlleMhìcheil pàigheadh na cosgaisean aige.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Arcaibh
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Ìle
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Sileacon

'S e eileamaid cheimigeach a th' ann an **sileacon**, le àireamh atamach 14 agus comharra **Si**.

'S e neo-mheatailt a tha ann. Tha e a' buntainn don aon buidheann mar carbon, staoin agus luaidhe agus tha an feartan coltach ri na feartan carboin.

## Geòlas agus cleachdadh

Tha sileacon gu math cumanta sa chruinne-cé, agus tha e an dara
eileamaid as cumanta ann an rùsg na Talmhainn às dèidh ogsaidean.

Gheibhear sileacon ann an gainmheach, criadh, agus mòran
clachan, agus tha mòran feuman gnìomhachail aige, mar gloinne,
saimeant, concrait, agus sgealban
choimpiutair.

## Taisgealadh

Ann an 1820 rinn Jöns Jacob Berzelius sileacon fìor-ghlan anns an iom-obrachadh potasium agus potasium fluarasileacaid. Thug Thomas Thomson, ceimigear Albannach, an t-ainm *silicon* dha.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
Pixies

'S e na **Pixies** còmhlan roc alternative Ameireaganach a chaidh a stèidheachadh ann am Boston ann an 1986. Sgoilt iad ann an 1993 ach dh'ath-aonaich iad ann an 2004.

Ged nach d' fhuair iad ach beagan soirbheas coimeirsealta, thatar gam measail mar aon de na còmhlain as buadhmhoire de na 90an.

Roinn-seòrsa:Ceòl
Talmud

An **Talmud** - leabhar mòr beul-aithris nan Iùdhach. Tha e ag innse sgeulachdan aosda, agus a' deiligeadh ri modh-biadh Iùdhach msa, agus eòlas air a' Bhioball.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Coiste

**Coiste** neo **diùraidh** - buidheann dhaoine, luchd ceart-dheuchainn, air am mionnachadh gu toirt a-mach binn, ann an cùirt-lagha neo co-fharpais.

Roinn-seòrsa:Lagh
Pàirc Nàiseanta Yosemite

'S e **Pàirc Nàiseanta Yosemite** aon de na pàircean as ainmeile anns an t-siostam phàircean nàiseanta Ameireaganach.
Tha e suidhichte anns a' mhonadh Sierra Nevada ann an Calafòrnia.

Tha caochladh drùidhteach de cruthan-tìre am broinn na pàirce, a' gabhail a-steach Yosemite Valley, doirean chraobhan *giant sequoia*,eigh-shruthan, lochannan alpach, agus beanntan eibhir mar *Half Dome* agus *El Capitan*.

Chaidh a stèidheachadh as dèidh coiteachadh an neach-coimhearsnachd, John Muir, a chuir seachad trì bliadhna a' fuireach ann an Yosemite Valley.

Roinn-seòrsa:Calafòrnia
Eigh-shruth

'S e **eigh-shruth** meall mòr eighe a tha a' sìor ghluasad
gu mall agus, thairis air mòran bhliadhnachan, a bhitheas a' cumadh
cruth na tìre.

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas