open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Katherine Johnson

B' e matamataigear às na Stàitean Aonaichte a bha an sàs ann am prògram fànas NASA a bha ann an **Katherine Johnson**.

Rugadh i ann an White Sulphur Springs, baile beag faisg air Charleston, Virginia an Iar, ann an 1918. Bha i na h-oileanach aig Colaiste Stàite Virginia an Iar air sgàth 's gun do dh'imrich a pàrantan o Shiorrachd Ghreenbrier, far nach robh foghlam airson Ameireaganach Afraganach as dèidh aois 12. Dh'obair i mar thidsear agus mar bhean-taighe mus do thoisich i aig Ionad Rannsachaidh Langley mar mhatamataigear. Aig an àm sin, bha an t-ionad sgarta le goireasan eadar-dhealaichte airson daoine dubha gu ruige 1958 nuair a chaidh an t-ionad pàirt de NASA.

Bha i an sàs anns a' chiad reul-chuairt le John Glenn ann an 1962, ann an landadh air a' Ghealaich ann an 1969 agus cuideachd anns an turas Apollo 13 is dh'obair i air an spàl-fànais. Leig i a dreuchd dhi ann an 1986 is chaochail i 24 Gearran 2020.

## Urraman
Bhuannaich i am Bonn Saorsa a' Chinn-suidhe ann an 2015 agus thug Oilthigh Stàite Virginia an Iar dhi urras le sgoilearachas. Riochdaich Taraji P. Henson anns an fhilm *Hidden Figures* (2016, 'Figearan Falaichte') i. 
Chaidh an Katherine Johnson IV&V Facility, a tha a' dearbhadh bathair-bog airson iteil anns an fhànais, ainmicheadh oirre.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Sinn Féin

'S e pàrtaidh poilitigeach ann am Poblachd na h-Èireann agus Èirinn a Tuath a tha ann an **Sinn Féin** (Gàidhlig: Sinn Fhìn).

Chaidh a stèidheachadh ann an 1905 le Arthur Griffith.

Chan robh am pàrtaidh riamh anns an riaghaltas ann am Poblachd na h-Èireann ach chaidh e na phàirt dhen riaghaltas ann an Èirinn a Tuath ann an 2020 nuair an deach fèin-riaghladh ath-aiseag gu Èirinn a Tuath is ceannard a' phàrtaidh, Michelle O'Neill, na leas-phrìomh mhinistear còmhla ri an SDLP, DUP, UUP agus Páirtí an Chomhaontais.

## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
George Steiner

B' e breithniche is feallsanaiche às an Fhraing a bha ann an **George Steiner**.

Rugadh e ann am Paris 23 Giblean 1922 ach theich a theaghlach gu Eabhraig Nuadh ann an 1940 mus do dh'ionnsaigh na Nàsaich am baile. Chaidh e na shaoranach de na Stàitean Aonaichte ann an 1944. Bha e na oileanach aig Oilthigh Pharis is dh'obair e airson an Institiud airson Rannsachaidh Adhartach ann am Princeton agus The Economist. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Gheneva ann an 1974 agus aig Oilthigh Oxford ann an 1994.

Bha e am measg nan co-eòlaichean a stèidhich Colaiste Churchill aig Oilthigh Chambridge ann an 1961 is mhair e an siud mar cho-eòlaiche sònraichte as dèidh 1969. Dh'obair e cuideachd mar àrd-bhreithniche aig The New Yorker eadar 1966 is 1997. Chaochail e 3 Gearran 2020.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Feallsanaiche
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Mac an duine

: *Airson seagha eile, faic [[Ìosa Crìosd]].*
'S e prìomhaid anns an teaghlach Hominidae a tha ann am **mac an duine** (ainm saidheansail: *Homo sapiens*).

Tha iad dlùth ann an dàimh do na h-apaichean. Dh'fhàs sinnsirean dà-chasach 4 millean bliadhna air ais ach cha nochd trèithean nas adhartaiche mar ealan agus iomadachd chultarachd ro 100 tùsan bliadhna air ais. Thoisich àiteachas agus sìobhaltas nuadh mu dà mhìle deug bliadhna air ais.

Bha co-dhiù ceithir sluaghan mac an duine, mic an duine nuadh, na Neanderthalaich, na Denisovaich agus sluagh eile a dh'fhuirich ann an Afraga an Iar. Tha fosailean de na Neanderthalaich agus fiacal no dhà de na Denisovaich ach chan eil sgeul de na sluagh Afraganach ach fianais ginteil.

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Prìomhaid
Elizabeth Balneaves

B' e filmeadair, neach-ealain agus ùghdar à Obar Dheathain a bha ann an **Elizabeth Balneaves**.

Rugadh i ann an 1911 is bha i na h-oileanach aig Colaiste Ealain Obar Dheathain.
Shiubhal i ann am Pagastan anns na 1950an is sgrìobh i trì leabhraichean mu dheidhinn, agus an sin dh'obair i mar oifigear follaisidh airson Sutha Dhùn Èideann.
Rinn i filmichean aithriseach mu dham ùr agus tuiltean ann an Rhodesia a Deas (nise Siombabue)
As dèidh sinn dh'imrich i agus a fear gu Sealtainn far an do dh'fhuirich iad ann am Bigton is sgrìobh i nobhail.
Chaochail i ann an Eilginn ann an 2006.
## Leabhraichean
* *The Waterless Moon* (1955)
* *Peacocks and Pipelines* (1957)
* *Elephant Valley* (1962)
* *The Mountains of the Murgha Zerin* (1972)
* *Murder in the Zoo* (1974)
* *The Windswept Isles* (1977)
## Ceanglaichean a-mach
* Filmichean le Elizabeth Balneaves aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Austin

'S e **Austin** prìomh-bhaile Thexas.

Cuideachd tha e na chathair siorrachd Travis agus tha e a' fàs nas luaithe na bailtean eile ann an Texas.

Chaidh a stèidheachadh mar Waterloo air an abhainn Colorado anns an 1830an is chaidh ainmicheadh mar phrìomh-bhaile Poblachd Thexas ann an 1839. Chaidh ath-ainmicheadh air Stephen Austin is mhair e mar phrìomh-bhaile as dèidh do Thexas dol na pàirt dhen Stàitean Aonaichte ann an 1845. Chaidh an Capitol a thogail ann an 1880. Bha Dam Mòr Cloiche-gràin, a chaidh a thogail ann an 1893, cudromach ann am fàs a' bhaile agus thug e cumhachd dhealain a tharraing luchd-saothrachaidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean anns na Stàitean Aonaichte
Freeman Dyson

B' e fiosaigiche à Sasainn a bha ann am **Freeman Dyson**.

Bha e ainmeil airson na h-obrach aige còmhla ri Hans Bethe agus Richard Feynman air eileagtro-dinimigeachd, agus airson an co-chruinnean Dyson, bun-bheachd airson sìobhaltasan glè adhartach as urrainn dhaibh a h-uile solas a tha dol à rionnag a ghlac is fèill mhòr orra ann am ficsean saidheansail. 
Bha uidh mòr cuideachd aige ann an creideamh agus thug e an Òraid Gifford ann an 1985.

Rugadh e ann an Crowthorne 15 an Dùbhlachd 1923 is b' e an co-ghleusaiche George Dyson a bha ann an athair. Bha e na sgoilear aig Colaiste Winchester aig an aon àm ri Christopher Longuet-Higgins, a bhràthair Michael Longuet-Higgins agus James Lighthill. Chaidh e gu Oilthigh Chambridge nuair nach robh e ach 17 bliadhna a dh'aois ach bhris an cogadh agus obair le Feachd Rìoghail an Adhair a-steach air a fhoghlam ann am matamataig. Mhair e aig Oilthigh Chambridge gu ruige 1947 nuair a chaidh e gu Oilthigh Cornell agus an sin dh'obair e aig an Institute for Advanced Study ann am Princeton, Jersey Nuadh fad a bheatha seach dà bhliadhna aig Oilthigh Bhirmingham. Cha do chuir e crìoch air a thràchdas. Ann am Princeton dh'obair e air eileagtro-dinimigeachd agus pròiseactan eile mar Pròiseact an t-Sealgair, plana airson luing-fhànais a chleachdadh cumhachd bho bhomaichean niùclasach. Bha e cuideachd an sàs ann an sgrìobhadh leabhraichean saidheansail airson a' mhòr-shluaigh.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Krzysztof Penderecki

B' e co-ghleusaiche às a' Phòlainn a bha ann an **Krzysztof Penderecki**. Bha e ainmeil airson *Tuireadh Ìobairteach Hiroshima* (1960).

Rugadh e ann an Dębica ann an 1933 is dh'ionnsaich e ceòl ann an Kraków. Dh'fhàs e ainmeil nuair an do choisinn e trì duaisean ann an co-fharpais Aonadh Co-ghleusaichean na Pòlainne ann an 1958. Sgrìobh e ochd simphnidhean is ceithir oparan. B' e *Devils of Loudun* ('Diabhlan Loudun', 1969) a bha stèidhichte air leabhar le Aldous Huxley a bh' anns a' chiad opara aige. Sgrìobh e cuideachd Pàis Naoimh Lùcais ann an 1966 is Requiem ann an 1988. Chaochail e ann an 2020.

Bha buaidh mhòr aige anns an saoghal film is chaidh a cheòl a chleachdadh ann am filmichean mar *The Exorcist* (1973), *The Shining* (1980) is *Children of Men* (2003). Cho-obraich e cuideachd le co-ghleusaiche Breatannach is ceòladair roc Jonny Greenwood.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Marilyn Monroe

B' e actair film às na Stàitean Aonaichte a bha ann am **Marilyn Monroe**.

Rugadh i mar Norma Jean Mortenson ann an Los Angeles 1 an t-Ògmhios 1926. Thogadh i ann an taighean nan dìlleachdan agus cùram-daltachd.
Shoighnich i ann an 1946 a ciad chùmhnant le stiùidio film agus dh'atharraich i a h-ainm.
Nochd i ann an 30 filmichean, mar eisimpleir *The Seven Year Itch* agus *Some Like it Hot*.
Phòs i Joe DiMaggio, a chluich ball-stèidhe ann an 1954 agus an sgrìobhaiche-dràma Arthur Miller ann an 1956. Chaochail i 5 an Lùnastal 1962.
## Urraman

Bhuannaich i ann an 1959 an Golden Globe airson bana-chleasaiche ann an ceòl-chluich neo comadaidh airson *Some Like it Hot*.

Chaidh na Marilyns, beanntan aig a bheil 150 m de dh'àirde-rinneadh air a' phuing as lugha timcheall orra, ainmicheadh oirre. Tha astaroid cuideachd aice, 3768 Monroe.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cogaidhean na Croise

B' e sreath chogaidhean anns na Meadhan-aoisean a bha ann an **Cogaidhean na Croise**.

Thoisich am Pàpa Urban II ann an 1095 leis a' bhulla pàpa *Terra Nullius* na cogaidhean as dèidh dh'iarr Ìmpire Biosantach, Alexis I Komnenos, cobhair an aghaidh nan Turcach ann am Palastain. Ged nach shabaid Daibhidh I na h-Alba ann an Cogaidhean na Croise, shabaid Ailean Fitsualtar, Àrd Stiùbhart na h-Alba, ann an Treas Cogadh na Croise.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cogadh
A' Ghrèig Àrsaidh

B' e sìobhaltas anns a' Ghrèig agus air feadh na Mara Meadhanaiche eadar 1000 RC agus 600 an dèidh Chrìosta a bha anns **a' Ghrèig Àrsaidh**.

Tha i cudromach ann an saoghal an litreachais, mar h-eisimpleir le obair aig Homer, eachdraidh agus cruinn-eòlas aig Herodotus agus saoghal na feallsanachd, gu h-àraid Plato agus Aristotle.

Ath-chum Alasdair Mòr an t-saoghal leis a cheannsachaidhean anns an Ear-mheadhanach.

## Spòrs
Chaidh na Geamannan Oilimpigeach a stèidhicheadh ann an Olympia agus b' e Koroibos à Elis a' chiad bhuannaiche ann an 776 RC, a-rèir traidisein. Ghabh na Geamannan Oilimpigeach àite gach ceithir bliadhna. Ghabh geamannan eile àite gach dà no ceithir bliadhna cuideachd ann an Corinth (na geamannan Isthmiach), ann an Delphi (na geamannan Pithiach) agus na geamannan Nemeach ann an Nemea.
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:A' Ghrèig
Roinn-seòrsa:Sìobhaltasan àrsaidh
Fèin-mhurt

'S e gnìomh far a bheil cuideigin ga mharbhadh fhèin a tha ann am **fèin-mhurt**.

Cha robh fèin-mhurt mì-laghail ann an Alba riamh ach bha e mì-laghail ann an Sasainn agus anns a' Chuimrigh ro 1961.

## Taic
'S e carthannas a' toirt taic do dhaoine le smuaintean fèin-mharbhtach a tha ann an Samaritans, a chaidh a stèidheachadh ann an 1953 le Chad Varah.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòlas-comainn
Bacteria

'S e fàs-bheairtean anns a' Phrokaryota a tha ann am **bacteria**.

'S e ceallan shingilte a tha annta, gun niuclas no maiteochondria mar anns an Eukaryota, ach tha citoplasm, meamran na cealla agus balla na cealla ann.

B' e Antoni van Leeuwenhoek a bha a' chiad duine a chunnaic bacteria fon maicreosgop, Robert Koch a dhearbhaich gum b' e meanbh-bheathaich, mar bhacteria agus bhìorasan a bha anns an adhbhar thinneasan, agus Louis Pasteur a dhearbhaich nach do chruthaich gineamhainn deònach iad.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* gd.SuperBugs.online – *sa Ghàidhlig, airson sgoiltean*

Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Ìmpireachd Bhreatainn

B' e na colonaidhean is na ranntairean a ghlac Breatainn Mhòr, agus Breatainn Mhòr fhèin, a bha anns an **Ìmpireachd Bhreatainn**.

## Fàs na h-Ìmpireachd
Chaidh "a' chiad Ìmpireachd Bhreatainn" a stèidheachadh an dèidh Aonadh nan Crùintean le colonaidhean ann an Aimeireaga a Tuath agus chaill Breatainn Mhòr a' mhòr-chuid dhen ìmpireachd seo anns an t-Ar-a-mach Ameireaganach, seach na ranntairean a chaidh nan Canada. Anns an 19mh linn thog Companaidh nan Innseachan an Ear agus Breatainn "an dàrna Ìmpireachd Bhreatainn" anns na h-Innseachan, ann an Afraga agus anns a' Mhuir Caraibeach. Bha ìmpireachd neo-fhoirmeil cuideachd anns an dùthaichean mar Shìona, far an do stiùir Breatainn an dèidh Cogadh Opium malairt. An dèidh Ar-a-mach nan Innseachan ghlac Breatainn sealbh air na h-Innseachan is chaidh Banrigh Bhictoria na Ban-impire nan Innseachan. Chaidh Afraga a Deas na phàirt dhen ìmpireachd an dèidh Cogadh nam Boer, is fhuair Breatainn na colonaidhean Gearmailtich ann an Afraga le Cùmhnant Versailles.

## Deireadh na h-Ìmpireachd

Thachair am pròiseas dì-cholonachaidh an dèidh an Dàrna Cogaidh, le na h-Innseachan ann an 1947 is dùthaichean ann an Afraga anns na 50an is na 60an. Chaill riaghaltas a' mhion-shluaigh ann an 1980 ann an Siombabue ùghdarras is thill Hong Cong fo smachd Sìona ann an 1997.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Meanbh-fhrìde

'S e beathach anns a' chlas Insecta anns an fho-fhine Hexapoda anns an fhine Arthropoda a tha ann am **meanbh-fhrìde**, mar eisimpleir seilleanan, dealain-dhè, seanganan, daolagan, tairbh-nathrach is deargannan.

'S e neo-dhruim-altachan a tha ann, le cnàimhneach a-muigh agus corp ann an trì roinnean, stiùirichean, sùilean fillte, agus mar as àbhaist, tha sia casan is dà phaidhir sgiathan aig meanbh-fhrìdean.

## Buaidh

Tha meanbh-fhrìdean a' toirt seirbheisean eag-eòlach, mar eisimpleir poileanachadh agus mar phàirtean cudromach ann an sreath-bìdh. Tha iad a' toirt taic ri, mar eisimpleir, gnìomhachas sùibh-chraoibh, as fhiach do dh'eaconomaidh na h-Alba barrachd air £52 millean a h-uile bliadhna.

## Seòrsaichean a tha glèidhte ann an Alba
A-rèir Achd nam Fiadh-bheathach agus na Dùthcha 1981 tha na meanbh-fhrìdean a leanas glèidhte, is a h-uile fear san òrdugh Lepidoptera, na dealain-dhè is na leòmannan:
* Argas-donn tuathach (*Aricia artaxerxes*)
* Bùrnaid an New Forest (*Zygaena viciae*)
* Dealan-dè nam boglaichean (*Euphydryas aurinia*)
* Dealan-dè nan oirean neamhnaideach (*Boloria euphrosyne*)
* Dealbhan mòr an fhraoich (*Coenonympha tullia*)
* Fàinneag a' mhonaidh (*Erebia epiphron*)
* Gorman beag (*Cupido minimus*)
* Leumadair breac-bhallach (*Carterocephalus palaemon*)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Meanbh-fhrìdean
Buidheann Cùmhnant an Atlantaig a Tuath

'S e buidheann eadar-nàiseanta airson dìona a tha ann an **Buidheann Cùmhnant an Atlantaig a Tuath** (Beurla: *North Atlantic Treaty Organisation*).

Chaidh Cùmhnant a' Chuain Siar a Tuath a shoidhneadh 4 an Giblean 1949 leis a' Bheilg, Canada, Danmhairg, an Fhraing, Innis Tìle, an Eadailt, na Tìrean Ìsle, Nirribhidh, a' Phortagail, an Rìoghachd Aonaichte is na Stàitean Aonaichte is e a' cur banna dleastanais air buill  

Nise tha 30 dùthchannan nam buill NATO.
Rinn an t-Suain agus Suòmaidh tagradh foirmeil airson ballrachd NATO ann an 2022 an dèidh dhan an Ruis a dh'ionnsaigh an Ucràin.

## NATO agus neo-eisimeileachd na h-Alba
Aig àm an reifreann air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014 bha poileasaidh Riaghaltas na h-Alba gum biodh Alba neo-eisimeileach na bhall NATO ach cha thèid buill-airm niùclasach suidheachadh air ranntair na h-Alba.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buidhnean eadar-nàiseanta
June Almeida

B' e bhìor-eòlaiche à Alba a bha ann an **June Almeida**.

## Beatha

Rugadh i mar June Hart 5 Dàmhair 1930 agus thogadh i ann an Glaschu. Nuair a dh'fhàg i aig aois 16 an sgoil chaidh i na teicniche aig deuchainn-lann aig an Taigh-eiridinn Rìoghail Ghlaschu agus an sin aig Ospadal Naoimh Pàrlain ann an Lunnainn. Phòs i Enriques Almeida, neach-ealain às a' Bheiniseala agus dh'imrich iad gu Canada far an do dh'obraich i air structaran bhìorasan. Dh'fhiathaich A. P. Waterson a bha na ollamh aig Sgoil Meadaigeach Ospadal Naoimh Thòmais i gu Lunnainn is thill i ann an 1964. Aig deireadh a cùrsa-obrach bha i ag obair aig an Deuchainn-lann Rannsachaidh Wellcome ann am Beckenham. Leig i ann an 1985 a dreuchd suas is thrèanaich i mar thidsear yoga. Chaochail i 1 Dùbhlachd 2007.

## Saidheans

B' e tùsaire ann am maicreasgopaidh eileagtronach ion-dhìonach, dòigh a chleachd i airson structar bìoras a' ghalair-dheirg a dhearbhadh agus lorg i cuideachd gun robh dà phàirt aig a' bhìoras lionnachaidh-ghrùthain B. Tha i ainmeil cuideachd air sgàth 's gun do lorg i na coròna-bhìorasan. Bha i ag obair còmhla ri David Tyrrell aig Aonad a' Chnatain-bheinge ann an Salisbury nach urrainn dha samplaichean àirichte a mhathachadh anns an deuchainn-lann. Fo mhaicreosgop, chunnaic i mìrean bìorais a bha coltach ri crùin is dh'ainmeachadh i air facal Laideann airson crùin am bìoras coròna-bhìoras.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dualchas

Is e **dualchas** na nithean so-bheantainn agus do-bheantainn a bhuineas do ghnàthas is nòs is oighreachd na dùthcha, agus a th' air an sìneadh sìos bho chian ann an creideamh, cleachdadh, siostaman, smuaintean, oideachas, ealain, beul-aithris, beul-oideas, msaa.

Gheibhear iomadh seòrsa dualchais aig a bheil iomadh freumh ann an iomadach raon den bheatha.

## [[Cultar]]
** Èideadh
** Làmh-chiùird
** Ealain
** Ceòl dùthchasach
** Geamannan dùthchasach
** Cleasachd arm, etc.
## Spòrs
** Spòrs nàiseanta na dùthcha
** Iomain, etc.

## Creideamh
** Buidhnean creideimh dùthchasach, etc. 

## Saidheans & Teicneòlas & Eòlas
** Ailtireachd
** Leigheas
** Lagh na dùthcha, etc. 

## Poilitigs
** Riantan poilitigs na dùthcha (m.e. sòisealtachd, neo-eisimeileachd, aonachd, tèarmannachd, etc.)

Roinn-seòrsa:Dualchas
Joanna Cherry

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Joanna Cherry** BP QC.

Dh'obair i mar tagraiche agus mar neach-casaid is i a' speisealachadh ann an eucoirean  drabasta mus deach a thaghadh mar BhP airson Dùn Èideann an Iar-dheas ann an 2015 an àite Alistair Darling. B' e neach-labhairt SNP airson a' cheartais agus cùisean na dùthcha aig Westminster a bh' innte ach chaill ise an dreuchd seo ann an 2021.
Sheas i airson ceannardas a' Phàrtaidh Nàiseanta aig Westminster ann an 2017 ach bhuannaich Ian Blackford e.

Ann an 2019, nuair a dh'fheuch Boris Johnson am Pàrlamaid Westminster a dhùnadh, rinn i dùbhlan laghail còmhla ri Jo Swinson le cuideachd bhon Good Law Project ann an Cùirt an t-Seisein. Bhuannaich iad an cùis seo agus a-rithist anns a' Phrìomh-chùirt. Ghlèidh i ann an 2019 a seat.
## Leabhraichean
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Keir Starmer

'S e neach-lagha agus neach-poileataigs à Sasainn a tha ann an Sir **Keir Rodney Starmer** KC BP.

Rugadh is thogadh e ann an Southwark is chaidh ainmeachadh air Keir Hardie. Bha e na sgoilear aig Reigate Grammar School is an sin na oileanach aig Oilthigh Leeds far an do dh'ionnsaich e lagha. Chaidh e na thagraiche ann an 1986 agus dh'fhàs e ainmeil leis a' chùis McLibel, anns an do dhìon e luchd-iomairt a sgrìobh bileag mu McDonald's agus an àrainneachd. Eadar 1998 agus 2013 dh'fhrithealaich e mar Stiùiriche nan Casaidean Poblach agus ceannard Seirbheis Casaid a' Chrùin is fhuair e inbhe ridire an dèidh sin. Bhuannaich e Holborn agus Naomh Pancras airson nan Làbarach ann an 2015. Chaidh e na neach-labhairt Làbarach airson Brexit ann an 2016.

An dèidh do Jeremy Corbyn a dhreuchd a leigeil suas sheas e an aghaidh Lisa Nandy agus Rebecca Long-Bailey airson ceannas a' phàrtaidh is bhuannaich e e.

Bhuannaich am Pàrtaidh Làbarach taghadh Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte 2024 agus mar sin chaidh e na phrìomhaire ùr 5 an t-Iuchar 2024 is e a' leantainn an Tòraidheach Rishi Sunak.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
John Horton Conway

B' e matamataigear à Sasainn a bha ann an **John Horton Conway**. Tha e ainmeil airson obrach air geamaichean agus air teòiridh nam buidhnean.

Rugadh is thogadh e ann am Poll a' Ghrùthain is bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge, far an do dh'ionnsaich e matamataig is sgrìobh e an-sin tràchdas. An dèidh sin dh'obair e mar òraidiche aig Cambridge is ann an 1970 lorg e àireamhan os-fhìreach is dh'innlich e Geama na Beatha.
Bha e ag obair aig Cambridge air teòiridh nam buidhnean gu ruige 1987, nuair a chaidh e na ollamh aig Oilthigh Phrinceton. Chaochail e an dèidh dha COVID-19 fhaighinn ann an 2020.

## Leabhraichean
* *Regular algebra and finite machines* (1971)
* *The Sensual (Quadratic) Form* (1997)
* *On Quaternions and Octonions* (2003)

## Urraman
Chaidh e na Bhall den Chomann Rìoghail ann an 1981.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Matamataig
Brag Mòr

'S e teòirig a tha a' toirt modal de is cunntas air tùs an domhain a tha anns a' **Bhrag Mòir**.

Anns na 20an, lorg Edwin Hubble gun robh a h-uile reul-chrios a' dol air falbh aig luaths a bha cuideil ri astar. Ann an 1931 mhol Georges Lemaître gun do thòisich an domhan ann am Brag Mòr mar a bha fillte a-staigh sna tomhasan aig Hubble.

A rèir na teòirige bi rèididheachd chosmaig meanbh-thuinn bho a h-uile cùrsa ann am fànas, an rèididheachd chosmaig chùlanach, air sgàth 's gun robh an domhan glè theth o thùs is e air fuarachadh mar a tha e ag atachadh. Ro-innis Robert Alpher seo ann an 1948 is lorg Arno Penzias is Robert Wilson le tuiteamas ann an 1965 e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Barastair

'S e tagraiche anns an siostam lagha ann an Sasainn a tha ann am **barastair**.

Bidh iad a' toirt comhairle laghail agus a' riochdachadh cùisirean anns a' chùirt. 'S e am Bar Standards Board a tha a' riaghailteachadh barastairean ann an Sasainn.

## Barastairean ainmeil
* H. H. Asquith
* Carwyn Jones
* Mahatma Gandhi
* Keir Starmer
* Margaret Thatcher

## Faic cuideachd
* Neach-lagha
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Lagh
Roinn-seòrsa:Sasainn
Reul-eòlaiche

'S e neach-saidheans a tha ag rannsachadh na reultan agus oibseactan eile sna speuran a tha ann an **reuladair** no **reul-eòlaiche**.

Mar as àbhaist an-dràsta bi reul-eòlaichean ag obair ann an oilthighean no ann an institiuidean rannsachaidh. Feumaidh iad fiosaig agus matamataig a thuigsinn agus iad ag obair ann an sgiobaidhean mòra, mar as trice eadar-nàiseanta.

## Reul-eòlaichean ainmeil
* Tycho Brahe
* Nicolaus Copernicus
* Galileo Galilei
* Johann von Lamont
* Jocelyn Bell Burnell
* Williamina Fleming
* Vera Rubin
* William Herschel
* Caroline Herschel
* Cecilia Payne-Gaposchkin

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Veliko Tarnovo

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath Bhulgàiria a th' ann **Велико Търново** neo **Veliko Tarnovo** (IPA: v'eliko tarnovo, Tarnovo.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Iași
*  Poltava

New part of Veliko Tarnovo,2015.JPG|
Die Gartenlaube (1885) b 725.jpg|1885
Stefan Cherkezov,hospital Veliko Tarnovo.jpg|
Veliko Tarnovo Cathedral 4.jpg|
Memorial_Veliko-Tarnovo.jpg|
Rail Station Trapezitsa,Veliko Tarnovo.jpg|
University of Veliko Tarnovo,Rectorate.JPG|
Veliko Tarnovo E1.jpg|
20140621 Veliko Tarnovo 077.jpg|
Veliko Tarnovo Panorama,06-2014.JPG|
Крепостта Трапезица 001.JPG|


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha

Roinn-seòrsa:Bulgàiria
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Johann von Lamont

: *Airson an neach-poileataigs a riochdaich na Crìochan ann am Pàrlamaid na h-Alba agus Westminster, faic [[John Lamont]].*
B' e reul-eòlaiche à Alba a bha ann an **Johann von Lamont** no **Iain MacIlleDhuibh**.

Rugadh e ann am Bràigh Mhàrr ach chaochail athair nuair nach robh Iain ach 12 bliadhna a dh'aois is dh'imrich e gu manachain ann an Regensburg anns a' Bhaidhearn. Chaidh e na chuidiche aig amharc-lann ann am Bogenhausen faisg air München ann an 1823 agus mhaireadh e an sin airson 51 bliadhna. Dh'ionnsaich e reul-eòlas aig Oilthigh Mhünchen agus sgrìobh e a thràchdas an sin. Chaidh e na stiùiriche na h-amharc-lainn ann an 1835 agus na ollamh reul-eòlais aig an Oilthigh ann an 1852. Rannsaich e iùl-tharraing na Thalmhainn agus dh'àireamhaich e reul-chuairtean gealaichean Ùranais is gealaich Satairn. Rinn e meas air tomad Ùranais cuideachd le coimheadachdan air a ghealaichean. 

## Urraman
Nuair a chaidh e na ridire na Baidheirn, fhuair e "von" aig ainm.
Chaidh sloc air a' Ghealaich, ann am Muir a' Chiùineis, ainmicheadh air.

## Leabhraichean
* *Handbuch des Erdmagnetismus* ('Leabhar-làimhe Iùl-tharraing na Talmhainn', 1849)
* *Astronomie und Erdmagnetismus* ('Reul-eòlas agus Iùi-tharraing na Thalmhainn', 1851)
* *Handbuch des Magnetismus* ('Leabhar-làimhe na h-Iùl-thàirnge', 1867)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Mairéad Ní Mhaonaigh

Air chantainn ri **Mairéad Ní Mhaonaigh** nas chumanta. Air bhreith ann an Gaoth Dobhair An Lùnasdal  4mh 1959.

## Ceanglaichean a-mach
*Làrach-lìn eadar-nàiseanta Oifigeach: Altan.ie

Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Iain Friseal

B' e ollamh agus cànanaiche Albannach a bh' ann an Iain Friseal (1882-1945). Bha e na h-àrd-ollamh aig Oilthigh Oxford agus bha ùidh shònraichte aige ann an cànanachas-coimeis, seann chànanan Ceilteach, agus na Cruithnich. 

### Beatha
Rugadh e ann an Inbhir Nis agus chaidh a thogail ann an Loch leitir, ann an Gleann Urchardan. Bha Gàidhlig aig a phàrantan agus aig Iain Friseal fhèin bho thùs. Fhuair e oideachadh aig Oilthigh Obair Dheathain an toiseach (Laideann, Greugais), agus as dèidh sin aig Oilthigh Chambridge agus aig Oilthigh Jena. Ann an 1927, phòs e Frances Galloway Mordaunt. Chaochail e air 15 An Cèitean 1945. 

### Obair anns na h-oilthighean
An toiseach, fhuair e obair aig Oilthigh Obair Dheathain. Anns na bliadhnachan seo, ro àm a' chiad chogaidh, bha clas Gàidhlig aige an an Colaisde an Luchd-teagaisg, oir cha robh a' Ghàidhlig an uair sin air a teagasg anns an Oilthigh. 

Ann an 1921, fhuair e dreuchd aig Oilthigh Oxford mar àrd-ollamh nan cànanan Ceilteach, agus dh'fhuirich e ann an Oxford gu deireadh a bheatha. 

### Obair acadaimigeach

* Phrygian Studies, *Transactions of the Cambridge Philological Society* VI, 1913
*"The Relative Clause in Scottish Gaelic," *Celtic Review*
*"The Language of the Fernaig MS," *Scottish Gaelic Studies*
*"History and Etymology"
*"The Question of the Picts"

### Ceanglaichean a-muigh

* Tasglann Iain Friseil aig Oilthigh Obair Dheathain 

### Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
John Smith

B' e neach-poileataigs à Alba is ceannard a' Phàrtaidh Làbarach eadar 1992 is 1994 a bha ann an **John Smith** QC BP.

Rugadh e ann an Dail Mhàilidh is thogadh e ann an Ìle. Bha e na sgoilear aig Sgoil-ghràmair Dhùn Omhain is na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e lagh agus bha e an sàs anns a' phoileataigs. Bhuannaich e co-fharpaisean deasbaireachd còmhla ri Dòmhnall Mac an Deòir, mar eisimpleir Geall-dùbhlain an Albannach ann an 1961 is Màs an Observer ann an 1962.

Chaidh e na thagraiche ann an 1967 is sheas e airson nan Làbarach ann am Fìobha an Ear anns na taghaidhean ann an 1961 is 1964. Bhuannaich e Siorrachd Lannraig a Tuath ann an 1970 is chaidh e na mhinistear airson ola anns an riaghaltas Làbarach ann an 1974, agus chaidh e san chaibineit ann an 1978 dìreach mus do thill na Làbaraich gu beingean-dùbhlain ann an 1979. Dh'obair e mar neach-labhairt na Malairt agus a' Gnìomhachais eadar 1984 is 1987, is mar sheannsalair dùbhlanach an dèidh 1987. An dèidh dhan Pàrtaidh Làbarach an taghadh coitcheann 1992 a chall choisinn e ceannas a' phàrtaidh an aghaidh Bryan Gould.

Fhuair e clisgeadh-cridhe ann an 1988 agus a-rithist ann an 1994 nuair a chaochail e.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Nikola Tesla

B' e innleachdair Sèirbeach a bha soirbheachail anns na Stàitean Aonaichte a bha ann an **Nikola Tesla**.

Rugadh is thogadh e ann an Smiljan, a tha an-dràsta ann an Croàisia, nuair a bha e na phàirt de dh'Ostair-Ungaire. Dh'ionnsaich e einnseanaireachd 
ann an Graz. Dh'fhàg e an t-institiud gun urram is dh'imrich e gu Budapest agus an sin Eabhraig Nuadh far an do mheall Thomas Edison e agus cha do phàigh Edison airson an obrach air teicneòlas AC e. Dhealbhaich Tesla siostaman cumhachd airson Western Union agus Westinghouse. Rinn e còrdadh ri Westinghouse air dligheachdan a bh' aige air Westinghouse a bha milleanan de dolaran agus nach do ruig Westinghouse air.

Dh'feuch e ri Guglielmo Marconi anns an saoghal rèidio. Thog e tùr craolaidh mòr, an Wardenclyffe Tower, eadar 1901 is 1905, ach b' e Marconi a bha a' chiad dhuine a chuir siognail thairis air a' Chuain Shiar ann an 1901.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Croàisia
Roinn-seòrsa:Sèirbich
Pete Wishart

'S e neach-ciùil is neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Pete Wishart**. Rugadh is thogadh e ann an Dùn Phàrlain is bha e na sgoilear aig Queen Anne High School an sin. Chaidh e san còmhlan-ciùil Big Country 18 bliadhna a dh'aois agus an sin Runrig airson 15 bliadhna. Chaidh a thaghadh mar Bhall Pàrlamaid Westminster airson Taobh Tatha a Tuath ann an 2001 is Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath ann an 2005. Sheas e mar thagraiche airson neach-labhairt Taigh nan Cumantan ann an 2019. Chaidh a thaghadh mar chathraiche Comataidh Thaghte nan Cùisean Albannach ann an 2020. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Runrig
Mailèiria

'S e galar as e na fàs-bheartan anns an gnè *Plasmodium* as coireach dha a tha ann am **mailèiria**.

Dhearbhaich Ronald Ross, nuair a bha e an sàs anns an Seirbheis Meadaigeach nan Innseachan e gur e faoighiche a bha ag adhbharachadh mailèiria is mosgaidean a' giùlain am faoighiche seo. Bhuannaich e an Duais Nobel airson an obrach aige is chaidh e na stiùiriche Institiud Ross is Ospadal nan Galar Tropaigeach ann an Lunnainn.

Dh'obraich Tu Youyou air cungaidhean-leigheis an aghaidh mailèiria agus ann an 1972 lorg a sgioba gun robh artemisinin buadhach air mailèiria.

## Mailèiria agus Alba
Bha 52 cùisean mailèiria ann an Alba ann an 2018 is iad a' dol bho thall thairis, mar as àbhaist à Afraga.

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Tinneasan
Friedrich Nietzsche

B' e feallsanach às a' Ghearmailt a bh' ann am **Friedrich Wilhelm Nietzsche** (IPA: *ˈfʁiːdʁɪç ˈvɪlhɛlm ˈniːtʃə*, Röcken, 15 an Dàmhair 1844 - Weimar, 25 an Lùnastal 1900).

Rugadh e ann an Röcken bei Lützen is bho 5 bliadhna a dh'aois thogadh e ann an Naumburg an der Saale. Eadar aoisean 14 is 19 bha e na sgoilear aig sgoil-chòmhnaidh faisg air Naumburg far an do leugh e obraichean le Friedrich Hölderlin agus David Strauss. Bha e na oileanach aig Oilthigh Bhonn agus an-sin aig Oilthigh Leipzig, far an do dh'fhoillsich e aistean air bàird Seann-ghreugach agus Arastotal. Lorg e na h-obraichean Schopenhauer a thoireadh buaidh mhòr air. Rinn e càirdeas ri Richard Wagner is Wagner ga mholadh airson chathair aig Oilthigh Bhasel, far an deach e na ollamh ann an 1869 aig aois 24. Dh'fhrithealaich e mar chuidiche ospadail anns a' Chogadh Fraing-Phruiseach ann an 1870 is fhuair e galar na h-amhaich agus an galar-gasta. Thug Nietzsche buaidh uabhasach fhèin làidir air Hitler agus Nàsachd.

Dh'fhoillsich e a chiad leabhar, *Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik* ('Breith Bròn-chluiche bho Anam a' Chiùil') ann an 1872 agus *Menschliches, Allzumenschliches* ('Daonnail, cho Ro-daonnail') ann an 1878 ach dh'fhàg e an t-oilthigh ann an 1879 air sgàth droch shlàinte is shiubhail e eadar bailtean fad na h-Eadailt, na h-Eilbheis, na Frainge is na Gearmailte is e a' sgrìobhadh obraichean as ainmeile, mar eisimpleir *Thar Math is Mall* (1886) is *Nietzsche an aghaidh Wagner* (1888). Thachair e ri Lou Andreas-Salomé anns an Ròimh ann an 1882. Dh'fhulaing e briseadh-inntinn ann an 1889 is cha do sgrìobh e a-rithist mus do chaochail e ann an 1900.

## Nietzsche agus Alba
B' e Alexander Tille, òraidiche aig Oilthigh Ghlaschu, a dheasaich a' chiad eagran na h-obraichean Nietzsche anns a' Bheurla is e fhèin air *Mar a thuirt Zarathustra* eadar-theangachadh. Dh'eadar-theangaich Thomas Common *Cùis Wagner*.

## Obraichean
* *Die Geburt der Tragödie* ('Breith Bròn-chluiche bho Anam a' Chiùil', 1872) 
* *Unzeitgemässe Betrachtungen* ('Beachdan An-tràthach'):
** *David Strauss: der Bekenner und der Schriftsteller* ('David Strauss: an t-Aidhmeilear agus an Sgrìobhaiche', 1873)
** *Vom Nutzen und Nachtheil der Historie für das Leben* ('Cleachdadh is Cron na h-Eachdraidhe airson a' Bheatha', 1874)
** *Schopenhauer als Erzieher* ('Schopenhauer mar Fhoghlamaiche', 1874)
** *Richard Wagner in Bayreuth* ('Richard Wagner ann am Bayreuth', 1876)
* *Menschliches, Allzumenschliches* ('Daonnail, cho Ro-daonnail', 1878)
* *Der Wanderer und sein Schatten* ('An t-Seachranaich agus a Sgàil', 1880)
* *Morgenröte* ('Ròs na Maidne', 1881)
* *Die fröhliche Wissenschaft* ('An t-Eòlas Aoibhneach', 1882)
* *Also sprach Zarathustra* ('Mar a thuirt Zarathustra', 1883)
* *Jenseits von Gut und Böse* ('Thar Math is Mall', 1886)
* *Zur Genealogie der Moral* ('Sloinntearachd Moraltachd', 1887)
* *Der Fall Wagner* ('Cùis Wagner', 1888)
* *Ecce Homo* (1888)

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
* 

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Feallsanaich Gearmailteach
Pablo Picasso

B' e peantair às an Spàinn a bha ann am **Pablo Picasso**.

Rugadh e ann am Málaga mar Pablo Ruiz 25 an Dàmhair 1881 is thogadh e an sin agus ann an Corùna far an robh athair, José Ruiz y Blasco, na neach-teagaisg aig an Institiud Guarda. Ann an 1895 rinn a theaghlach imrich do Bharcelona is dh'ionnsaich Picasso ealain aig la Llotja. Chaidh e air imrich eadar Madrid, Paris is Barcelona gu ruige 1904 nuair a ghabh e còmhnaidh ann am Paris. Thachair e ri Gertrude Stein, Georges Braque is Guillaume Apollinaire agus pheant e *Les Demoiselles d'Avignon*. Thaisbean e obraichean còmhla ris a' bhuidhinn Gearmailteach *Der Blaue Reiter* ('Am Marcaiche Gorm') ann an 1912, agus leasaich e Ciùbachas, mar eisimpleir anns an dealbh *L'Homme au Guitare*.
Dh'obraich e còmhla ri na Os-fhìrich ann an 1924 is 1925. Thug Diego Velázquez buaidh uabhasach làidir airsan.

Rinn e obair 's dòcha as ainmeile, *Guernica*, aig àm Cogadh Sìobhalta na Spàinne an dèidh do Feachd Adhair na Gearmailte Gernika a bhomaig. Thog e airgid airson a' Phoblachd. Dhiùlt na h-ùghdarrasan Fraingich saoranachd na Frainge a thoirt do Phicasso ann an 1940 ach mhair e ann am Paris rè linn an Dara Cogadh. Bha e an sàs ann am peantaireachd is dealbhadaireachd is cruth-ealain fad a bheatha gu ruige bàs ann am Mougins 8 an Giblean 1973.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Lamborghini

'S e companaidh Eadailteach a th' ann am **Lamborghini** a bhios a' dèanamh càraichean spòrs agus sòghail.

Chaidh a ’chompanaidh a stèidheachadh ann an 1963 le Ferruccio Lamborghini (1916–1993) mar fho-bhuidheann den riochdaire tractar soirbheachail *Lamborghini Trattori S.p.A*. Tha na prìomh oifisean aca ann an Sant'Agata Bolognese, Eadailt.

## Iomraidhean
## Ceanglaichean a-mach
* Lamborghini Làrach-lìn oifigeil

Roinn-seòrsa:Companaidhean
Bana-phrionnsa Mononoke

'S e film Iapanach le Hayao Miyazaki a tha ann an ***Bana-phrionnsa Mononoke*** (Iapanais: もののけ姫 *Mononoke-hime*, "Bana-phrionnsa nan Taibhse"), chruthaichte le Stiùideo Ghibli. Chaidh am film fhoillseachadh 12 an t-Iuchar 1997.

Roinn-seòrsa:Film
Alasdair Camshron (Bàrd Thùrnaig)

Bha **Alasdair Camshron (Bàrd Thùrnaig)** (1848-1933) ’na bhàrd Gàidhlig, agus bhuin e do Thùrnaig ann an Taobh Siar Rois.  Bha e ainmeil, cha b' ann a-mhàin airson a bhàrdachd, ach cuideachd air an eòlas a bh' aige air croitearachd, cuspair a thug buaidh mhòr air a bhàrdachd. Rugadh e ann an 1848 ann an Inbhir Àsdal air bruaich an iar Loch Iùbh. Fhuair e bun teagaisg aig sgoil na h-Eaglaise Saoire mus do thòisich e ag obair aig O. H. MacCoinnich ann an Inbhir Iùbh (bràthair Sir K MacCoinnich à Geàrrloch), agus dh'fhuirich e ag obair an sin fad 40 bliadhna. Ghabh MacCoinnich gnothach ri foghlam a' Chamshronaich òig, a' toirt dha an cothrom foghlam ceart fhaighinn gus an robh e sgileil a' sgrìobhadh an dà chuid, Gàidhlig is Beurla.

Thàinig Camshron gu bhith na bhàrd aig an robh cliù: nochd grunn phìosan bàrdachd leis sna pàipearan aig tuath agus dh'aithris e feadhainn de a dhàin do Chomann Gàidhlig Inbhir Nis. Cha robh a bhàrdachd idir a' beantainn do chùisean poilitigeach no de dh'aoir ach 's ann mu chuspairean dùthchail a bha a rannan.

Sa bhliadhna 1926, chaidh leabhar fhoillseachadh l’a chuid obraichean “Am Bàrd: Òrain, Sgriobhaidhean agus Litrichean”, agus air an deasachadh agus air an cur a-mach le Iain MacAlasdair Moffatt-Pender.

## Ceanglaichean a-mach
* Kathleen NicAonghais a’ seinn Tuireadh Bàrd Thùrnaig
* WorldCat Identities: Camshron, Alasdair 1848-1933
* carragh-chuimhne *(Am Baile)*
* 'Alasdair Camshron,' ''Pròiseact Arascain'' (Oilthigh Ghlaschu)

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Duolingo

'S e aplacaid foghlam cànain a tha ann an **Duolingo**.

Chaidh a stèidheachadh le Luis von Ahn agus Severin Hacker ann an 2009 is iad ag obair aig Oilthigh Carnegie Mellon. Tha i a' toirt barrachd air 100 cùrsa ann an 28 cànain.

## Duolingo agus a' Ghàidhlig

Rinn Alasdair Allan iomairt airson a' Ghàidhlig nochdadh air an app is i soirbheachail. Anns a' Ghearrain 2020 bha barrachd air 200,000 duine ag ionnsachadh na Gàidhlig air an app sin.
Tha mòran duine air fuaim a chlàradh air a shon, mar eisimpleir Joy Dunlop.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

Roinn-seòrsa:Foghlam
Juneteenth

'S e tachartas a tha a' comharrachadh cur às do thràilleachd anns na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Juneteenth**.

Chaidh tràillean air feadh na Stàitean Aonaichte a mhansapaideachadh tro 13mh atharrachadh ri bun-reachd nan Stàitean Aonaichte ann an 1863, ach cha do shaoradh iad anns na Stàitean Co-fheadarail ann an ceann a deas mus deach feachdan nàiseanta ann an Galveston 19 an t-Ògmhios 1865 is iad a' leughadh Òrdan Coitcheann àireamh 3.
: "The people of Texas are informed that, in accordance with a proclamation from the Executive of the United States, all slaves are free."
Chaidh 19 t-Ògmhios na shaor-là ann an Texas o 1980. Tha 45 stàitean air feadh nan Stàitean Aonaichte agus Washington, D.C. a' comharrachadh Juneteenth mar shaor-là ach chan e saor-là nàiseanta a th' ann.

Tha Sheila Jackson Lee, ball mòr-dhàil nan Stàitean Aonaichte airson Texas, air bile airson Juneteenth a bhith na shaor-là nàiseanta a thoirt a-steach.
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Tràillealachd
John Williams

Tha **John Towner Williams** (rugadh 8 an Gearran 1932) na sgrìobhadair-ciùil, stiùiriche-ciùil agus cluicheadair piano. 

´S e duine a tha aithnichte fad is farsaing mar an sgrìobhadair-ciùil airson filmichean as fheàrr a-riamh anns an t-Saoghal.  Sgrìobh e cuid de na sgòran-ciùil as fhèillmhor, so-aithnichte, sàr-chliù ann an eachdraidh nam filmichean.  Rinn e sin thairis air trì-fichead bliadhna.

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
MV Hildasay

'S e soitheach-bathair a tha a' giùlan frachd eadar a' Mhòr-thìr, Arcaibh agus Sealtainn a tha ann am **MV Hildasay**.

Chaidh ainmicheadh air Hildasay ann an 2010.

Cheannaich Riaghaltas na h-Alba ann an 2019 e còmhla ri MV Helliar.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Caol an t-Snàimh

'S e baile beag ann an Earra-Ghàidheal a tha ann an **Caol an t-Snàimh** (Beurla: *Colintraive*).

'S e port a th' ann is tha aiseag CalMac a' dol eadar Caol an t-Snàimh agus an Rubha Bodach is tha an sgeama RET a' toirt taic dha o 2014. Tha an sgioba iomain Comann Camanachd Chaol-Ghleann a' faighinn ainm à Caol an t-Snàimh agus Gleann Dà-Ruail agus tha na bailtean anns an aon chomhairle coimhearsnachd.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Accademia dei Lincei

'S e comann fiosraichte anns an Eadailt a tha ann an **Accademia dei Lincei** ('Acadamh nan Lincean').

Chaidh an t-acadamh stèidhichte anns an Ròimh ann an 1603 le Federico Cesi, Giovanni Heckius, Francesco Stelluti agus Anastasio de Filiis agus dh'ainmich iad air geurad sùil na lince. B' e cuspair a' chomainn na saidheansan nàdarra agus tomhasan probhail. Chaidh Galileo Galilei sa' chomainn ann an 1611. Sgaoil an comann an dèidh bàs Cesi ach chaidh ath-stèidhicheadh ann an 1874 le Quintino Sella.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:Comainn fiosraichte
Na h-Eileanan Treisinis

'S e innis-mhuir air taobh siar Muile a tha anns **na h-Eileanan Treisinis**.

Seo na h-Eileanan Treisinis: Am Bac Mòr, Am Bac Beag, Lunga, Flada, Carnaburg Mòr, Carnaburg Beag, Sgeir an Èireannaich agus Sgeir an Fheòir.

Tha mòran buthaidean agus seòrsachan eile de fhalcagan ann.

Cheannaich Niall Rankin na h-Eileanan anns an 1940an is mhair iad anns a theaghlach gu ruige 2000 nuair a cheannaich Urras Innse Gall iad.
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Francis Cadell

B' e peantair à Alba agus fear de na Dathaichean Albannach a bha ann am **Francis Cadell**. Rugadh is thogadh e ann an Dùn Èideann. Dh'ionnsaich e ealain ann am Paris agus ann am Munich. Bha a' chiad thaisbeanadh ann an Dùn Èideann ann an 1908. Aig àm a' chiad chogaidh shabaid e anns an Fhraing far an do dhealbh e beatha anns an arm agus anns a' chabhlaich. An dèidh a' chogaidh pheant e dealbhan neo-bheò. Thadhal is pheant e ann an Ì Chaluim Chille a h-uile bliadhna, uaireannan còmhla ri Samuel Peploe. B' àbhaist dha chèilidh air an Taigh Shambellie anns An Abaid Ùr (Siorrachd Chille Chùithbeirt), a bha leis a chuid chairdean na Stiùbhartaich.

B' e Jean Cadell, a bha na cleasaiche ann am filmichean, piuthar dha.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Cànan nam Māori

'S e cànan austronèis à Sealainn Nuadh a tha ann an **cànan nam Māori** (*Te reo Māori*).

## Eachdraidh ghoirid

'S ann ann an 1814 a chaidh an cànan a sgrìobhadh airson a' chiad turas agus chaidh a bhun-tomhasachadh ann an 1820. Bha e cànan aig a' mhòr-chuid dhen daoine Sealainn Nuadh ro 1860 ach cha do theagaisg ach beagan sgoiltean an cànan anns na 1890an.

Chaidh an cànan na chànan oifigeil Shealainn Nuadh an dèidh do tagartas ro Thribiunal Waitangi ann an 1985. Aig an aon àm chaidh Coimisean Cànan nam Māori a stèidhicheadh.

Chaidh stèisean telebhisean ann an cànan nam Māori a stèidheachadh ann an 2008. Thoisich Statistics New Zealand suirbhidh ùr, *Te Kupenga*, a tha a' dèanamh measadh air sunnd nam Māori, ann an 2013.

## Cànanachas
'S e gnìomhair–cùisear–cuspair a tha an t-òrdugh àbhaisteach ach ann an seantansan àicheil bi an cùisear àicheil a' dol ron gnìomhair. Tha roimhearan ann. 'S ann beag a tha am maoin-chunntas nan connragan ach tha am maoin-chunntas nam fuaimreagan cumanta.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Austronèis
Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
Samuel Peploe

B' e peantair à Alba agus fear de na Dathaichean Albannach a bha ann an **Samuel Peploe** RSA.

Rugadh e ann an 1871 is thogadh e ann an Dùn Èideann. Dh'ionnsaich e ealain ann an Dùn Èideann agus nas fhaide ann am Paris aig an Acadamh Colarossi agus aig an Acadamh Julian.
Bha e air turas peantadh ann am Barraigh ann an 1894 far an do thachair e ri Margaret MacKay a phòs e. Rinn e a chiad thaisbeanadh air a cheann fhèin ann an 1903. Theagaisg e aig Colaiste nan Ealain ann an Dùn Èideann ann an 1933.

Thadhal is pheant e ann an Ì Chaluim Chille uaireannan còmhla ri Francis Cadell.

Tha dùil ann gun cosgaidh a *Still Life with Tulips and Fan* ('Dealbh neo-bheò le Tiuilipean agus Gaotharan') còrr is trì ceud mìle not aig rùp.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Acadamh Julian

B' e sgoil-ealain ann am Paris a bha anns an **Acadamh Julian** (Fraingis: *Académie Julian*).

Chaidh a stèidheachadh le Rodolphe Julian ann an 1868 agus b' urrainn do mhnathan ealain ionnsachadh an sin is inntrigeadh do dh'École des Beaux-Arts a' diùltadh dhaibh. Pheant iad modailean fireannach lom nach robh àbhaisteach aig an àm sin. Bha mòran neach-ealain ainmeil nan oileanaich an sin, leithid Jean Arp, Marcel Duchamp agus Robert Rauschenberg. Dh'ionnsaich na peantairean Albannach Francis Cadell agus Samuel Peploe ealain an sin.

## Seann Oileanaich
*Nicolae Dărăscu
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Ealain
Pi (àireamh)

: *Airson na litreach Ghreugach, faic [[Pi]].*
'S e àireamh agus cunbhalachan matamataigeach a tha ann an **pi** no **π**.

Dhearbhaich Archimedes à Syracuse gun robh luach π eadar 223/71 agus 22/7 is e a' cleachdadh geoimeatraidh airson seo.

Ri Linn an Ath-bheòthachaidh lorg matamataigearan sreathan neo-chrìochnach airson π, mar eisimpleir an t-Sasannach John Wallis agus an t-Albannach James Gregory. B' e an Cuimreach William Jones a' chiad duine a chleachd an t-samhla π, is rinn Leonhard Euler fèillmhor e. Chleachd Georges Buffon seòrsa tràth de dhòigh Mhonte Carlo airson π obrachadh a-mach le deuchainn nan snàthadan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Matamataig
John Duncan Fergusson

B' e peantair is cruth-ealantair à Alba agus fear de na Dathaichean Albannach a bha ann an **John Duncan Fergusson**.

Rugadh is thogadh e ann an Lìte is dh'ionnsaich e ealain aig Acadamh nan Urrasairean ann an Dùn Èideann agus ann am Paris ach b' ann air a cheann fhèin a rinn e a' mhòr-chuid de a chùrsa foghlaim. Pheant e cuideachd Fìobha, Afraga a Tuath agus an Spàinn. Chaochail e ann an 1961.

Phòs e an dannsair Margaret Morris. Thachair iad ri chèile ann am Paris ann an 1913 is dh'obraich iad còmhla air pròiseactan dannsa.

Tha gailearaidh ann am Peairt a' cumail cruinneachadh nan obraichean aige agus stuth mu Margaret Morris. Tha cruinneachaidhean eile aig Taigh-tasgaidh Mhic an t-Sealgair, mar eisimpleir *Les Eus* agus aig Oilthigh Shruighlea.

## Ceanglaichean a-mach
*  

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Zhores Alferov

B' e fiosaigiche às an Aonadh Sobhiatach a bha ann an **Zhores Alferov**.

Rugadh e ann am Vitebsk ann an 1930 agus chaidh ainmeachadh air Jean Jaurès. Bha e na oileanach ann am fiosaigs aig an Institiud Eileagtroteicnigeach ann an Leningrad. Dh'obair e aig an Institiud fiosaigeach-teicnigeach Ioffe ann an Leningrad is chaidh e na stiùiriche ann an 1987. Leasaich e an sin leusair airson snàithlichean lèirsinneach a tha cudromach ann an conaltradh didseatach. Chaochail e 1 am Màrt 2019.

Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 2000 còmhla ri Herbert Kromer agus Jack Kilby airson an obrach mu leusairean aige ach dh'obair Kromer agus Kilby gu neo-eisimeileach. Leasaich e leth-ghiùlanair a bha cuideachd na leusair is iad cudromach cuideachd airson dàta a stòradh.

## Poileataigs is urraman

Chaidh a thaghadh mar bhall an Duma (pàrlamaid na Ruise) ann an 1995 agus a-rithist ann an 1999, 2003 is 2007. Bhuannaich e an Duais Lenin, Duais Stàit an USSR agus chaidh e san òrd Lenin ann an 1986.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roger Torrent

'S e neach-poileataigs à Catalòinia a tha ann an **Roger Torrent**.

Dh'ionnsaich e saidheans poileataigeach aig an Oilthigh Fèin-riaghlaidh Bharcelona. Chaidh e na chomhairliche ann an Sarrià de Ter, baile beag faisg air Girona nuair nach robh e ach 20 bliadhna a dh'aois is e air a bhith na bhall Esquerra Republicana Catalana o aois 19. Bha e na neach-labhairt ann an 2015 airson Junts per Sì, iomairt neo-eisimeileachd Chatalòinia is chaidh a thaghadh mar neach-labhairt Pàrlamaid Chatalòinia ann an 2018.

A rèir WhatsApp chaidh a fhòn-làimh a ruathar le bathar-foill o chompanaidh a nì feall-shireadh airson riaghaltasan mar, a-rèir choltais, Meagsago is Saudi Arabia agus Torrent a' dèanamh a-mach gum bu stàit na Spàinne as coireach.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Leslie Hunter

B' e peantair à Baile Bhòid agus fear de na Dathaichean Albannach a bha ann an **George Leslie Hunter**.

Rugadh e ann am Baile Bhòid ach dh'imrich a theaghlach gu Calafòrnia ann an 1892. Dh'obraich e an sin mar dhealbhadair ach chaill e mòran obraichean anns a' chrith-thalmhainn Shan Francisco ann an 1906 is thill e gu Alba.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain