open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bhuia, na h-Eileanan a-staigh

'S e eilean san àird an iar an Eilein Sgitheanaich a tha ann am **Bhuia** neo **Fuidheigh** (Beurla: *Wiay*). Tha e suidhichte ann an Loch Bràcadal agus tha e na phàirt de na h-Eileanan a-staigh. Tha e mu 1.4 cilemeatair air falbh bhon Eilean Sgitheanach far a bheil am baile Ullinish. Tha Orasaigh san àird an ear dheth. Tha e cho farsaing ri 149 heactair agus mar sin 's e Bhuia an t-eilean as motha ann an Loch Bràcadal. Tha e cho farsaing ri 60 heactair, agus tha an t-àite as àirde cho àrd ri 61 meatair. Tha dà uamh ann, aon dhiubh san àirde a deas agus am fear eile san àird an ear-thuath. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 20′ 18″ Tuath 6° 30′ 0″ Iar.

Tha Bhuia ainmeil airson nan stacannan corrach aige. S’ ann ann an Camas na Cille a-mhàin far as urrainnear a dhol gu tìr. Tha trì taighean briste faisg air a’ cladach, bha aon dhiubh na taigh dubh. Bha daoine a’ fuireach air an eilean gu meadhan na 19mh linn, ach chan eil an-diugh.

Thàinig ainm an eilein bhon fhacal Seann Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh "Eilean Taighe". 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Wiay aig redweb.com (Beurla)

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Bhuia

Ainm eile: **Fùidheigh**.

*Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:*

*Bhuia (na h-Eileanan a-staigh) faisg air an Eilean Sgitheanach
*Bhuia (Na h-Eileanan Siar) faisg air Beinn na Faoghla.

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Sòdhaigh

*Cleachdaidhean eile aig [[Sodhaigh (soilleireachadh)]]*

'S e aon de na h-eileanan anns  na h-Eileanan a-staigh a tha ann an **Sòdhaigh**. Thàinig an t-ainm aige bhon fhacal Seann Lochlannais  *so-øy*, a tha a’ ciallachadh “Eilean nan caoraich”. 

## Cruinn-eòlas
Tha Sòdhaigh suidhichte dìreach san àird a deas an Eilean Sgitheanach, an t-eilean as motha de na h-Eileanan a-staigh. Tha an *Soay Sound* eadar an Eilean Sgitheanach agus Sòdhaigh. Tha Rùm san àird a deas dheth.

Tha Sòdhaigh cho farsaing ri 10,4 km2. Le 141 m a dh’àrd, 's e Beinn Bhreac a’ bheinn as motha a tha air an eilean. San àird a tuath tha Acarsaid Sòdhaigh agus san àird a deas tha  Camas nan Gall ann. 'S e Mol-chlach faisg air cladach Camas nan Gall an clachan as motha, sa’ bhliadhna 2001 bha seachdnar a’ fuireach ann agus an sin 2011 dìreach aonar.
## Eachdraidh

'Sa bhliadhna 1851 bha 158 de shluagh ann. Ach aig àm nan Fuadaichean, dh’fheumadh a-uile duine an eilean fhagail airson Sòdhaigh a chur fo chaoraich.
  
Ann an 1946 cheannaich an sgrìobhadair Gavin Maxwell an t-eilean agus chuir e factoraidh air bhonn airson ola a dhèanamh à cearbanan mòra (Laideann: *Cetorhinus maximus*). Ach an dèidh trì bliadhnaichean b’fheudar dha am factoraidh a dhùnadh.Gus na làithean an-diugh chan eil mòran cearbanan air fhagail timcheall air Sòdhaigh. 

Ann an 1953 dh’imrich an cuid as motha de mhuinntir an àite a Mhuile.  Bhon àm sin chan eil mòran dhaoine a’ fuireach ann. 

B’ ann ann an Sòdhaigh a bha a’ ciad siostam fòn air feadh an t-saoghail a bha ag obrachadh le cumhachd na grèine.

## Stampaichean
Eadar 1965 is 1967 chaidh stampaichean air foillseachadh  ann an Sòdhaigh. Bha iad a’ sealltainn ìomhaighean na h-Eòrpa. Bha cuid a' sealltainn Winston Churchill cuideachd. Ged a bha an fheadhainn seo foillsichte gun chead, tha cruinnichean-stampaichean gan iarraidh fhathast. 

## Giùlan
S’ urrainnear a dhol a Shòdhaigh le bàta à Ealaghol.

## Leabhraichean
* 
* 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Fiosrachadh mu Shòdhaigh (Beurla)
* Fiosrachadh mu Shòdhaigh

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Lios Mòr

'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an **Lios Mòr** (IPA: [ʎis̪ moːɾ]) Tha e suidhichte san àird an iar na h-Alba. Tha e san àird an earra-thuath Mhuile ann an Loch Dubh. Bha an t-eilean aig an t-Siorrachd tradaiseanta Earra-Ghaidheal; a-nise tha e fo smachd Comhairle Earra-Ghaidheal agus Bòd.

Tha Lios Mòr 12 cilemeatair a dh’fhad agus 2 cilemeatair a leud le 5,809 acair ceàrnagach de mheud. 'S e Achadh na Croise am baile as motha.
'S e Barr Mòr (127 meatair; 416.7 troigh) a’ bheinn as àirde anns an eilean. Tha Taigh-solais Lios Mhòir suidhichte ann an Eilean Musdile san àirde an iar deas Lios Mhòir. Chaidh an taigh-solais a thogail le Robert Stevenson. 
Tha broch Cruithneach faisg air *Tirfuir*, tha na ballaichean aige cho àrd ri 15 troighean agus cho tiugh ri 19 troighean. Cuideachd tha dà chaisteal às an 13mh linn ann, Caisteal Choeffin agus Caisteal  Achadh an Dúin.

Anns a’ bhliadhna 2001 bha 146 duine a' fuireach ann.  A rèir cunntas-sluaigh 2011 tha 192 duine a' fuireach a-nis ann an Lios Mòr.  Tha dìreach aon bhùth ann, far a bheil oifis a' phuist cuideachd. Tha bun-sgoil ann an Lios Mòr ach airson àrd-sgoil feumaidh a' chlann a dhol don Òban.

Tha Lios Mòr ceangailte le Tìr mòr na h-Alba le dà aiseag. Tha an t-aiseag airson chàraichean a’ ruith don Òban, agus aiseag airson daoine a-mhàin eadar ceann a tuath na h-eilean agus Port na h-Apann.

B' àbhaist do Lios Mòr a bhith na teis-mheadhan Crìosdaidheachd. Bha manachainn ann a chaidh a chuir air bonn le Naomh Moluag, (530 - 592), manach à Èirinn co-aoiseach le Calum Cille. Anns na Meadhan-Aoisean bhiodh easbaigean Earra-Ghàidheal a’ fuireach ann an Caisteal Achanduin gus an 16mh linn.

## Gàidhlig anns an eilean

Anns a' bhliadhna 2001, bha Gàidhlig aig 29% den àireamh-shluaigh. Chaidh seo sìos gu eadar 10% agus nas na lugha 25%, anns a' bhliadhna 2011.

Tha amas aig Comann Eachdraidh Lios Mòr, suidhichte dà mhìle air falbh bhon bhaile as motha ann an Achadh na Croise, Gàidhlig a bhrosnacadh agus dualchas Gàidhlig an eilean a ghleidheadh.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil an eilein
* Comann Eachdraidh Lios Mòr
* 
* BBC Naidheachdan 2017-01-05: Tha Urras Coimhearsnachd ann an Lios Mòr am beachd Taigh a' Bhachail air an eilean a cheannach *(aithris-bhideo 2:12)*

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Eilean Orasaigh

'S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an **Eilean Orasaigh** 
(Beurla: *Ornsay*).  Tha e suidhichte san àird an ear leth-eilean Slèite anns an Eilean Sgitheanach.  Ma bhios a' mhuir air falbh, 's urrainnear coiseachd ann bho Eilean Iarmain. Tha e cho farsaing ri 35 heactair agus tha an t-àite as àirde cho àrd ri 46 meatair. Tha acarsaid nàdarra ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 8′ 48″ Tuath, 5° 47′ 12″ Iar. Chan eil duine sam bith a' fuireach ann. 

Thàinig an t-ainm Orasaigh bhon fhacal Seann Lochlannais *Örfirirsey*,  agus tha e  a’ ciallachadh "Ebb island". 

Tha taigh-solais Orasaigh suidhichte ann an Eilean Sionnach, eilean beag dìreach faisg air Eilean Orasaigh. Chaidh a thogail anns a' bhliadhna 1857 le David agus Thomas Stevenson. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Gèidse

1. Air Rathad-iarainn is e tha anns an **gèidse** ach an astar eadar an dà ghad.

2. Airson Teud is e a tha anns an **gèidse** tomhais air tarsuinnead na teud, mar is tric a rèir scala arbritary don ainm an "Standard Wire Gauge".

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Eilean Iarmain

'S e clachan a tha ann an **Eilean Iarmain** (Beurla: *Isleornsay*). Tha e suidhichte san àird an ear leth-eilean Slèite anns an Eilean Sgitheanach a' coimhead thar Linne Shlèite gu cnuic Chnòideart. Tha e mu 7 mìltean (11 cilemeatair) air falbh bhon Àth Leathann. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 8′ 44.48″  Tuath agus 5° 48′ 32.47″ Iar. 

Tha acarsaid nàdarra aige, a thoiseach mar port-mara airson sgadain aig toiseach an 19mh linn. An uair sin dh’fhàs Eilean Iarmain ainmeil mar àite far an robh na bàtaichean à Glaschu a’ stad. Ann an 1820 chaidh a' chiad taigh-beag poblach den Eilean Sgiathanach a thogail an seo.
 Faisg air a’ chidhe tha an taigh-òsda *The Isle Ornsay Hotel* agus an taigh taisbeanadh: “an Talla Dearg”.  
Chaidh an taigh-òsda a thogail anns a' bhliadhna  1888 agus tha e aig Sir Iain Noble a-nis.

Ma bhios a' mhuir air falbh, s' urrainnear coiseachd  bho Eilean Iarmain gu Eilean Orasaigh, eilean beag dìreach ri  a thaobh. Tha taigh-solais Orasaigh suidhichte ann an Eilean Sionnach, mu cilemeatair san àird an ear dheth. 

## Ainm
'S e **Eilean Iarmain** neo **Eilean Dhiarmaid** an t-ainm a tha air an àite seo.  
Canar cuid gur e Eilean Dhiarmaid an t-ainm a bh' air bho thus a-rèir Diarmad,  gaisgeach ainmeil a bha ann còmhla le Fionn agus Oisean. A-rèir beul-aithris bha Cu Chulainn ann cuideachd. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Taigh-òsda Eilean Iarmain
*ambaile.org (Gàidhlig)

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Castlegar

'S e baile bheag a tha ann an **Castlegar**, baile ann an Columbia Bhreatannach. Tha e suidhichte ann an roinn Kootenay an Iar.
'S e Columbia Avenue an rathad-mòr a tha ann.
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Rònaigh

'S e aon  de na h-Eileanan a-staigh a th' ann an **Rònaigh** (IPA: [ˈrˠɔːnaj], Beurla: *Rona*). Air uairibh canar Rònaigh a Deas ris, airson sealltainn gu bheil e eadar-dhealaichte bho Rònaigh a Tuath faisg air Sula Sgeir. Tha Rònaigh suidhichte eadar an Eilean Sgitheanach agus leth-eilean A' Chomraich. Tha Ratharsair san àird a deas dheth. 

Tha an t-eilean cho farsaing ri 3.6 mìltean ceàrnagach,  agus ‘s e  Meall Acairseid an t-àite as àirde, tha e 125 meatair (410 troigh) a dh’àird. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 34′ 0″ Tuath agus 5° 59′ 0″ Iar. 

Thàinig an t-ainm Rònaigh bhon fhacal Seann Lochlannais * Hrauney *,  agus tha e  a’ ciallachadh "Eilean sturrach". 

B' e Acarsaid Mhòr an tuineachadh a bu mhotha a bha ann. Ged a bha 180 duine a' fuireach air an eilean anns a' bhliadhna 1881 cha robh ach dithis a' fuireach ann 'sa bhliadhna 2001. Tha manaidsear an eilein a' fuireach ann an *Rona Lodge*, far a bheil leabaidh is bracaist. Tha taighean beaga air mhàl ann an Acarsaid Thioram cuideachd.

Tha aiseag a’ seòladh eadar Port Rìgh agus Rònaigh dà thuras gach seachdain.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Duilleag eadar-lion Rònaigh

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
A' Chomraich

'S e leth-eilean a tha anns **a' Chomraich** (Beurla: *Applecross*). Tha an t-ainm-àite, "A' Chomraich", a' ciallachadh "comraich" neo "tèarmann" ("sanctuary" sa Bheurla). Tha e suidhichte san àird an iar Alba ann an Taobh Siar Rois.

Stèidhich Naomh Maol Rubha tuineachadh mhanach anns a' Chomraich ann an 673 is bha manachainn na Chomraich na h-ionad culturail is cràbhach glè chudromach.

Ann an 2020, ri linn a' choròna-bhìorais, chaidh gnìomhachasan agus goireasan poblach fad an leth-eilein a dhùnadh.

## Ann an cultar poblach
Thachair na tachartasan anns an nobhail *His Bloody Project* ('A Phròiseact Fala') le Graeme Macrae Burnet anns a' Chomraich.

## Daoine ainmeil
* Coinneach D. MacDhòmhnaill
* Coinneach Fionnlasdan (1910–?), sgrìobhadair Gàidhlig

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Applecross Heritage Centre – Ionad Dualchais
* Applecross Landscape Partnership *(làrach-lìn sa Ghàidhlig)*
* BBC Naidheachdan 2011-04-27 Sgoil Bhàrdachd gu bhith air a’ Chomraich 
* BBC Naidheachdan 2015-04-24: Sia bliadhna de bhùth na Comraich
* BBC Naidheachdan 2015-11-12: Iomagain mu leudachadh Raon Ratharsair
* BBC Naidheachdan 2015-11-12: Iomagain mu leudachadh air raon BUTEC *(aithris bhideo, 2:28)*
* BBC Naidheachdan 2016-01-15: Dragh mu rathad Bhealach nam Bò *(aithris bhideo, 3:19)*
* BBC Naidheachdan 2022-06-01: FTMG air a’ Chomraich “gu math samhlachail”

Roinn-seòrsa:Leth-eileanan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
An t-Àth Leathann

'S e **An t-Àth Leathann** an dàrna baile as motha anns an Eilean Sgitheanach. Tha e suidhichte an àird an ear an eilein air an A87 eadar Port Rìgh agus Drochaid an Eilein Sgitheanaich.

Anns a' bhliadhna 2006 bha 620 duine a' fuireach ann.  Tha Ospadal beag ann, an Mackinnon Memorial, ach tha dùil gun téid ospadal nas motha a thogail ann a fhrithealas air an Eilean Sgitheanach gu léir, agus air Loch Aillse agus Iar-Dheas Rois.

## Leabhraichean
* *A Summer in Skye*, leabhar a sgrìobh am bàrd Alexander Smith ann an 1865. Tha caibideil ann mu fhèill an Àth Leathainn.
## Daoine Ainmeil
*Mylo (1978) Ceòladair dealanach.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Aiste aig ''Undiscovered Scotland'' *(Beurla)*
* BBC Naidheachdan 2016-03-02: Taic-airgid do phròiseactan Gàidhealach *(aithris-bhideo 2:20)* - àite-campachaidh don Àth-Leathann
* BBC Naidheachdan 2016-10-27: Feum air sgoil ùir san Ath Leathann
* BBC Naidheachdan 2021-06-25: Ospadal ùr an Àth Leathainn *(aithris-bhideo 2:15)*

 

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Tròndaigh

'S e eilean anns na h-Eileanan a-staigh a tha ann an **Tròndaigh** (Beurla: *Trodday*). Tha e suidhichte san àird a tuath an Eilein Sgitheanaich. Tha e mu dà chilemeatair air falbh bho Rubha na h-Aiseig ann an Trondairnis.  Tha an eilean cho àrd ri 45 meatair. Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann. 
'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 43′ 32.88″ Tuath agus 6° 17′ 58.92″ Iar.

Thàinig an t-ainm Tròndaigh às an  Seann Lochlannais leis an ciall: "Ceann-tìre Thrond".  

Tha taigh-solais ann an Tròndaigh a chaidh a thogail anns a’ bhliadhna 1908 le Charles Alexander Stevenson. 

San 1 an t-Iuchar 2006  chaidh am bàta *Brothers BF 138* air tràigh. Chan eilear cinnteach dè thachair. Chaidh aon fhear dhuibh a lorg air cladach na tìr-mòir 18 an Iuchar 2006, bha e marbh. Tha an dàrna fhear air ionndrainn fhathast. Bha an *Marine Accident Investigation Branch* den bbeachd gun do thachair sin air sgàth 's gun do dh'fhàs na h-iasgairean sgìth.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Scotland Gazetteer mu Thròndaigh (englisch)
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Rob MacGiobain

'S e neach-poileataigs Albannach  a tha ann an **Rob MacGiobain** (Beurla: *Rob Gibson*). Rugadh e san 10 an Dàmhair 1945 ann an Glaschu.  Mar BhPA riochdaich e a' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan eadar 2003 is 2011 agus bha e BPA airson Gallaibh, Cataibh agus Ros eadar 2011 agus 2016. Tha e na bhall de Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. 

Chaidh e dhan Oilthigh Dhùn Dè.

## Ceanglaichean a-mach

*Duilleag eadar-lion Pàrlamaid na h-Alba 
*Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba 

Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bogh Mòr

'S e **Bogh Mòr**  (Beurla: *Bowmore*) am prìomh-bhaile ann an Ìle. Tha e ainmeil airson an taigh-staile aige agus an t-uisge-beatha ris an canar: *Bowmore Single Malt*. 
 
Ann an 2001 bha 862 duine a’ fuireach an seo. 

## Ainm a' bhaile
A rèir Iain Mac an Tàilleir 's e ** Bogha Mòr** neo **am Bogha Mòr** ainm a' bhaile. 
Tha David Ross a' cumail a-mach gum b' e àite-fuirich  ceann-cinnidh  a bh' ann, chaidh an clachan a leasachadh mar "*model town*" ann an 1767 Air an làimh eile tha MacNiven dhen bheachd gun deach am baile a stèidheachadh ann an 1768 le Daniel Campbell of Shawfield, Fear Ìle aig a àm seo agus chan eile tùs ann mu thuineachadh roimhe sin. A rèir Macniven tha ainm a' bhaile gun alt a' sealltainn is dòcha gur e ainm Lochlannach a th' ann. 
 
## Iomraidhean


## Faic cuideachd
* Ionad Chaluim Chille Ìle

## Ceanglaichean a-mach
* Ionad Chaluim Chille Ìle
* Pàipear-naidheachd Ìleach 
* Bowmore Round Church
* Bowmore Single Malt
* BBC Naidheachdan 2015-10-30: Taighean ùra ann am Bogh Mòr

Roinn-seòrsa:Ìle
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Taigh na Creige

'S e **Taigh na Creige** (Beurla: *Craighouse*) am baile as motha ann an Diùra. Tha e suidhichte san àird an ear an eilein. 

'S e *Isle of Jura Single Malt* an t-uisge-beatha às an àite fhèin. 

B' àbhaist aiseag a ruith eadar Taigh na Creige agus tìr-mhòr na h-Alba, ach chan eil an-diugh.

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Aisgeabhal

'S e **Aisgeabhal** a' bheinn as àirde ann an Rùm. Tha e 812 meatair (2,664 troigh) a dh’àird. Tha e suidhichte mu 5 cilemeatair san àird a deas Cinn Locha. 'S e Aisgeabhal aon de na beanntan ris an canar *Marilyn* neo *Corbett*.

Thàinig an t-ainm Aisgeabhal/Askival bhon t-Seann-Lochlannais agus tha e a' ciallachadh craobh-uinnsinn. 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rùm
An Sgùrr

'S e **an Sgùrr** a’ bheinn as àirde ann an Eige. Tha e 393 m (1289 troigh) air àirde. Chaidh a cruthachadh mu 58 millean bliadhna air ais le spreadhadh beinn teine ann an Rùm. Bha gleann ann anns an do shruth làbha às a' bheinn-theine seo agus bhac an clach-phice bleith-chreige nas fheàrr na am basalt timcheall air.

'S e an Sgùrr aon de na beanntain ris an canar *Marilyn* air sgàth 's gu bheil a mhullach 150 m nas àirde na an tìr timcheall air.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Àird nam Murchan

'S e leth-eilean a tha ann an **Àird nam Murchan** (Beurla: *Ardnamurchan*).

## Cruinn-eòlas
Tha e ann an Loch Abar ann an sgìre Comhairle na Gàidhealtachd. Tha e cho farsaing ri 50 mìltean ceàrnagach. Tha timcheall air 2000 duine a' fuireach an seo. 

Is àbhaist do na daoine ag ràdh gur e Rubha Àird nam Murchan an t-àite as fhaide iar air tìr-mòr Bhreatainn. Ach a-rèir na rannsachaidhean ùra a rinn an Ordnance Survey ann an Alba, ‘s e Corrachadh Mòr an t-àite as fhaide iar. 
Tha an Taigh Solais Àird nam Murchan suidhichte aig Rubha Àird nam Murchan. 

## Ainm an àite
Chan eilear cinnteach cò às a thàinig an t-ainm "Àird nam Murchan". Tha dà bheachd ann:
Tha aon mìneachadh ag ràdh gun tàinig e bho na faclan "*Àirde*" agus "*Muirchu*" (biast dhubh) neo ròn  agus a' ciallachadh: àite nam biastan dubha. Tha mìneachadh eile ag ràdh gu bheil an t-ainm ceangailte leis an fhacal: "*Muirchol*" leis a' chiall: àite spùinneadairean-màra.

## Bailtean ann an Àird nam Murchan

* Achadh na h-Àtha, Àth Tharracail
* Cille Chòmhain
* Gleann Bhorghdail
* Ocal
* Port Uairce
* An t-Sàilean, Sanna

## Ceàrnaidh

* Àird Ghobhar
* A' Mhorbhairne, Mùideart
* Suaineart

## Cruinn-eòlas

* Abhainn Seile
* Càrna, Corrachadh Mór
* Loch Shuaineart
* Rubha Àird nam Murchan
* Taigh Solais Àird nam Murchan

## Leabhraichean
* 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Ionad turasachd Àird nam Murchan
* Fiosrachadh mu Àird nam Murchan

Roinn-seòrsa:Leth-eileanan na h-Alba
Achadh na Croise

'S e **Achadh na Croise** (Beurla: *Achnacroish*) am baile as motha ann an Lios Mòr. Tha port-mara aige far a bheil na h-aiseagan a' seòladh don Òban.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Earra-Ghàidheal
Roinn-seòrsa:Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn-seòrsa:Paraiste Lios Mhòir is na h-Apann
Eilean Musdile

'S e eilean beag a tha ann an **Eilean Musdile** (Beurla: *Mansedale*). Tha e suidhichte mu ¼ mìle san àirde an iar deas Lios Mhòir aig ceann na Linne Sheileach. Tha e mu 4 heactair ceàrnagach.

Tha Taigh-solais Lios Mhòir suidhichte anns an Eilean Musdile. Chaidh an taigh-solais a thogail le Robert Stevenson anns a' bhliadhna 1833. Bha e a' cosg £4260 an taigh-solais a thogail. Tha an taigh-solais 26 meatair a dh'àird. 

Bidh na h-aiseagan Caledonian Mac a' Bhriuthainn a' dol seachad air Eilean Musdile gu math dlùth air an t-siubhail aca eadar an t-Oban agus Muile. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Taigh-Solais Lios Mhòir
* 

Roinn-seòrsa:Lios Mòr
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Setsubun

Tha **Setsubun****節分**, no **Roinneadh Aimsireil**, air a chumail air 3 agus 4 Gearran san t-Seapan. Thathar a' cumail làithean na fèille seo agus na deas-ghnàthan a tha na lùib airson comharrachadh an earraich nach tàinig a-rèir seann mhìosachan na gealaich.　Gabhaidh **setsubun** a' samhlachadh ris an Earraich Gheamhraidh mar a roinneadh na Gàidheil bho shean e. 

## Mamemaki（豆まき）

'S e seo cleachdadh **setsubun** gus olc agus àmhghar fhògradh às an dachaigh. Thathas a' tilgeil pònairean ròiste feadh seòmraichean an taighe gus deamhanan a spìonadh às (mamemaki 豆まき); agus thathas a' crochadh ceann-seirdean loisgte　（柊さし）, air an dealgachadh air meangan cuilinn. Thathar a' creidsinn gun glèidhear deagh shlàinte fad na bliadhna sin ma dh' itheas àireamh de phònairean tilgte co-ionnan ris an aois fhèin. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Loch Raonasa

'S e baile beag ann an Arainn a th' ann an **Loch Raonasa** (Beurla: *Lochranza*). 'S e port-mara airson aiseag a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Loch Raonasa agus Claonaig air Cinn Tìre le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.

'S ann faisg air Loch Raonasa a lorg James Hutton a' chiad eas-chumadh is seo siosta Dalradianach fo breath cloiche-gainmhich na Linne Carbonmhoire.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Arainn
Loch an Eilein, Arainn

'S e baile beag ann an Arainn a th' ann an **Loch an Eilein** neo **An t-Eilean Àrd**. (Beurla: *Lamlash*). Ann an 2001, 's e 1,000 an àireamh-shluaigh a tha aige. Tha am baile 4 mìltean  air falbh san àird a deas bho Bhreadhaig.

* Eilean MoLaise
## Iomradh


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Arainn
Loch nam Madadh

'S e **Loch nam Madadh** (Beurla: *Lochmaddy*) prìomh-bhaile Uibhist a Tuath. An sin tha aiseagan a' dol eadar Loch nam Madadh is Ùig anns an Eilean Sgitheanach le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Bha Ospadal Loch nam Madadh air a dhùnadh ann an 2001. Tha ionad-ealan agus taigh-tasgaidh, Taigh Chearsabhagh, ann.
## Daoine ainmeil
* Calum Dòmhnallach (1953) - Ceòladair le Runrig.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-05-10: Rèis iachtaichean Uibhist a Tuath (*aithris-bhideo 2:19)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Uibhist a Tuath
Gunna

'S e inneal chogaidh neo arm-seilg a tha ann an **gunna** neo **isneach** a chaidh innleachadh ré nam Meadhan-Aoisean.

Aig a char as simplidh is cruth do ghunna feadan meatailt, ceann dùinte ach airson toll beag don ainm *an cluasag* agus beul fosgailte aig a cheann eile. Feumaidh do fheadan a' ghunna a bhith teannaichte sìos air creathail, carbad, neo stoc. 

Chuireadh *urchair* de *[[pùdar dubh]]* anns a' cheann dùinte agus *ball* (a thilgeas an arm ) os a chionn. Nuair a thèid loisgeadh air an urchair, le cuir *maidse* ris a' chluasag, loisgidh e gu léir anns a' bhad, a' saoradh bolg mòr de gasaichean teth a phutas am ball a mach à beul a' ghunna.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-30: Ceann-là nan gunnaichean adhair

Roinn-seòrsa:Buill-airm
Linne Chluaidh

'S e caolas ann an Alba siar a th' ann an **Linne Chluaidh**. Tha e suidhichte eadar Cinn Tìre agus tìr-mòr Alba. Tha an Abhainn Chluaidh a' sruthadh ann. 

Aig an inbhir, tha e 42&nbsp; km (26 mìltean) a leud.

Bha Balla Antonine, balla àrsaidh Ròmanach, a' ruith eadar an Linne Chluaidh agus an Linne Foirthe. 

## Cruinn-eòlas
### Bailtean air an linne

* Àird Rosain, An Leargaidh Ghallda, An t-Sròn 
* Baile an t-Salainn, Baile Bhòid, Baile Eilidh, Breadhaig
* Ceann Loch Chille Chiarain,
* Dùn Breatann, Dùn Omhain
* Guireag, Grianaig, 
* Inbhir Gharbhain, Inbhir Àir, Irbhinn
* Loch an Eilein, Loch Raonasa
* Port a' Mhuilinn, Port Ghlaschu, Preastabhaig

### Eileanan ann an Cluaidh
#### àitich

* Arainn
* Cumaradh Mòr
* Eilean Bhòid
* Eilean MoLaise

#### neo-chleachdta

* Creag Ealasaid
* Cumaradh Beag
* Eilean Dà Bhàrr
* Innis Mheàrnaig
* Pladaigh
* Eilean Mhoire (Lady Isle)
* Sgat Mòr is Sgat Beag
* Eilean a' Chaisteil
* Sandaigh

### Lochan-mara
* An Gearr Loch
* An Loch Sianta
* Loch Chille Chiarain
* Loch Fìne
* Loch Long agus Loch Goill
* Loch Sroigheann

Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Stèisean Bhaile Chè

'S e **Stèisean Bhaile Chè** (Beurla: *Keith railway station*) an stèisean-rèile ann am Baile Chè. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis.





Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Ealaghol

'S e baile beag a tha ann an **Ealaghol**  (Beurla: *Elgol*). Tha e suidhichte faisg air Loch Sgathabhaig anns an Eilean Sgitheanach. Tha timcheall air 150 duine a' fuireach ann. 

Tha bàtaichean a' dol bho Ealaghol chun an eilein Sòdhaigh.

San 4 an t-Iuchar 1746 bha Prionnsa Teàrlach Stiùbhart a' feitheamh an seo airson bàta fhaighinn gu tìr-mòr. Dh' fhalaich e ann an uamh san àirde a deas a' bhaile.  Tha “Uamh Phrionnsa” ri fhaicinn gus an latha an diugh. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Na h-Eileanan Samhraidh

'S e buidheann de dh'eileanan a tha anns **Na h-Eileanan Samhraidh** (IPA: [nə ˈhelanən ˈs̪ãũrɪ], Beurla: *Summer Isles*).  Tha iad suidhichte ann an inbhir Loch Bhraoin.

'S e Tannara Mhòr an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Samhraidh. Chan eil duine a' fuireach anns na h-Eileanan Samhraidh ach ann an Tannara Mòr a-mhàin. 

Tha iad nam pàirt den "*National Scenic Area*".

Tha bàtaichean a’ dol eadar Tannara Mhòr agus Aichillidh Bhuidhe, a tha mu 2.5&nbsp;km (1½ mìle) air falbh air tìr–mòr Alba.

## Na h-Eileanan beaga
* Càrn Deas
* Càrn Iar 
* Càrn nan Sgeir
* Eilean a' Bhotail
* Eilean a' Bhuic
* Eilean a' Chàr 
* Eilean Dubh
* Eilean nan Eich
* Eilean Fada Mòr
* Eilean Mullagrach
* Glas-leac Beag
* Glas-leac Mòr
* Meall nan Gabhar
* Eilean Mhàrtainn
* Eilean a' Chlèirich
* Eilean Ruisteil
* Tannara Bheag
* Sgeir nam Feusgan

## Litreachas
*Sgrìobh Ian R. MacLeod nobhail leis an tiotal: *The Summer Isles* (foillsichte le Aio, ISBN 1-933083-00-X). 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
*
Tairbeart na Hearadh

'S e **Tairbeart** prìomh-bhaile Na Hearadh. An sin tha aiseagan a' dol eadar Tairbeart is Ùig anns  an Eilean Sgitheanach le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2019-01-17: Taighean ùra na Hearadh *(aithris-bhideo 2:19)*

Roinn-seòrsa:Na Hearadh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
An Tòb

Tha **An T-òb** (Beurla: *Leverburgh*) na bhaile agus na phort anns na Hearadh. 'S e an dàrna baile as motha anns na Hearadh, an dèidh an Tairbeirt. 'S e port-mara airson aiseagan a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Beàrnaraigh le Caledonian Mac a' Bhriuthainn, a' ceangal na Hearadh ri Uibhist a Tuath.

## Eachdraidh
Tha an t-ainm Beurla a' dol o am Morair Leverhulme, a dh'ath-thog am baile sna 1920an. Chosg e £250,000 air plana port sgadan a thogadh, le taighean is factaraidhean ùra. Chan eil ach na rathaidean, an tùr uisge, buinn togalaich agus an stòr-uisge a' mairsinn an dèidh bàs a' Mhorair Leverhulme ann an 1925. 

## Ainm a' bhaile
Tha ainm a' bhaile a' tighinn on fhacal Lochlannais *hóp* "bàgh a tha cuingichte le tìr", an dearbh fhreumh 's a tha aig *òb* agus *òban* (*cf.* An t-Òban). A chionn 's nach toigh leis a' Ghàidhlig h aig toiseach facail, chaidh atharrachadh san dà àite ach air dà dhòigh eadar-dhealaichte. Ann an Earra-Ghàidheal, chaidh an /h/ a thoirt air falbh: *hóp* » *òb* ach anns na Hearadh, chaidh an /h/ a dhì-shèimheachadh gu /t/ ann am pròiseas ris an canar cruadhachadh.

Sin as adhbhar gu bheil an t- toisich a' leantainn ris an fhacal anns gach tuiseal, m.e. *Fàilte gun Tòb*, *muinntir an Tòib* is msaa. Tha e air a litreachadh *An t-Òb* gu mearachdach o àm gu àm.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn an Tòib
* BBC Alba Naidheachdan 2015-10-01: Leasachadh air aitreabh Sgoil an t-Òib *(aithris bhideo)*
* BBC Alba Naidheachdan 2016-09-21: Diomb san t-Òb mu thogalach na sgoile
* BBC Alba Naidheachdan 2017-01-31: Taic ga thoirt do phlanaichean an t-Òib *(seann sgoil)*

Roinn-seòrsa:Na Hearadh
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Tannara Mhòr

'S e **Tannara Mhòr** (Beurla: *Tanera More*) an t-eilean as motha anns na h-Eileanan Samhraidh.  Tha i suidhichte ann an inbhir Loch Bhraoin. Tha i cho mòr ri 310 heactair (1.2 mìle ceàrnagach). Anns a’ bhliadhna 2001 bha còignear a’ fuireach an seo. Tha oifis a’ phuist is cafaidh ann, agus tha tuathanach bradain ann. 

Chan eil rathaidean air an eilean, tha slighe a-mhàin a’ dol timcheall a’ bhàidh ris an canar “*the Anchorage*”.  Tha an slighe a’ tòiseachadh san àird an ear-thuath an eilein aig Rubh' Àird na Goine, a’ dol sìos chun a' chidhe gu Garadheancal san àird an ear-dheas.
Tha bàtaichean a’ dol eadar an eilean agus Aichillidh Bhuidhe, a tha mu 1.5 mìle air falbh san tìr–mòr Alba.

'S e Meall Mòr (124 meatair) a’ bheinn as àirde  ann an Tannara Mhòir. 

Thàinig an t-ainm Tannara bhon Seann Lochlannais, tha e a’ ciallachadh:  "Eilean arcasaidh". 

Bhon bhliadhna 1970 bidh an *Summer Isles Philatelic Bureau* a’ foillseachadh stampaichean às an eilean fhèin airson nam mìltean de na luchd-turais a tha a’ tadhail air Tannara Mhòir gach bliadhna. 

## Litreachas
Anns na 1930an bha Frank Fraser Darling, neach-glèidhteachais nàdair, a’ fuireach ann an Tannara Mhòir airson dà bhliadhna. Sgrìobh e an leabhar "*Island Years*" (foillsichte ann an 1940) mun àm ud.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Duilleag oifigeil nan Eileanan Samhraidh

 

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Eilean a' Bhotail

'S e eilean beag  a tha ann an **Eilean a'  Bhotail**. 'S e aon de   na h-Eileanan Samhraidh a th' ann.  Tha e suidhichte san iar dheas Eilein Dhuibh  agus  Càrn Iar. Tha cruth an eilein a' coimhead mar botal. Ach tha ainm eile air:  **Eilean Druim Briste**.

'S e seo na co-chomharran aige: 57° 57′ 39″ Tuath agus  5° 27′ 35″ Iar.

Chan eil duine sam bith a' fuireach ann.
'S urrainnear dubh-shnàmh timcheall air an eilein.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Achadh na Cloiche

'S e baile beag air taobh siar Shléite anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Achadh na Cloiche**. Tha 15 lotaichean is 23 taighean ann, agus mu 22 daoine a’ fuireach ann. 

## Ceanglaichean a-mach
* Achadh na Cloiche
* 
* BBC Naidheachdan 2016-11-24: Trì croitean ùra gan reic an Slèite

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Good Morning Scotland

'S e rèidio prògram nan naidheachdan Albannach bhon BhBC Scotland a tha ann an **Good Morning Scotland** neo **Madainn Mhath Alba**. Tha e a' craoladh eadar 0600 is 0900 air BBC Radio Scotland agus Radio nan Gàidheal eadar 0600 is 0730.

Tha ionadail naidheachdan a' craoladh bho Shalcraig airson Crìochan na h-Alba, Dhùn Phrìs airson a Deas, Obar Dheathain airson an Ear-thuath agus Inbhir Nis airson a' Ghàidhealtachd. Gabhaidh Àrcaibh prògram naidheachdan gach madainn rè *Good Morning Scotland* eadar 0730 agus 0800.

## Preasantairean
* Gary Robasdan
* Laura Maxwell
*Martainn Geissler
*Laura NicÌomhair

## Spòrs
* Geoff Webster
* Kenny Mac an t-Saoir
* Heather Deòir

## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil BBC

Roinn-seòrsa:Prògraman nan naidheachdan
Eilean nan Eich

'S e eilean beag a tha ann an **Eilean nan Eich**. 
Tha e suidhichte san àird an ear-dheas Tannara Mòire. Tha e na phàirt de na h-Eileanan Samhraidh. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 58′ 48″ Tuath, 5° 20′ 24″ Iar. Tha e cho farsaing ri 53 heactair. Chan eil daoine sam bith a’ fuireach ann. 

Le 60 meatair (197 troigh) 's e *Sgurr nan Uan* a' bheinn as àirde anns an eilean. Tha eilean dìreach air àird a tuath ris an canar Meall nan Gabhar agus tha Iolla Mhòr, eilean beag eile, air àird a deas dheth.

Cha eilear cinnteach cò às a thàinig ainm an eilein. Ged a thàinig na h-ainmean eile de na h-Eileanan Samhraidh bho Seann  Lochlannais neo bho Ghàidhlig, tha cuid den bheachd gur e ainm Beurla (*Horse Island*) a th' ann a chaidh eadar-theangachadh gu Gàidhlig. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Gazetteer for Scotland 

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Tannara Bheag

'S e eilean a tha ann an **Tannara Bheag** (Beurla: *Tanera Be(a)g*). Tha i suidhichte san àird an iar Tannara Mòire. Tha an Caolas na Gainmhich eadar Tannara Bheag agus Eilean Fada Mòr. Tha i na phàirt de na h-Eileanan Samhraidh. 'S e seo na Co-chomharran aice: 58° 0′ 36″ Tuath, 5° 26′ 39″ Iar. 

Tha i cho farsaing ri 66 heactair,  agus tha a’ bheinn as àirde anns an eilean 83 meatair (272  troigh) a dh’àird. Chan eil daoine sam bith a’ fuireach ann.

Thàinig an t-ainm Tannara bhon  fhacal Seann Lochlannais:  *hawnar-øy*, a tha a’ ciallachadh:  "Eilean arcasaidh".

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Glas-leac Mòr

'S e eilean beag a tha ann an **Glas-leac Mòr**.

Tha e na phàirt de na h-Eileanan Samhraidh. Tha e suidhichte san àird an iar-thuath Tannara Bige. Tha Eilean Mullagrach san àird a tuath dheth agus tha Eilean Ruisteil san ear-thuath dheth.

Chan eil duine sam bith a' fuireach ann.

## Ceanglaichean a-mach
*Fiosrachadh mu ainm an eilein
*Gazetteer for Scotland

 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Glas-leac Beag

'S e eilean beag a tha ann an **Glas-leac Beag**.

Tha e suidhichte san àird an iar-dheas Tannara Bige. Tha e na phàirt de na h-Eileanan Samhraidh. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 58' 60 Tuath agus 5° 30' 0 Iar. Tha e 11 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an t-àite as àirde 29 meatair  os cionn na mara.

'S e sin an t-eilean mu dheireadh far am bi na h-aiseagan a' dol seachad anns an t-siubhail bho Ulapul gu Steòrnabhagh.

Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Coigach Gazetteer Fiosrachach mu ainm an eilein

 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Loch Bhraoin

'S e loch-mara ann an Siorrachd Rois ann an Alba a tha ann an **Loch Bhraoin** (Beurla: *Loch Broom*). Tha e mu 14.5 cileamatair a dh'fhad (eadar Inbhir Làthail agus Rubha Cadail). Canar Frìth Inbhir Làthail airson na sgìre a tha san ear air Loch Bhraoin.

'S e seo  co-chomharran na locha: 57° 50′ 0″ Tuath agus 5° 5′ 0″ Iar. 

'S e Ullapul am baile as motha anns an sgìre. 

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Am Baile org.
* BBC Naidheachdan 2016-11-17: Seirbheis mu dheireadh an Eaglais a' Chlachain

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Bànrigh Bhictoria

Rugadh a' **Bhànrigh Bhictoria** (no Bhioctoiria) air 24 an Céitean 1819 agus chaochail i air 22 am Faoilleach 1901. Bha i 81.

Thàinig i gun rìgh-chathair air 20 an t-Ògmhios 1837 agus chaidh a crùnadh mar Bhànrigh na Rìoghachd Aonaichte air 28 an t-Ògmhios 1838 aig Abaid na h-Iar-mhanachainn ann an Lunnainn, Sasainn.

Air 10 an Gearran 1840 phòs a' Bhànrigh Bhictoria Ailbeart Saxe-Coburg-Gotha agus bha naoinear chloinne aca. Chaochail am Prionnsa Ailbeart air 14 an Dùbhlachd 1861. 'S e am fiabhras breac a thug bàs dha.

Fhuair an Institiud Foghlam na h-Alba bann sgrìobhte on a' Bhànrigh Bhictoria ann an 1851.

Ré rìoghachadh Bhictoria bha Breatainn Mór na bùth-obrach dhan t-saoghal agus bha Impireachd Bhreatainn a riaghladh an dà chóigeamh cuid dhen t-saoghal. Chaidh Bhictoria a dhèanamh na Ban-ìmpire na h-Innseachan air 10 an Céitean 1876 an dèidh dhan Crùn smachd a ghabhail o Chompanaidh nan Innseachan an Ear ann an 1858 agus bha i na Bànrigh airson 63 bliadhna agus 7 mìosan.

## A' Bhànrigh agus Alba

Cheannaich Ailbeart an Oighreachd Bhaile Mhorail ann an 1852 air a son agus tha an oighreachd fhathast aig an teaghlach an-diugh. Rugadh a ban-ogha, bana-phrionnsa Bhictoria an siud ann 1887, a' chiad bhall dhen teaghlach rìoghail a rugadh ann an Alba o 1600. Dh'fhuireach rùnaire Innseanach Bhictoria, Abdul Kadir no am 'Munshi' ann an Caisteal Bhaile Mhorail eadar 1894 is 1901.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:An Teaghlach Rìoghail Breatannach
Roinn-seòrsa:Rìoghalachd
Stafa

’S e aon de na h-Eileanan a-staigh a tha ann an ** Stafa ** (Beurla: *Staffa*, IPA: [s̪t̪afa]). Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba, 10 cilemeatair siar air chòrsa Mhuile agus mu 9 cilemeatair tuath an ear-thuath air Ì Chaluim Chille. Tha e ann an Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid. 'S e seo na Co-chomharran aige: 56° 26′ 10.02″ Tuath is 6° 20′ 33.07″ Iar.

Tha Stafa mu 200 meatair a dh’ fhad agus 600 meatair a leud le 33 heactair ceàrnagach de mheud. Tha an t-àite as àirde 42 meatair (138 troigh) os cionn na mara. 

Bhon bhliadhna 1968 tha Stafa aig an National Trust for Scotland. Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann an diugh. 

Thàinig an t-ainm Stafa bhon fhacal Seann Lochlannais "*stafi-oy*" agus tha e a’ ciallachadh:  "Eilean nan stabhan neo stacan ".

## An Uamh Bhinn

Tha Stafa ainmeil air sgàth 's gu bheil mòran àitichean inntinneach ann. Bidh bàtaichean luchd-turais a’ tighinn don eilean fad an t-samhraidh. 
Am measg mòran uamhan eile 's e "An Uamh Bhinn" (Beurla: *Fingal's Cave*) an uamh as ainmeile ann an Stafa. Tha e suidhichte aig oirthir an àird a deas an eilein. Tha e 20 meatair a dh’àird agus 75 meatair a dh’fhad.

Anns an 19mh linn bha mòran daoine uaisle a’ tadhail air Stafa. ’Nam measg bha a’ Bhan-rìgh Bhictoria agus an duine aice. Bha William Turner a' cruthachadh cuid de na dealbhan aige anns an eilean fhèin. B’ e sealladh na h-Uaimhe Binn a chur misneachd do Felix Mendelssohn Bartholdy an Overture: "Die Hebriden" (Beurla: *Hebrides Overture*, opus 26) a sgrìobhadh. Chaidh a chluich a’ chiadh turas aig cuirm ciùil ann an Lunnainn ann an 1832.
Anns an turas aige tro Alba anns na 1850an thadhail Theodor Fontane air Stafa cuideachd, chaidh na beachdan aige fhoillseachadh anns an leabhar *Jenseit des Tweed*.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Stafa aig National Trust for Scotland
* Fingals Cave (Beurla)

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
J. M. W. Turner

B' e peantair Breatannach a bha ann an **Joseph Mallord William Turner**. Rugadh e san 23 an Giblean 1775 ann an Lunnainn agus chaochail e ann an Chelsea san 19 an Dùbhlachd 1851. Bu toil leis dealbhan a pheantadh a bha ceangailte leis na cuspairean "Bàta" neo "Muir" neo le seallaidhean nàdarra. Rinn e sin anns an stoidhle Ròmanach a bha cumanta aig an àm ud. Ach canar gun robh an dòigh peantaidh aige a leantainn chun an stoidhle *[[Impressionism]]* às a dhèidh seo.

## Dealbhan
Seo cuid de na dealbhan as cudthromaiche a rinn e:
* *Tintern Abbey* (1795)
* *Warkworth Castle, Northumberland - Thunder Storm Approaching at Sun-Set* (1799)
* *Hannibal Crossing the Alps* (1812)
* *Ivy Bridge* (1813)
* *Eruption of Vesuvius* (1817)
* *Venice: S. Giorgio Maggiore* (1819)
* *The Battle of Trafalgar* (1822)
* *[[Stafa]], Fingal's Cave* (1832) 
* *The Fighting Temeraire* (1838)
* *Glaucus and Scylla* (1840)
* *Rain, Steam and Speed - The Great Western Railway* (1844) 


File:William Turner - Fishermen at Sea.jpg|Iasgairean sa' mhuir
File:Stonehenge Turner.JPG| Stonehenge
File:Joseph Mallord William Turner - Flint Castle.jpg|Caisteal Flint (1838)
File:Joseph Mallord William Turner - The Burning of the Houses of Lords and Commons, 16 October 1834 - 1942.647 - Cleveland Museum of Art.jpg| Taigh Pàrlamaid, Lunnainn, air a losgadh (1834)


## Ceanglaichean a-mach

* J.M.W. Turner aig National Gallery of Art
* Tate Britain, Turner's Gallery

Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ealain
Felix Mendelssohn Bartholdy

B' e neach-ciùil Gearmailteach a bha ann an Jakob **Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy**. 'S e aon de na luchd ciùil as ainmeile den àm Romansach. Rugadh e san 3 an Gearran 1809 ann an Hamburg agus chaochail e san 4 an t-Samhain 1847 ann an Leipzig. 'Sa bhliadhna 1829 chaidh e do Lunnainn far an do ghabh e cuirm-ciùil. An uair sin rinn e turas tro Alba, bha e a’ siubhail na h-Eileanan a-staigh cuideachd. Sgrìobh e dà phìos ainmeil an seo:

* Symphony No. 3, ann an A Minor, ris an canar *the "Scottish" Symphony* cuideachd

* Hebrides Overture, ainm eile: *Fingal's Cave* 

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Hebrides Overture

'S e roi-cheòl a tha ann an **Hebrides Overture** (Gearmailtis: *Die Hebriden*), opus 26, ainm eile: **Fingal's Cave**. Sgrìobh Felix Mendelssohn am pìos seo nuair a bha e a’ siubhail tro Alba agus a’ ceilidh air Stafa. Chunnaic e an Uamh Bhinn an seo, a chur buaidh mhòr air.

Bha an roi-cheòl deiseil san 16 an Dàmhair 1830. 
An toiseach chuir Mendelssohn an tiotal: "*Die einsame Insel*" (an t-Eilean aonranach) ris a’ phìos seo, ach dh’atharraich e an t-ainm an uair sin gu "*Die Hebriden*" (*The Hebrides*)

Chaidh *Die Hebriden* a’ gabhail air an àrd-ùrlar airson a' chiad turas ann an Lunnainn san 14 an Ceitean 1832. 

## Ceanglaichean a-mach
* Cuirm-chiùil dhen ''Schweizer Crescendo-Orchesters''
* [Leadan saor is an asgaidh aig an International Music Score Library Project](http://imslp.org/index.php?title=The_Hebrides,_Op.26_(Mendelssohn,_Felix))

Roinn-seòrsa:Ceòl
Eilean Dubh, na h-Eileanan Samhraidh

'S e eilean beag a tha ann an **Eilean Dubh**. Tha e suidhichte ann an Loch Bhraoin san àird an iar-thuath Alba. Tha Tannara Mòr san earra-thuath dheth. Tha e na phàirt de na h-Eileanan Samhraidh. 

Tha an àite as motha san iar-thuath an eilein, tha e cho àird ri 87 meatair. San earra-thuath tha camas ann ris an canar "Arcasaid an Eilein Dhuibh".

Tha na h-aiseagan a' dol seachad air anns an t-siubhail aca eadar Ulapul is Steòrnabhagh.

Chan eil duine sam bith a’ fuireach ann fad a’ bhiadhna ach dithis Aimearaganach airson pàirt uine. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Stràc gheur

'S e an comharradh gràmair (** ´ **) a tha anns an **stràc gheur**. Tha an comharradh a chleachdadh os cionn litrichean ann am feadhainn aibidilean Laideannach, far a bheil i ag atharrachadh am fuaimneachadh.

## Fad

Anns a' Ghàidhlig, bhathar a' cleachdach i os cionn **e** agus **o** (**é**, **ó**), nuair a tha na fuaimreagan fada. Thathar a sgrìobadh an stràc throm os an cionn an-diugh sa Ghàidhlig, ach thathar a sgrìobhadh an sràc gheur ann an aibidilean eile, mar eisimpleir ann an Gaeilge agus Seacais.

## Cleachdaidhean eile

Tha aibidilean eile ga cleachdadh airson cudthrom (me Cuimris agus Ruisis), àirde (me Frangais), no os cionn connragan (me Pòlais).

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Eilean Ruisteil

'S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a tha ann an **Eilean Ruisteil** (Beurla: *Isle Ristol*).  Tha Eilean Mullagrach san àird an iar dheth. 'S e seo am fear de na h-eileanan Samhraidh a tha as faisge air mòr-thìr na h-Alba. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 2′ 39.06″ Tuath agus 5° 26′ 14.12″ Iar.  Tha e suidhichte mu 19 cilemeatair san àird a thuath Ullapul ann an Taobh Siar Rois. 'S urrainnear a dhol ann le bàta à Old Dornie.

Tha e cho farsaing ri 225 heactair  (0,87 mìltean ceàrnagach). Tha an t-àite as àirde cho àrd ri 71 meatair  neo 233  troigh. San taobh tuath tha tràigh ann air a bheil an t-ainm: "Tràigh an t-Seann Bhaile". San àird a tuath an eilein tha Loch an Alltain Duibh, agus canar "Caolas Eilean Ristol" ris a' chaolas eadar an eilean agus Old Dornie.

Anns a' bhliadhna 1871 bha 27 daoine a' fuireach anns an eilean, ach ann an 1882 cha robh duine sam bhith ann. 
An-diugh 's e *Scottish Wildlife Trust Reserve* a th' ann. 

Thàinig an t-ainm Eilean Ruisteil  bhon Seann Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh: *Eilean le gleann eich*.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Eilean Mullagrach

’S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a tha ann an **Eilean Mullagrach**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba. Tha Eilean Ruisteil air àird an ear agus an t-eilean Glas-leac Mòr air àird a tuath dheth. 

Tha an t-àite as àirde 46 meatair os cionn na mara. 

Chan eil duine sam bith a' fuireach ann. Cleachdar an t-eilean airson caoraich.

## Iomraidhean

  
## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Samhraidh
Kappa (Creutair Miotas-eolasach)

Buinidh an **Kappa**（河童) do na seann faoin-sgeulachdan Iapanach agus 's e seòrsa glaistiga th’ ann. Cha mhòr nach eilear ag aithris mu dheidhinn air feadh Iapain gu lèir, mar sin tha an t-ainm agus a riochd ag atharrachadh a rèir gach sgìre. Is e Kawatarò (河太郎（かわたろう) ainm eile a ghabhas air. 

Tha e a’ còmhnaidh ann an aibhnichean is lochain. ‘S e is ciall dhan fhacal Kappa "leanabh na h-aibhne", agus tha an Kappa mu mheud leinibh anns a’ chuid as motha de sgeulachdan. Chan fhaodar an t-uisge a tha glèidhte ann am "bobhla" air a chinn a thraoghadh idir, oir 's e tobar beatha an Kappa th' ann. Thathar ag ràdh ma ruitheas an t-uisge seo a-mach gun caochail an Kappa. ‘S e th’ anns “a’ bhobhla” ach seòrsa lag na cheann far am bheil an t-uisge, agus tha sin air a chuairteachadh ‘s air a chòmhdachadh leis a’ ghruaig sgèiteach aige. Tha a slige air a dhruim coltach ri slige toirtis. Tha craiceann nan Kappa gorm, uaine no dearg. 

## Dol a-mach

‘S toigh leis an Kappa a bhith ri aimhleas oir, tha iad coltach ri clann nan dòighean. Tha iad làn de mhagaidean. ‘S tric a bhios iad a’ slaodadh dhaoine agus bheathaichean sìos a-steach do na h-aibhnichean, agus tha iad dualtach a bhith a’ feuchainn gleac Sumo air daoine san dol seachad. Bidh daoine air an dàrna taobh faiceallach mun timcheall orra, ach air an taobh eile, tha dàimh eatorra cuideachd. 

‘S minig a bhathar a’ measadh an Kappa mar Dis Uisge a shàbhaileadh daoine a bha ann an cunnart bàthaidh.

## An Kappa a rèir sgìrean

Tha diofar sgeulachdan ann mun Kappa air feadh Iapain. Mar sin, tha beagan caochlaidh ann an riochd agus giùlan an Kappa a rèir gach sgìre.

Tha sgeulachdan ann far a bheil na Kappa ag obair còmhla ri daoine ann an co-chomann ris a chèile, far a bheil daoine agus Kappa a' cuideachadh càch a chèile. Mar eisimpleir, tha sgeulachd ann co-cheangailte ri Asakusa ann an Tokio, far am b' àbhaist drochaid a bhith ann (Kappa-bashi) **河童橋**; agus ri drochaid eile, air a bheil ainm ceudna - Kappa-bashi - faisg air tobar teth (onsen)**温泉**　beag ann an Chichibu, Saitama, air am bheil (Mangan no Yu)**満願の湯**. Anns an sgeulachd seo, bhiodh teaghlach de Kappa, Clann Togoro (カッパ勝五郎）,a' cuideachadh muinntir clachain ann a bhith ag imrich dhachaigh a gheamhradh is samhradh. 

## An latha a th' ann
Tha buaidh sgeulachdan nan Kappa a' mairsinn ann an cultar an latha an-diugh. Canar gur e cularan as fheàrr leis an Kappa mar bhiadh, agus thathas a’ tairgsinn a’ ghlasraich sin dhaibh rè fèillean diadhachd-uisge. Thathar a’ cleachdadh an fhacail “kappa” mar ro-leasachan airson biadhan aig am bheil cularan nam broinn. Mar eisimpleir, kappa-zushi（河童寿司）, a tha na sheòrsa de mhaki-sushi anns am bheil pìosan de chularan.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Eilean Mhàrtainn

’S e aon de na h-Eileanan Samhraidh a tha ann an **Eilean Mhàrtainn**. Tha e suidhichte air àird an iar na h-Alba ann an Loch Kanaird aig ceann Loch Bhraoin. Tha e mu 3 mìltean air falbh bho Ullapul, mar sin 's e Eilean Mhàrtainn am fear de na h-eileanan Samhraidh a tha as faisge  air Ullapul.

Tha Eilean Mhàrtainn 157 heactair ceàrnagach de mheud agus tha an t-àite as àirde 123 meatair os cionn na mara. Tha gleann beag air àird an iar Eilein Mhàrtainn ris an canar Bad an Luig. 

Thàinig ainm an eilein bho Naomh Mhàrtainn. Bha eaglais bheag an seo ainmichte air Naomh Mhàrtainn, tha an tobhta fhathast ri faicinn. Tha taighean briste eile agus seann sgoil ann a tha suidhichte air àird an earra-dheas an eilein faisg air camas beag. 

## Eachdraidh

Anns an 18mh is 19mh linn bha àiteachas agus iasgach nan gnìomhairean as cudthromaiche anns an eilean. Ann an 1820 thoisicheadh croitearachd anns an eilean.  Eadar 1939 is 1948 bha muileann ann. 

Anns a’ bhliadhna 1965 cheannaich Monica Goldsmith Eilein Mhàrtainn. Chuir i uisge agus dealan anns an eilean. Bha i measail air glèidhteachas-nàdair anns an eilean, mar sin thug i an eilean don *Royal Society for the Protection of Birds* (RSPB) ann an 1981. Ann an Cèitean 1999 thug an RSPB an eilean don *Isle Martin Trust*  a tha aig a’ choimhearsneadh Loch Broom agus Coigach.

1Uaireannan tha daoine a’ fuireach anns an aona taigh san t-samhradh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

 

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Samhraidh
Leifur Eiríksson

B' e seòladair Lochlannach a bha ann an **Leifur Eiríksson** (*Leif Ericson* no *Leif Erikson* sa Bheurla, *Leifr Eiríksson* san t-Seann-Lochlannais, *Leiv Eiriksson* sa Nirribhis, mu 970, 's dòcha ann an Innis Tìle - mu 1020, 's dòcha anns an Ghraonlainn). 'S dòcha gum b' e a' chiad fhear Eòrpach a ràinig Ameireaga, far a bheil an-diugh An Talamh Ùr is Labrador. Thachair sin ann an 1002 no 1003. Rinn esan agus an sgioba aige tuineachadh beag, agus an dèidh dhaibh an Geamhraidh a chur seachad ann, thill iad gu Eòrpa. Anns na 1950mh agus 1960mh, chaidh fuigheall tuineachaidh Lochlannaich fhaighinn a-mach san Talamh Ùr a dh'fhaodadh a bhith co-cheangailte ris an turas-cuain.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle