open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taigh Bhroughton

'S e taigh ann an Cille Chùithbeirt, Siorrachd Chille Chùithbeirt a tha ann an **Taigh Bhroughton**. Anns a' chiad dol a-mach chaidh dà thaigh a thogail aig 10 agus 12 Àrd-Shràid sa bhaile ann an 1743, ach cheannaich agus chuir Alasdair Moireach ri chèile iad ann an 1740. B' esan na phrobhaist agus na bhall-pàrlamaid aig an àm. Reic am Moireach an taigh ann an 1756. Dh'fhuirich agus dh'obraich am peantair Edward Atkinson Hornel ann an Taigh Bhroughton bho 1901 gu ruige 1933. 'S ann le Urras Nàiseanta na h-Alba 's a tha an taigh an latha an-diugh.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Taighean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Chille Chùithbeirt
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Saor-làithean poblach ann an Alba

Is iad seo na saor-làithean banca a tha stèidhichte fad an Alba:

* Là na Bliadhna Ùire (1 am Faoilleach)
* Saor-là na Bliadhna Ùire (2 am Faoilleach)
* DihAoine na Càisge (no 'DihAoine na Ceusta', caochlaideach)
* Bealltainn (1d DiLuain sa Chèitean)
* Saor-là an Earraich (DiLuain ma dheireadh a' Chèitein)
* Saor-là an t-Samhraidh (1d DiLuain san Lùnastal)
* Là Fhèill Anndrais (30mh an t-Samhain)
* Là na Nollaige (25 an Dùbhlachd)
* Là Fhéill Steafain (26 an Dùbhlachd)

A thuilleadh air sin, tha iomadh saor-là ionadail ann, a tha stèidhichte leis an ùghdarras ionadail iomachaidh.

## Ceanglaichean a-mach
* Saor-làithean poblach is banca aig làrach-lìn Riaghaltais na h-Alba (sa Bheurla)

Roinn-seòrsa:Fèisean
Arthur Nelissen

B' e ailtire às Na Tìrean Ìsle a chuir seachad a bheatha sa Bheilg a bh' ann a **Arthur Nelisson**. (Valkenburg, 1 am Faoilleach 1879 - Thonon-les-Bains, 1 am Faoilleach 1922). Ged a rinn e iomadh taigh mar ailtire  ann an stoidhl art nouveau geomatrach, 's ann dìreach airson an Taighe Nelissen ann am Forest 's a tha e ainmeil an latha an-diugh. Thug Gustave Strauven buaidh uabhasach fhèin làidir airsan.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Art Nouveau World

Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bheilg
Roinn-seòrsa:Daoine
Gustave Strauven

B' e ailtire às Bheilg a bh' ann an **Gustave Strauven**. (Schaerbeek, 23 an t-Ògmhios 1878 - Faverges, 19 am Màrt 1919). Fhuair e a chuid foghlaim fo Victor Horta sa Bheilg fhèin, a bharrachd air bliadhna ann an 1897 thall san Eilbheis fo Alfred Chiodera agus Theophil Tschudi ann an Zürich. Ged a rinn e iomadh taigh mar ailtire ann an stoidhl art nouveau barocach, 's ann dìreach airson an Taighe Saint Cyr anns A' Bhruiseal 's a tha e ainmeil an latha an-diugh. Fhuair an taigh Saint Cyr dubh chàin o ailtirean eile aig an àm leis cho barocach 's a bha e. Thug Gustave Strauven buaidh uabhasach fhèin làidir air Arthur Nelissen.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Gustave Strauven

Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bheilg
Roinn-seòrsa:Daoine
An Sgarp

’S eilean beag, farsaingeachd 10.5 km², 400m far costa iar-thuath na Hearadh a tha sa **Sgarp**.  Chan eil duine a’ fuireach ann a-nise - dh’fhalbh na daoine mu dheireadh ann an 1971 - ach ann an 1881 bha 213 daoine a’ fuireach ann.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2021-12-02: 50 bliadhna bho dh'fhàg na daoine an Scarp

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Hearadh
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Cill Chainnigh

'S e baile ann an Contae Chill Chainnigh, Èirinn a th' ann an **Cill Chainnigh**. Tha e suidhichte ann an Còigeamh Laighean. 
## Bailtean Co-cheangailte
*  Cill Chainnigh(Na Stàitean Aonaichte)

## Daoine Ainmeil
* George Berkeley (1685 – 1753) Feallsanachd.
* Edmund Ignatius Rice (1762 – 1844) Stèidhiche Caitligeach.
* Dame Alice Kyteler  (1280 – 1325) .
* John Ryan (1823 – 1858).

## Dealbhan

Kilkenny-Kathedrale-04-2017-gje.jpg
Kilkenny-Kathedrale-08-zum Chor-2017-gje.jpg
Kilkenny-Kathedrale-26-Orgel-2017-gje.jpg
Kilkenny-12-St Mary’s Medieval Mile Museum-2017-gje.jpg
Kilkenny-56-Tynan's Bridge House Bar-1989-gje.jpg
Kilkenny-60-Laeden-1989-gje.jpg
Kilkenny-38-Monate gaelisch-2017-gje.jpg
Kilkenny-Castle-10-2017-gje.jpg
Kilkenny-Castle-20-2017-gje.jpg
Kilkenny-Castle-22-Gemaeldegalerie-2017-gje.jpg


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Donnchadh Blàrach

'S e minister, ùghdar agus bàrd a bh' san Urr. Donnchadh Blàrach (*Rev Duncan Black Blair* ann am Beurla). Rugadh e ann an Srath Chura ann an 1815 agus fhuair e foghlam aig Oilthigh Dhùn Èideann. An dèidh dhaibh ceum diadhachachd a thoirt a-mach, bha e 'na mhinistear ann an Alba agus ann an Alba Nuadh. Sgrìobh e mòran rudan dhan iris Mac-Talla fon ainm D.B.B.

"*Bha an t-Urr. Donnchadh Blàrach (1815-1893) na “eòlaiche-cànain barraichte, na dheagh bhàrd, agus na dhuine cràbhach. Mar sgrìobhaiche Gàidhlig pongail cha robh duine a thug bàrr air.” Sgrìobh e laoidhean,cumhaidhean agus dàin is òrain aotrom. Nochd raon farsaing de na sgrìobhaidhean aige ann am Mac-Talla, a’ chiad phàipear-naidheachd Gàidhlig air an t-saoghal, a chaidh a chlò-bhualadh ann an Sidni, Albainn Nuadh, eadar 1892 agus 1904.*"
## Ceanglaichean a-mach
*An t-Urr. Donnchadh Blàrach
*Fògradh Fàisneachd Filidheachd An t-Urr. Donnchadh Blàrach
*Parting, Prophecy, Poetry; Lecture by JA MacPherson

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Taigh Saint Cyr

'S e togalach ann an stoidhl *art nouveau*, a tha suidhichte aig 11 Square Ambiorix, anns A' Bhruiseal, sa Bheilg 's a th' anns an **Taigh St Cyr** (Fraingis: *Maison St Cyr*). Suidhichte air beulaibh na Pàirce Ambiorix, 's e gu bheil coltas uabhasach fhèin barocach airsan. 'S ann ainmeil 's a tha e air sgàth a chuid obrach-iarainn a chithear air an aghaidh-thogalaich. Chaidh an taigh seo a thogail eadar 1900 agus 1903 leis an ailtire Gustave Strauven airson a' pheantair Georges Saint-Cyr.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Roinn-seòrsa:A' Bhruiseal
Roinn-seòrsa:Taighean
Caisteal Orchardton

'S e taigh-mòr ann an stoidhl *baranach Albannach*, a tha suidhichte faisg air Achadh nan Càrn, Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh, Alba 's a th' anns an **Caisteal Orchardton** air neo **Taigh Orchardton** agus **Talla Orchardton**. Thog am Morair Raibeart MacShuail, 7mh Baran Orchardton a' chiad taigh san làrach seo ann an 1761, ach chosg e cus agus bhris e e ann an 1785, ged a chleach e pìosan fiodha agus clach no clach on t-seann Taigh-tùir Orchardton sa chuid obrach. B' e gu robh an Suaileach dhen bheachd gum biodh làrach nas fhaisge air a' mhuir, air beulaibh na Linne Shalmhaigh, mòran na b'fhèarr. Cheannaich Seamus Dùghlas, fear-malairt à Poll a' Ghrùthain, an taigh ann an 1786. Chaidh an taigh a chithear an latha an-diugh a thogail eadar 1878 agus 1883 leis an ailtire Seamus Maitland on chompanaidh Wardrop agus Reid à Dùn Èideann airson Uilleam Dùghlas MacRoibin-Dùghlas.

## Iomraidhean


## Ceanglaichrean a-muigh
*Orchardton Casltle

Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Taighean
Taigh-tùir Orchardton

'S e taigh-tùir ann an stoidhl traidiseanta agus a tha na thobht an latha an-diugh, a tha suidhichte eadar Poll an Achaidh agus Dail Beithich, Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh, Alba 's a th' anns an **Taigh-tùir Orchardton**. Thog an t-Innleadair Iain Cairns an togalach seo san 15mh Linn. B' esan am fear a thog *Tùir an Righ Dhàbhaidh* aig Caisteal Dhùn Éideann. Gu h-inntinneach, thogadh an taigh-tùir seo ann an cumadh cearcallach, ged a bha toglaichean ceàrnagach anns an fhasan aig an àm ann an Alba, agus tha cuid a dhaoine ag ràdh gu bheil sin a' sealtainn buaidh ailtireachd Èirinneach air an sgìre. Chleach am Morair Raibeart MacShuail, 7mh Baran Orchardton, pìosan fiodha agus clach no clach on taigh seo airson Caisteal Orchardton a thogail ann an 1761. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichrean a-muigh
*SOBT

Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Taighean
Roinn-seòrsa:Caistealan na h-Alba
Kirkpatrick MacMillan

B' e gobha agus innleadair à Alba a bh' ann an **Kirkpatrick MacMillan** (Cathair, 2 an t-Sultain 1812 - Ibidem, 26 am Faoilleach 1878. Thogadh e ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Dhùn Phris (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) ann an teaghlach luchd na tuatha uabhasach fhèin bochd: bha athair na ghobha roimhe agus rinn Kirkpatrick MacMillan preantasachd fodha. Fhuair e a chuid foghlaim san sgìre aigese fhèin agus dh'fhag e an sgoil nuair a bha e 12 bliadhna a dh'aois. Rinn e a' chiad rothair - air an robh *velocipede* - ann an 1839 agus, an ceann trì bliadhna ann an 1842, chaidh e a Ghlaschu air a velocipede. Mhair an turas dìreach dà latha. Chaidh càin a thoirt dha, air sgàth 's gun do chuir e nighean òg ri làr ann an Gort a' Bhaile. Chithear eisimpleir a velocipede ann an mòr-bhùth Loreburn an Dùn Phris agus fear eile san taigh-tasgaidh Riverside an Glaschu. 'S ann a dà fhacal ann an Laideann a thàinig an t-ainm: *velox* (luath) agus *pedes* (cas). Phòs Kirkpatrick MacMillan aig Elizabeth Gordon (Elsie) Goldie ann an 1854 agus fhuair iad sianar daoine-cloinne còmhla.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Gort a' Bhaile

'S e sgìre còmhnaidheach air an taobh deas na h-Aibhne Chluaidh ann am meadhan Ghlaschu 's ann an **Gort a' Bhaile**. Ro dheireadh an 19mh linn, bha dùmhlachd sluaigh àrd ann. bha gnìomhachasan ùra agus cothroman cosnaidh ann an Glaschu air luchd-imrich dùthchail agus iomallach a thàladh. Aig an ìre as àirde, anns na 1930an, mheudaich àireamh-sluaigh na sgìre (na sgìrean a tha dìreach faisg air, Lauriestown agus Hughsonstown) gu timcheall air 90,000 neach-còmhnaidh. Còmhla ri a mheud an ìre mhath beag, thug seo dùmhlachd sluaigh àrd timcheall air 40,000/km². Air na saoghal sin, mar thoradh air na h-ath-leasachaidhean a chaidh a dhèanamh às deidh an dàrna cogadh, tha àireamh-sluaigh na sgìre mòran nas lugha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Glasgow West End

Roinn-seòrsa:Glaschu
Cruth-ealantair

'S e **cruth-ealantair** neach a chleachas clach, meatailt, fiodh neo crè airson ealain a dhèanamh mar obair a dhreuchd.

## Cruth-ealantairean
*Leonardo Da Vinci (1452–1519)
*Michelangelo (1475–1564)
*El Greco  (1541–1614)
*Vincenzo Cinque (1952–1929)
*David Payne (1843–1894)
*John Duncan Fergusson (1874–1969)
*Giannino Castiglioni (1884–1971)
*Constantin Brâncuși (1876–1957)
*Peter Krasnow (1886–1979)
*Victor Brauner (1903–1966)
*Corneliu Baba (1906–1997)
*Eduardo Txillida (1924–2009)
*Christopher Ross (1931)
* Salvatore Garau (1953)

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Ealain
Jane Haining

B' e neach-teagaisg agus miseanaraidh à Alba a bh' ann an **Jane Mathison Haining** (Dùn Sgoir, 6 an t-Ògmhios 1897 - Auschwitz, 17 an t-Iuchar 1944. Thogadh e ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Dhùn Phris (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) ann an teaghlach uabhasach creideamhach: bha athair na thuathanach roimhpe agus bhuinneadh iad dhan An Eaglais Shaor Aonaichte, a ghabhadh ri Calbhanachas. Fhuair e a chuid foghlaim aig Acadamaidh Dhùn Phrìs. Rinn Jane Haining cùrsa gnothachais aig a' Cholaiste ann an Glaschu agus an uair sin chuir i seachadh 10 bliadhna ag obair às leth J. and P Coats Ltd ann am Pàislig, is ise na clàrc agus na rùnaire. Ann an 1932 fhuair i dreuchd ann an sgoil mhiseanaraidh, a bhuinneadh do dh' Eaglais na h-Alba, ann am Budapest, anns a bhathar a' soisgleachadh coimhearsnachd Iùdhach a' bhaile. Chaidh Haining a bhur an greim leis a' Ghestapo air 25 an Cèitean 1944 agus iad a' fàgail oirrese gu robh ise ri beachdaireachd agus a' cuideachadh nan Iùdhach. Chaochail i anns a' Champa-dùmhlachaidh Auschwitz an ceann dà mhìos, air 17 an t-Iuchar 1944.
## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-muigh
*Yad Vashem

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:An Dàrna Cogadh
Roinn-seòrsa:Sgrios-cinnidh
Rùnaire

'S e **rùnaire** (à *rùn*) neach a tha ag obair ann an rianachd air neo a tha a' toirt taic do sgioba-stiùiridh ann an companaidh neo buidheann eile. Cleachdar am facal airson cuid a dhreuchd aig àrd-ìre san riaghaltas. Mar as àbhaist an Alba, coisinnidh rùnaire eadar £17,000 agus £35,000 gach bliadhna. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na rùnairean, leis gur e ciùird a th' annta. 

## Rùnairean
*Jane Haining (1897–1944)

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
David Payne

B' e peantair agus cruth-ealantair à Alba a dhèanadh fòcas air dealbhan-tìre agus trompe-l'œil a bh' ann an **David Payne** (Inbhir Anainn, 1843 - Sheffield, 1894). Thogadh e ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Dhùn Phris (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) agus bhuinneadh e do theaghlach macanta: bha athair na chlachair roimhe. Fhuair e a chuid foghlaim aig Acadamaidh Anainn, còmhla ri William Ewart Lockhart, agus rinn e trèandh fon pheantair George Turner ann an Derbyshire, far a chaidh e ann an 1869. Bhuannaich e Bonn-cuimhne à Gallaraidh Ealaine Derby ann an 1882 airson an deilbh *Two Anglers*. Thaisbeanaich e a cuid obrach aig an  RBSA ann am Birmingham agus Taigh-tasgaidh Nottingham agus bha e na bhall an RSA an Dùn Èideann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
James Tennant MC

B' e bancair agus gunnair à Alba a bh' ann an **James Tennant MC** (Cille Bhrìghde, 27 an Gearran 1896 - Surrey, 1966. Thogadh e ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Dhùn Phris (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) ann an teaghlach macanta. Bha e na bhancair ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach gu ruige 1917 aig àm a' Chogaidh Mòire, nuair a ghabh e anns an arm, far am deach e ann am 20mh sguadran an RFC. Bha e na ghunnair air plèana F.E.2. Rinn e a chùis air na Gearmailtich seachd tursan, os cionn Becelaère, Comines, Houthem, Menin agus Wervicq. Fhuair e an MC airson sin. Thill e a dh' Alba an dèidh a' Chogaidh agus phòs e aig Kathleen Mary Buckton ann an 1928.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:An Cogadh Mòr
Miseanaraidh

'S e **miseanaraidh** (Laideann: *Missionarius*) neach a tha ag obair às leth eaglaise air neo buidheann chreideamhach eile, agus a' sgaoileadh a chuid chreideamhan fad is farsaing. 'S e th' ann connspaideach 's a tha obair a' mhiseanaraidh.

## Miseanaraidhean
*Pòl à Tarsus (5–67)
*Anndra Abstol (6 BCE–60)
*Naomh Pàdraig (385–461)
*Calum Cille (517–597)
*Naomh MoLuag (mu 530–592)
*Rev. Dr. Alexander Irvine (1773–1824)
*Daibhidh MacDhùnleibh (1813–1873)
*Pearl S. Buck (1892–1973)
*Jane Haining (1897–1944)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Tuathanach

'S e **tuathanach** (à *tuath*) neach a tha ag obair ann an àiteachas neo tuathachanas, a' toirt dhuinn ar cuid bìdh. Cleachdar facal eile, croitear, airson neach a tha na thuathanach ann an croit agus a tha ag obair fo Achd na Croitearachd (1886). Mar as àbhaist an Alba, coisinnidh tuathanach eadar £20,000 agus £50,000 gach bliadhna. 'S ann ann an sgìre dhùthchail a bhios tuathanaich a' fuireach ann.

## Tuathanaich
*Naomh Pàdraig (385–461)
*Rob Ruadh MacGriogair (1671–1734)
*George Washington (1732–1799)
*Thomas Jefferson (1743–1826)
*James Monroe (1758–1831)
*Raibeart Burns (1759–1796)
*James K. Polk (1795–1849)
*Abraham Lincoln (1809–1865)
*Miguel Antonio Caro Tovar (1843–1909)
*Martin Bormann (1900–1945)
*Heinrich Himmler (1900–1945)
*Iain Latharna Caimbeul (1906–1996)
*Ailig MacFhearghais (1949–2018)
*Jimmy Carter (1924)
*Seòna Nic a' Bhàird (1946)
*Peter Chapman (1950)
*John Scott (1951)
*Alex Johnstone (1961)
*Edward Mountain (1961)
*Alister Jack (1963)
*Tavish Scott (1966)
*Finlay Carson (1967)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Clachair

'S e **clachair** (à *[[clach]]*) neach a tha ag obair le cloich agus clachan-chreadha, air neo a tha a' togail thaighean, toglaichean s' a leithid. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na greusaichean, leis gur e ciùird a th' annta. A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh aca.

## Tuathanaich
*Thomas Telford (1757–1834)
*Bàrd Bharbhais (1861–1916)
*Dòmhnall Ruadh Phàislig (1889–1964)
*Ailean MacRath (1939–2013)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
William Ewart Lockhart

B' e peantair à Alba a dhèanadh fòcas air dealbhan-tìre agus portraidean a bh' ann an **William Ewart Lockhart** (Achadh na h-Eaglaise, 14 an Gearran 1846 - Lunnainn, 9 an Gearran 1900). Thogadh e ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Dhùn Phris (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) agus b' e a shean-phàrantan a thog e, eadar Inbhir Anainn agus Sibbaldbie. Fhuair e a chuid foghlaim aig Acadamaidh Anainn, còmhla ri David Payne, agus rinn e trèandh fo J. B. McDonald aig an RSA ann an Dùn Èideann, far a chaidh e ann an 1862. Chaidh e gu ruige Astràilia ann an 1864 agus an uair sin dhan Spàinn An Eadailt agus A' Ghrèig o chionns gu robh e an-còmhnaidh ann an fìor dhroch shlàinte. Fhuair e ballrachd an RSA ann an 1878. Phòs e aig Mary Will ann an 1886 agus fhuair iad còignear duine-cloinne ri chèile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Dealbhadair-èibhinn

'S e **Dealbhadair-èibhinn** neach a nì dealbhan aoireil, air neo eisgeil agus èibhinn airson pàipearan-naidheachd agus na meadhanan mar obair a dhreuchd. Thathar daonnan a' dèanamh sgeig air luchd-poileataigs.

## Dealbhadairean-èibhinn Ainmeil
*Dyke White (1885–1933)
*Hergé (1907–1983)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd
Roinn-seòrsa:Meadhanan
Neach-bùtha

'S e **neach-bùtha** cudeigin a tha a' cumail agus a' ruith bùtha air a cheann fhèin. Mar as àbhaist, ach chan eil an-còmhnaidh, bidh neach-bùtha a' buntainn dhan chlas bhuirdeasach bheag, leis gu bheil gnìomhachas beag aige/aice, mar Maigrat ann an Germinal.

## Luchd-bùtha Ainmeil
*Lachlan MacIlleathain (1798–1848) 
*Seumas MacLeòid (1880–1947) 
*Niall MacFhionghain (1881–1954) 
*Anna Arnott (1887–1978) 
*Aonghas Caimbeul (1903–1985) 
*Seonaidh MacAnndrais

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Gnìomhachas
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Dyke White

B' e peantair agus dealbhadair-èibhinn à Alba a dhèanadh fòcas air cuspairean poileataigeach a bh' ann an **Dyke White** air neo **Charles Gordon McClure** (Gàidhlig: *Teàrlach Gòrdan MacGilleUidhir*, Baile Gheàrr Lios, 14 an Gearran 1885 - Lèanaidh, 25 an t-Iuchar 1933). Dh'fhalbh an teaghlach  Siorrachd Bhaile na h-Ùige (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) nuair a bha e gu math òg agus thogadh e ann an Glaschu. Bhuineadh a theaghlach dhan chlas bhuirdeasach bheag leis gu robh bha athair na neach-bùtha. Fhuair e a chuid foghlaim aig Sgoil-ealain Ghlaschu, far a choisinn e an Sgoilearachas-siubhail Haldane, a leig leisean a dhol thall thairis chun na Spàinne agus An Eadailt. Ghabh e anns an NUJ ann an 1917, air sgàth cho tàlantach 's a bha e a thaobh dhealbhan-èibhinn. Chuir a seachad trì bliadhna ann an Lunnainn, bho 1926 gu ruige 1929. Thill e a dh'Alba, far an robh e na dhealbhadair-èibhinn airson Outram agus a chuid obrach ga foillseachadh anns na pàipearan-naidheachd mar an Daily Record, Daily Mail, agus an Scottish Daily Express fad na 20an agus na 30an. Bha e cuideachd na dhealbhadair-èibhinn air an Rand Daily Mail thall ann an Johannesburg, Afraga a Deas, ach thill e dhachaidh o chionns nach do chòrd suidheachadh poileataigeach na dùthcha idir ris. Phòs e aig Hilda Butler ann an agus fhuair iad triùir duine-cloinne ri chèile: Ramsey, Robin agus Rachel. Chleach an t-Uidhireach an t-ainm-pinn Dyke White oir b' ann ann an tuathanas air an robh White Dyke (Gàidhlig: *gàrradh geal*), air iomall Baile Gheàrr Lios, a rugadh e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd
Lèanaidh

'S e baile beirteach ann an Alba meadhanach a tha ann an **Lèanaidh**. 'S ann às a' Gàidhlig * lèana* a tha an t-ainm. Tha e suidhichte faisg air Glaschu ann an Dùn Bhreatainn an Ear. Ann an 2016 bha 8,070  duine a' fuireach an seo. Chaochail an Dealbhadair-èibhinn Dyke White an seo ann an 1933.

## Daoine Ainmeil
*Eàirdsidh Grannd (1902 - 1991)
*Màrtainn Mac an t-Saoir (1965)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Breatann an Ear
Seòladair

'S e **seòladair** (à *[[seòl]]*) air neo **maraiche** (à *[[muir]]*) neach a tha ag obair air muir, an dà chuid airson a' chabhalaich agus anns an raon phrìobhaideach. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na seòladairean, leis gur e ciùird a th' annta. 

## Seòladairean Ainmeil
*Giovanni Caboto (1445-1498)
*Cristoforo Colombo (1451-1506)
*Pedro Alvarez Cabral (1467-1520)
*Vasco da Gama (1469-1524)
*Fernão de Magalhães (1470-1521)
*Francis Drake (1540-1596)
*Michiel de Ruyter (1607-1676)
*Yuri Lysianskyi (1773 - 1837)
*Sir John Ross CB (1777-1856)
*Roald Amundsen (1872-1928)
*Traian Băsescu (1951)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Muir
Sir John Ross CB

B' e oifigear a' chabhalaich, seòladair agus taisgealaiche Pòla a Tuath à Alba a bh' ann an **Sir John Ross CB** (Cill Choluim, 24 an t-Ògmhios 1777 - Lunnainn, 30 an Lùnastal 1856). Thogadh e ann am baile beag air iomall na Sròine Reamhaire,ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) ann an teaghlach gu math bùirdeasach: bha athair na mhinistear agus bha a sheanair na phrobhaist. Ghabh e anns a' Chabhalach nuair a bha e dìreach 9 bliadhna a dh'aois agus bha e an sàs ann an trì cogaidhean: *Cogadh an Dàrna Co-bhanntachd* (1798-1802), *Cogadh an Treas Co-bhanntachd* (1803-1806), agus *An Cogadh Angla-Ruiseanach* (1807-1812). A bharrachd air sin, rinn e trì triallan do Phòla a Tuath, ann an 1818, 1829 agus 1850. Chuir e seachad trì bliadhna eile air fo-fhastadh do Chabhlach na Suaine. Bha e na àrd-mharaiche-deiridh nuair a chaochail e ann an Lunnainn ann an 1856.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Croitear

'S e **croitear** (à *[[croit]]*) neach a tha ag obair ann an sèorsa àiteachais ris an canar croitearachd, fo Achd na Croitearachd (1886). Mar as àbhaist an Alba, bidh croitearan ag obair ann an taobh tuath na dùthcha, gu seach-àraidh ann an Earra-Ghàidheal, Siorrachd Inbhir Nis, Siorrachd Rois, Cataibh, Gallaibh, Sealltainn air pìosan beaga fearainn agus iad gu math tric ag obair ann an cosnaidhean eile aig an aon àm, leis cho cugallach ‘s a tha an cuid obrach air an talamh. Cleachdar facal eile (tuathanach) airson neach eile nach eile ag obair fon Achd, seach ann an suidheachadh laghail eadar-dhealaichte.

## Croitearan Ainneil
*Niall MacFhionghain (1881 – 1954)
*Anna Arnott (1887 – 1978)
*Iain MacNeacail (An Sgiobair) (1903 – 1999)
*Murchadh Mac a' Phearsain (1907–1971)
*Calum MacLeòid (Ratharsair) (1911 – 1988)
*Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach (1919 – 2003)
*Ailean MacRath (1939 – 2013)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Sgoil-ealain Ghlaschu

'S e sgoil-ealain ann an Glaschu an Alba a th' ann an **Sgoil-ealain Ghlaschu**. Chaidh a stèidheachadh ann an 1845. B' e Charles Rennie Mackintosh a dhealbhaich an togalach a chaidh a losg dà thuras, ann an 2014 agus 2018.

## Seann Oileanaich
*Charles Rennie Mackintosh (1868 - 1928)
*Dyke White (1885 - 1933)
*Alasdair Gray (1934 - 2019)

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-muigh
*GSA

Roinn-seòrsa:Ealain
Feallsanaiche

'S e **feallsanaiche** neach a sgrìobhas, a labhras neo a theagasgas mu dheidhinn feallsanachd. Mar as tric bidh feallsanaichean ag obair ann an oilthigh.

## Feallsanaichean
* Plato
* Thales
* Anaximander
* Pythagoras
* Heraclitus a Ephesus
* Xenophanes
* Parmenides 
* Leucippus
* Democritus 
* Protagoras 
* Empedocles
* Epictetus
* Gautama Buddha 
* Confucius 
* Lao Zi  
* Rhazes  
* Mencius  
* Zhuang Zi  
* Xun Zi  
* Nagarjuna  
* Bodhidharma  
* Shankara  
* Dogen 
* Zhu Xi  
* Feng Youlan 
* Sarvepalli Radhakrishnan
* Adam Smith
* Leo Tolstoj
* Karl Marx
* Wilhelm Ostwald
* Ilya Prigogine
* Lucrețiu Pătrășcanu
* Herbert A. Hauptman
* Iain Banks
* Friedrich von Hayek
* Sully Prudhomme
* Rudolf Christoph Eucken
* Maurice Maeterlinck
* Rabindranath Tagore
* Henri Bergson
* Paulo Freire
* Pyotr Kropotkin 
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 - 1831)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Eòlas
Fiaclair

'S e **fiaclair** (à *[[fiacal]]*) air neo **deudair** (à *deud*) neach a tha ag obair ann an raon leighis ris an canar fiaclaireachd, far am bithear a' dèanamh fòcas air fiacalan, càirean agus am beul. Anns na làithean a dh'fhalbh, b' e gruagairean a dhèanadh an obair seo.

## Fiaclairean Ainneil
*Micheál Ó hAirtnéide (1941 – 1999)
*Anas Sarwar (1983)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Slàinte
Deasaiche

'S e **deasaiche** air neo **neach-deasachaidh** (à *deasachadh*) cuideigin a tha a' cur air dòigh airson fhoillseachaidh pìosan air an sgrìobhadh le daoine eile, mar aistean, sgrìobhainnean, artaigilean, bàrdachd, leabhraichean is a leithid. Mar as àbhaist, s' ann anns na meadhannan, pàipearan-naidheachd agus taighean-foillseachaidh far am bi deasaichean ag obair. 'S e an deasaiche a sgrìobhas am prìomh artaigilean far a sgaoileas beachdan a' pàipeir-naidheachd air cùisean cudromach an latha. 'S ann dhan a' bhùirdeasachd a bhuinneas a' mhòr-cuid de na deasaichean, leis cho foghlaimte 's a tha iad agus an uiread airgid am faigh iad mar thuarastal.

## Deasaichean Ainmeil
*Lachlan MacIlleathain (1798 – 1848)
*Hugh Miller (1802 – 1856)
*Charles Dickens (1812 – 1870)
*Iain Frangan Caimbeul (1821 – 1885)
*Eliseo Payán (1825 - 1895)
*Santiago Pérez de Manosalbas (1830 - 1900)
*Norman Lockyer (1836 – 1920)
*Radoje Domanović (1873 – 1908)
*Angelica Balabanoff (1877 – 1965)
*Ștefan Gheorghiu (1879 – 1914)
*Tomás Ó Rathaile (1882 – 1953)
*Han Hollander (1886 – 1943)
*Ernst Rowohlt (1887 – 1960)
*Seumas MacThòmais (1888 – 1971)
*Eugenio Montale (1896 – 1981)
*C. L. R. James (1901 - 1989)
*Ronald Coase (1910 - 2013)
*Muriel Spark (1918 - 2006)
*Jón Óskar Ásmundsson (1921 - 1998)
*Ruaraidh MacThòmais (1921 - 2012)
*Magne Oftedal (1921 - 1985)
*Marin Preda (1922 - 1980)
*Carlos Lemos Simmonds (1933 - 2003)
*Fionnlagh J. MacDhòmhnaill (1925 - 1987)
*Janez Levec (1943 - 1991)
*Dòmhnall Iain MacLeòid (1943)
*Anndra Arbuckle (1944)
*César Gaviria Trujillo (1947)
*Brian MacUilleim (1948)
*An t-Ollamh Dòmhnall Meek (1949)
*Coinneach MacÌomhair (1950)
*Ruairidh MacIlleathain (1956)
*Alison Lang

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd
Roinn-seòrsa:Meadhanan
Roinn-seòrsa:Naidheachdas
Creag-eòlaiche

'S e **creag-eòlaiche** neo **clach-eòlaiche** neo **geòlaiche** neach-saidheans a tha ag obair ann an raon saidheans air a bheil geòlas, agus iad a' dèanamh fòcas air rannsachadh mu dheidhinn chlachan agus creagan. Ged a chithear creag-eòlaichean sna oilthighean, far a bheil iad a' teagasg, 's ann ri obair-raoin a tha iad ris daonnan. B' e an t-seann Ghreugach Theophrastus a thoisich am meur seo ach cha b' ann ach anns an 18mh Linn a thàing sin dhan bhàrr.

## Creag-eòlaichean Ainneil
*Carl von Linné (1707 – 1778)
*Johan Gadolin (1760 – 1852)
*Arthur Aikin (1773 – 1884)
*Humphry Davy (1778 – 1829)
*Hugh Miller (1802 – 1856)
*Charles Darwin (1809 – 1882)
*Robert Mallet (1810 – 1881)
*Archibald Geikie (1835 – 1924)
*John Muir (1838 – 1914)
*Per Teodor Cleve (1840 – 1905)
*Charles Lapworth (1842 – 1920)
*Benjamin Neeve Peach (1842 – 1926)
*John Horne (1848 – 1928)
*Jacobus Henricus van't Hoff (1852 – 1911)
*Herbert Hoover (1874 – 1964)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Coffs Harbour

Tha **Coffs Harbour** na bhaile-mòr ann an A' Chuimrigh Nuadh a Deas, Astràilia.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Fiosaigiche

'S e **fiosaigiche** neo **eòlaiche-fiosaig** neo **nàdar-fheallsanach** neach-saidheans a tha ag obair ann an raon saidheans air a bheil fiosaig, agus iad a' dèanamh fòcas air stuth, na th' ann stuth agus mar a tha stuth a' gluasad. B' ann ann am Bàbilon a thoisich daoine ri obair mar fhiosaigichean.

## Fiosaigichean às Alba
*Joseph Black (1728 – 1799)
*John Logie Baird (1888 – 1946)
*Alexander Todd (1907 – 1997)

## Fiosaigichean às An Argantain
*Luis F. Leloir (1906 – 1987)

## Fiosaigichean à Canada
*Sidney Altman (1939)

## Fiosaigichean às an Danmhairg
*Johannes Brønsted (1879 – 1947)

## Fiosaigichean às an Èirinn
*Jocelyn Bell Burnell (1943)

## Fiosaigichean às an Èipheit
*Ahmed H. Zewail (1946)

## Fiosaigichean às an Fhraing
*Pierre Curie (1859 – 1806)
*Irène Joliot-Curie (1897 – 1956)
*Paul J. Flory (1910 – 1985)
*Maurice Allais (1911 – 1988)

## Fiosaigichean à Ghearmailt
*Robert Bunsen (1811 – 1899)
*Wilhelm Ostwald (1853 – 1932)
*Walther Hermann Nernst (1864 – 1941)
*Fritz Haber (1868 – 1934)
*Richard Abegg (1869 – 1910)
*Fritz Pregl (1869 – 1930)
*Albert Einstein (1879 – 1955)
*Manfred Eigen (1927 – 2019)
*Johann Deisenhofer (1943)
*Gerhard Herzberg (1904 – 1999)

## Fiosaigichean à Nirribhidh
*Odd Hassel (1897 – 1981)
*Lars Onsager (1903 – 1976)

## Fiosaigichean às an Ruis
*Nikolay Nikolayevich Semyonov (1896 – 1986)
*Volodymyr Veksler (1907 – 1966)

## Fiosaigichean às a' Phòlainn
*Maria Skłodowska-Curie (1867 – 1934)

## Fiosaigichean à Sasainn
*Henry Cavendish (1731 – 1810)
*Humphry Davy (1778 – 1829)
*Lord Rayleigh (1842 – 1919)
*Francis William Aston (1877 – 1945)
*Frederick Soddy (1877 – 1956)
*George Paget Thomson (1892 1975)
*Dorothy Crowfoot Hodgkin (1910 – 1994)
*John A. Pople (1925 – 2004)
*Tim Berners-Lee (1955)

## Fiosaigichean à Sealainn Nuadh
*Ernest Rutherford (1871 – 1937)

## Fiosaigichean às Na Stàitean
*Irving Langmuir (1881 – 1957)
*Harold Urey (1893 – 1981)
*Linus Pauling (1901 – 1994)
*Edwin Mattison McMillan (1907 – 1991)
*Walter Kohn (1923 – 2016)
*John C. Polanyi (1929)
*Dudley R. Herschbach (1932)
*Walter Gilbert (1932)
*Alan Heeger (1936)

## Fiosaigichean às An t-Suain
*Johan Gadolin (1760 – 1852)
*Svante Arrhenius (1859 – 1927)
*Manne Siegbahn (1886 – 1978)
*Kai Siegbahn (1918 – 2007)

## Fiosaigichean às Na Tìrean Ìsle
*Johannes Diderik van der Waals (1837 – 1923)
*Jacobus Henricus van't Hoff (1852 – 1911)
*Frits Zernike (1888 – 1966)
*Tjalling Koopmans (1910 – 1985)
*Nicolaas Bloembergen (1920 – 2017)
*Simon van der Meer (1925 – 2011)
*Martinus Veltman (1931 – 2021)
*Gerardus 't Hooft (1946)

## Fiosaigichean às an Ungair
*Richard Adolf Zsigmondy (1865 – 1929)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Oirthir Òir

Tha **Oirthir Òir** (*Gold Coast*) na bhaile-mòr ann an Tìr na Banrigh, Astràilia.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
George Dickie

B' e feòladair, saighdear saor-thoileach agus comunnach à Alba, a shabaid ann an Cogadh Sìobhalta na Spàinne, a bh' ann an **George Dickie** (ainm cogaidh: *Jack Brent*, Whithorn 1912–Lunnainn, 1951. Thogadh e ann an sgìre dhùthchail ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige (Dùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh an latha an-diugh) agus bhuineadh e do theaghlach uabhasach fhèin bochd. B' fheudar dha an sgoil fhàgail is e dìreach 13 bliadhna a dh'aois agus fuair e obair ann am bùth bùidseir. An dèidh greiseag fo armachd sna Camshronaich na Banrighinn, theich e on arm agus chaidh e a Lunnainn, far an deach e tro gach cruadal. Dh'fhàg Dickie Lunnainn san Dàmhair 1937 is chaidh e dhan Spàinn. Fhuar e ballrachd nam Bragaid Eadar-nàiseanta (Spàinntis: *Brigadas Internacionales*) ach chaidh a droch lèon shuas ann an Jarama ann an, rud a thug sin buaidh làidir airsan fad a bheatha. A dh'aindeoin sin, bha e na rùnaire nàiseanta Coman nam Bragaid agus b'e esan a chuidich iad seo a bha fo ghlas air feadh na Roinn-Eòrpa an dèidh a' Chogaidh. Chuir e seachad bliadhnaichean an Dàrna Cogaidh ann an Chalk Farm (Lunnainn) ag obair airson còirichean nan daoine bochda agus bha e an sàs ann am Pàrtaidh Comunnach na Breatainne. Thogadh carragh-chuimhne dha ann an Whithorn fhèin ann an 2006, bliadhnaichean an dèidh a bhàis. B' ann connspaideach san sgìre's a bha sin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Cogadh
Rockhampton

Tha **Rockhampton** na bhaile-mòr ann an Queensland, Astràilia.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Lae

Tha **Lae** na bhaile-mòr ann an Gini Nuadh Phaputhach.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Gini Nuadh Phaputhach
Fiosaigiche niùclasach

'S e **fiosaigiche niùclasach** seòrsa fiosaigiche a tha a' dèanamh fòcas air niuclasan atamach agus mar a chleachdamaid iad.

## Fiosaigichean Niùclasach Ainmeil
*Ernest Rutherford
*Maria Skłodowska-Curie
*Irène Joliot-Curie
*Otto Hahn
*Glenn Theodore Seaborg
*Pierre Curie
*Frédéric Joliot-Curie
*Lise Meitner
*Werner Heisenberg
*Henri Becquerel
*Niels Bohr
*Maria Goeppert-Mayer
*James Watson Cronin
*Val Logsdon Fitch
*David Thouless
*Enrico Fermi
*George Paget Thomson
*Eugene Wigner
*Freeman Dyson
*Volodymyr Veksler

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Bith-cheimigear

'S e ceimigear a tha a' dèanamh fòcas air raon ceimigeachd air a bheil bith-cheimigeachd, agus iad ag obair air a' bheatha agus rudan bèo 's a th' ann an **bith-cheimigear**. 

## Bith-cheimigearan Ainmeil

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Neach-saidheans

'S e **neach-saidheans** cuideigin a th ag obair ann an dreuchd ceangailte ri saidheans air neo a thug ceum ann an saidheans san oilthigh neo fiù's a fhuair trèanadh eile ann an saidheans. Mar as àbhaist 's ann air na trì meur saidheans (fiosaigs/ceimigeachd/bith-eòlas) a bhios luchd-saidhean a' dèanadh fòcas.

## Luchd-saidheans Ainmeil
*Richard Adolf Zsigmondy
*Irène Joliot-Curie
*John Howard Northrop
*Otto Paul Hermann Diels
*Herbert A. Hauptman
*Richard Smalley 
*Gary Becker
*Robert Lucas
*Peter Debye
*Jean Baptiste Dumas
*Galileo Galilei
*Albert Einstein
*Leonardo da Vinci
*Margaret Thatcher
*Lothar Meyer
*Tadeus Reichstein
*Niall Midseasan
*Max Born
*Gherman Titov
*Paul Dirac
*Mary Somerville
*Khayr al-Din al-Ramli

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Greusaiche

'S e ceàrd a tha an sàs ann an greusadh (a' dèanamh agus a' càradh bhrògan, bòtannan agus caisbheart) a th' ann an **greusaiche** air neo **brògair**. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na greusaichean, leis gur e ciùird a th' annta.

## Greusaichean Ainmeil
*Nicolae Ceaușescu

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Còcaire

'S e ceàrd a tha an sàs ann an còcaireachd, a' cur biadh air dòigh, a th' ann an **còcaire**. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na còcairean, leis gur e ciùird a th' annta.  A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh neo taigh-bìdh aca fhèin.

## Còcairean Ainmeil
*Mary Mallon (1869 - 1938).
*Ainsley Harriott (1957).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Biadh
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Eòlaiche-sìde

'S e **eòlaiche-sìde** (bho eòlas-sìde) seòrsa neach-saidheans a tha a' dèanamh fòcas air an t-sìde agus mar a làimhicheamaid i.

## Eòlaiche-sìdean Ainmeil
*Irving Langmuir
*Jean-Paul Sartre
*John Dalton
*Anders Celsius
*Charles Thomson Rees Wilson

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Fiosaigiche teòirigeach

'S e **fiosaigiche teòirigeach** seòrsa fiosaigiche a tha a' cleachdadh mhatamataigs agus àireamhachadh ri thuigsinn mar a dh'obraicheas dìomhaireachd na cruinne.

## Fiosaigichean Teòirigeach Ainmeil
*Lars Onsager
*Peter Debye
*Isaac Newton
*Albert Einstein
*Werner Heisenberg
*Erwin Schrödinger
*Max Planck
*Hendrik Lorentz
*Peter Higgs
*Enrico Fermi
*Max Born
*Paul Dirac
*Gerardus 't Hooft
*Martinus Veltman
*Johannes Diderik van der Waals
*Nicolaas Bloembergen
*Stephen Hawking
*Eugene Wigner
*Richard Feynman
*Freeman Dyson

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Bith-fhiosaigiche

'S e **bith-fhiosaigiche** seòrsa fiosaigiche a tha a' cleachdadh dhòighean-obrach agus mdhan à fiosaigs gu bith-eòlas, ann an dòigh eadar-dhreuchdail.

## Bith-fhiosaigichean Ainmeil
*Linus Pauling
*Max Perutz
*John Cowdery Kendrew
*Dorothy Crowfoot Hodgkin
*Manfred Eigen
*Christian B. Anfinsen
*Aaron Klug
*Johann Deisenhofer
*Sidney Altman
*Kurt Wüthrich
*Ruaraidh MacFhionghain
*Thomas A. Steitz
*Venkatraman Ramakrishnan
*Roger Y. Tsien
*Brian Kobilka
*Arieh Warshel
*Michael Levitt
*Martin Karplus
*Jacques Dubochet
*Joachim Frank

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Beò-eòlaiche

'S e **beò-eòlaiche** seòrsa bhith-eòlaiche a tha a' dèanamh fòcas air foincseanan agus meadhanan modha rudan beò ann am bith-eòlas.

## Beò-eòlaichean Ainmeil
*Jens C. Skou ‎ 
*Emil Abderhalden ‎ 
*Henrik Carl Peter Dam ‎ 
*John Scott Haldane ‎ 
*Leonardo da Vinci ‎ 
*Brian Kobilka ‎ 
*Ulf von Euler ‎ 
*Ragnar Granit ‎ 
*Christiaan Eijkman ‎ 
*Willem Einthoven

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Bith-eòlaiche

'S e **bith-eòlaiche** seòrsa neach-saidheans a tha a' dèanamh fòcas air beatha air an talamh ann a meur shaidheans ris an canar bith-eòlas.

## Bith-eòlaichean Ainmeil
*Vincent du Vigneaud
*Melvin Calvin
*Max Perutz
*Dorothy Crowfoot Hodgkin
*William H. Stein
*Sidney Altman
*Paul Ehrlich
*Antoine Lavoisier
*Irwin Rose
*Aristotelis
*Robert Koch
*Gregor Mendel
*Carl von Linné
*Jacques Monod
*Louis Pasteur
*Thomas A. Steitz
*Venkatraman Ramakrishnan
*Martin Chalfie
*Michael Levitt
*Alfred Russel Wallace
*Tomas Lindahl
*Fernando Vallejo
*Torsten Wiesel
*John Sulston
*George P. Smith
*Greg Winter
*June Almeida
*Gertrude Elion
*Alexander Fleming

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Faclairiche

'S e **faclairiche** neach a sgrìos, a dheasaicheas air neo a dh'obraicheas air faclair. Ged a tha feadhainn ann a tha ag obair gu saor-thoileach, 's ann ag obair ann an taighean-foillseachaidh air neo olthighean 's a tha a'mhòr-chuid an latha an-diugh.

## Bith-eòlaichean Ainmeil
*Frédéric Mistral
*Vladimir Dal
*Éideard Dwelly
*Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
*Henry Dieckhoff
*Michael Bauer
*An t-Ollamh Dòmhnall Meek
*Eòghann MacLachlainn
*Niall MacAilpein
*Ghil'ad Zuckermann
*Jakob Jakobsen
*Valerian Pidmohylny

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Leabharlannaiche

'S e **leabharlannaiche** neach a tha ag obair ann an leabharlann neo tasg-lann, a' toirt fiosrachadh dha na daoine.

## Leabharlannaichean Ainmeil
*Anatole France
*Erik Axel Karlfeldt
*Murchadh MacLeòid
*Eòghann MacLachlainn
*Iain Bàn Òg
*Adhamh MacFhearghais
*Octavia Carlén

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Làmh-lèigh

'S e **[[làmh-lèigh]]** seòrsa lighiche a tha a' dèanamh fòcas air obair-lannsa air daoine. Canar lannsaireachd ris an raon seo dhen eòlas-leighis. Mar as àbhaist bidh làmhan-lèigh ag obair ann an ospadal, leis cho speisealaichte 's a tha an cuid obrach. A bharrachd air sin tha cuid dhuibh a tha ag obair ann am fiaclaireachd agus mar lighichean-sprèidh. 'S ann dhan a' bhùirdeasachd a bhuinneas a' mhòr-cuid de na làmhan-lèigh, leis cho foghlaimte 's a tha iad agus an uiread airgid am faigh iad mar thuarastal.

## Bith-eòlaichean Ainmeil
*Alexander Fleming
*Salvador Allende
*Mikhail Bulgakov

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Slàinte
Baictear-eòlaiche

'S e **baictear-eòlaiche** seòrsa bith-eòlaiche a tha a' dèanamh fòcas air bacteria ann a meur bhith-eòlais ris an canar baictear-eòlas. Mar as àbhaist bidh baictear-eòlaichean ag oabir ann an deuchainn-lainn.

## Baictear-eòlaichean Ainmeil
*Louis Pasteur
*Alexander Fleming
*Waldemar Haffkine

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Lighiche

'S e **lighiche** air neo **lèigh** neo **dotair** (bho Laideann: * doctus*, foghlaimte) cuideigin a fhuair trèanadh an an eòlas-leighis san oilthigh agus a tha ag obair ann an ospal, clionaic neo lèigh-lann dotair a' toirt leigheasadh dha na daoine. 'S ann dhan a' bhùirdeasachd a bhuinneas a' mhòr-cuid de na lighiche, leis cho foghlaimte 's a tha iad agus an uiread airgid am faigh iad mar thuarastal.

## Lighichean à Alba
*Arthur Conan Doyle
*Alexander Fleming
*John Scott Haldane
*James W. Black
*Daniel Rutherford
## Lighichean à An Argantain
*Luis F. Leloir
## Lighichean à Coloimbia
*Santos Acosta Castillo
## Lighichean às An Dainmharg
*Henrik Carl Peter Dam
## Lighichean às An Eilbheis
*Emil Abderhalden
*Paracelsus
*Tadeus Reichstein

## Lighichean às An Fhraing
*Claude Louis Berthollet
*Jacques Monod

## Lighichean às A' Ghearmailt
*Paul Ehrlich
*Robert Koch
*Friedrich Hoffmann
*Josef Mengele

## Lighichean às A' Ghrèig
*Athenaeus à Attaleia
*Aëtius à Amida
## Lighichean à Iosrael
*Aaron Ciechanover
*Avram Hershko
*Shimshon Unichman

## Lighichean à Innis Tìle
*Christiaan Eijkman 
*Ólafur Jóhann Sigurðsson
## Lighichean às An Ostair
*Hans Asperger
*Fritz Pregl
## Lighichean às A'Phòlainn
*Nicolaus Copernicus
## Lighichean às Sasainn
*John Sulston
## Lighichean às An t-Sile
*Salvador Allende
## Lighichean às An Spàinn
*Sadí de Buen Lozano
*Pío Baroja
## Lighichean às na Stàitean
*Peter Agre
*Edward Doisy
*Brian Kobilka
*Robert Lefkowitz

## Lighichean às An t-Suain
*Carl von Linné
*Ulf von Euler
*Allvar Gullstrand
*Arvid Carlsson
*Tomas Lindahl
*Jöns Jacob Berzelius
*Axel Munthe
*Hugo Theorell
## Lighichean às Suòmaidh
*Ragnar Granit

## Lighichean às Na Tìrean Ìsle
*Willem Einthoven

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Slàinte
Interlingue

Tha **Interlingue**, air an robh **Occidental** roimhe, na chànan taiceil eadar-nàiseanta a chaidh a chruthachadh le Edgar de Wahl agus a chaidh fhoillseachadh ann an 1922.

## Làraich-lìn eile
* Prìomh làrach-lìn

Roinn-seòrsa:Cànain chruthaichte
Oifigear-poileis

'S e **oifigear-poileis** air neo **poileasman** cuideigin a tha ag obair leis na Poileas, a' cumail an lagha, a' cur bhacaidh air eucoir agus a' cuideachadh luchd-smalaidh agus an t-Seirbheis Shlàinte. Ann an Alba ‘s ann gu Poileas Alba a bhuinneas gach uile oifigear-poileis. Canar *Garda* riutha ann an Èirinn agus *Garda Síochana* (Gàidhlig: freacadan sìobhalta) ri feachd-poileis na dùthcha. Nì gach uile ofigear-poileis foghlainneach prògram trèanaidh a mhaireas 92 seachainn, a’ ghabhail a-steach 11 seachdainn sa Cholaisde ann an Tulach Aluinn (Siorrachd Pheairt). Mar as àbhaist, ‘s ann dhan Chlas Obrach a bhuinneas oifigearan-poileis.
## Baictear-eòlaichean Ainmeil
*Raymond Burr
*Iain Eairdsidh MacAsgaill
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Cailleach-dhubh

'S e **cailleach-dhubh** air neo **bean-chràbhaidh** (à *cràbhachd*) tè a tha a' fuireach gu cruaidh-chràbhach, an dara cuid na h-aonar (mar aonaran) no cuide ri cailleachan-dubha eile (ann an taigh-cràbhaidh), dealaichte gu ìre àraidh bho luchd eile. Canar manach ri fear a tha a' fuireach mar sin. Mar as àbhaist tha aonaranaich agus manachainnean co-cheangailte ri Crìosdaidheachd agus Buddhachd. Mar as àbhaist, bidh cailleachan-dubha a' gabhail ri geamnachd.

## Manaich Ainmeil
*Brìghde Chill Dara
*Maria Clementina Sobieska

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Lus-eòlaiche

'S e **lus-eòlaiche** neach-saidheans a tha ag obair ann am meur bith-eòlais air a bheil luibh-eòlas. 'S ann air lusan agus planntaichean a nì lus-eòlaichean fòcas. Thathar dhen bheachd gur e Theophrastus (307 BC - 287 BC) a bh'anns a' chiad lus-eòlaiche.

## Lus-eòlaichean Ainmeil
*Henri Braconnot
*Charles Darwin
*Leonardo da Vinci
*Gregor Mendel
*Carl von Linné
*Iain Stiùbhart
*Albertus Magnus
*Tadeus Reichstein
*Johann Wolfgang von Goethe
*Jean-Jacques Rousseau
*Daniel Rutherford
*John Muir
*Alfred Russel Wallace
*Odón de Buen y del Cos

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Neach-ciùil

'S e **neach-ciùil** air neo **ceòladair** (mar Ghaeilge *Ceoltóir*) cuideigin a nì ceòl an dà chuid mar dhreuchd neo neo-dhreuchdail, a chluicheas ionnsramaid-ciùil air neo a ghuth, na aonar air neo còmhla ri daoine eile ann an còmhlan-ciùil.

## Luchd-ciùil Ainmeil
*Sir Robert Robinson
*Romain Rolland
*Jimmy Page
*Robert Plant
*Paul McCartney
*George Harrison
*Ringo Starr
*Martyn Bennett
*Tormod MacGill-Eain
*James Brown
*Loreena McKennitt
*Eithne
*Robbie Williams
*Johann Sebastian Bach
*Ludwig van Beethoven
*Wolfgang Amadeus Mozart
*Leonardo da Vinci
*Noel Gallagher
*Bruce Springsteen
*Wyclef Jean
*Bill Wyman
*Lester Bangs
*Frank Zappa

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:ceòl
Neach-brathaidh

'S e **neach-brathaidh** cuideigin a tha ri beachdaireachd, a' sireadh fhiosraidh dìomhaire airson an riaghaltais airson buidheann eile. Cleachdar am facal "asset" (so-mhaoin) taobh a-staigh an riaghaltais anns na Stàitean Aonaichte. Daonnan, bidh inbhe dhioplòmasach aig luchd-brathaidh mas bhios ceangail aca ri taigh-tosgaireachd an dùthcha fhad's a tha iad thall thairis.

## Luchd-brathaidh Ainmeil
*Aphra Behn (1640 - 1689)
*Iain Ruadh Stiùbhart (1700 - 1752)
*Pavlo Sudoplatov (1907 - 1996)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Cogadh
Reul-fhiosaigiche

'S e **reul-fhiosaigiche** seòrsa fiosaigiche a tha a' dèanamh fòcas air cuirp reultach iarmailteach.

## Reul-fhiosaigichean Ainmeil
*Cecilia Payne-Gaposchkin
*Hannes Alfvén
*Jocelyn Bell Burnell
*Claude Nicollier
*Antony Hewish
*Martin Ryle
*Kip Thorne
*Stephen Hawking
*Roger Penrose
*Reinhard Genzel

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Saidheans
Stiùiriche fhilmichean

'S e **stiùiriche fhilmichean** an neach a tha os cionn a h-uile càil a tha ealantach, cruthachail air neo dràmadach anns a' phròiseas far a bheil a cur film air dòigh. 'S e gu bheil an stiùiriche an urra ris na cleasaichean a thaghadh cuideachd. Fo laghan an An Aonaidh Eòrpaich 's e an stiùiriche 's a th' ann ùghdar an fhilm. Canar riochdaire fhilmichean ris an neach a tha os cionn ghnothaichean practaigeach neo-chuthaichail san aon phròiseas. Seo an neach a cho-ordanas am pròiseas.

## Stiùiriche Fhilmichean Ainmeil
*Rabindranath Tagore
*Jacinto Benavente
*Samuel Beckett
*Eyvind Johnson
*Gao Xingjian
*Al Pacino
*John Lennon
*Ringo Starr
*Dr. Dre
*Jenő Janovics
*Harold Pinter
*Phillip Seymour Hoffman
*Frank Zappa
*Ewan McGregor
*Clint Eastwood
*Paul Newman
*Arnold Schwarzenegger
*Laurence Olivier
*John Wayne
*Marlon Brando
*Mel Gibson
*Charlie Chaplin
*James Stewart
*Shmuel Shilo
*Dustin Hoffman
*Boris Ivchenko
*Robert De Niro
*Robert Redford
*Bill Murray
*James Cagney
*Sylvester Stallone
*Mario Vargas Llosa
*Charlton Heston
*Peter Ustinov
*Jean-Claude Van Damme
*Steven Seagal
*Will Smith
*Brad Pitt
*Jack Lemmon
*Richard Gere
*Artur Balder
*Toshiro Mifune
*Josh Duhamel
*Werner Kissling
*Nick Cannon
*Tommy Lee Jones
*Carl Reiner
*Rutger Hauer
*Sylvia Kristel
*Paul Verhoeven
*Famke Janssen
*Jeroen Krabbé
*Russell Crowe
*Anton Corbijn
*Kevin Costner
*Otto Sander
*Peadar Ó Tuathail
*Rolf Harris
*Burgess Meredith
*Frank Sinatra
*Bradley Cooper
*Fernando Vallejo
*Jason Bateman
*Mai Zetterling
*Artair Dòmhnallach
*Henning Mankell
*Ingmar Bergman
*Alexandra Dahlström
*Max von Sydow
*Tess Merkel
*Dag Malmberg
*John Leguizamo
*Thomas Haden Church
*Garry Marshall
*Willie Nelson
*Bob Dylan
*Václav Havel
*Michael Jackson
*Maya Angelou
*Salvador Dalí
*Edda Heiðrún Backman
*Þórhildur Þorleifsdóttir
*Friedrich Zelnik

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Film
Roinn-seòrsa:Meadhanan
Riochdaire fhilmichean

'S e **riochdaire fhilmichean** an neach a tha os cionn a h-uile gnothaich practaigeach neo-chuthaichail an lùib a' phròiseis far a bheilear a' dèanamh film. 'S e gu bheil an riochdaire an urra ri co-ordanachadh stiùireadh, deasachadh agus maoineachadh an fhilm. Canar stiùiriche fhilmichean ris an neach a tha os cionn a h-uile càil a tha ealantach, cruthachail air neo dràmadach anns a' phròiseas far a bheil a cur film air dòigh.

## Stiùiriche Fhilmichean Ainmeil
*André Gide
*Al Pacino
*John Lennon
*Paul McCartney
*George Harrison
*Ringo Starr
*Dr. Dre
*Mick Jagger
*Gerard Butler
*Wyclef Jean
*Bill Wyman
*Phillip Seymour Hoffman
*Christopher Lee
*Frank Zappa
*Samuel L. Jackson
*Donald Trump
*Sean Connery
*Clint Eastwood
*Paul Newman
*Arnold Schwarzenegger
*Laurence Olivier
*John Wayne
*Mel Gibson
*Charlie Chaplin
*Dustin Hoffman
*Robert De Niro
*Robert Redford
*Bill Murray
*Bruce Willis
*Sylvester Stallone
*Cary Grant
*Roger Moore
*Ted Danson
*Peter Ustinov
*Jean-Claude Van Damme
*David Hasselhoff
*Patrick Swayze
*Steven Seagal
*Leslie Nielsen
*Will Smith
*Kurt Russell
*Harrison Ford
*Corbin Bleu
*Brad Pitt
*Lady Gaga
*John Travolta
*Richard Gere
*Artur Balder
*Steve Jobs
*Toshiro Mifune
*Friedrich Zelnik

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Film
Roinn-seòrsa:Meadhanan