open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boulder, Colorado

'S e baile ann an Colorado, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am **Boulder**. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 97,385 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1,655m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1858.

## Daoine Ainmeil
* Scott Carpenter: (1925-2013), speuradair Aimeireaganach.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Dushanbe, Taidigeastàn
*  Jalapa, Niocaragua
*  Lhasa, Tibet, An t-Sìn
*  Ciudad Mante, Meagsago
*  Yamagata, An t-Seapan
*  Yateras, Cùba
*  Kisumu, A' Cheinia

## Ceanglaichean a-mach
*  bouldercolorado.gov

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean Colorado
Soillse

Is e com-pàirteachas rannsachaidh a tha ann an **Soillse** a tha a' toirt còmhla Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (gu h-àraidh Sabhal Mòr Ostaig), Oilthigh Obar Dheathain, Oilthigh Ghlaschu is Oilthigh Dhùn Èideann.  Tha e gu h-àraid a’ dèanamh rannsachaidh air cor na Gàidhlig, airson ’s gum bi seo ’na bhun-stéidh air polasaidhean aig an Riaghaltas is eile a bheireas taic dhan chànan.

B’ e Rob Dunbar a’ chiad phroifeasair agus ceannard aig Soillse 2010-2013.  Thòisich Conchúr Ó Giollagáin mar phroifeasair agus ceannard sa Ghiblean 2014.

Chaidh Soillse a stèidheachadh mar ghoireas rannsachaidh aig ìre ro-innleachd a bhiodh comasach air fianais, dearbhadh agus tuigse fhreagarrach a thoirt do phoileasaidhean poblach a bhiodh air an dealbhachadh airson ath-nuadhachadh a thoirt air cor na Gàidhlig ann an Alba san latha an-diugh agus san àm ri teachd.

## Amasan
Tha Soillse a’ toirt còmhla ghoireasan rannsachaidh agus chomasan rannsachaidh airson nam prìomh amasan seo:
* Comasan rannsachaidh aig ìre eadar-nàiseanta a bheir taic agus stiùireadh do phoileasaidhean cànain aig ìre nàiseanta agus ionadail agus a chuireas taic ri oidhirpean airson ath-bheothachadh a thoirt air cànan is cultar nan Gàidheal;
* Lìonradh a chruthachadh ann an Alba a tha a’ ceangal luchd-rannsachaidh is eòlaichean le comasan sònraichte ann an cuspairean Gàidhlig an latha an-diugh ri luchd-eòlais a tha a’ rannsachadh mhion-chànanan aig ìre eadar-nàiseanta.

## Cuspairean Rannsachaidh
* Gàidhlig na cànain teaghlaich agus coimhearsnachd
* Gàidhlig ann am foghlam
* Poileasaidhean poblach ceangailte ri ath-bheothachadh na Gàidhlig.

Cuide ri pròiseactan air corpas na Gàidhlig agus ionnsachadh na Gàidhlig, tha Soillse an sàs gu mór ann am Pròiseact Rannsachaidh Gàidhlig nan Eilean, le toraidhean gu bhith a’ tighinn a-mach tràth ann an 2018.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìnn Soillse
* BBC: Naidheachdan: UHI a’ cur Àrd-Ollamh Rannsachaidh na Gàidhlig an dreuchd (2014-03-28)

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Aspen, Colorado

'S e baile ann an Colorado, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Aspen**.   Anns a’ bhliadhna 2010 bha 6,658 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 2,579m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1879.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Canfranc, An Spàinn
*  Chamonix, An Fhraing
*  Davos, An Eilbheis
*  Garmisch-Partenkirchen, A' Ghearmailt
*  Queenstown, Sealainn Nuadh
*  San Carlos de Bariloche, An Argantain
*  Shimukappu, An t-Seapan

## Ceanglaichean a-mach
*  www.aspenpitkin.com

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean Colorado
Halafacs

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn Alba Nuadh a tha ann an **Halifax Regional Municipality**, ainm goirid: **Halafacs**.  Tha e suidhichte san àirde a deas na mòr-roinne.

Anns a’ bhliadhna 2024 bha 417,847 duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile Halifax.

## A' Ghàidhlig
Tha Sgoil Ghàidhlig an Àrd-bhaile a' ruith chlasaichean Gàidhlig ann an Halafacs. Tha cùrsaichean sa Gàidhlig aig an àrd-sgoil Citadel High cuideachd.

## Daoine ainmeil
Rugadh Ty Olsson, cleasaiche, ann an Halafacs 28 am Faoilleach 1974.

## Bailtean Co-Cheangailte
* Norfolk (Bhirginia)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Sgoil Ghàidhlig an Àrd-bhaile (Sgoil Ghàidhlig ann an Halafacs.)

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile nan Gall, Alba Nuadh

'S e bhaile na mòr-roinn Alba Nuadh, Canada a tha ann an **Baile nan Gall** (Beurla: “*Englishtown*”). Anns a’ bhliadhna 2006 bha -- duine a’ fuireach anns an bhaile. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh

Tha **Siorrachd Inbhir Nis** ann an Alba Nuadh air Eilean Cheap Bhreatainn. Se Inbhir Nis am prìomh-bhaile.

## Bailtean
* Còbh a' Phlàstair
* Hogomah
* Port Hawkesbury

## Ainmean Gaidhlig
    Aberdeen, Nova Scotia Abaireadhain
    Ainslie Glen - Gleann nam Màgan
Alba, Alba Nuadh
    Blues Mills - Muilnean Clann 'ic Ghilleghuirme
    Brook Village – Baile Beag na h-Aibhne
    Chimney Corner Cùil an t-Simileir
    Colindale - Màbu Bheag
   Creignish Creiginnis
    Craigmore, Nova Scotia A' Chreag Mhór, Alba Nuadh
    Dunvegan, Nova Scotia Dùn Bheagan, Alba Nuadh
    Glencoe Gleann Comhainn
    Glendale Bràigh na h-Aibhneadh
    Glendale Gleann Dail
    Glenville An Gleann Dubh
    Harbour View Sealladh a' Chalaidh
    Inverness - An Sìthean
    Iron Mines - Cnoc an t-Sìthein
    Judique called Big Judique Siudaig Mhór
    Kingsville Baile an Rìgh
    Kingsville Bràigh Na h-Aibhneadh
    Lake Ainslie Loch Ainslidh
    Little Judique Siudaig Bheag
    Long Point An Rubha Fada
    Margaree Forks Bruach na h-Aibhne
   Margaree Harbour Acarsaid Mhargaraidh
    Melford Crìochan Bràigh na h-Aibhne
    New Town Am Baile Ùr
    Port Hastings - Còbh a' Phleasdair
    Port Hood was originally named for Captain Chestico Seastago
    Queensville is known as ´The Ridge´ An Rids
    Riverville An Abhainn Dubh
    Scotsville Bun na h-Aibhne
    Skye Glen Gleann nan Sgìtheanach
    Strathlorne Srath Lathurna
    St. Rose Na Ponaichean
    S W Mabou Màbu An Iar-dheas
    S W Margaree Bràigh na h-Aibhne
    "The Bridge" at Mabou (literally 'the Bridge') An Drochaid
    Trout River Abhainn nam Breac
    West Mabou Màbu an Iar
    Whycocomagh Hogomah

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Siorrachd Bhioctoria

Tha **Siorrachd Bhioctoria** ann an Alba Nuadh. Se Badaig am prìomh-bhaile.

## Bailtean
* Badaig
* Beinn Bhreagh

## Ainmean Gaidhlig
    Baddeck Badaig
    Barra Glen An Gleann Mór
    Bay St. Lawrence Bàgh Labhruinn
    Boularderie Island An t-Eilean Mòr, Alba Nuadh
    Cain's Mountain Beinn Nan Leòdhasach
    Cape North Ceap Nòr
    Dingwall Inbhir Pheofharain, Alba Nuadh
    Englishtown Baile nan Gall, Alba Nuadh
    Englishtown Ferry Aiseag Baile Nan Gall
    Estmere Eastaimìr
    French River Abhainn nam Frangach, Siorrachd Bhioctoria
    Gillis Point Rubha Nan Giolasach
    Goose Cove Còbh Anndra
    Grass Cove Còbh An Fheòir
    Hazeldale Dail A' Challtaine
    Indian Brook Abhainn a' Chùbair
    Iona Sanndraigh
    Jamesville Baile Sheumais
    Jersey Cove Còbh Dhauphine
    Little Narrows An Caolas Beag, Siorrachd Bhioctoria
    Lower Washabuck Uaiseabuc Ìosal
    MacKinnon's Harbour Intreabhal Chloinn'ic Fhionghain
    Middle River An Abhainn Mheadhanach
    Neil's Harbour Acarsaid Nìll
    North Gut An Gut-a-Tuath
    North River Bridge Drochaid na h-Aibhne Tuath
    North Shore An Cladach-a-Tuath, Siorrachd Bhioctoria
    Ottawa Brook An Acarsaid
    Red Point An Rubha Dearg
    Rooster Hill Cnoc a' Choilich
    Skir Dhu Sgeir Dhubh
    South Haven An Acarsaid-a-Deas, Siorrachd Bhioctoria
    South Cove An Camus A Deas
    South Gut An Gut-a-Deas
    St. Ann's Baile Anna
    St. Ann's Bay Bàgh Ban-Naomh Anna
    Tarbot Tairbeart
Tarbotvale Gleann an Tairbeirt
    Upper Washabuck Uaiseabuc Àrd
    Washabuck Uaiseabuc
    Washabuck Bridge Drochaid Uaiseabuc
    West Tarbot Tairbeart An Iar
    White Point An Rubha Geal
    Wreck Cove Camus na Luinge Briste

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Siorrachd Annapolis

Tha **Siorrachd Annapolis** ann an Alba Nuadh. Se Annapolis Royal am prìomh-bhaile.

## Bailtean
*Annapolis Royal
*Baile na Drochaide
*Middleton
*Lawrencetown
*Kingston
*Port Rìoghail

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd Shelburne

Tha **Siorrachd Shelburne** ann an Alba Nuadh. Se Shelburne am prìomh-bhaile.

## Bailtean
* Clark's Harbour
* Lockeport, Alba Nuadh

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd na Banrìghinn

Tha **Siorrachd na Banrìghinn** ann an Alba Nuadh. Se Liverpool am prìomh-bhaile.

## Bailtean
* Bang's Falls, Nova Scotia
* Beach Meadows, Nova Scotia
* Bristol, Nova Scotia
* Brookfield Mines, Nova Scotia
* Brooklyn, Queens County, Nova Scotia
* Buckfield, Nova Scotia
* Caledonia, Nova Scotia
* Charleston, Nova Scotia
* Chelsea, Nova Scotia
* Eagle Head, Nova Scotia
* East Berlin, Nova Scotia
* East Port Medway, Nova Scotia
* East Side Port l'Hébert, Nova Scotia
* Greenfield, Queens County
* Harmony Mills, Nova Scotia
* Hibernia, Nova Scotia
* Hunt's Point, Nova Scotia
* Kempt, Nova Scotia
* Labelle, Nova Scotia
* Low Landing, Nova Scotia
* Medway, Nova Scotia
* Middlefield, Nova Scotia
* Mill Village, Nova Scotia
* Milton, Nova Scotia
* Molega, Nova Scotia
* Mount Pleasant, Queens, Nova Scotia
* New Grafton, Nova Scotia
* North Brookfield, Nova Scotia
* Northfield, Queens, Nova Scotia
* Pleasantfield, Nova Scotia
* Port Joli, Nova Scotia
* Port Medway, Nova Scotia
* Port Mouton, Nova Scotia
* Riversdale, Region of Queens Municipality
* Sandy Cove, Queens, Nova Scotia
* South Brookfield, Nova Scotia
* South West Port Moulton, Nova Scotia
* Summerville Beach, Nova Scotia
* Summerville Centre, Nova Scotia
* Wellington, Queens, Nova Scotia
* West Berlin, Nova Scotia
* Western Head, Nova Scotia
* Westfield, Nova Scotia
* White Point, Queens, Nova Scotia
* Whiteburn Mines, Nova Scotia

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd an Rìgh

Tha **Siorrachd an Rìgh** ann an Alba Nuadh. 

## Bailtean
*Aylesford
*Bearaig
*Canning
*Cornwallis Square
*Greenwood
*Kentville
*Kingston
*New Minas
*Port Williams
*Wolfville

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd Hants

Tha **Siorrachd Hants** ann an Alba Nuadh. 

## Bailtean
*Hantsport
*Windsor, Alba Nuadh

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd a' Mhainisdeir

Tha **Siorrachd a' Mhainisdeir** (Beurla: Guysborough County) ann an Alba Nuadh. Se Baile Mhainisdeir am prìomh-bhaile.

## Bailtean
* Baile Mhainisdeir
* Mulgrave

## Ainmean sa sgire
* Bay of Canso - Bàgh Chanso
* Baile Chanso
* Baile Mhainisdeir neo Baile a' Mhainisdeir (Guysborough)
* Baile nan Èireannach (Erinville)
* Bun a' Chailleinn
* Cailleann
* Camus an Tuirc-nimhe (Aulds Cove)
* Gleann na Ròmanach
* Gleann Eilg (neo Na Forcaichean)
* Goisein
* Loch nan Ochd Innsean
* Tuineachadh nan Camshronach
* Giant's Lake - Loch an Fhamhair
* New Town - Am Baile Ùr
* "The bridge of the little old woman" - Drochaid Na Cailleachaig

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd Digby

Tha **Siorrachd Digby** ann an Alba Nuadh. Se Digby, Alba Nuadh am prìomh-bhaile.

## Clachan
* Freeport, Alba Nuadh
* Tiverton, Alba Nuadh
* Westport, Alba Nuadh
* Weymouth, Alba Nuadh

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd Cholchester

Tha **Siorrachd Cholchester** ann an Alba Nuadh. 'S e **Siorrachd Dhùn Chamuluis** an t-ainm aice sa Gàidhlig cuideachd. 'S e Stewiacke agus Truro na prìomh-bhailtean.

## Bailtean
* Abhainn a' Bhradain
* Cnoc a' Bhìobaill
* Stewiacke
* Tatamagouche
* Truro

### Bailtean eile
*Acadia Mines
*Alton, Alba Nuadh
*Balmoral Mills
*Barrachois, Siorrachd Colchester
*Bass River, Nova Scotia
*Bayhead, Nova Scotia
*Beaver Brook, Nova Scotia
*Belmont, Alba Nuadh
*Black Rock, Colchester County
*Brentwood, Alba Nuadh
*Brookfield, Nova Scotia
*Brule, Alba Nuadh
*Burnside, Colchester County
*Camden, Alba Nuadh
*Carrs Brook
*Castlereagh, Nova Scotia
*Central New Annan
*Clifton, Nova Scotia
*Cloverdale, Nova Scotia
*Coldstream, Nova Scotia
*Cove Road, Nova Scotia
*Debert
*Denmark, Nova Scotia
*Earltown
*East Earltown
*East Mines Station
*East Stewiacke
*East Village, Nova Scotia
*Economy, Nova Scotia
*Five Houses, Colchester County
*Five Islands, Nova Scotia
*Folly Lake, Nova Scotia
*Folly Mountain
*French River, Colchester County
*Gays River
*Glenholme
*Great Village
*Green Creek, Nova Scotia
*Green Oaks, Nova Scotia
*Greenfield, Colchester County
*Harmony, Alba Nuadh
*Hilden, Alba Nuadh
*Kemptown, Alba Nuadh
*Lanesville, Alba Nuadh
*Little Bass River, Alba Nuadh
*Little Dyke
*Londonderry, Alba Nuadh
*Lornevale
*Lower Debert
*Lower Economy
*Lower Onslow
*Lower Pleasant Valley
*Lower Truro
*Lynn, Alba Nuadh
*Manganese Mines
*Masstown
*McCallum Settlement
*Middle Stewiacke
*Montrose, Alba Nuadh
*Newton Mills
*North Earltown
*North River, Alba Nuadh
*Nuttby, Alba Nuadh
*Old Barns
*Oliver, Alba Nuadh
*Onslow, Alba Nuadh
*Otter Brook, Alba Nuadh
*Pine Grove, Colchester County
*Pleasant Hills, Alba Nuadh
*Pleasant Valley, Colchester County
*Portapique
*Princeport
*Riversdale, Colchester County
*Salmon River, Colchester County (community)
*Sand Point, Colchester County
*Sheepherders Junction
*Shubenacadie East
*South Branch, Alba Nuadh
*Tatamagouche Mountain, Nova Scotia
*The Falls, Alba Nuadh
*Union, Alba Nuadh
*Upper Economy
*Upper Onslow, Alba Nuadh
*Upper Stewiacke
*Valley, Alba Nuadh
*West New Annan
*West St. Andrews
*Wittenburg, Alba Nuadh

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil na Siorrachd

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd Cheap Bhreatainn

**Siorrachd Cheap Bhreatainn** neo **Roinn Bheag Ionadail Cheap Bhreatainn** (Beurla: Cape Breton County, Nova Scotia)

## Bailtean
* Bridgeport
* Catalone
* Dominion
* Drochaid Albert/Albert Bridge
* Enon
* Gabarus
* Gardiner Mines
* Louisbourg
* Main-à-Dieu
* New Dominion

## Ainmean Gaidhlig
    Castle Bay, Nova Scotia Bàgh a' Chaisteil, Alba Nuadh
    Beaver Cove Còbh a' Bhìobhair
    Benacadie Pòn na Maiseadh
    Benacadie West Pòn na Maiseadh an Iar
    Big Beach, Nova Scotia An Tràigh Mhór, Alba Nuadh
    Benacadie Glen Gleann Na Maiseadh
    Ben Eoin Beinn Eòin
    Big Pond Am Pòn Mòr
    Big Pond Centre Teis-Meadhon a' Phòin Mhòir
    Big Ridge An Druim Mòr
    Birch Grove Doire na Beithe
    Black Brook An t-Allt Dubh
    Blackett´s Lake Loch Bhlackett
    Boisdale, Nova ScotiaBaghasdal, Alba Nuadh
    Canoe Lake Loch na Curaich
    Christmas Island, Nova Scotia Eilean na Nollaig
    Cooper´s Pond Pòn a´ Chùbair
    Dutch Brook Allt an Duitsich
    East Bay Bàgh na h-Àird' an Ear
    Edwardsville Baile Ìomhair
    Fortress of Louisbourg Dùn nam Frangach
    French Road Rathad nam Frangach
    Frenchvale Baile nam Frangach
    George's River Abhainn Sheòrais
    Gillis Lake Loch a' Ghilliosaich
Glace Bay Glasbaigh
    Grand Lake Road Rathad an Loch Mhòir]
    Grand Mira North A' Mhira Mhór a Tuath
    Grand Mira South A' Mhira Mhór a Deas
    Grand Narrows An Caolas Mór
Hillside An Leathad
    Irish Cove Camus nan Éireannach
    Irishvale Baile nan Éireannach
    Ironville Baile Iarainn
    Islandview Sealladh An Eilein
    Little Pond Am Pòn Beag
    Long Island An t-Eilean Fada
    McAdam's Lake Loch 'ic Eamoinn
    Marion Bridge Drochaid Mhira
    Middle Cape An Rudha Meadhanach
    Mill Creek Allt a´ Mhuilinn
    Millville Baile a´ Mhuilinn
    Mira Gut Gut Mhira
    Mira Road Rathad na Mira
New Aberdeen, Nova Scotia New Aberdeen, Alba Nuadh
    New Victoria Bhioctoria Ùr
   New Waterford Portlairge Ùr
    North Sydney Suidni a Tuath
    North West Arm Muir-Ghobhal Taobh an Iar-thuath
    Northside East Bay Taobh Tuath Bàigh an Iar
    Pipers Cove Còbh Nam Pìobairean
    Point Aconi Rubha Aconi]
    Point Edward Rubha Ìomhair
    Port Caledonia Port na h-Albann
    Round Island An t-Eilean Cruinn
    Scotch Lake Loch nan Gàidheal
    Scotchtown Baile nan Gàidheal
    Shunacadie (literally "The Harbour") An Acarsaid
    South Bar An t-Òs a Deas
    South Head An Ceann a Deas
    Southside Boularderie Boularderie Taobh a Deas
    St. Andrew's Channel Caolas Naoimh Anndra
    Sydney Suidni
    Sydney Forks Forcaichean Baile Shuidni
    Sydney Mines Méinnean Baile Shuidni
    Sydney River Abhainn Shuidni
    Tower Road Rathad An Tùir
    Upper North Sydney Bràigh Suidni A Tuath
    Victoria Mines Méinnean Bhioctoria
    Westmount A' Bheinn an Iar
   

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Siorrachd Antigonis

Tha **Siorrachd Antigonis** ann an Alba Nuadh. Se Antigonis am prìomh-bhaile.

## Bailtean
* Antigonis neo Am Baile Mòr
* Havre Boucher

## Ainmean Gaidhlig
* An Abhainn Bheag (Bayfield)
* Abhainn Sheumais
* Acarsaid Antaiginis
* Allt a' Bhraoidhearlaidh
* Allt an Doctair
* Allt 'ic Àra (McArras Brook)
* Àrasaig
* Baile an Fhraoich
* Baile nan Granndach
* Baile Mhoirein
* Baile Sheòrais
* Bràigh na h-Aibhne Deas
* Bun na h-Aibhne Deas
* Ceap Sheòrais 
* Cill Rìmhinn
* Coille an Daigeir
* An Daigear (Caledonia Mills)
* Dail Chluaidh
* Na Forcaichean (Addington Forks) 
* Gleann Ailpein
* Gleann an Locha
* Gleann Uige (Pleasant Valley)
* Lochabar
* Lochabar an Iar
* Lochabar a Tuath
* Loch a' Chopair
* Loch a' Ghaspereaux (Ashdale)
* An Loch Mòr (St. Joseph)
* A' Mhaise Mhór
* Mòrar
* Muileann an Fhrisealaich
* Rubha Uilleim Rudha Uilleim
* An Tobar Shalainn

    Beaver Meadow Lòn a´ Dòbhrain Duinn
    Beaver Mountain Beinn a´ Bhìobhair
    Beech Hill Cnoc a´ Bhidse
    Beauly A´ Mhanachainn
    Black Avon An Abhainn Dubh
    Croft Croit
    Dunmore An t-Allt Mór
    Fraser´s Grant Grannd Nam Frisealach
    Glen Bard Gleann a´ Bhàird
    Glen Road Rathad a´ Ghlinne
    Glenroy Gleann Ruaidh
    Lanark Lannraig
    Loch Katrine Am Bràigh Àrd
    Maryvale Allt A' Mheiligein
    Meadow Green A' Mhaise Uaine
    South River Abhainn-a-Deas
    The Keppoch A' Cheapach
    West River An Abhainn An Iar

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd Chumberland

Tha **Siorrachd Chumberland** ann an Alba Nuadh. Se Amherst am prìomh-bhaile.

## Bailtean
* Amherst
* Fuarain Saillteach
* Oxford
* Parrsboro
* Springhill

## Clachan
* Pugwash, Alba Nuadh
* River Hebert, Alba Nuadh

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd Phiogto

Tha **Siorrachd Phiogto** ann an Alba Nuadh. Se Baile Phiogto am prìomh-bhaile.

## Bailtean
* Baile an Iar
* Baile na Stàilinn
* Glaschu Ùr
* Méinnean na h-Albann
* Baile Phiogto

## Ainmean Gàidhlig
* Abar Chrombail (Abercrombie)
* An Abhainn Charibou (Caribou River)
* An Abhainn Dubh (Black River)
* Abhainn Eòin (River John)
* Abhainn an Fhrangaich (French River)
* an Abhainn Mhór (East River of Pictou)
* Abhainn an t-Sùtharlanaich (Sutherlands River)
* Achadh a' Chùirn (Rockfield)
* An Acarsaid Bheag (Little Harbour)
* Àite an Luchd-Àiteachaidh (Pictou Landing)
* Allt a' Ghuail (Coalburn)
* Allt an Leòmhainn (Lyons Brook)
* Allt a' Mhadaidh Ruaidh (Fox Brook)
* Allt a' Mhuilinn (Millbrook)
* Àrd Nis (Ardness)
* Am Bràigh Grianach (Sunny Brae)
* Baile a' Mhuilinn (Millsville)
* Baile 'ic Choinnich (Kenzieville)
* Baile na h-Innse (Meadowville)
* Beinn 'ic Gille Anndra (Anderson Mountain)
* Beinn nam Mathanach (Scotsburn)
* Beinn Thòmais (Mount Thom)
* Beinn Uilleim (Mount William)
* Bràigh a' Chladaich (Braeshore)
* Bràigh na h-Aibhneadh (Riverton)
* A' Chreag (Rocklin)
* An Cnoc Gorm (Greenhill)
* Cnoc nan Albannach (Scotch Hill)
* Cnoc a' Chrithinn (Poplar Hill)
* Cnòideart (Knoydart)
* Eilean Phiogto (Pictou Island)
* Fuarain Saillteach (Salt Springs)
* Gàradh Edein (Garden of Eden)
* Geàrr-loch (Gairloch)
* Geàrr-loch Ùr (New Gairloch)
* Gleann Comhann (Glencoe)
* Gleanna Gàradh (Glengarry)
* Lathurna (Lorne)
* Lios Mór (Lismore)
* Luirg Ùr (New Lairg)
* A' Mhorfhaich (Lovat)
* Oir na Mara (Waterside)
* Rudha a' Bhrùnaich (*sic*) (Browns Point)
* An Srath (Thorburn)
* Stéisean Abhainn Dail (Avondale Station)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh

Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Lakewood, Colorado

'S e baile ann an Colorado, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Lakewood**. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 142,980 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1,682m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1889.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Chester, Sasainn
*  Portsmouth, Sasainn
*  Sutherland Shire, New South Wales, Astràilia
*  Stade, A' Ghearmailt

## Ceanglaichean a-mach
*  www.lakewood.org

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean Colorado
Gàidhlig Chanada

'S cànan Gàidhlig a th' ann an **Gàidhlig Chanada** neo **A' Ghàidhlig Chanèideanach**, **Gàidhlig Cheap Bhreatainn**.

## Luchd na Gàidhlig Chanada

Chaochail Jean NicÌomhair, an neach-labhairt a rugadh is a thogadh leis a' Ghàidhlig ann an Quebec ann an 2020.

## Dualchainnt

### Far-ainmean
* An t-Seann Dhùthaich - i.e. Alba, is a' Ghàidhealtachd.
* Cainnt mo Mhàthar - i.e. Gàidhlig

## Ainmean
### Ainmean Eilean Cheap Breatainn
* Broad Cove: *An Caolas Leathann*
* Glendale: *Bràigh na h-Aibhneadh*
* Inverness: *Baile Inbhir Nis* or *An Sithean*
* Judique: *Siùdaig Mhór*
* Mabou: *Màbu* or *An Drochaid*
* Southwest Margaree: *Bràigh na h-Aibhne*
* Whycocomagh: *Hogamah*
* Baddeck: *Badaig*
* Iona: *Sanndraigh*
* The North Shore: *An Cladach a Tuath*
* St Ann's: *Baile Anna*
* Englishtown: *Baile nan Gall*
* Christmas Island: *Eilean na Nollaig*
* Big Beach: *An Tràigh Mhòr*
* Grand Mira: *A' Mhira Mhòr*
* Big Pond: *Am Pòn Mòr*
* Loch Lomond: *Loch Laomainn*
* Marion Bridge: *Drochaid Mhira*
* Sydney: *Baile Shidni*
* Grand River: *Abhainn Mhòr*
* Port Hastings: *Còbh a' Phlàstair*
* Port Hawkesbury: *Baile a' Chlamhain* or *An Gut*

### Ainmean Tìr Mór na h-Albann Nuaidh
* Am Baile Beag, neo Glaschu Nuadh (Beurla: *New Glasgow*)
* Am Baile Mòr, neo Antigonis (Micmac: *Nalegitkoonecht*?)
* Àrasaig
* Halafacs (Beurla: *Halifax*)
* Loch an Fhamhair (Beurla: *Giant's Lake*)

### Àiteachan eile ann an Canada
* Siorrachd Gleanna Garadh (Beurla: *Glengarry County*) 
* Siorramachd Bhruis (Beurla: *Bruce County*)
* Alba Nuadh, neo Alba Ùr (Laideann: *Nova Scotia*)
* Talamh Ùr is Labrador, neo Talamh an Èisg is Labrador (Laideann: Terra Nova*; [[Portagailis]]: *Lavrador*)
* [[Eilean Eòin]] (Beurla: *Prince Edward Island*)
* An Tuirc, Eilean a' Phrionnsa (Beurla: *Lewes*)
* [[Calgary|Calgarraidh neo Cala Ghearraidh]] (Beurla agus [[Fraingis]]: *Calgary'')
* Steòrnabhagh, Cuibèg

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Canada
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Siorrachd Richmond

Tha **Siorrachd Richmond** ann an Alba Nuadh. 

## Bailtean
* Arichat
* Baile Naoimh Pheadair

## Ainmean Gàidhlig
* Abhainn a' Bhradain (Salmon River)
* Abhainn nan Àrosach a Deas (Lower River Inhabitants)
* Ceann Bharraidh (Barra Head)
* Còbh an Fheòir (Hay Cove)
* Còbh an t-Saighdeir (Soldiers Cove)
* Dùn Deagh (Dundee)
* Na h-Eileanan Dearga (Red Islands)
* Flambus (Framboise)
* Loch Laomainn (Loch Lomond)
* Loch Uidhist (Loch Uist)
* An t-Òban (Oban)
* Struighlea (Stirling)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Na Forcaichean

*Is docha tha sibh a' lorg [[Gleann Eilg, Alba Nuadh|Gleann Eilg]] (na Forcaichean)*

Tha **na Forcaichean** (Beurla: *Addington Forks*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. Tha ainm Beurla bho Henry Addingon, priomh mhinisteir Breatannach 



Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An Abhainn Bheag, Siorrachd Antigonis

Tha **An Abhainn Bheag** (Beurla: *Bayfield*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 



Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Allt a' Bhraoidhearlaidh

Tha **Allt a' Bhraoidhearlaidh** (uaireannan "Allt a' Bhrierlidh" (sic); Beurla: *Brierly Brook*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Dail Chluaidh, Siorrachd Antigonis

Tha **Dail Chluaidh** neo **Dail a' Chluaidh** (Beurla: *Clydesdale*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Mòrar, Siorrachd Antigonis

: *Is dòcha thu sireadh [[Mòrar]], Loch Abar, Alba.*
Tha **Mòrar** (Beurla: *Morar*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Havre Boucher

Tha **Havre Boucher** ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Allt an Dotair

Tha **Allt an [[Dotair]]** neo **Allt an Doctair** (Beurla: *Doctor's Brook*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 

Tha an ainm fhèin a' tighinn bho Dr Alasdair MacDhòmhnaill, a' chiad dotair a bha ann an Siorrachd Antigonis.



Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An Tobar Shalainn

*Cleachdaidhean eile aig [[Salt Springs, Alba Nuadh]]*

Tha **An Tobar Shalainn** (Beurla: *Saltsprings*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Sanndraigh, Alba Nuadh

Tha **Sanndraigh** (Beurla: *Iona*) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. 

Tha taigh-tasgaidh, Baile nan Gàidheal, an seo.

Tha Sgoil Mhic Fhraing a'Chaolais ann, sgoil a tha a’ teagasg bho bhun-sgoil gu ìre 12.  Tha Gàidhlig air a bhith ga teagasg innte bho 1996.  An-dràsta, tha cothrom aig a’ chloinn Gàidhlig a ionnsachadh mar dàrna cànan bho ìrean 4 gu 9.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Highland Village Museum/An Clachan Gàidhealach

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Ceap Nòr

Tha **Ceap Nòr** (Beurla: *Cape North*) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Inbhir Pheofharain, Alba Nuadh

Tha **Inbhir Pheofharain** (Beurla: *Dingwall*) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Gleann an Locha

Tha **Gleann an Locha** (Beurla: *Lakevale*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An Gut a Tuath

'S e bàgh ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh a tha anns **An Gut a Tuath** (Beurla: *North Gut*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Camas na Luinge Briste

Tha **Camas na Luinge Briste** neo **Còbh na Luinge Briste** (Beurla: *Wreck Cove*) neo **Còbh na Reag** ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh.

## Ceanglaichean a-mach
* Youtube/An Drochaid Eadarainn: A’ Gabhail an Fhuinn, Dòmhnall Moireasdanach (Donaidh mac Iain Alastair Iain), Còbh na Reag, a’ gabhail sailm ann an 1988

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Bàgh Labhrainn

Tha **Bàgh Labhrainn** (Beurla: *Bay St Lawrence*) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. ’S ann baile beag a th' ann, agus tha a' mhór-chuid de muinntir sloichd nan Gàidheal. Thàinig grunn tealghlaichean ás Rubh' Dubhach ’sa 1960s agus ’70s a fhuirich ann am Bàgh Labhrainn. Tha iasgach am prìomh-chosnadh mar móran bailtean eile air costa a tuath Cheap Breatainn. Altraimidh am baile acarsaid ris an ainm "Deadman's Pond", far a tha cidhe mhór suidhichte.

Smaoinichidh cuid gun robh Leif Erikson a' fuireach an seo.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
An t-Eilean Mòr, Alba Nuadh

'Se eilean faisg air Eilean Cheap Bhreatainn a tha ann **An t-Eilean Mòr** (Beurla: *Boularderie Island*, Fraingis *Île Boularderie*). Tha an t-eilean ann an Siorrachd Bhioctoria agus Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh. 

Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Acarsaid Nìll

Tha **Acarsaid Nìll** (Beurla: *Neil's Harbour*) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. Tha an ainm a' tighinn bho Niall MacGillfhinnein.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile Anna

Tha **Baile Anna** (Beurla: *St Anns*) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. Tha Colaisde na Gàidhlig an seo.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Crotal

'S e **crotal** fàs-bheairt prìomhadail a tha na cho-aonachadh
co-bheathachail de fungas agus companach
foto-cho-churach, mar as trice lìrean (iolra: crotail).

Tha morf-eòlas, beò-eolas, agus bith-cheimigeachd nan crotal gu
math difirte bho na th' aig an fhungas agus an lìrean.

Gheibhear crotail ann am farsaingeachdan iomallach, mar tundra
Arctaig agus fàsaichean teth, agus tha iad gu math
cumanta a' fàs air clachan agus stocan is meuran craoibh
air feadh an t-saoghail.

### Diofar seòrsa crotail:

* crotal ceann-phrìne (*Chaenotheca brunneola*)
* crotal coille (*Lobaria pulmonaria*)
* crotal còinnich (*Cladonia spp.*)
* crotal corcra cupanach (*Cladonia coccifera*)
* crotal dubh (*Hypogymnia physodes*)
* crotal geal (*Ochrolechia parella*)
* crotal litreach (*Graphis scripta*)
* crotal mall-fhàis (*Lecanora rupicola*)
* crotal oir-bhuidhe brù-bhreac (*Pseudocyphellaria crocata*)
* crotal sgèithe mogalach (*Parmelia sulcata*)
* crotal socaid (*Solorina saccata, S.spongiosa*)
* crotal stuic (*Cladonia botrytes*)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Leabhran air Crotail bho Dualchais Nàdar na h-Alba (Gàidhlig)

Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
The Doors

'S e còmhlan-ciùil gu math ainmeil à Na Stàitean Aonaichte a tha ann an **The Doors**. Nuair a thòisich iad ann an 1965 bha ceathrar ann, Jim Morrison, Ray Manzarek, John Densmore is Robby Krieger.

## Clàran

* *The Doors* (1967)
* *Strange Days* (1967)
* *Waiting for the Sun* (1968)
* *The Soft Parade* (1969)
* *Morrison Hotel* (1970)
* *L.A. Woman* (1971)
* *Other Voices* (1971)
* *Full Circle* (1972)
* *An American Prayer* (1978)

## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn oifigeil aig The Doors (Beurla)

Roinn-seòrsa:Còmhlain roc
Còinneach

'S e **còinneach** seòrsa lus beag bog anns a' chòmhlan Bryophyta, a
bhitheas a' fàs an cruth badan ìosal no bratan ann an àiteachan fliuch
is dubharach.

'S e lus prìomhadail neo-seòmrach a th' ann, gun flùraichean no sìolan,
a ghineas le spòran.

Thig mòine, sa mhòr-chuid, bho chòinneach a th' air
crìonadh. Cuideachd, bithear ga chleachdadh airson toiteadh uisge beatha.

Roinn-seòrsa:Luibhean
Lus

*Is docha tha sibh a' lorg [[Lus, Earra-Ghàidheal]]*

'S e **lus** no **luibh** fàs-bheairt ioma-ceallach anns an rìoghachd **Plantae**.

Tha na lusan a' gabhail a-steach lusan flùranach (flùraichean is craobhan), craobhan-durcain, rainich, còinneachan, earbaill-eich agus caochladh lusan prìomhadail eile.

An crochadh air a' mhìneachadh, faodar lìrean (alga uaine) a mheasadh mar lusan cuideachd, an coimeas ri alga ruadh is donn, no fungas.

Bithidh a' mhòr-chuid a' cleachdadh foto-cho-chur a dhèanamh biadh bho shoillse na grèine.

Tha lusan cudromach mar bhiadh (gu h-àraid gràinean, measan is glasraich), cungaidhean-leighis, agus sgeadachadh.

'S e sgrùdadh saidheansail nan lus a tha ann an lus-eòlas.

## Ceanglaichean a-mach
* Lusan an Fhoghair *(bhideo fad 15:38 airson sgoiltean, le e-Stòras)*

*
Am Pòn Mòr

Tha **Am Pòn Mòr** (Beurla: *Big Pond*) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Gut Mhira

'S e baile beag ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh a th' ann an **Gut Mhira** (Beurla: *Mira Gut*).
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Obar Dheathain, Alba Nuadh

Tha **Obar Dheathain** (Beurla: Aberdeen) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh. Tha e eadar-dhealaichte bho Obar Dheathain Ùr ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Obar Dheathain Ùr, Alba Nuadh

Tha **Obar Dheathain Ùr** (Beurla: New Aberdeen) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh, faisg air Glasbaidh. Tha e eadar-dhealaichte bho Obar Dheathain ann an Siorrachd Inbhir Nis

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Pòn

Ann an Alba Nuadh, tha am facal **pòn** (Beurla: "pond") a' ciallachadh lochan, linne neo poll nadarra, neo fear a rinn le cinne-daoine. 

Roinn-seòrsa:Canada
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Nuaidh
Gut

'S e bun no beul na h-aibhne a tha ann ann **gut**, mar as àbhaist ann ann Alba Nuadh. Tha am facal seo a' dol à *gut* anns a' Bheurla.

## Eiseimpleirean
* An Gut-a-Deas
* An Gut-a-Tuath
* Gut Chanso neo Caolas Chanso
* Gut Mhira

Roinn-seòrsa:Canada
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Roinn-seòrsa:Muir
Còbh

Tha **còbh** a' ciallachadh acarsaid nadarra, camas neo bàgh seasgair.

## Alba
* Cove, Argyll
* An Còbh, na Crìochan, faisg air Inbhir Eigh
* Cove Bay, Obar Dheathain
* An Uaghaidh (Cove), faisg air Poll Iù

## Canada
### Alba Nuadh
* Còbh Anndra
* Còbh a' Bhìobhair
* Còbh Dhauphine (Jersey Cove)
* Còbh nan Èireannach
* Còbh an Fheòir, Siorrachd Bhioctoria
* Còbh an Fheòir, Siorrachd Richmond
* Còbh nam Frangach
* An Còbh Leathann
* Còbh na Luinge Briste
* Còbh nam Pìobairean
* Còbh a' Phlàstair (Port Hastings)

## Eirinn
* An Còbh, Eirinn, port eachdraidheil faisg air Corcaigh

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Roinn-seòrsa:Muir
Leòdhas agus na Hearadh

Ged a nach eil ainm no tiotal fa leth ann, 's ann air aon eilean a tha Leòdhas agus na Hearadh. Còmhla, is iad an t-eilean as motha ann an Alba. Is iad an treas eilean as motha anns h-Eileanan Breatainn às dèidh Breatann fhèin agus Èireann.

A rèir adhbharan eachdraidheil agus sòisealta, bhruidhnear air Leòdhas agus na Hearadh an diùgh mar eileanan fa leth:

* Leòdhas
* na Hearadh

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Rhuthun

Tha am baile **Rhuthun** ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 113 mi (182 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 175 mi (281 cilemeatair) bho Lunnainn. Ann an 2011 bha 5265 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 2195 (41.7%).

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych
Còbh nam Pìobairean

Tha **Còbh Nam Pìobairean** (Beurla: *Pipers Cove*) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Tatamagouche

Tha **Tatamagouche** ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Surf-bòrd

'S e bòrd fleòdraidh, fada is tana a tha ann am **surf-bòrd**. Cuidichidh e duine ri surfadh.

* bòrd-snàimh

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Spòrs
Samurai

Bha **Samurai** (Iapanais: 侍) na seòrsa àrmann neo ridire agus uaislean oighreachail armailteach a bha ann an Iapan.

Roinn-seòrsa:Iapan
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Bhacsaigh

**Bhacsaidh** neo **Bhacsaigh** (Sean Lochlannais *bakkis-ey*) :

* Bhacsaigh, Eilean Cearstaidh (Vacasay) faisg air Eilean Cearstaidh
* Bhacsaigh, Thearnatraigh (Vaccasay) faisg air Thearnatraigh
* Bhacsaigh, Loch Rog an iar (Vacsay) ann an Loch Rog an iar

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Eilean Bàn

**Eilean Bàn**:

* Eilean Bàn, Loch Aillse
* Eilean Bàn, Loch Katrine
* Eilean Bàn, Loch Mhòrair

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Eilean Glas

**Eilean Glas**:

*Eilean Glas, Sgalpaidh na Hearadh.

*Eilean Glas ann an Loch Crionan
*Eilean Glas ann an Loch Dhùn Bheagain
*Eilean Glas ann an Loch Fìne
*Eilean Glas ann an Loch Sgàbhaig

'S iomadh eileanan air a bheil an t-ainm Glas Eilean me:
* Glas Eilean ann an Loch Aillse

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Calbhaigh

**Calbhaigh**: trì eileanan, faisg air Uibhist a Deas.

*Calbhaigh, Caolas Èirisgeigh, eilean ann an Caolas Èirisgeigh
*Calbhaigh, aig beul de Loch Baghasdail, air a bheil Caisteal Chalbhaigh
*Calbhaigh, Loch Aineort

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Eilean Dubh

***Eilean Dubh***:

* Gu àbhaisteach, An t-Eilean Dubh, Ros is Cromba. Se àird a th'ann.

Eileanan ann an Alba:

*Eilean Dubh, Baile na Cill, eilean faisg air Baile na Cill, Diùranais, Cataibh
*Eilean Dubh, na Caoil Bhòdach
*Eilean Dubh, Loch Craignish, deas air an Òban, Earra-Ghàidheal.
*Eilean Dubh, an Linne Rosach
*Eilean Dubh, na h-Eileanan Samhraidh
*Eilean Dubh, dà eilean faisg air Eilean Earraid
*Eilean Dubh, innis beag ann an Loch Seile 
*Eilean Dubh, ceangailte ri Eilean Mòr, Loch Dhùn Bheagain aig an ìsle-mara.

*Eilean Dubh a' Chumhainn Mhòir, ann an Loch an Tairbeirt, Diùra
*Eilean Dubh Mòr, Linne Latharna 
*Eilean Dubh Beag Linne Latharna
*Eilean Dubh Beag, innis mu thuath Eilean Dubh ann an Loch Dhùn Bheagain.
*Eilean Dubh Mòr, ann an Loch Sgadabhagh, Uibhist a Tuath

*Dubh Eilean, mun iar Orasa

Bàta-aiseig:
**[[Eilean Dubh (bata)]]*, bàta-aiseig, a bha a' dol eadar Inbhir Nis is An t-Eilean Dubh.

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Eilean Mòr

**Eilean Mòr**:

Gu cumanta, cleachdar "Eilean Mòr" mar farainm, air an t-eilean as motha a-measg eileanan eile.

## Alba
### Sàl
* Eilean Mòr, na h-Eileanan Cròbhlainn aig na h-Eileanan Cròbhlainn
* Eilean Mòr, na h-Eileanan Loisgte, Linne Chluaidh
* Eilean Mòr, Enard Bay
* Eilean Mòr, na h-Eileanan Flannach, na h-Eileanan Flannach
* Eilean Mòr, Outer Hebrides, in the Outer Hebrides
* Eilean Mòr, Loch Suain, in the MacCormaig Isles
* Eilean Mòr, Loch Sunart
* Eilean Mòr, Loch Dhùn Bheagain, an t-Eilean Sgitheanach

### Bùrn
* Eilean Mòr, Loch Bhìollagain, ann an Ile
* Eilean Mòr, Loch Langabhat, Leodhas
* Rainis Eilean Mòr, Leodhas

### Eileanan eile
* Eilean Dubh Mòr, Linne Latharna
* Eilean Ruairidh Mòr in Loch Ma-ruibhe.

## Alba Nuadh
* An t-Eilean Mòr, Alba Nuadh (Boularderie Island)

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Liath Eilean

**Liath Eilean**:

* Liath Eilean, MacCormaig Isles
* Liath Eilean, Loch Fìne
* Liath Eilean, Loch Caolisport

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Baile nan Granndach, Alba Nuadh

Tha **Baile nan Granndach** (Beurla: *North Grant*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Uaiseabuc Àrd

Tha **Uaiseabuc Àrd** (Beurla: *Upper Washabuck*) ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Beinn Bhreagh

Tha **Beinn Bhreagh** ann an Siorrachd Bhioctoria, Alba Nuadh. Seo far an robh Alexander Graham Bell a' fuireach. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Gleann nam Màgan

Tha **Gleann nam Màgan** (Beurla: *Ainslie Glen*) ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Alba, Alba Nuadh

Tha **Alba** ann an Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Urras Iain Muir

’S e buidheann carthannais ann an Albainn a tha ann an **Urras Iain Muir** (gu neo-fhoirmeil sa Ghàidhlig: *Urras Sheonaidh a’ Mhonaidh*; Beurla: *John Muir Trust*).  Chaidh a stéidheachadh ann an 1883 mar bhuidheann ballrachd airson fearann fiadhaich a ghléidheadh.  Tha barrachd is 10,000 ball aige air feadh na Cruinne.

’S e obair, meanmna agus dìleab an fhir-gléidhteachais Iain Muir a tha a’ brosnachadh an Urrais.  Rugadh Iain Muir ann Dùn Barra ann an Lodainn an Ear sa bhliadhna 1838.  Chuir e an Sierra Club air chois ann an California ann an 1892, a tha a-nis ’na fhear de na buidhnean gléidhteachais as cudromaiche sna Stàitean Aonaichte.

Tha an t-Urras a’ cur air dòigh farpais sgrìobhaidh gach bliadhna, le duaisean airson Gàidhlig agus duaisean airson Beurla.

A bharrachd air sin, tha an t-Urras a’ toirt seachad teastanas airson obair spòrsail a’ buntainn ri àite fiadhaich: lorg, rannsachadh, gléidheadh agus roinneadh le daoine eile.  Tha Comunn na Gàidhlig a’ brosnachadh an Duais Iain Muir seo tro mheadhan na Gàidhlig gach bliadhna do sgoiltean agus òigridh, le taic bho NàdarAlba.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Urras Iain Muir - làrach-lìn oifigeil, sa Bheurla
** Eadar-ghluasad Ceart agus Àiteachan Fiadhaich [pdf]
** Duais Iain Muir [pdf]
** Mission: explore IAIN MUIR (Gàidhlig) [pdf]
** An exploration of crotal: lichens through the medium of Gaelic [pdf]

Roinn-seòrsa:Àrainneachd
Allt a' Bhàilidh

Tha **Allt a' Bhàilidh** (Beurla: *Bailey Brook*) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Abhainn Bhàrnaidh

Tha **Abhainn Bhàrnaidh** (Beurla: *Barney's River*) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba Nuaidh
Eilean Phiogto

Tha **Eilean Phiogto** (Beurla: *Pictou Island*) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
An t-Srùigh

'S e baile beag a tha anns an t-**Srùigh** (Beurla: *Struy*) aig ceann a tuath Srath Ghlais ann an Siorrachd Inbhir Nis. Nochdaidh an t-ainm mar **Sruidh** cuideachd. Tha e suidhichte timcheall air 15 cilemeatair iar-dheas air a' Mhanachainn, air an rathad gu Canaich. Tha an t-Srùigh suidhichte eadar dà abhainn, an Abhainn Ghlais is an Abhainn Farar (tha Drochaid na Srùigh a' dol tarsainn Abhainn Farar) is aig comar nan aibhnichean sin, tòisichidh Abhainn na Manachainn.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Gazetteer for Scotland (Fios agus mapaichean)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Baile na Stàilinn

Tha **Baile na Stàilinn** (Beurla: *Trenton*) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile an Iar

Tha **Baile an Iar** (Beurla: *Westville*) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh. Oifis a' Phuist, ann am Baile an Iar. Chaidh oifis a' phuist a thogail eadar 1904 agus 1916.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Aberaeron

Tha am baile **Aberaeron** ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 70.0 mi (112.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 183.3 mi (295.0 cilemeatair) bho Lunnainn. Ann an 2011 bha 1390 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1390 (59.9%).

Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceredigion
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Glaschu Ùr

Tha **Glaschu Ùr** (Beurla: *New Glasgow*) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Còbh an t-Saighdeir

Tha **Còbh an t-Saighdeir** neo **Camas an t-Saighdeir** (Beurla: *Soldier's Cove*) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Abhainn a' Bhradan

Tha **Abhainn a' Bhradan** (Beurla: *Salmon River*) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Allt an Leòmhainn

Tha **Allt an Leòmhainn** (Beurla: *Lyon's Brook*) ann an Siorrachd Phiogto, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Abaty Cwm-hir

Tha am baile **Abaty Cwm-hir** ann am Powys, a' Chuimrigh. Tha e 59.4&nbsp;mi (95.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 150.1&nbsp;mi (241.6 cilemeatair) bho Lunnainn. ann am 2011 bha 231 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 231 (12.1%).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Powys
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Aber-porth

Tha am baile **Aber-porth** ann an Ceredigion, a' Chuimrigh. Tha e 73.7&nbsp;mi (118.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 193.3&nbsp;mi (311.1 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 2293 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 1018 (44.4%); rugadh 57% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceredigion
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Kenosha, Wisconsin

'S e **Kenosha** an ceathramh baile as motha a tha ann an Wisconsin. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 99,218 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 184m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1835.

## Daoine Ainmeil
* Don Ameche, actair, (1908-1993)
* Mark Ruffalo, actair, (1967)

## Bailtean Co-cheangailte
* Cosenza, An Eadailt
* Douai, An Fhraing
* Quezon City, Na h-Eileanan Filipineach
* Wolfenbüttel, A' Ghearmailt

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* www.kenosha.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wisconsin
Foto-cho-chur

'S e **foto-cho-chur** an dòigh leis am bi lusan agus fàs-bheairtean eile ag iompachadh lùths solais, mar as trice bhon
ghrian, gu lùths ceimigeachd, agus a thasgadh an cruth moileciuilean gualuisge (mar eisimpleir, siùcaran).

Bithidh foto-cho-chur a' dèanamh nan gualuisgean tro cho-chur bho dà-ogsaid gualain agus uisge. Mar as trice, bithidh
foto-cho-chur a' dèanamh ogsaidean cuideachd agus is ann a foto-cho-chur a tha uile an ogsaidean anns an àile a' tighinn, fhad' s a bhitheas e a' gabhail dà-ogsaid gualain aisde.

Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas
Carbon dà-ogsaid

'S e co-thàthadh ceimigeach dèanta bho dà atam ogsaidean agus aon
atam gualain a tha ann an **carbon dà-ogsaid** (foirmle ceimigeach **CO<sub>2</sub>**) .

Gheibhear carbon dà-ogsaid gu nàdarrach mar ghas anns an àile, aig co-chruinneachdh de 400 pairtean sa mhillean (0.04%).

Bithidh lusan, algae, agus saidhean-bhitheagan a' cleachdadh foto-cho-chur a dh' iompachadh carbon dà-ogsaid agus
uisge, comhla ri lùths solais, gu carbohaidreatan agus
ogsaidean. Cuideachd, bithidh caochladh pròiseasean nàdarrach is
daonna a' dèanamh carbon dà-ogsaid, a' gabhail a-staigh losgadh
guail is carbohaidreatan, brachadh siùcaran, bruchdaidhean
beanntan-theine is giosaran, agus analachadh ainmhidhean.

Ged a tha carbon dà-ogsaid cudromach do bheatha, tha a
cho-chruinneachadh san àile air a bhith ag àrdachadh o chionn an
Tionndadh Gnìomhachais, ag aobharachadh nise blàthachadh na cruinne.

Chaidh feartan carbon dà-ogsaid a rannsachadh leis an fhear-saidheans
Albannach Joseph Black sna 1750an. Lorg e a-mach gun dèanar
carbon dà-ogsaid bho analachadh ainmhidhean agus brachadh meanbhagach.

Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Searbhag

'S e **searbhag** co-thàthadh ceimigeach le blas geur ann an eadar-sgaoileadh a bhitheas ag iom-obrachadh le càl-shalainn ('s e sin
*alcalaidhean* no *salainn na groide*) a dhèanamh salainn.

Tha dà mhìneachaidh chumanta ann. A-rèir mìneachadh Bhrønsted bidh searbhagan a' toirt pròtonan do dh'alcalaidh agus a-rèir mìneachadh Lewis bidh searbhagan a' faighinn paidhear de dh'eileagtronan bho alcalaidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Còbh nan Èireannach

Tha **Còbh nan Èireannach** (Beurla: *Irish Cove*) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Madison, Wisconsin

Tha **Madison** na phrìomh-bhaile ann an Wisconsin sna Stàitean Aonaichte. Bha 233,209 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 267m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1836.

## Daoine Ainmeil
* Chris Farley, actair, (1964-1997)
* Chris Noth, actair, (1954)
* Gena Rowlands, actair, (1930)

## Bailtean Co-cheangailte
* Ainaro, Tiomor an Ear
* Arcatao, El Salbhador
*  Qusqu 
* Camagüey, Cùba
* Freiburg, A' Ghearmailt
* Managua, Niocaragua
* Mantua, An Eadailt
* Obihiro, An t-Seapan
* Goiânia, Braisil
* Vilnius, Liotuàinia
* Tepatitlan de Morelos, Meagsago

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* www.cityofmadison.com

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wisconsin
Aberafan

Tha am baile **Aberafan** ann am Castell-nedd Port Talbot, a' Chuimrigh. Tha e 27.7 mi (44.6 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 157.6 mi (253.6 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 rugadh, bha 5232 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 411 (7.9%); 90% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Castell-nedd Port Talbot
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Loch Uibhist

Tha **Loch Uibhist** neo **Loch Uidhist** (Beurla: *Lake Uist*) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Aberaman

Tha am baile **Aberaman** ann am Rhondda Cynon Taf, a' Chuimrigh. Tha e 18.8 mi (30.3 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 142.3 mi (229.0 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 rugadh, bha 9411 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 870 (9.2%); 94% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rhondda Cynon Taf
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Abercarn

Tha am baile **Abercarn** ann an Caerffili, a' Chuimrigh. Tha e 11.6 mi (18.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 129.4 mi (208.3 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 5139 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 600 (11.7%); rugadh 91% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Caerffili
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Aberchwiler

Tha am baile **Aberchwiler** ann an Sir Ddinbych, a' Chuimrigh. Tha e 119.9 mi (193.0 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 180.0 mi (289.7 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 293 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 81 (27.6%); rugadh 54% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sir Ddinbych
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Aberdaron

Tha am baile **Aberdaron** ann an Gwynedd, a' Chuimrigh. Tha e 112.3 mi (180.7 cilemeatair) bho Caerdydd, agus 213.9 mi (344.2 cilemeatair) bho Lunnainn. A rèir a' chunntais-shluaigh ann an 2011 bha 937 daoine a' fuireach ann, agus bha Cuimris aig 695 (74.2%); rugadh 71% den t-sluagh anns a' Chuimrigh fhèin.

Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Gwynedd
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh