open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Èirinn a Tuath

'S e **Èirinn a Tuath**  (Gàidhlig na h-Èireann: *Tuaisceart Éireann*; Beurla: *Northern Ireland*; *Ullans*: *Norlin Airlann*) roinn den Rìoghachd Aonaichte. Tha Beul-Feirste aice mar prìomh-bhaile agus tha 1,837,938 neach a' fuireach innte. Tha trì chànain: Gàidhlig na h-Èireann, Albais Uladh (Beurla: Ulster-Scots), agus Beurla air aithneachadh anns an sgìre.

Bidh feadhainn ag eigheachd Còigeamh Uladh air ach chan eil ach mu dà-threas den sgìre ud (agus 86% dhen àireamh-shluaigh) fo chùmhachd riaghaltas Èirinn a Tuath. Tha strì mòr air a bhith anns an dùthaich eadar na daoine a tha a' fuireach ann o chaidh thaobh a deas Èirinn a phàirteachadh bhon Rìoghachd Aonaichte ann an 1922, gu h-àraidh an dèidh deireadh na 1960an nuair a thòisich na "troubles" mar a chanas daoine ris an strì anns a' Bheurla. Tha an sluagh-aonachdach, ("Unionists"), leis a chuid mhòr a' leantainn an creideamh Pròsdanach, agus sinnsearachd Gallda Albannach aca, airson Èirinn a Tuath a chumail mar pàirt den Rìoghachd Aonaichte. Tha na nàiseantaich, no gu tric "Poblachdaich", a tha gu mòr nan Caitligich airson aonachadh le Poblachd na h-Èireann agus mar sin Eilean Eirinn aonachadh fo aon riaghaltas Eirinneach, taobh a-muigh den RA. 'Comhaontú Aoine an Chéasta" air Dihaoine, an 10mh latha den Giblean 1998, tha an sìth air cumail mar is àbhaist ged a bhios fhathast connspaid ann aig àmanan agus mort ach s' ann glè ainneamh a bhios tachartasan mar seo ann san latha an diugh. Tha an achd seo cuideachd ga dhèanamh laghal airson sluagh Èirinn a Tuath taghadh eadar an Rìoghachd Aonaichte agus Poblachd na h-Èireann airson dè'n dùthaich a b' fheàrr leotha.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Èirinn
*
Beul Feirste

'S e **Beul Feirste** neo **Béal Feirste** (Beurla: *Belfast*) am prìomh-bhaile ann an Èirinn a Tuath agus Ulaidh. Tha mu 270,000 neach beò 'san sgìre agus chaidh a stèidheachadh mar a phrìomh-bhaile aig an aon àm a chaidh Èirinn a Tuath a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1921.

Tha am baile suidhichte air bruach Sruth na Maoile.
## Daoine ainmeil
* John Bell
## Bailtean co-cheangailte
*  Bonn
*  Heifei
*  Nashville, Tennessee
*  Wonju

## Iomraidhean


## Aistidhean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa
Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Roinn-seòrsa:Beul Feirste
Maighstir (labhair ri)

Tha **maighstir**, no a dhealbh goirid **Mgr.** (no **Mgr**), 'na ainm comannach air chleachdadh ri fear. 

## Inbhe an pòsaidh
Co-dhiù 's fear pòsta no gun pòsadh, cha chomharraich an facal Mgr.; do bhrìgh de sin tha mòran beanalaich a' creidsinn nach bu chòir dhan dh'ainm bhean a comharrachadh a h-inbhe an pòsaidh a bharrachd. Air an adhbhar seo, tha Bean(-uasal) air fhaicinn ri mac-shamhladh ri Mgr., agus gu h-àraidh 'san nòs na malairt, le ainmean mar *Bean(-uasal)*, *Madame*, *Signora*, *Señora*, no *Frau*, ris a' mhac-shamhaladh bhoireannaich dìreach an ainme air chleachdadh ri fir; tha an t-ainm ri mnàthan gun pòsadh 'na lùghdachan: *Maighdeann(-uasal)*, *Mademoiselle*, *Signorina*, *Señorita*, no *Fräulein*. Air an adhbhar seo, tha cleachdadh air a ghluasad a dh'ionnsaigh a cleachdadh an t-ainm an pòsaidh cho an t-ainm de h-uile bean ann an nòs dreuchdail.

Sa' Bheurla, gu h-ùidheil, bha Ms. air a thagradh cho mac-shamhladh ri Mr., gu h-àraidh 'san nòs na malairt. Cha do chomharraich an inbhe an pòsaidh an t-ainm boireannach tùsail, *Mistress*, agus cha robh dèanta sònrachadh gus an teachd an ainme lùghdachan Miss ri bean gun pòsadh 'san Linn Victoria. Anas dèidh sin dh'fhàs *[[bean (labhair ri)|Mrs.]]* an t-ainm ri bean phòsta.

## Seallaibh cuideachd
* A' Bh.
* Mh.

Roinn-seòrsa:Ainmean comannach
Martin Luther King, Jr.

Bha **Martin Luther King, Jr.** (Atlanta, 15 am Faoilleach 1929–Memphis 4 an Giblean 1968) na mhinistear bathais agus neach-poileataigs Ameireaganach a bh' anns an ceannard as ainmeile de chòmhstri nan còraichean sìobhalta Ameireaganach. Bhuannaich King an Duais Nobel airson Sìthe mus chaidh a mharbhadh. Ann an 1977, as deidh dha a bhàsachadh, fhuair King Bonn Saorsa a' Chinn-suidhe bho Jimmy Carter. Airson obrach co-ionnanachd sluaigh adhartachadh is an aghaidh fòirneart is brùidealachd, tha King ga fhaicinn mar martair le iomadh dhuine mun timcheall an t-Saoghail. Chaidh Latha Mhartin Luther King a stèidheachadh mar shaor-latha anns na Stàitean Aonaichte na chuimhne 'S e deagh eiseimpleir iomairteachd na rinn e.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Dearc-luachrach (dà-bheathach)

'Se **dearc-luachrach** biast bheag a tha càirdeal ri loisgean. Tha iad beò ann an dùthaich bhlàth agus cuiridh iad a chuid mhòr den tìde aca seachad ann am bùrn. Theid an lorg ann an America a Tuath, an Roinn-Eorpa agus Àisia a tuath.

Bith am mathair a cuir uighean agus gan fhàgail. Nuair a tha na Dearc-Luachrach òg bi iad a fàgail an t-uisge airson bliadhna agus a tilleadh airson an larbha a chuir agus an dèidh sin bi iad a fuireach 'san uisge airson a choir dem beatha. Tha na Dearc-Luachrach bu math nimheil agus 'se dathan soilleir a th'aca air an cracan mar sanas do bheathaich eile.

Roinn-seòrsa:Dà-bheathaich
Pàirc nan Laoch

'S e raon-cluiche Camanachd an Eilein ann am Port Rìgh a tha ann am **Pàirc nan Laoch**. 'S e dachaigh an Eilein Sgitheanaich a th' ann.

Dh'fhosgail e ann an 1998. Chaidh an Cuach Shrath Deàrn a chluich air ann an 2005.

Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Port Rìgh

'S e **Port Rìgh** prìomh-bhaile an Eilein Sgitheanaich. Anns a´ bhliadhna 1950 bha 1500 neach a' fuireach ann, ach dh'fhàs am baile na bu motha tro na bliadhnaichean agus ann an 2005 bha 2500 neach ann. Baile seirbhis agus baile margaid a tha ann. 

Tha am baile suidhichte air taobh sear an eilein agus air taobh siar Loch Phort Rìgh, loch mara a tha gu math fàsaichte. Is e Ceàrnag Shomhairle sàr mheadhan a' bhaile, far a bheil Taigh-cùirt an t-Siorraim, Ionad Phoilis agus clach-chuimhne do muinntir na sgìre a thuit anns an da chogadh mhòr. ’S e Àrd-sgoil Phort Rìgh an aon àrdsgoil anns an Eilean Sgitheanach.

## Creideamh

Cha mhòr nach eil sia eaglaisean Crìosdaidh 's a' bhaile bheag seo: Eaglais na h-Alba, Eaglais Shaor na h-Alba, Eaglais Shaor Chlèireach na h-Alba, Eaglais Easbaigeach (na h-Alba), Associated Presbyterian Church agus Eaglais Chaitligeach (Cille Mhoire). A dhʼaindeoin sin tha nas lugha na 'n dara leth de mhuinntir na sgìre a' frithealadh nan eaglaisean gach Dòmhnach.

## Daoine
* Rugadh Mairead Bennett ann am Port Rìgh ann an 1946.

## Ceanglaichean a-mach
* FilmG: Bun-sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh - aithris mun deasbad le Keir Greatorex
* BBC Naidheachdan 2016-01-18: Sgoil Phort Rìgh thairis air buidseat
* BBC Naidheachdan 2016-02-29: Cùmhnant son Sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh
* BBC Naidheachdan 2016-03-23: Cead-dealbhachaidh do thaigh-spadaidh
* BBC Naidheachdan 2016-09-13: Ciad cheap Bhun-sgoil Ghàidhlig Phort Rìgh *(aithris-bhideo 1:58)*
* BBC Naidheachdan 2018-11-02: Leasachadh san amharc aig cidhe Phort Rìgh *(aithris-bhideo 2:11)*
* BBC Naidheachdan 2021-06-06: Goireas slàinte ùr anns an Eilean Sgitheanach *(aithris-bhideo 2:28 mu SkyeLab)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Comunn na Gàidhlig

'S e buidheann leasachaidh Gàidhlig a tha ann an **Comunn na Gàidhlig** (CnaG).

Tha oifisean aca ann an Steòrnabhagh, Inbhir Nis, Glaschu, agus luchd-obrach a bharrachd ann an Uibhist, An t-Eilean Sgitheanach, Ìle, Dùn Èideann is Loch Abar.

Tha Dòmhnall MacNèill na cheannard aig CnaG.

## Faic cuideachd
* Thig a Theagaisg, iomairt CnAG
* An Comunn Gàidhealach
* Bòrd na Gàidhlig

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn aig CnaG
* Am Pàipear 2016-12-13: Uibhisteach a’ gabhail an stiùir aig Comunn na Gàidhlig

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
An t-Òban

Tha **An t-Òban** na bhaile agus na cheann-ùidhe turasachd air a bheil fèill mhòr air an Iar-Ghaidhealtachd. 'S e An t-Òban am prìomh-bhaile airson Lathurnach, agus tha e suidhichte ann an taobh a tuath Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid. Tha a' Ghàidhlig aig deich sa cheud duine anns a' bhaile is cha do rugadh dà sa cheud den dhaoine seo ann an Alba. 'S e port cudromach a th' ann leis an dà chuid bàtaichean-èisg agus na h-aiseagan aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' siubhal ris na h-eileanan bhuaithe. Canaidh muinntir an Òbain gur e am *prìomh-bhaile neo-oifigeil na h-iar-Ghaidhealtachd* ach cha ghabhadh muinntir a' Ghearasdain ris an sin.

## Cruinn-eòlas
Tha baile an Òbain, 's e sin am bàgh (*òb*) beag, air a shuidheachadh air bàigh aig ceann a deas na Linne Latharnach, mu choinneamh Cearrara agus ann an amharc eilean mòr Mhuile. 'S e am baile as motha a th' ann eadar Baile Eilidh is an Gearasdan.

## Tachartasan
Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail san Òban anns na bliadhnaichean 1892 (b’ e siud a’ chiad Mòd riamh), 1893, 1894, 1898, 1906, 1920, 1926, 1934, 1953, 1962, 1970, 1978, 1992, 2003, 2009 agus 2015.

## Bailtean Co-cheangailte
* Laurinburg (North Carolina)

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-09-18: Cead do dh’Àrd-Sgoil ùir an Òbain
* BBC Naidheachdan 2016-05-17: Oban Live a' soirbheachadh *(aithris-bhideo 3:12)*
* BBC Naidheachdan 2017-01-23: Iarrtas air nochdadh airson sgoil Ghàidhlig anns an Òban *(aithris-bhideo 2:42)*
* BBC Naidheachdan 2018-10-31: Nirribhich a' tadhal air Àrd-Sgoil an Òbain *(aithris-bhideo 2.33)*
* BBC Naidheachdan 2019-04-13: Putan-mara ann am bàgh an Òbain *(aithris-bhideo 3:05)*
* BBC Naidheachdan 2019-12-09: Smachd air Bàgh an Òbain *(aithris-bhideo 2:07)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Paris

*Is dòcha gu bheil sibh a' lorg [[Paris (uirsgeul)]]*

'S e prìomh-bhaile na Frainge a tha ann am **Paris** neo **Paras**. Tha e suidhichte 'san àirde a tuath na dùthcha air bruach Abhainn Seine. Le tuilleadh air 2 millean luchd-còmhnaidh ann, 's e Paris am baile as motha anns an Fhraing. Chanadh *Lutetia* neo *Lutetia Parisiorum* ris aig àm nan Ròmanach, ach anns an 3mh no 4mh linn AC dh'atharraich an t-ainm gu Paris.

Chaidh faisg air 200 dùthchannan gu aonta aig COP21 ann am Paris ann an 2021 mu atharrachadh na gnàth-shìde. Seo an t-Aonta Pharis.

## Daoine ainmeil
* Jacques-Louis David (1748–1825)
* Jules Janssen (1824-1907), reuladair a lorg helium
* Henri Bergson (1859–1941)
* Anatole France (1844–1924)
* André Gide (1869–1951)
* Sully Prudhomme (1839–1907)
* Jean-Paul Sartre (1905–1980)
* Henri Moissan (1852–1907)
* Somerset Maugham (1874 - 1965)
* Luis F. Leloir (1906–1987)
* Nicolas Sarkozy (1955)

## Ann an Leabhraichean
*Le Rouge et le Noir (Stendhal, 1830)
*Le Père Goriot (Honoré de Balzac, 1835)
*Les Misérables (Victor Hugo, 1862)
*Nana (Émile Zola, 1879)

## Bailtean co-cheangailte
*  Algiers
*  An Ròimh
*  Asmara
*  Berlin
*  Cairo
*  Chicago
*  Konya
*  Tunis

## Faic cuideachd
* Prìomh-bhailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Latha Mhartin Luther King

Am Faoillteach 15, 1929

'S e Saor-là Ameirigeanach a th' ann an **Latha Mhartin Luther King** a' cuimhneachadh Martin Luther King, Jr. a chaidh a mharbhadh ann an 1968 airson a shabaid an aghaidh grain-creidhimh.

Roinn-seòrsa:na Stàitean Aonaichte
An Tùr aig Sabhal Mòr Ostaig

Chaidh An Tùr a thogail aig an aon am ris a' chuid eile de dh'Àrainn Chaluim Chille aig Sabhal Mòr Ostaig.  'S e seo an togalach as àirde anns an Eilean Sgitheanach. Chaidh a bheachdachadh mar chomharra-stiùiridh air ath-bheothachadh na Gàidhlig .  Chaidh an t-ainm *Lochrann an Dòmhnallaich* a chur air.

## Ceangailean a-muigh
*An Sealladh bhon Tùr

Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
Facail agus ràdhan Gàidhlig 'sa Ghearmailtis

**Faic cuideachd **.

## A
*An/a' - der/die/das
*Ach - aber
*Agus - und
*Ag òl - trinken
*Aig - bei
*Ainm - Name
*Airgead - Geld
*Airson - für, um zu
*Am bruidhinn thu (Cànan)?- Sprichst du ( Sprache )?
*An dràsta - jetzt
*An urrainn - können, fähig sein (mar ceist)
*Ann an - in, im
*A' bheil thu à/às..? - Bist du aus..?
*A-màireach - morgen
*As aonais - ohne
*Athair - Vater

## B
*Baile - Stadt
*Barrachd - mehr
*Bean - Frau
*Bha ( mi ann) - War (ich in)
*A bheil thu bho - Bist du von
*Bho - von
*Bliadhna - Jahr
*Boireannach - Dame
*Boireann (modhal) - weiblich
*Boireannaich - Damen
*Bràthair - Bruder
*Breàgha - schön

## C
*Cànan - Sprache
*Càite - Wo
*Caraid - Freund
*Ceithir - vier
*Chan eil - ist nicht (Verneinung)
*Chan eil mi a' tuigsinn - Ich verstehe nicht
*Chan eil mi gad thuigsinn - Ich verstehe dich nicht
*Chì mi thu a-rithist - Auf Wiedersehen (Ich sehe dich wieder)
*Ciamar a tha thu? - Wie geht es Dir ?
*Ciamar - Wie
*Clann - Kinder
*Cosg - kosten
*Cuin - Wann

## D
*Dè - Was
*Dè tha thu ag iarraidh? - Was willst  du?
*Dè an t-ainm a th' oirt? - Wie heißt du?/Was ist dein Name?
*Dè a bhios tu a' dèanamh? - Was tust du?
*Dè an t-obair a th' agad? - Was machst du?/Was ist deine Arbeit?
*Dèanamh - machen/tun
*Deoch - Getränk
*Do - nach

## E
*È - er

## F
*Faic - sehen
*Feasgar math - Guten Abend
*Fir  - Herr, Mann
*Fireann (modhal)- männlich
*(Nas) Fhearr - Besser

## G
*Gabh mo lethsgeul - Entschuldigung
*Goireasan - Toiletten
*Gu - Nach
*Gu mì-fhoirteanach - Leider nicht/unglücklicher Weise

## H

## I

*Ì - sie

## L
*Latha - Tag
*Latha Math - Guten Tag
*Leatsa - mit dir 

## M
*Madainn - Morgen
*Madainn Mhath - Guten Morgen
*Maighstear - Herr
*Màireach - morgen
*Math - gut
*Mathair - Mutter
*Mì-fhoirteanach - Leider nicht/unglücklicherweise
*(Mi) Fhèin - ich selbst
*Mo - mein/meine
*Mòr - gross/grosser/grosses
*Mas e ur toil e - Bitte

## N

*Naoi - Neun
*Nas Fhearr - besser

## O
*Oidhche - Nacht
*Oidhche Mhath - Gute Nacht
*Obair - arbeiten
*Obair (Dreuchd) - Arbeit

## P
*Pàrant - Eltern
*Poilis - Polizei
*Piuthar - Schwester

## R
*Rud beag - ein bisschen

## S
*Sàraichte - langweilig
*'Se m' ainm - Ich heiße/Mein Name ist
*Sinn - wir

## T
*Taigh - Haus
*Taigh-òsda - Hotel
*Taigh bheag - Toilette
*Tapadh leibh/leat - Danke 
*Tha mi - Ich bin
*Tha mi duilich - Es tut mir leid
*Thu - du
*Thus cuideachd? - Du auch?
*Tuigsinn - verstehen
*Trì - Drei

## U
*Uabhasach ( Gu mòr) -  schrecklich, ach cuideachd leis a' chiall: sehr

Roinn-seòrsa:a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Both Fhleisginn (Iomain)

Sgioba Iomain

Sgire-Cluiche : Sgire a Tuath

Tha iad a' tarraing an cluicheadaran bhon sgire air taobh an ear Loch Nis.

Airson barrachd mu Taigh Both Fhleisginn.

Roinn-seòrsa:Camanachd
Taigh Both Fhleisginn

Taigh a bha aig a' bhuidseachd Aleister Crowley.  Chaidh a cheannach sna 70an le Jimmy Page bho Led Zeppelin a bha air a ghlacadh le feallsanachd Chrowley.  Tha cliu aig an taigh mar an taigh tathaichte as motha ann am Breatainn.  Tha e na laighe ann sgire Both Fhleisginn air taobh an ear Loch Nis

Chaidh an taigh a mhilleadh le teintean ann an 2015 agus 2019.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-12-23: Taigh Bhoth Fhleisginn na theine
* BBC Naidheachdan 2019-08-01: Teine eile aig Taigh Both Fhleisginn
* BBC Naidheachdan 2020-01-21: Tha Urras Thaigh Bhoth Fhleisginn an dùil faisg air £1M a chosg air *(aithris-bhideo 2:33)*
* BBC Naidheachdan 2020-12-01: Dùil ri leasachadh air Taigh Bhoth Fhleisginn

* Boleskine House Foundation

Roinn-seòrsa:Alba
Comann Camanachd Chill Mhàillidh

'S e sgioba camanachd a tha a' cluich anns an Caol faisg air a' Ghearastain a tha ann an **Comann Camanachd Chill Mhàillidh**.

Tha iad a' cluich san Roinn Nàiseanta agus an sgioba glèidhte san Dàrna Roinn a Tuath.

## Duaisean
Bhuannaich iad Cupa na Camanachd ann an 1964 an aghaidh Camanachd Inbhir Aora.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Comann Camanachd Cheann na Creige

B' e sgioba camanachd a bha a' cluich ann an Ceann na Creige ann am Bàideanach a bha ann an **Comann Camanachd Cheann na Creige**.

Chuireadh e air bonn ann an 1973 ach stad iad ann an 2011.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Camanachd Loch Abair

'S e sgioba camanachd a tha ann an **Camanachd Loch Abair**.

Tha iad a' cluich sa' Phrìomh Lìg agus tha am pàirc aca ann an Drochaid an Aonachain.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Comann Camanachd na Manachainn

'S e sgioba camanachd a bhios a' cluich anns a' Mhanachainn a tha ann an **Comann Camanachd na Manachainn** (Beurla: *Beauly Shinty Club*.

Chaidh a stèidheachadh ann an 1892 agus bhuannaich iad an Cupa MhicThàmhais ann an 1899 is 1905, agus Cupa na Camanachd ann an 1897 is 1905. Chluich iad aig Ferry Park gu ruige 1986 nuair a dh'imrich iad do Bhraeview Park.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Comann Camanachd Lobhait

Is e sgioba camanachd a tha anns a' **Chomann Camanachd Lòbhait** (Beurla: *Lovat Shinty Club*), aig a tha am frith-ainm **A' Mhoroich**.

Tha iad a' cluich sa' Phrìomh Lìg.
## Duaisean
* 2018: Bhuannaich Lòbhat an Cupa MhicShimidh an aghaidh na Manachainn 4-0.
* 2016: Bhuannaich Lòbhat Cupa MhicShimidh air ais bhon Mhanachainn an Cill Taraghlain le 3-2.

Bhuannaich iad Cupa na Camanachd ann an 1953 is 2015.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Comann Camanachd Cabar Fèidh

'S e sgioba camanachd a tha ann an **Comann Camanachd Cabar Fèidh** (Beurla: *Caber Feidh*).

Chaidh a chruthachadh ann an 1886. Tha iad a' cluich san Srath Pheofhair sa' Phrìomh Lìg is ruig iad geama deireannach Cupa a' Bhaile Mhòir ann an 2017, a chaill iad an aghaidh Comann Camanachd a' Ghearastain.

## Duaisean
Bhuannaich iad Cupa na Camanachd ann an 1934 agus 1939.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Camanachd
Comann Camanachd Cheann Loch Seile

'S e sgioba camanachd a tha ann an **Comann Camanachd Cheann Loch Seile** (Beurla: *Kinlochshiel Shinty Club*).

Chruthachadh e ann an 1958 nuair a dh'aoin sgiobaidhean Ceann t-Sàile, Loch Aillse agus Gleann Seile. Tha iad a' cluich san Clachan ann am Baile Mac Ara faisg air Caol Loch Aillse.

Tha an sgioba glèidhte a' cluich sa' Chiad Roinn Sgìre a Tuath.

## Faoin-fhios
Tha an t-òran Runrig *Clash of the Ash* a' toirt iomraidh air Ceann Loch Seile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Comann Camanachd Shrath Ghlais

Sgioba Iomain

Sgire-Cluiche : Sgire a Tuath

## Ceanglaichean a-muigh

* Làrach oifigeil 'Comunn Camanachd Straghlais' (en)

Roinn-seòrsa:Camanachd
Comann Camanachd Loch Carrainn

Tha **Comann Camanachd Loch Carrainn** na sgioba iomain ionadail ann an Tòrr nan Clàr. Tha iad a' cluich air an raon-cluiche  *Battery Park* aig ceann an iar a' bhaile.

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil Comann Camanachd Loch Carrainn

Roinn-seòrsa:Camanachd
Comann Camanachd Inbhir Nis

'S e club iomain a th' ann an **Comann Camanachd Inbhir Nis**.

## Duaisean
* 1952 Cupa na Camanachd Dealbh 
* 1979 Roinn 2 Dealbh 
* 1984 Cupa a' Mhòid Dealbh 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Comann Camanachd Ghleanna Garadh

'S e sgioba iomain a tha ann an **Comann Camanachd Ghleanna Garadh** (Beurla: *Glengarry Shinty Club*). Tha iad suidhichte ann an Inbhir Garadh. 'S e Sgìre a Tuath an sgìre-chluiche a th' aca.

## Ceanglaichean a-mach
*Làrach-lìn Comann Camanachd Ghleanna Garadh

Roinn-seòrsa:Camanachd
Aleister Crowley

Rugadh mar Edward Alexander Crowley (Leamington Spa 12 an Dàmhair 1875 – 1 an Dùbhlachd 1947 ann an Sasainn), bha **Aleister Crowley** na bhuidseachd, dhraoidh agus cheannarcach feise. Bha e gu math measail air drogaichean cuideachd. Aig aon àm, bha Taigh Both Fhleisginn ri taobh Loch Nis aige. Bha cliù aige mar "An Duine as Uilce san t-Saoghal".
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Dante Alighieri

'S e bàrd Eadailteach agus feallsanach a bh' ann an **Dante Alighieri** (Firenze, 29 an Cèitean, 1265 - Ravenna, 14 an t-Sultain, 1321).
Sgrìobh è *La Divina Commedia*, no 'sa Ghàidhlig *An Cleas-Chluiche Nèamhaidh*, agus is e seo am pìos sgrìobhadh is ainmeil aige.

Rugadh e ann am Florence agus bha e an sàs ann am beatha culturach is catharra a' bhaile mus do dh'fhuadaich na h-ùghdarrasan e ann an 1302. Dh'fhuirich e ann an grunn bailtean san Eadailt, leithid Verona is dh'imrich e do Ravenna ann an 1319, far an do choilean e am *Paradiso* is chaochail ann an 1321. 
'S e am pàirt dhe a bhàrdachd air a bheil a chuid mhòr eòlach a chiad treas dheth - na 34 duanag aig an toiseach - ris an canar *Inferno* no *[[Ifrinn]]* a tha a dèiligeadh le Ifrinn mar a chì Dante e. 'S e aon de na ràdhan is ainmeil anns a' *Cleas-Chluiche* "*Lasciate ogne speranza, voi ch'intrate*" no "*Leig às ur dòchas, neach sam bi dh'inntreadh an seo*".

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eadailteach
Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Eadailteach

Tha neach no càil sam bi a bhuinneas ris an Eadailt Eadailteach. Mar eisimpleir am bàrd Dante, an sgioba ball-coise Juventus agus an cànan Eadailtis.

Roinn-seòrsa:Dùthchas
Juventus

'S e sgioba ball-coise Eadailteach bho Torino a tha ann an **Juventus**. 'S e "Juventus" am facal Laideann airson "Ògalachd". 'S e Juventus an sgioba is buadhaicheal ann an eachdraidh ball-coise Eadailteach agus 's iad aon de na sgiobannan is motha agus beartach anns an t-saoghal. Chaidh Juventus a stèidheachadh ann an 1897. Tha iad suidhichte ann an Turin agus 's e *la Vecchia Signora*, no *an Sean Bhoireannach*, am far-ainm aig an sgioba.

'S ann an Serie B a tha Juventus a cluich an-dràsta (seusan 2006/2007) ged a chrìochnaich iad anns a chiad àite ann an Serie A an-uiridh - chaidh an cuir sìos oir bha iad (còmhla ri Fiorentina, Lazio, A.C. Milan ) ciontach de choirbteachd.

Tha an sgioba air buaidh a dhèanamh air Serie A 31 turas agus an Coppa Italia 10 thurais. Tha Juventus air barrachd gheamannan a bhuannachadh na sgioba sam bi eile Eadailteach. Ann an Co-fharpaisean Eòrpach tha iad air trì Cupanan UEFA agus dà Chupa na Roinn Eòrpa a bhuannachadh.

Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Eadailteach
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Eadailteach
Franz Kafka

Rugadh **Franz Kafka** (IPA: ˈfʁants ˈkafka) (Pràg, 3 an t-Iuchar 1883 – Kierling, 3 an t-Ògmhios 1924) ann an teaghlach Iùdhach a' bruidhinn na Gearmailtise ann am Pràg, anns a' phàirt den Ìmpireachd Ostaireach-Ungaireach far a bheil a-nis am Poblachd Seiceach. 'S e fear de na sgrìobhadairean as cliùitiche agus suaicheantaiche den 20mh linn a tha ann. 

Cha deach mòran de na sgrìobhaidhean aige fhoillseachadh aig àm a bheatha. Dh'fhàg e na sgrìobhaidhean aige nach do chrìochnaich e aig Max Brod is dh'òrdaich e do Bhrod gun losgadh e iad, ach nuair a theich Brod à Pràg ann an 1939, ghabh e na sgrìobhaidhean le Kafka leis do Phalastain, dh'fhoillsich e iad agus dh'fhàs Kafka nach maireann ainmeil. Am measg nan sgrìobhaidhean as ainmeile leis tha *Der Process* ("An Deuchainn"), *[[Am Meatamorfosas|Die Verwandlung]]* ("Am Meatamorfosas") agus *Das Schloss* ("An Caisteal").

Rinn Edwin Muir, an sgrìobhadair Albannach, agus a bhean, Willa Muir, na ciad eadar-theangachaidhean de dh'obair aig Kafka gu Beurla, a gabhail a-steach *Der Prozess* (mar *The Trial*) agus *Die Verwandlung* (mar *Metamorphosis*).

## Ceanglaichean a-mach

* Franz Kafka

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Iùdhach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ostaireach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Seiceach
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Keith Richards

'S e **Keith Richards** a tha a' cluich a' ghiotair anns Na Rolling Stones.

Richards, Keith
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Bill Wyman

'S e **Bill Wyman** a chluich an giotàr beus anns Na Rolling Stones bhon àm a chruthaich iad ann an 1962 gun do dh'fhàg e ann an 1991. Tha e air a bhith pòsta trì tursan.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Charlie Watts

Is e cluicheadair-druma anns Na Rolling Stones a tha ann an **Charles Robert "Charlie" Watts**. Rugadh e ann an Islington, Lunnainn 2 an t-Ògmhios 1941. Bho 1963 a-mach tha e a' cluich leis na Rolling Stones, ach tha e a' dèanamh phròiseactan leis fhèin cuideachd.   

## Pròiseactan a rinn e fhèin

* *Rocket 88* – Rocket 88 (1981)
* *Live – Fulham Town Hall* – The Charlie Watts Orchestra (1986)
* *Tribute to Charlie Parker With Strings* – Charlie Watts (1992)
* *From One Charlie* – Charlie Watts Quintet (1992)
* *Warm & Tender* – Charlie Watts (1993)
* *Long Ago & Far Away* – Charlie Watts (1996)
* *Charlie Watts/Jim Keltner Project* – Charlie Watts & Jim Keltner (2000)
* *Watts at Scott’s (live)* – Charlie Watts & The Tentet (2004)
* *The Magic of Boogie Woogie* – Charlie Watts, Axel Zwingenberger, Dave Green (2010)
* *Boogie 4 Stu – A Tribute To Ian Stewart* – Ben Waters (2011)

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Èirinn (eilean)

'S e eilean mòr a tha ann an **Èirinn** (doighean eile an t-ainm a' sgrìobhadh: Eirinn; Éirinn) neo **Èire** air taobh siar na Roinn Eòrpa. Tha e mu 280 mìle a dh'fhaid agus 160 mìle leathainn agus is ì an treas eilean is motha 'san Roinn-Eòrpa. 'S e Éire an t-ainm a th' air an t-eilean ann an Gàidhlig na h-Éireann. Tha dà dhùthaich, no riaghaltas, ann an Èirinn:

* Poblachd na h-Èireann
* Èirinn a Tuath

'S e Baile Átha Cliath prìomh-bhaile na Poblachd, agus 's e Béal Feirste prìomh-bhaile Èirinn a Tuath. Tha mu 5,800,000 neach a' fuireach air an eilean le mu 4.1 millean ann am Poblachd na h-Èireann le 1.5 millean dhan a sin anns a' Bhaile Àtha Chliath agus mu 1.7 millean ann an Èirinn a Tuath le mu 0.6 millean a' fuireach ann am Béal Feirste.

## Bailtean Mòra
Seo liosta na bailtean as motha na h-Èireann:
* Baile Átha Cliath
* Beul Feirste
* Doire
* Dùn Laoghaire
* Luimneach
* Gaillimh
* Tallacht
* Port Láirge
* Drochaid Atha
* Dùn Dealgan

## Daoine ainmeil
* Aodh Rua Ó Dónaill
* Aodh Mór Ó Néill
* Calum Cille
*Tomás Patten
* Liam Neeson
* Oscar Wilde

## Aistean co-cheangailte
* Ainmean àite sa Ghaeilge
* Cóigeimh na h-Éireann
* Eòlas-ur-sgeulachd na h-Èireann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Breatannach
*
Cuimris

'S e **Cuimris** cànan nan Cuimrich. *Cymraeg* 'sa chànan fhèin. Bhruidhinnear i anns a' Chuimrigh agus ann an Chubut anns An Argantain. 'S e cànan Breatannach, Ceilteach a th' ann agus gu h-eachdraidheil bha i air a bruidhinn air feadh eilean Breatainn Mhòr, chan ann a-mhàin sa Chuimrigh. Tha mu 500,000 neach a bhruidhneas an cànan air fhàgail - timcheall air 20% den t-sluagh Cuimreach gu lèir.

Canar gur e Llyfr Du Caerfyrddin (Beurla: *The Black Book of Carmarthen*) an làmh-sgrìobhainn as sine a chaidh a sgrìobhadh gu tur ann an Cuimris.
Tha an leabhar seo agus cuid de na seann tùsan Chuimreach eile  rim faicinn ann an Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh an-diugh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Bhriothonnach
Roinn-seòrsa:Cànain sa' Bhreatainn Mhòr
Roinn-seòrsa:Cuimris
Tighearna

Tha **Tighearna** (àitheanta cuideachd cho **Triath**, **Morair**, no **Duine-uasal**) 'na fhear gu bheil cumhachd agus comas aig. Bidh ciallan air leth aige an crochadh ris a' bhrìgh a chleachdadh. 

Ann am brìgh cràbhach, 's e ainm a th' anns **An Tighearna** a' toirt iomradh air Dia, agus gu h-àraidh leis na Creideamhan Abrahamach (Iùdhachd, Ioslamachd, agus Crìosdaidheachd). 'Sa chreideamh pàganach an Wicca, th' ann dà diathan, aon fireannach agus aon boireannach; tha an Dia air thoirt iomradh air **An Tighearna** agus tha a' Bhan-dia air thoirt iomradh air **A' [[Baintighearna|Bhaintighearna]]**. 

## Facal-freumhachd agus cleachdadh
Tha an facal-freumhachd an fhacail *tighearna* bhon *tiarna* na Gaeilge, bhon fhacal na Gaeilge shean *tigerne*, sa' Chuimris *teyrn*, sa' Chuimris shean *-tigern*, sa' Chòrnais *teern*, 'sna Bhreatannais shean *tigernus*: **tegerno-s*, *tegernio-s*, an fiamh *teg* de *tigh*, an dealbh sean de *[[taigh]]*; faodaidh an t-adhartas de *tighearna* agus *baintighearna* bho "an fear an taighe" agus "a' bhean an fhir an taighe" dhan chiall de "bean-uasal" dealbhaichte air a bhith leis an atharrachadh gun tig ri cànan; dh'èirich "fear an taighe" agus "bean an taighe" ri "duine-uasal" agus "bean-uasal", agus tha na ciallan seana à cleachdadh a-nis. 

Ann an roinn nan dualchas na Roinne-Eòrpa, bidh an facal co-ionnan air chleachdadh ri ainm cumanta de labhairt ri, ionnanach ri *[[Maighstir (labhair ri)|Maighstir]]* (air uairibh air fhaicinn ri *Mgr*) (Fraingis *[[Monsieur]]*, Spàinnis *Señor*, Eadailtis *Signore*, Gearmailtis *Herr*, Pòlainnis *Pan*)

Roinn-seòrsa:Ainmean
Albannach

'S e neach a bhuineas do dh'Alba a tha ann an **Albannach**, fear no tè a tha beò ann an neo aig a bheil ceangal ri Alba.

## Ainm
Chan eil cinnt cò às a thàining am facal Laideann Scoti no Scotti a tha e fhèin freumh an fhacail *Scots* agus *Scottish*. Tha cuid mar Charles Oman a' cumail a-mach gun dàining e o *scuit* ("air a ghearradh") mar ainm air spùinneadairean., feadhainn eile mar Aonghas MacCoinnich gur e *sgaothaich* an t-ainm a bh' aig na Gaidheal a dh'fhàg Èirinn 's  a dh'fhuirich air an taobh siar na h-Alba agus a stèidhich Rìoghachd Dail Riata  's a-rèir coltais thathar a' cumail a-mach gur e am facal Greugais *skotos* (σκότος) a tha seo 's a tha a' ciallachadh "dorchadas". Ge-tà, chan eil a' chuid as motha dhen luchd-eòlais a' dol leis na teoirigean annasach seo.  

## Faic cuideachd
*Liosta dhaoine à Alba

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Alba
Galldachd

'S e a' **Ghalldachd**  àite ris nach buin a' Ghàidhlig no far nach eil è air a bhruidhinn. Ann an Alba 's e a' Ghalldachd a bh' againn gu h-eachdraidheal air taobh a deas agus oirthir an Ear na h-Alba oir cha robh an sluagh an sin a cleachdadh na Gàidhlig tuilleadh. Tha seo an aghaidh na Gàidhealtachd, an taobh a tuath, oirthir an Iar agus na h-Eileanan an Iar far an robh Gàidhlig fhathast na bu treasa chun na 20mh Linn.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Gàidhealtachd na h-Alba

'S i **a' Ghàidhealtachd** sgìre no coimhearsnachd sam bith far a bheil a' Ghàidhlig air a cleachdadh mar phrìomh chànain. Gu h-eachdraidheil bha a' Ghàidhealtachd a' gabhail a-steach beanntan is glinn Siorrachdan Obar Dheathain, Peairt, Sruighlea bho thuath air Abhainn Chluaidh gu ruige na h-eileanan uile far oirthir an iar na dùthcha, ach an dèidh dhan Ghàidhlig  crìonadh san 20mh linn chan eil ceangal cho mòr aig an ainm sin ris a' chànan tuilleadh. Chan eil 'Gàidhealtachd' an t-àite sam bith tuilleadh ach na h-Eileanan an Iar agus ceàrnaidhean dhen Eilein Sgitheanaich far a bheil Gàidhlig fhathast aig a chuid as motha den t-sluaigh. Gu h-eachdraidheil - ro chrìonadh na Gàidhlig agus sgaoileadh na Beurla - bhruidhneadh daoine mun a' chuid a bu mhotha de dh'Alba mar "a' Ghàidhealtachd".

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Uibhist a Deas

'S e aon de na h-Eileanan an Iar a th' ann an **Uibhist a Deas**. Sluagh 1,754 (2011). Tha a chuid mhòr den t-sluagh nan cumail ris a' chreideamh Chaitligeach. Ann an 2006 chaidh a' chuid a bu mhotha den fhearann Uibhist a Deas  a cheannachd le Stòras Uibhist.

## Daoine a bhuineas do dh'Uibhist a Deas
* Fionnghal NicDhòmhnaill, bana-ghaisgeach Seumasach.  Rugadh i ann an Gearra Bhailteas.
* Aonghas Pàdraig Caimbeul, sgrìobhaiche.
* Dòmhnall Aonghais Bhàin, bàrd Gàidhlig.
* Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill, bàrd Gàidhlig

## Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig
* MacDhòmhnuill, Dòmhnull (1938). 'Eirisgeidh agus Uibhist a Deas',  ann an *Am Measg nam Bodach*. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 127-135.
* MacDhòmhnaill, Dòmhnall Iain (1981) *Uibhist a deas: beagan mu eachdraidh is mu bheul-aithris an eilein* Steòrnabhagh: Acair.

## Buidhnean
* Ceòlas
* Stòras Uibhist
* Taigh-tasgaidh Chill Donnain

## Àiteachan
* An t-Ìochdar
* Loch Baghasdail
* Asgarnais

## Ceanglaichean a-mach
* Ainmean-àite Uibhist
* 
* BBC Naidheachan 2016-12-02: £95m do raointean QinetiQ
* BBC Naidheachan 2016-12-02: Thèid co-dhiù £60m a chosg a' leasachadh Raon Rocaidean Uibhist *(aithris-bhideo 2:32)*
* BBC Naidheachan 2017-01-18: Leasachadh ga dhèanamh air siostam uisge Uibhist a Deas
* BBC Naidheachdan 2017-03-03: Dhʼfhaodadh gun tig raon golf Àisgernis ann an Uibhist a Deas fo sgeith Stòras Uibhist *(aithris-bhideo 2:02)*

*
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Sealtainn

'S e eileanan eadar ceann a tuath na h-Alba agus Nirribhidh a tha ann an **Sealtainn**. 'S e Liùrabhaig prìomh-bhaile Shealtainn agus 's e Comhairle Shealtainn a tha a dèiligeadh rithe. 'S e na h-eileanan as cudromaiche a tha anns a' mhòr-thìr, Yell, Unst, Fair Isle agus Fetlar.

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an Sealtainn fhèin ach 's e pàirt de dh'Arcaibh agus Sealtainn a tha airson Westminster.

## Eachdraidh
Tha borgan ann am Mousa agus ann an Clickimin faisg air Liùrabhaig.

Cha robh Sealtainn ann an Alba roimhe 1471, agus cha robh a' Ghàidhlig ann, ged a bha na Cruithnich an siud. 'S e fear de na siorrachdan traidiseanta na h-Alba.
## Faic cuideachd
* Nòrnais

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Donnchadh MacGillÌosa

'S e ùghdar a tha ann an **Donnchadh MacGillÌosa** (Beurla: *Duncan Gillies*). Rugadh e ann an Nis, Leòdhas ann an 1941. Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Dheathain. Tha e a-nis ag obair ann an Lunnainn. Tha Mgr MacGillÌosa air sgrìobhadh leabhar ghoirid de eadar-theangachaidhean bho Shakespeare, *Seachd Luinneagan le Shakespeare*, agus sgeulachdan eile anns an leabhar *Thall 's A-Bhos*. Sgrìobh e cuideachd nobhail airson chloinne *Disathairn* agus leabhar ann an sreath Ùr-Sgeul *Tocasaid 'Ain Tuirc*.

Bha a chruinneachadh sgeulachdan goirid *Màiri Dhall agus Sgeulachdan Eile* air an gearr-liosta Leabhar Albannach As Fheàrr 2013 aig Comann Crann na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
MacGillÌosa, Donnchadh
Roinn-seòrsa:Nis
Oilthigh Lunnainn

'Se **Oilthigh Lunnainn** co-nasgadh de dh'oilthighean agus ionadan. 'Se Oilthigh Lunnainn am fear is motha anns an Rìoghachd Aonaichte agus tha i am measg na h-oilthighean is motha agus is ainmeil anns an t-saoghal. Tha 18 colaiste agus 13 ionad a dèanamh an àrd an oilthigh agus nam measg tha feadhainn de na sgoiltean is ainmeil agus is fheàrr anns an t-saoghal. Tha mu 115,000-150,000 oileanach a faighean a foghlam leis an oilthigh no tro ionad co-cheangailte ris ann an dùthaich eile. Chuir Guðni Thorlacius Jóhannesson - ceann-suidhe Innise Tìle - bliadhnaichean ag obair an seo.

Feadhainn de na sgoiltean is ainmeil anns an Oilthigh:
* LSE
* UCL
* ICL
* KCL
* SOAS

## Seann oileanaich
*Jóhann Hafstein

## Fios eile
Bi Donnchadh MacGillIosa (ùghdar Gaidhealach) a teagasg anns an Ionad Foghlam aig Oilthigh Lunnainn.

Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Sasainn
Slèite

'S e **Slèite** fear de na còig rubhan mòra a tha a' dèanamh còmhla an t-Eilean Sgitheanach.

Thàinig an t-ainm **Sléite** neo **Sléibhte** bhon fhacal Seann Lochlannais "*sléttr*", a tha a’ ciallachadh: "rèidh, sèimh".  An déidh 1981 dh' atharraich an t-ainm gu **Slèite**. 

Seo cuid de na bailtean agus seann bhailtean ann an Sléite: 
* Drum Fheàrna 
* Ceann a’ Loch
* Dùisdeil Mhór
* Dùisdeil Bheag 
* Eilean Iarmain
* Camas Cros
* An Cruard
* Bràigh an Ùird
* Torrabhaig 
* An Cnoc
* An Teanga 
* Sàsaig
* Fearann Dòmhnaill
* A’ Chill Mhór
* A' Chill Bheag
* Ostaig
* Armadal 
* Àird a’ Bhàsair
* A' Chaligaraidh 
* An Tòrr Mór
* Capasdal
* An Àird 
* Rubha Shléite 
* Càradal
* Na Gilean
* Achadh na Cloiche
* Tarsgabhaig
* Tòcabhaig 
* An Òrd.

Tha a’ cholaiste Ghàidhlig, Sabhal Mòr Ostaig ann an Slèite.

## Cruth na tìre
: *Faic cuideachd: [[Liosta nan lochan anns an Eilean Sgitheanach#Slèite|Liosta nan lochan ann an Slèite]]*

Tha mòran lochan ann an Slèite. 'S Loch nan Uamh am fear as motha a th' ann, tha e cho  mòr ri 26.7 ha (66 acair). Tha e suidhichte ann am meadhan Slèite, faisg air Loch Dhùghaill (20.8 ha (51.4 acair)), an treasamh loch as motha ann an rubha seo.  Deas air an dà loch tha Loch a' Ghlinne ann agus le fharsaingeachd de 26.6 ha (65.7 acair) tha e dìreach beagan nas lugha na Loch nan Uamh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Urras Choimhearsnachd Shlèite
* Comhairle Coimhearsnachd Shlèite
* Comunn Eachdraidh Shléite
* Sabhal Mòr Ostaig
* Bun-sgoil Shléite
* Taigh-òsta Eilean Iarmain
* Ionad Chloinn Dòmhnaill
* Seirbheisean eaglaise ann an Sléite
* Seall
* Seanchas agus cànan
** Stòras Shlèite — bailtean, daoine, ceòl
** Seanchas Shlèite - agallamhan ann an 2007 ri luchd-labhairt na Gàidhlig ann an Slèite
* Ainmean-àite
** Mapa beò – *le Teàrlach Culbertson*
** Cruinneachadh aig an Comann Eachdraidh – *pròiseact sna 1990an*
* BBC Naidheachdan
** BBC Naidheachdan 2015-11-19: Co-dhùnadh a dhìth air Aiseag Shlèite
** BBC Naidheachdan 2020-07-04: Comraich do chraobhan ann an Slèite


Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
*
Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean

Tha **Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean** (**OGE**) na chaidreachas de 13 colaistean agus ionadan rannsachaidh, a' tabhainn foghlaim gu ìre oilthigh air feadh na Gàidhealtachd agus nan
Eileanan. Fhuair iad inbhe oilthigh 2 an Gearran 2011. Roimhe sin b' e **Institiùd OGE nam Mìle Bliadhna** a bh' annta. 

'S e seo am facal-suaicheantais aige: 
*Foghlam aig ìre Oilthigh air a' Ghaidhealtachd is anns na h-Eileanan*.

## Com-pàirtichean
### Colaistean
* Ionad Mara NAFC OGE, Sgalabhagh, Sealtainn https://web.archive.org/web/20060316024317/http://www.nafc.ac.uk//
* Colaiste Shealtainn, Léiruig, Sealtainn http://www.shetland.uhi.ac.uk
* Colaiste Arcaibh, Baile na h-Eaglaise, Arcaibh http://www.orkney.uhi.ac.uk
* Colaiste na Gaidhealtachd a Tuath OGE, Inbhir Theòrsa, Gallaibh https://web.archive.org/web/20060424070941/http://www.nhcscotland.com/
* Colaiste a' Chaisteil, Steòrnabhagh, Leòdhas http://www.lews.uhi.ac.uk
* Colaiste Inbhir Nis, Inbhir Nis http://www.inverness.uhi.ac.uk
* Sabhal Mòr Ostaig, Sléite, An t-Eilean Sgitheanach http://www.smo.uhi.ac.uk
* Colaiste Mhoireibh, Eilginn, Moireabh 
* Colaiste Diadhaireachd na Gaidhealtachd, Inbhir Pheofharain http://www.htc.uhi.ac.uk
* Colaiste Pheairt, Peairt https://web.archive.org/web/20051001040106/http://www.perth.ac.uk/
* Colaiste Earra-Ghaidheal, Dùn Omhain, Earra-Ghaidheal http://www.argyllcollege.com
* Comann Saidheans Mara na h-Alba OGE, An t-Òban, Earra-Ghaidheal http://www.sams.ac.uk
* Colaiste Loch Abar, An Gearasdan https://web.archive.org/web/20110907143505/http://www.lochaber.uhi.ac.uk/

### A' Ghàidhlig aig OGE
Tha OGE a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum MA le urram tro Sgeama na Gàidhlig.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean
* BBC Naidheachdan 2015-05-15: Campas ùr Inbhir Nis ga fhosgladh
* BBC Naidheachdan 2016-08-26: Togalach ùr UHI ga fhosgladh gu h-oifigeil *(aithris bhideo 2:31)*
* Agallamh le BBC Alba: Prionnsapal agus Iar-Sheansalair, an t-Àrd-Ollamh Todd Walker, agus an t-Oifigear Gàidhlig, DJ Mac an t-Saoir *(2021-02)*

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Gaidhealtachd
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Colaiste a' Chaisteil

'S e colaiste ann an Steòrnabhagh, Eilean Leòdhais a tha ann an **Colaiste a' Chaisteil**. 'S e tè de na com-pàirtichean ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean.  Tha iad a' tabhainn chùrsaichean suas ri ìre ceum BA tro Sgeama na Gàidhlig.

Tha Colaiste a’ Chaisteal air fearann a tha taobh ri Caisteal Leòdhais.

## Ceangal a-muigh

*Làrach lìn na Colaiste *(Beurla)*

Roinn-seòrsa:Colaistean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Sgeama na Gàidhlig

'S e seo **Sgeama** de chùrsaichean tro mheadhan na Gàidhlig aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, a' dol suas gu ìre ceum BA le urram, thairis air ceithir bliadhnaichean. Thòisich an Sgeuma sa bhliadhna 1998. Tha dà cholaiste pàirteach ann.  Tha Sabhal Mòr Ostaig a' tabhainn nan ceithir bliadhnaichean gu léir, agus tha Colaiste a' Chaisteil a' tabhainn a' chiad trì bliadhna. Bha Colaiste Inbhir Nis an sàs anns an Sguma an toiseach, a' tabhainn na ciad bliadhna a-mhàin, agus sguir iad sa bhliadhna 2006.  Bho thoiseach na Sgeuma gu ruige na bliadhna 2012-13, tha 958 de dh'oileanaich air cùrsa a dhèanamh tron Sgeuma.

## Ceangal a-muigh

*https://web.archive.org/web/20120503042156/http://uhi.ac.uk/en/courses/gaelic-medium-studies

Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Foghlam
Ionad Chaluim Chille Ìle

Tha **Ionad Chaluim Chille Ìle** 'na cholaiste Ghàidhlig faisg air a' Bhogha Mhòr ann an Ìle.  Dh’ fhosgail e ann an 2002.  Tha e a' tabhainn chùrsaichean goirid sa Ghàidhlig sa samhradh agus aig àmannan eile den bhliadhna.  Ann an co-bhonn ri Sabhal Mòr Ostaig agus Sgeama na Gàidhlig aig OGE tha e comasach air cùrsaichean a thabhainn tron Ghàidhlig suas gu ìre ceum MA.

## Ceangal a-mach
*Làrach-lìn Oifigeil

Roinn-seòrsa:Colaistean
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Ìle
Camanachd Àird nam Murchan

'S e sgioba iomain a th' ann an **Comann Camanachd Àird nam Murchan**. (Beurla: Ardnamurchan Camanachd)

Stèidhicheadh an club ann an 2005. 

Bho 2013, tha sgioba òganaich agus sgioba nam ban aig a' chlub.

Sgìre-cluiche : Sgìre a Tuath

Roinn-seòrsa:Camanachd
Nairnshire Camanachd

B' e sgioba camanachd a bha a' cluich ann an Inbhir Narann a bha ann an **Nairnshire Camanachd**.

Chluich iad ann an seusan 2006 ach chan eil iad a' cluich anns na lìgean oifigeil a-nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Camanachd
Loch Bhraoin (Iomain)

Sgioba Iomain à Ulapul

As déidh sia bliadhna à bith, chaidh an sgioba inbhich aig Loch Bhraoin ath-thòiseachadh a-rithist ann an 2006.  Tha iad a' cluich an Lìge a Tuath a Trì.

Sgìre-Cluiche : Sgìre a Tuath

Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Roinn-seòrsa:Camanachd
Comann Camanachd Obar Dobhair

'S e an aon sgioba inbhich a tha a' cluich camanachd ann am Fìobha a tha ann an **Comann Camanachd Obar Dobhair**.

Stèidhicheadh an sgioba ann an 2001.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Fìobha
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Sgìre a Deas

'S e an **Sgìre a Deas** a tha air aon den dà roinn de sgiobaidhean iomain ann an Alba. Air sgàth 's gu bheil cruinn-eòlas na Gaidhealtachd duilich a thaobh siubhal gu luath is gu furasta, airson adhbharan eachdraidheil chaidh an dùthaich a roinn ann an dà roinn airson co-fharpaisean, leis na sgiobaidhean bhon dà roinn a' coinneachadh a-mhàin anns na cuairtean deireannach de cho-fharpaisean cuaich. Tha Sgìre a Deas a' sìneadh bho Baile a' Chaolais, a' toirt a-steach Latharna is Earra-Ghàidheal agus a' Ghalltachd.  Tha e cuideachd a' toirt a-steach sgiobaidhean bho thaobh a-muigh na h-Alba mar Camanachd Lunnainn agus Na Highlanders.

A-nis, tha Prìomh-lìg Nàiseanta ann do Iomain ach fodha seo tha lìgean roinneil ann.

Roinn-seòrsa:Camanachd
Ìle

'S e fear de dh'eileanan na h-Albann a tha ann an **Ìle**, le farsaingeachd 600km². Tha e suidhichte ann an Comhairle Earra-Ghaidheal agus Bhòid. A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 3,228 daoine a' fuireach ann an Ìle. . 

## Bailtean
'S e Bogha Mòr am prìomh-bhaile, agus faisg air sin tha a' cholaiste Ghàidhlig Ionad Chaluim Chille Ìle. Bho Phort Ìlein, an dàrna baile as motha, tha aiseagan a' ruith gu Ceann na Creige. 
 
Tha taighean-staile mar Laphroaig agus an Àird Bheag suidhichte ann an ceann a deas an eilein.

## Daoine ainmeil à Ìle
* Niall MacAilpein (1786-1867), maighstir-sgoile & cànanaiche
* Uilleam MacDhunlèibhe (1808-1870), bàrd

## Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig
* MacIain, Donnchadh (1938). 'Ìle', ann an *Am Measg nam Bodach*. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 9-16.
* Màrtainn MacGilleMhàrtainn (1716), ann an Description of the Western Isles, dd 239-245.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Ionad Chaluim Chille Ìle
* Seanchas Ìle

 

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
*
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cànanan Innd-Eòrpach

‘S e a h-uile cànan a bhuineas do theaghach mòr nan teangaichean le freumhan ann an ro Innd-Eòrpach, air a ath-chruthachadh leis na cànanaichean, a th’ann na **Cànanan Innd-Eòrpach**. Gheibh sin a-steach na cànain air am bruidhinn le 3,000 duine aig ìre eadar-nàiseanta agus a’ mhòr-chuid dhe na cànain san Roinn Eòrpa agus air an àirde an ear-dheas Àisia. Air sailleabh adhbharan eachdraidheil, bithear gam bruidhinn air feadh na cruinne, agus tha iad gu math làidir thall anns na h-Aimearagan agus  Roinn a' Chuain Shèimh. ‘S e ball na buidhne seo a th’anns a’ Ghàidhlig. A bharrachd air sin s’ ann leis an teaghlach seo a tha na cànain a leanas, gam bruidhinn le còrr is 50 millean dhe daoine: Beurla, Bangla, Eadailtis, Farsi, Fraingis, Gearmailtis, Gujarati, Hindi, Portagailis, Ruisis agus Spàinntis.

## Na cànain Innd-Eòrpach is lìonmhoire an luchd-labhairt

Tomo Belgium, ope Smirfy

## Aistidhean co-cheangailte
*Liosta nan cànan Innd-Eòrpach

## Ceangal a-mach
* Fòram na Gàidhlig: Cànanan eile
* Albannaich, Cruithnich agus Ròmanaich: Cànanan Ceilteach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach
Coireall còsagail

Tha an **coireall còsagail** 'na sheòrsa de fuaim co-fhogharach, air chleachdadh ann an roinn nam cànanan air bhruidhinn (mar Ruiseis, Spàinntis, Armenianais, agus Pòlainnis). Tha an t-samhladh 'san Aibidil Eadar-nàiseanta Fogharach a tha riochdachadh fiaclach, còsagail, agus coireallan for-chòsagail, agus tha "r" na shamhadh samhail X-SAMPA. 'S e gu mì-riaghailteach air chantainn ris an **ruis luasganach**. 

## Feartan
Feartan an coirill chòsagail:

* Tha a dhòigh na labhairt 'na coireall, a' ciallachadh gu bheil e air chruthachadh leis na luasgain a inneil na labhairt (sa' chùis seo, an mullach còsagail). 
* Tha a àite na labhairt còsagail, a' ciallachadh gu bheil e air labhairt leis a bhàrr na teanga an aghaidh na mullaich chòsagail. 
* Tha a sheòrsa na fuaimneachadh leis a' ghuth, a' ciallachadh gu bheil na fillidhean a' ghutha a' crith fad na labhairt. 
* Tha e 'na chonnrag labhairteach, a' ciallachadh gur adhar saor a theicheadh tron bheul.
* Tha e 'na chonnrag mheadhanach, a' ciallachadh gu bheil e air chruthachadh le a' leigeil an sruthadh-adhair a shruthadh thar an meadhain na teanga, an àite nan taobhan.
* Tha an inneal sruthadh-adhair dol-a-mach sgiamhach, a' ciallachadh gu bheil e air labhairt leis a' bhrùthadh an adhair a-mach nan sgiamhan agus tron slighe guthach, an àite na as an sgòrnan no am beul.

## Sa' Bheurla
Chan eil coireall còsagail aig a' chuid as motha nan dual-chainntean na Beurla, leis an obadh an dual-chainnt Albannach. Tha doirbh an fuaim sònraichte seo a chruthachadh airson daoine nach eil e aig sa' chànan am màthar. 

## Ann an cànanan eile
'S cumanta coirill chòsagaile anns na Cànanan Uralach, agus sa' mhòrchuid nan Cànanan Slàbhach is nan Cànanan Ròimheach mar Spàinnis (sgrìobhta cho *rr*, no *r* aig an tòiseachadh fhacail), Catalanais, Ocsiteanais, Romàinis, agus Eadailtis. Tha e air lorgadh anns na blasan na Gearmailtise agus na Fraingis. Ann an roinn nam cànanan (mar Seicis, Slòbhacais and Croatais), 's urrainn dhan choireall chòsagail lideachail: . Cuideachd, chuir J. R. R. Tolkien roimh gum bitheadh an coireall còsagail aig a Chànanan nan sìthiche cumte.

Eisimpleiream:
* Albanais: ***rr'''ush'' [], "fìon-dearc"
* [[Abchais]]: ''ашәа'''р'''а'' [], "meidh"
* [[Arabais]]:  ﺭأﺱ  [], "ceann"
* [[Basgais]]: ''e'''rr'''ota'' [], "muileann"  
* [[Bamileke|Njoagwi Ngwe]]: [], "sùil" 
* [[Ungairis]]: ''e'''r'''dő'' , "coille"
* [[Pòlainnis]]: ***r**ęka'' [] "làmh"
* [[Croatais]]: ***r*'t* [], "tonnag"
* [[Spàinnis]]: ***r**ey* [], "rìgh"
* [[Ubaichis]]: [], "cur air char"
* [[Cuimris]]: ***Rh**agfy**r**'' [], "An Dùbhlachd"

## Seallaibh cuideachd

* Clàr nam cùisean an eòlais-fogharachd

Roinn-seòrsa:Connragan còsagail
Roinn-seòrsa:Coireall
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Gruag chiar

Tha **gruag dhonn** (nas leathainne **ghruag chiar**/**gruag dhorcha**) comharraichte le inbhean glè àrd an datha chiar eu-mealainin agus inbhean nas ìsle an datha bhàin phaeo-mealainin. Tha e nas sturrail na gruag bhàn ach chan eil cho sturrail na gruag ruadh.

Chan dh'aontaich roinn nan daoine air co-dhiù tha gruag bàn-dhonn no gruag dhubh freagarrach ri gruag donn, ged tha bitheanta an facal air chleachdadh a ghabhail a-staigh raon leathann nan dathan na gruaige nach bàn agus nach ruadh. Tha "bàn-dhonn" air chleachdadh air uairibh air daoine le gruag de dath nas bàine de donn. Cuideachd, faodaidh dath na gruaige "bhàin" air fhaicinn a bhith mar a tha air fhaicinn cho "bàn-dhonn" ann an aon àite eile. 

Am measg na muinntire na Roinn-Eòrpa, tha comannaichte le sùilean donna agus craiceann ciar ghruag dhorcha, ach 's urrainn do sùilean liatha, uaine, no gorma aig daoine donn/dubh a bhith.

## Seallaibh cuideachd
* gruag bhàn
* gruag ruadh
* dath
* craiceann
* dath an craicinn dhaonna
* dath na gruaige
* mealainin

Roinn-seòrsa:Fiamh daonna