Tràilleachd

‘S e siostam eaconomach a th’ann an **Tràilleachd** (Bho Seann-Lochlannais: *þræll*), far am bithear ag ùisinneachadh nan daoine mar rudan neo seilbh, an àite mar dhaoine le còirichean. Ann an iomadh àite, bha tràilleachd stèidhichte ann an lagh. Ann an dòigh as simplidh bunaitiche ri ràdh, 's e duine sam bith a bhios ag obair airson duine eile às aonais chòirichean neo tuarastal a th' ann an tràill. Ghairmeadh ann an Coinbheinsean mu Thràilleachd  a chuir Comhairle nan Nàisean an gnìomh air 25 an t-Sultain  1926 nach ann tràilleachd ach:

"... *stàit neo suidheachadh anns a bheil neach fa leth fo sheilbh duine eile ... mar sin thathar dhen bheachd gur e tràill a th’ann neach fa leth nach fhaod a mhaighstir, a neach-seilbhe neo a cheannard fhàgail, ... gun chead agus thèid an tràill a thoirt air ais ma chailleas neo ma theicheas e. Feumaidh ga chumail ann an dòigh neo-fhoirmeil, tro chòrdaidhean oifigeil neo tostach leis a’ Phoileis neo ùghdarrasan eile – airson nam maighstirean cumhachdail, air sàilleabh gur e daoine beairteach aig a bheil oighreachdan a th’ annta.*"

Tha iomadh teacsa laghail eadar-nàiseanta air mìneachadh a thoirt dhan fhacal tràilleachd. Thuirteadh anns a' chiad artaigeil Coinbheinsean mu Thràilleachd  Chomhairle nan Nàisean (1927), gur e stàit neo suidheachadh far am bithear a' làimhseachadh neo a’ dèiligeadh ris na daoine mar sheilbh a th’ ann tràilleachd". Ann an 1930 ghabh Buidheann Eadar-nàiseanta na h-Obrach (BENO) ri mìneachadh mu obair-èiginn a ghairm gur e coltach ri tràilleachd: "Tha an teirm obair-èiginn,  neo obair mar dhleastanas, a’ gabhail a-steach a h-uile obair neo seirbheis a nì neach fa leth  fo dhaorsa cuideigin agus obair nach do thairg an neach gu saor-thoileach". A thuilleadh air sin, tha BENO dhen bheachd gur e seòrsa thràilleachd a th' ann clann ag obair. Bithear daonnan a’ cleachdadh an fhacail tràilleachd mar argamaid phoileataigeach neo ideòlach:  tràilleachd thuarastail an aghaidh Chalpachas, tràilleachd fhiosgail nam libearalach, smuaintean nan sìochantair agus nam libearalach a nì coimeas eadar seirbheis san arm agus tràilleachd, a bharrachd air tràilleachd nam beathaichean.

## Eachdraidh
Fad eachdraidh nan daoine agus fiù ‘s anns an àm ro eachdraidheil, ghabhadh mòran cho-chomainn ri tràilleachd ann am foirm air choireigin. Mhair tràilleachd oifigeil gu ruige 2007, nuair a chuir Moratainia caisg laghail oirre, an dùthaich mu dheireadh san t-saoghal, ged a chaidh tràilleachd a chur às an lagh ann an 1981. Tha an Global Slavery Index ag innse gun robh 90,000 daoine ann an tràilleachd nuadh ann am Moratainia ann an 2018. 

## Tràilleachd Àrsaidh
B’ e tràilleachd ann an teis-mheadhan an eaconamaidh anns na làithean ro Chrìosta. Chleachdadh daoine air an glacadh ann an cogadh mar tràillean agus an cuid cloinne. B’ e cleachdadh sòisealta gu math àbhaisteach fad an t-siubhail gu ruige nam meadhan aoisean san Roinn Eòrpa gus an do nochd siostam eile, ged a lean tràilleachd air thall thairis. B' ann gu math cudromach a bha tràilleachd o chionn 's nach robh còirichean daonna ann agus bha e gu math furasta a' toirt air na daoine a h-uile obair shuarach chruaidh a dhèanamh.

## Tràilleachd thar a’ Chuain Shiar
Thàinig tràilleachd gu Ameireaga anns an 16mh Linn. Chaochail 90% nan Tùsanach ann an Ameireaga le galaran às an t-seann shaoghal anns na 100 bliadhna a lean teachd nan Spàinnteach ann 1492. Le sin, thòisicheadh daoine a thoirt à Afraga nan tràillean dha na colonaidhean ùra air taobh thall a’ Chuain Shiar, fada air falbh bhon Roinn Eòrpa. Aig an toiseach tòisichidh bhite a' cleachdadh luchd-obrach bannaichte às an Roinn Eòrpa, mòran Ghàidheil nam measg. Ach bha feum aig na h-uachdarain air luchd-obrach mòran na bu shaoire na seo agus 's e an adhbhar a ghabh iad ri tràillean a cheannachd ann an Afraga. A bharrachd air sin, bha gràin-chinnidh an lùib. Seo na h-àireamhan de dhaoine a chaidh a thràilleachadh a rèir gach dùthaich a bha an lùib sa ghnothaich mar a leanas:

* A' Phortagail: 10,500,000 duine nan tràillean
* An Rìoghachd Aonaichte: 8,500,000 duine nan tràillean
* An Spàinn: 4,000,000 duine nan tràillean
* An Fhraing: 2,000,000 duine nan tràillean
* Na Stàitean Aonaichte: 2,000,000 duine nan tràillean
* Na Tìrean Ìsle: 1,000,000 duine nan tràillean
* Stàitean na Gearmailte: 500,000 duine nan tràillean
* An Danmhairg: 500,000 duine nan tràillean
* Braisil: 500,000 duine nan tràillean
* Eile: 500,000 duine nan tràillean

B’ e Poll a' Ghrùthain, Glaschu agus Lunnainn na bailtean a bha gu làidir an sàs anns a’ mhalairt triantanach: stuth às nan taighean-gnìomhachais ga reic ann an Afraga, tràillean nan reic ann an Aimearaga, siùcar, tombaca agus gran-bhàrr na talmhainn eile ga reic anns an Roinn Eòrpa.

Chaidh còrr is millean acaire air a' Ghàidhealtachd a cheannachadh le bheartais a thàinig bho thràilleachd.  Tha Ceit Fhoirbeis dhen bheachd gum bu chòir taigh-tasgaidh na tràilleachd a stèidheachadh air a' Ghàidhealtachd.

## 9mh Linn
*Ann an 873, sgrìobh Pàpa Iain VIII an Litir Abstolach *Unum est* a dhearbhaich gu robh còirichean agus saorsa aig tràillean.

## 13mh Linn
*Ann an 1222, chuir Sundjata Keïta às do thràilleachd nuair a chruthaich e Impireachd Mhali. Ach co-dhiù cha do chuireadh an gnìomh an lagh agus aig an ceann thall b' e Tiombuctu na mhargaidh thràillean mhòr fad iomadh bliadhna.

## 14mh Linn

*3 an t-Iuchar 1315 : Èigheachd Rìoghail an Rìgh Louis X na Frainge a dhearbhaich *a rèir còirichean nàdarra, feumar gach uile duine air breith saor*. Bhon an latha sin agus gu h-oifigeil, *saoraichidh fearann na Frainge an tràill a chuireas a chas oirre*.

*1335: Cur às do thràilleachd anns An t-Suain, a ghabhadh a-steach Suòmaidh aig an àm.

## 15mh Linn
*1435: Dhìt Pàpa Eòghann IV tràilleachd agus dh' ascaointich e luchd-reic nan tràill anns an Litir Abstolach *Sicut Dudum*.

## 16mh Linn
*1537: Thoirmisg fhoirmeil bhon Phàpa Pòl III air tràilleachd dhan a h-uile nàisean aithnichte neo am biodh aithnichte san àm ri teachd (Veritas ipsa). Dh'fheuch rìghrean na Spàinn sin a dhèanamh ro làimhe, ach cho iad cho soirbheachail.
*1588: Cur às do thràilleachd ann an Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia.

## 18mh Linn
* 1772: Cùis-lagha James Somersett: chaidh a dhearbhadh nach robh tràilleachd idir laghail ann an lagh coitcheann Shasainn agus na Cuimrigh. 
* 1792: Sgrìobh An Danmhairg lagh a chuireadh às do mhalairt nan daoine dubha an ceann 10 bliadhna.
* 1793: 23 an Lùnastal, chuir coimiseanair na Poblachd Sonthonax às do thràilleachd sa cholonaidh Fhrangach Saint-Domingue, neo Haiti an lath an-diugh.
* 1794:  16 pluviôse, bliadhna II (4 an Gearran 1794), leasaich na thachair ann an Sonthonax dhan a h-uile colonaidh na Frainge.

## 19mh Linn
* 1802: Ath-stèidheachadh thràilleachd taobh a-muigh na Frainge fo Napoleon Bonaparte, tron lagh 30 Floréal, bliadhna X (20 an Cèitean 1802) a rèir an lagha a bh' ann ro 1789, leis gu robh oighreachd agus tràillean aig teaghlach Joséphine de Beauharnais.
* 1803: 1 am Faoilleach, Cur às do mhalairt nan daoine dubha anns An Danmhairg, a rèir Lagh dhe 1792.
* 1804: 1 am Faoilleach, neo-eisimeileachd Haiti agus cur às do thràilleachd agus do mhalairt nan daoine dubha.
* 1807: Cur às do mhalairt nan daoine dubha anns na Stàitean Aonaichte agus Breatainn.
* 1815: Cho-dhùin na dùthchannan na bu chumhachdaile san Roinn Eòrpa (An Ostair, Breatann, An Fhraing, A' Phortagail, An Ruis, An t-Suain) crìoch a chur air malairt nan daoine dubha aid Co-labhairt Vienna. A dh'aindeoin sin, chumadh am malairt a' dol gu mì-laghail gus an do chuireadh às do thràilleachd. Èigheachd Napoléon an aghaidh malairt nan daoine dubha air 29 am Màrt 1815 eadar teicheadh Napoléon à Elba agus Blàr Waterloo.
* 1818: 15 an Giblean, lagh Frangach a chuir as do mhalairt nan daoine dubha. Chaidh an lagh seo a nuadhachadh air 25 an Giblean 1827 agus 22 an Gearran 1831.
* 1821: Pearu : Èigheachd José de San Martín a shaoraich clann nan tràill air am breith bhon latha siud, saorachadh uidh air n-uidh na feadhna eile agus toirmeasgach malairt nan daoine dubha. Stèidheachadh Libèiria ann an Afraga an Iar le buidheann às na Stàitean Aonaichte airson thràillean air an saorachadh. B' e Libèiria fear dhe na ciad dùthchannan neo-eisimeileach ann an Afraga, ann an  1847.
* 1823: 24 an t-Iuchar, Cur às do Thràilleachd anns An t-Sile.
* 1824: 17 an Giblean, Cur às do Thràilleachd ann an Costa Rica agus an uair sin air 23 an Giblean ann (Hondùras, Panama, Beilise, El Salbhador agus Guatamala).
* 1826: 26 an Dàmhair, Cur às do Thràilleachd ann am Boilibhia.
* 1829: Èigheachd a' chinn-suidhe Vicente Guerrero a chuir às do thràilleachd ann am Meagsago. Cha do ghabh Texas rithe agus ghairm iad ann cuid neo-eisimeileachd ann an 1835 agus poblachd ann an 1836.
* 1830: Cur às do Thràilleachd ann an Uruguaidh.
* 1833: Cur às do Thràilleachd ann am Breatainn, tro lagh a chuir air dòigh atharrachadh uidh air n-uidh anns na colonaidhean aca (Iaimeuca, Trianaid agus Tobago, Barbados, Greanada, agus Costa Afraga a Deas).
* 1838: 12 an t-Samhain, Cur às do Thràilleachd ann an Niocaragua.
* 1840: A' Chiad Cho-labhairt an aghaidh Tràilleachd na Cruinne, san Ògmhios ann an Lunnainn.
* 1844: 6 an Dùbhlachd, Cur às do Thràilleachd ann am Poblachd Dhoiminicia.
* 1846: 23 am Faoilleach, Cur às do Thràilleachd ann an Tuinisia.
* 1847: Cur às do Thràilleachd anns an Impireachd Otomanach..
* 1847: 9 an Dàmhair, Cur às do Thràilleachd ann an Saint-Barthélemy a bha fo bhuaidh na Suaine.
* 1848: 27 an Giblean, Cur às do Thràilleachd anns an Fhraing agus a cuid cholonaidhean (Guadeloupe, Martinique, Réunion, Guiana Fhrangach, Senegal). Shaoraidh tràillean air an oighreachd ann an Trujillo iadsan fhèin, às dèidh ar-a-mach.
* 1850: Cur às oifigeil do mhalairt nan daoine ubha ann am Braisil, ged a lean an gnothach air gu mì-laghail.
* 1851: 21 an Cèitean, Cur às do Thràilleachd ann an Coloimbia agus 18 an t-Iuchar ann an Eacuador. 
* 1853: 1 an Cèitean, Cur às do Thràilleachd anns An Argantain.
* 1854: Cur às do Thràilleachd anns A' Bheiniseala, fon cheann-suidhe Jose Gregorio Monagas. Cur às do Thràilleachd nan Rroma ann an Romàinia (a gabhadh a-steach dìreach Valachia agus Moldova aig an àm).
* 1855: Cur às deimhinnte do Thràilleachd ann am Pearu.
* 1857: 5 an Gearran, Cur às do Thràilleachd  ann am Meagsago.
* 1861: Cur às do servage anns an Ruis.
* 1863: Cur às do Thràilleachd ann an colonaidhean Aimeireaganach nan Tìrean Ìsle (Suriname agus Curaçao).
* 1865: 13mh atharrachadh Bun-reachd nan Stàitean Aonaichte, a thoirmisg tràilleachd.
** 19 an t-Ògmhios (Juneteenth) : cur às do thràilleachd ann an Teagsas.
* 1869: Cur às do Thràilleachd anns A' Phortagail agus ann am Paraguaidh air 2 an Dàmhair.
* 1873: 22 am Màrt, Cur às do Thràilleachd ann am Puerto Rico (colonaidh na Spàinne aig an àm).
* 1880: 30 am Faoilleach, anns An Spàinn, bhòt Pàrlamaid na dùthcha airson dàil a mhaireadh ochd bliadhna airson saoradh uidh air n-uidh nan tràillean.
* 1886: Cur às deimhinnte do Thràilleachd ann an Cùba. prévue pour 1888 par la loi de 1880, est avancée de deux ans.
* 1888:  13 an Cèitean, chuir an tàinistear Isabella a h-ainm gu Lagh an Òir (Portagailis: *Lei Áurea*) a chuir às do thràilleachd ann am Braisil.
* 1896: Cur às do Thràilleachd (eadar-malgais) ann am Madagascar leis na h-ùghdarrasan Frangach.
* 1897: Chruthaich na h-ùghdarrasan Breatannach colonaidh ann an Zanzibar agus chaidh tràilleachd a thoirmeasg. Bha eaconomaidh an eilein air a stèidheachadh air tràilleachd nan Afraganach, ach chuir iad às dha co-dhiù.

## 20mh Linn
* 1907: Cur às do Thràilleachd eadar-afraganach leis na Breatannaich ann an Kenya.
* 1909: Cur às do Thràilleachd anns An t-Sìona. A dh'aindeoin sin, thathar dhen bheachd gu robh mu 4 muillean duine-cloinne  a bha fhathast nan tràillean anns an t-Sìona ann an 1930.
* 1922: Cur às do Thràilleachd ann am Maroco leis na Frangaich.
* 1923: Cur às do Thràilleachd ann an Afganastan.
* 1924: Cur às do Thràilleachd ann an Ioràc.
* 1925: Thuirt Albert Londres gu robhar a' reic thràillean anns an dìomhaireachd ann an Aràibia.
* 1926: Cur às do Thràilleachd ann an Neapàl agus An Aetiòp. Chaidh Cunnradh Gheneva, a dhìt tràilleachd, a dhearbhadh le 44 dùthchannan.
*1929: Cur às do Thràilleachd ann an Iòrdan agus Ioràn.
*1937: Cur às do Thràilleachd ann am Bachrain.
*1948: Sgrìobhadh artaigil 4 Foirgheall Uile-choitcheann Còirichean nan Daoine, a chaidh a dhearbhadh ann an 1956.
*1949: Cur às do Thràilleachd ann an Cubhait.
*1952: Cur às do Thràilleachd ann an Catar. Tha an lagh mu dheidhinn parrainage fhathast ann, ged a chuir dùthchannan eile faisg air làimh às do pharrainage.
*1957: Cunnradh mu às dhan obair-èiginn, Buidheann Eadar-nàiseanta na h-Obrach.
*1964: Cur às do Thràilleachd ann an Aràibia nan Sabhd.
*1970: Cur às do Thràilleachd ann an Oman.
*1980: Cur às do Thràilleachd ann am Moratainia. A dh'aindeoin sin, cha do chuireadh an sàs e air sàilleabh gu robhar a' creidsinn gum biodh an lagh seo an aghaidh Ioslaim, leis gu robh laghan anns a' Choran a dhèiligeadh ri tràilleachd. Tha fhathast mu 100,000 a tha nan tràillean san dùthaich gus an latha na-diugh.
*1992: Cur às oifigeil do Thràilleachd ann am Pacastan. A dh'aindeoin sin, bu chòir do bharraillean ionadail a ghabhail ris an lagh, rud nach do thachair mar-thà agus chan eil structar ann airson sin a dhèanamh nas motha.

## 21mh Linn
*2001: An Fhraing, lagh a làimhsicheas tràilleachd mar eucoir an aghaidh na daonnachd.
*2004: Bliadhna comharrachaidh agus sabaid an aghaidh thràilleachd nan Nàisean Aonaichte.
*2005: 2 an Dùbhlachd, Latha eadar-nàiseanta an aghaidh Thràilleachd.

## Tràilleachd an Là an-diugh
Chan eil tràilleachd laghail idir ann an dùthaich sam bith an latha an-diugh. A dh’aindeoin sin, thathar dhen bheachd gu bheil còrr is fichead muillean duine fhathast nan tràillean ann an suidheachaidhean neo-fhoirmeil air feadh an t-saoghail.

## Ann an Leabhraichean
*María le Jorge Isaacs

## Ceanglaichean a-mach
* Tràilleachd phàisdean
* antislavery.org

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Lagh
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Braisil