open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bartolomé Calvo

B' e neach-poileataigs, clò-bhuailtear, fear-lagha, neach-aithris, riochdaire dioplòmasach agus Ceann-suidhe Choloimbia bho 1 an Giblean 1861 gu ruige 18mh an t-Ògmhios an aon bhliadhna a bha ann am **Bartolomé Calvo Díaz de Lamadrid** (Cartagena de Indias, 24 an Lùnasdal 1815–Quito, Eacuador 20mh am Faoilleach 1889) . Bha an teirm aige annasach o chionn 's gu robh cogadh sìobhalta ann agus oir nach robh e ga thaghadh gu deamocratach.

## Beatha  ron a’ Cheannas

Nuair a bha e na neach-aithris dh’obair e ann an caochladh phàipearan-naidheachd agus meadhanan eile mar *"La Civilización",* agus *"La República".* ‘S e riochdaire *"Diario del Istmo"* ann am Panama a bh' ann. Fhuair e dreuchdan anns a’ bheatha poblach an siud, mar ball pàrlamaid, riaghladair agus Rùnaire na Stàit Phanama. Ann uair sin, bha e na thagraiche gu Riaghaltas na Roinne Bolívar. Mu dheireadh thall chaidh e a thaghadh na Mhorair Tagraiche na Nàisein, agus bho an siud thug e a làmh air ceannas na Poblachd.

## Ceann-suidhe na Poblachd

Shuidhe e anns a’ chathair mar Mhorair Tagraiche ann an 1859, aig àm Riaghaltas companach a’ phàrtaidh aige Mariano Ospina Rodríguez. Bha an ceannas falamh oir nach b’ urrainn dha na taghaidhean a dhearbhachadh 31mh am Màrt 1861, leis gu robh an dithis neach-ainmichte air dhìth. Mar sin, shuidhe Calvo anns a’ chathair mar cheann-suidhe 1 an Giblean 1861.

Bha coltas anabarrach aig a theirm goirid dhe trì mìosan gu leth air sgàth gu robh cogadh sìobhalta ann, agus chuir na Feachdan Libearalach ruaig air a’ Cho-chaidreachas Ghranada. Thug an Seanailear Tomás Cipriano de Mosquera sealbh air a’ bhaile.

## Beatha an dèidh a’ cheannais

An dèidh a bhith na Mhorair Tagraiche na Stàite, dh’fhàilnich e a dh’fhuirich os cionn an Riaghaltais, agus chaidh e a chur an greim còmhla ris na bràithrean aig Mariano Ospina Rodríguez. Theich e às a phrìosan ann am Bocachica agus ràinig e Eileanan a’ Chairibianach, far an robh e na chlò-bhuailtear is na fhear-lagha.

Thill e dhan dhùthaich anns na 1870an agus bha e na thagraiche a’ chinneas anns na taghaidhean dhe 1876. Cha d’fhuair e ach dà bhòt, bho na stàitean Tòraidh dhe Tolima agus Antioquia. Bhuannaich Aquileo Parra Gómez an taghadh.

Chaidh e do Ghuayaquil an uair sin, far an robh e os cionn chompanaidh naidheachd. Mu dheireadh thall dh’ainmich Rafael Núñez tosgair sònraichte y ministear làn-ùghdarach gu Eacuador e, dreuchd a rinneadh e gus a bhàs, 20mh am Faoilleach 1889.

## Dìleab
Tha an Leabharlann Bartolomé Calvo anns a' bhaile aige fhèin, Cartagena de Indias.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Julián Trujillo Largacha

B’e **Julián Trujillo Largacha** stàitire, fear-lagha, neach-poileataigs saighdear agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia. Rugadh e ann am Popayán air an 28mh latha dhen Fhaoilleach 1828 agus chaochail e ann am Bogotá air an 18mhlatha dhen Iuchar 1883. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha eadar 1878 agus 1880. Ged an tug e ceum anns an Lagh, thug an t-airm buaidh na bu treasa na a chuid trèanaidh laghail air a’ ghaisgeach sin. Shabaid esan, mar iomadh cheann-suidhe na dùthcha rè an 19mh linn, an aghaidh an deachdaire José María Melo, a thuilleadh air Riaghaltas A' Cho-chaidreachas Ghranada a bha aig Mariano Ospina Rodríguez. ‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich a bh' ann,  agus bheireadh e pàirt ann am mòran cho-labhairte ri taobh na Libearalaich. Bha e na mhinistear na Stàite, Ceann-suidhe Stàit Fèin-Riaghlach  A’ Chauca, ceannard sìobhalta agus armachd Stàit Fèin-Riaghlach na h-Antioquia a measg dreuchdan eile.

## Ceannas na Poblachd

Ach gu dearbh, 's e leis gu robh Julian Trujillo os cionn na feachdan a chuir às na Tòraidhean a rinneadh ar-a-mach armachd rè a’ cheannais aig Aquileo Parra Gómez a cho neartaich an co-dhùnadh aige ri sheasamh mar thagraiche làidir gu Ceannas na Poblachd. Rinn Trujillo an gnothach gu math furasda air a’ cho-fharpaiseach na bu dhlùithe air, an Seanalair Tomás Rengifo, Riaghladair Stàit na h-Antioquia, leis gun do bhuannaich na feachdan aige **Blàr los Chancos** (Roinn Valle del Cauca an latha an-diugh). Tha e uabhasach cudromach gun do rinn Manuel Murillo Toro, seann cheann-suidhe agus ceannard nam Libearalach, dubh chàineadh air Trujillo mar thagraiche air sàilleabh gum biodh esan comasach air cus ghèilleadh a dhèanamh dha Núñez, agus le sin an cumhachd a thoirt dha na Tòraidhean, rud a mhilleadh na h-adhartasan a rinneadh na daoine radaigeach rè 25 bliadhnachan anns an Riaghaltas.

Agus le sin, thathar dhen bheachd gur e Trujillo a chur air gleus an t-slighe airson an  Ath-Bheòthachaidh a chuir Rafael Núñez Moledo agus am Pàrtaidh Tòraidh Choloimbia, air bhog eadar 1882 agus 1886.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach

Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
José Ignacio de Márquez Barreto

B’ e **José Ignacio de Márquez Barreto** fear-lagha agus neach-poileataigs à Coloimbia. Rugadh e an an Ramiriquí, Boyacá 9 an t-Sultain 1793, agus dh’eug e 21 am Màrt 1880 ann am Bogotá. Bha e na Cheann-suidhe Choloimbia eadar 1837 agus 1841. 

A dh’aindeoin gur ann teaghlach uabhasach bochd a bha e, b’ urrainn dha a chuid fhoghlaim fhaighinn aig a’ Cholaiste San Bartolomé, leis cho math ‘s a bha na toraidhean acadaimeagach aige; Thug e Ceum agus an uair sin Dotaireachd ann am Lagh Sìobhalta an siud. Dh’obair e ann an roinn a’ mhaoineachaidh aig an Àrd-chùirt (is e ainmichte le Simón Bolívar, 1819-1821) chaidh e a thaghadh mar riochdaire an àite fear eile aig Co-labhairt ann an Cúcuta, a thug àite ann an 1821; B’ fheudar dhàsan pàirt a ghabhail anns na deasbadan air sàilleabh gu robh fheadhainn dhe na riochdairean air dhìth, is fiù ’s bha e na chathraiche a’ Mhòr-dhàil. Bha e na Riaghailtear air an Roinne Bhoyacá eadar 1825 agus 1826. Fiù ’s nuair a deach e ainmeachadh reachdadair Oilthigh Boyacá ann an 1828, cha do dh’obair e ach beagan mhìos, air sgàth gu do deach e a thaghadh na bhall airson Roinne Tunja dhan Cho-chruinneachadh ann an Ocaña, far an robh e na chathraiche cuideachd. Rè linn na Coloimbia Mòire, dh’fhàs e cliùiteach airson na beachdan sìobhalta aige agus leis cho measail ‘s a bha e air a’ Bhun-reachd cruthaichte aig Mòr-dhàil Chúcuta. Dh’obair e mar Riaghladair air Cundinamarca fad beagan mhìos ann an 1830, gus an do dh’ainmich an ceann-suidhe eadarach Domingo Caycedo Santamaría e na Mhinistear a’ Maoineachaidh, agus dh’fhàs e ainmeil leis an dòigh cruaidh leis a shàbhalaich e maoineachadh na dùthcha. 

Nuair a Bhris Coloimbia Mòr às a chèile, Bha Márquez an sàs ann an Co-chruinneachadh Stèidheachadh na Poblachd Ghranada Ùr ann an 1831, far an robh e os cionn a’ bhuidhne ion-mheadhanach. Thagh am Mòr-dhàil Francisco de Paula Santander mar cheann-suidhe na poblachd agus Márquez mar leas ceann-suidhe 9mh am Màrt 1832; agus fhuair e an ceannas (bho 10mh am Màrt gu ruige 7mh an Dàmhair 1832) leis gu robh Santander air dhìth. An dèidh do Shantander a thilleadh (ga thaghadh ann an 1833, còmhla ri Joaquín Mosquera) dh’obair e leis na dùbhlanaich agus chuir e air bhog buidheann nam libearalach ministearalach (freumh a’ Phàrtaidh Tòraidh). Sheas e aig taghadh a’ chinneas ann an 1837, far an tug e air an t-Seanailear José María Obando agus Vicente Azuero (riochdairean a’ bhuidhne libearalach adhartach). Bha an Riaghaltas aige ainmeil airson brosnachadh an t-sìobhaltais, dìon an eaconomaidh, tearmannachd nan Tòraidh agus brosnachadh an fhoghlaim. Bha e an sàs ann an Cogadh nan Àrdanach, eadar 1840 agus 1841. 

Bha e na ollamh aig an oilthigh agus na Bhritheamh aig an Àrd-Cùirt an dèidh a' chinneas a leigeil ann an 1841.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Ramiriquí

'S e baile beag ann am Boyacá a th' ann an **Ramiriquí**. Tha e suidhichte aig 2,179m os cionn ìre na mara. Chaidh am baile a stèidhicheadh ann an 1541.
## Sluagh a' bhaile
Ged a tha  10,789 nan tàmh anns a' bhaile, tha a' mhòr-chuid, neo 6,089 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: *municipios*) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Ramiriquí (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 0.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 84.9% dhe na daoine ann an Ramiriquí leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 20.2% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Ramiriquí.  Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.

## Daoine ainmeil
*Quemuenchatocha: Righ mu dheireadh ach aon dhe na Muisca.
*José Ignacio de Márquez Barreto: Ceann-suidhe Choloimbia eadar 1837 agus 1841.
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Sgùrr na Banachdaich

'S e beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr na Banachdaich**. Tha i 965 m a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte ann am meadhan a' Chuilthinn faisg air Sgùrr a' Mhadaidh agus Sgùrr a' Ghreadaidh. Mar as trice bithear a' ceangail na trì beanntan sin ri chèile air latha streap. Tha an druim glè chaol faisg air a' mhullach.

## Ceanglaichean a-mach
* 
*Sgùrr na Banachdaich air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Clímaco Calderón

Rugadh **Clímaco Calderón Reyes** ann an Santa Rosa de Viterbo, Boyacá, Coloimbia, 23mh an Lùnasdal  1852 agus chaochail e ann am Bogotá 19mh an t-Iuchar 1913.  B’ e fear-lagha, riochdaire dioplòmasach agus neach-poileataigs a thug ceum bhon Cholaiste (a-nis Oilthigh) Nuestra Señora del Rosario, bha e an sàs ann an iomadh bhuidheann laghail agus Àrd-Cùirt A’ Cheartais, bha e na mhinistear an Riaghaltais (ministear na dùthcha agus a’ cheartais an latha an-diugh) agus na Dùthchannan Cèin, agus chaidh a dh’ainmeachadh consal ann an Eabhraig Nuadh agus a bharrachd air sin bha e na neach-ainmichte gu ceannas na poblachd agus an uair sin bha e na mhinistear làn-ùghdarach (tosgair) anns na Stàitean Aonaichte. Stiùireadh e an irisleabhar “*La América*” rè mòran bhliadhna. Sgrìobh e leabhraichean cudromach mu dheidhinn an eaconamaidh agus fhuair cliù mar sàr òraidiche. Fhad ‘s a bha e na Fhiosgal Coitcheann na Nàisein, shuidhe e anns a’ chathair bho 21mh gu 22mh an Dùbhlachd 1882, air sgàth gun do bhàsaich an ceann-suidhe Francisco Javier Zaldúa.  Thug e sealbh air a’ chinneas. ri beulaibh na luchd-fianais Hermógenes Wilson (cathraiche an Àrd-chùirt) agus Pedro José Sarmiento (Ceannard Airm Nàiseanta Choloimbia). 'S e an teirm a' chinneas a bu ghiorra ann an eachdraidh na dùthcha a bh'aige. Phòs e Amelia Pérez Triana, nighean Santiago Pérez de Manosalbas, seann cheann-suidhe na dùthcha. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Sgùrr Dubh Mòr

'S e beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr Dubh Mòr**. Tha i 944 m a dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i anns a' mheadhan den Chuiltheann, ach chan eil i gu dìreach mar phàirt den druim, ach feumar an druim fhàgail airson a' bheinn a' streap. Tha e rud beag cas agus bidh cuid de dhaoine nas cofhurtaile le ròpa an sin.

Tha Loch Coir' a' Ghrunnda an iar air.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Sgùrr Dubh Mòr air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Belig

'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach  a tha ann am **Belig**. Tha i 702 m a dh'àirde. Tha i 702m (2303 troigh) de dh'àirde.  Air mullach na beinne chithear balla briste a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Graham is Marilyn a th' innte.

Thèid beanntan na h-Alba a chur ri chèile ann an liostaichean sònraichte a rèir àirde agus àirde rinneach mullach na beinne. Canar Beinn Rothaich, Murdo, Marilyn, Donald, Graham neo Corbett riutha. Tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach agus an uair sin thèid na tomhasan a chruinneachadh ann an liostaichean a tha rim faighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*". Bho àm gu àm nì iad ath-sgrùdadh mu àird na beinne, agus rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Belig san 30 an t-Ogmhios 2007.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Pedro Alcántara Herrán

B’e **Pedro Alcántara Herrán Martínez de Zaldúa** (Bogotá 1800 - 1872) saighdear, riochdaire dioplòmasach agus neach-poileataigs à Coloimbia. Fhuair e an t-ainm sin air sàilleabh a chràbhachd chreidmheach gu Naomh Pedro de Alcántara.

Shabaid Herrán Zaldúa ann an Cogadh an Neo-eisimeileachd eadar 1821 agus 1824, fon Mharasgal Antonio José de Sucre, agus thug e pàirt anns a’ Bhlàr Ayacucho ris a thaobh, agus a bharrachd air chaidh e còmhla ris rè na bliadhnachan nuair a bha esan fhèin a’ riaghladh ann am Boilibhia. Fhuair e iomadh dhreuchd ann s a' Poileataigs an déidh sin. Chuir e am Bun-Reachd dhe 1843 air dòigh fhad ‘s a bha e na cheann-suidhe na Poblachd Ghranada Ùr eadar (1841 agus 1845). Chuir e poileasaidhean tèarmannach air bhog, chuir e às do shaorsa na meadhanan agus thug e monopolaidh air an fhoghlam dha na sagartan, agus a bharrachd air sin chuir e cead dhan Chomann Ìosaid a thilleadh dhan dùthaich. Thug na Libearalach ris gu dian ann an ùine goirid, leis cho farsaing ’s a bha na atharraidhean tèarmannach a rinn e agus leis cho làidir s’ a bha buaidh na h-eaglaise air a’ chomann shòisealta. 

An dèidh a’ chinneas a leigeil, bha e na Mhinistear a’ Chogaidh, na sheanadair, na àrd-sheanailear an airm agus, mu dheireadh thall, na thosgair ann an Washington, D.C. Mar mhinistear làn-ùghdarach Ghranada Ùr ann an Costa Rica ann an 1856 chuir e ainm gu Cunnradh Calvo-Herrán, a’ chiad aonta a dh’fheuch ris an staing eadar an dà dhùthaich air an cuid chrìochan a rèitich.

B’ e Antonio Herrán, Àrd Easbaig Bhogotá, a bhràthair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Beinn Dearg Mhòr

'S i beinn anns na Beanntan Dearga anns an Eilean Sgitheanach  a tha ann am **Beinn Dearg Mhòr**. Tha i 731 m a dh'airde.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Santa Rosa de Viterbo

'Se baile beag ann am Boyacá a th' ann **Santa Rosa de Viterbo**.
## Freumhan an Ainm
Fhuair am baile an t-ainm aige ann an 1690 nuair chaidh am parraiste a chuir air bhog, mar chuimhne air an Naomh Ròs à Viterbo, baile meadhanach ann am Lazio, An Eadailt. tha an t-ainm sin eadar-dhealaichte bhon a' mhòr-chuid dhe na h-ainmean-àitean ann am Boyacá, leis nach e ainm Tùsanach a th'ann.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha 13,249 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 6,263 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Santa Rosa de Viterbo, agus tha  0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd.  ' S urrainn dhan 90.4% dhe na daoine ann an Santa Rosa de Viterbo leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 31.5% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Santa Rosa de Viterbo.  Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
## Daoine Ainmeil
Rafael Reyes: (1849 - 1921). Ceann-suidhe na dùthcha 1904 - 1910.

Clímaco Calderón: (1852 - 1913). Ceann-suidhe na dùthcha fad 24 uairean ann an 1882.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Cothrom-uisge

An sgoil-uisge is urrainn do **co-ionnanas cothrom-uisge** a mhinich sruthadh-uisge a-steach air agus a-mach à siostam.

Roinn-seòrsa:Sgoil-uisge 
Roinn-seòrsa:Saidheans Innlichidh
Roinn-seòrsa:Uisge
Sgoil-uisge

Is **sgoil-uisge** an roinn de saidheans innlichidh sonraichte ri cumail agus cleachdadh uisge. Deiligidh sgoil-uisge, le ceisteanan ceangailte ri **sruthadh-uisge** agus **bruthaich-uisge.**

Roinn-seòrsa:Saidheans Innlichidh
Roinn-seòrsa:Uisge
Saidheans innlichidh

Is **Saidheans Innlichidh** an t-ainm farsuinneachd airson na roinntean saidheans a tha sonraichte ri innleadaireachd. Lorgar gu bheil iomadh de na saidheansan innlichidh fo ainm **"sgoil-aaa"**, mar eisimplir sgoil-uisge a tha na saidheans bunaiteach ri innleadaireachd shiobhalta agus a tha na bhunachar do sgoil nan so-sruthaich, sgoil a tha bunaiteach ri innleadaireachd mheicniuil.

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Juan de Dios Aranzazu

B’ e **Juan de Dios Aranzazu** (La Ceja, Antioquia,8mh am Màrt 1798 - Bogotá, 14 an Giblean 1845) neach-poileataigs à Coloimbia, is e a’ chiad cheann-suidhe na dùthcha à Antioquia. Bha e na Riaghladair air Antioquia eadar 1832 agus 1836. Thòisich e na ciad seiseanan  *Mòr-dhàil Roinn na h-Antioquia*.

## Beatha
Rugadh e 8mh am Màrt 1798 ann an La Ceja, Antioquia, is e mac María Antonia González agus José María de Aranzazu a bh’ ann is ‘s e fear-malairt gu math beartach dhe freumhan Spàinnteach a bha na athair. Na òige, dh’ionnsaich e Lagh aig a’ Cholaiste San Bartolomé, ann am Bogotá. Bha esan fhèin ann sàs ann an gnothach aig an teaghlach aige cuideachd, is le sin b’ fheudar dhàsan a dhol mun cuairt air feadh Choloimbia agus na dùthchannan mu a thimcheall mar A' Bheiniseala agus Eileanan a’ Chairibianach.

Bha e an sàs anns a’ poileataigs bho 1823 agus bha e iomadh turas os cionn a' Mhòr-dhàil. Bha e na bhall a’ Cho-chruinneachadh ann an Ocaña ann an 1828. Thug e pàirt ann an coimisean còmhla ri José Antonio Páez a dh’fheuch, gun shoirbheachas, ris an sgaradh dhen Bheiniseal bho Coloimbia Mhòr a sheachnadh.

Thug e taic dhan ar-a-mach a rinn José María Córdova an aghaidh an deachdaireachdaig a’ Cheann-suidhe Simón Bolívar ann an 1829.

### Riaghladair na h-Antioquia

Chaidh na bailtean Campamento, Cocorná, Ebéjico, Entrerríos, Girardota agus Liborina a steidheachadh fad ‘s a bha e na Riaghladair. ‘S e ro-ruitheach na rathaid chun na mara a bh’ ann.

### Ceann-suidhe na Poblachd

Bha e na chathraiche Comhairle na Stàite rè an Riaghaltais aig Pedro Alcántara Herrán. Le sin, bha e na cheann-suidhe Cholombia eadar 1841 agus 1842, fhad ’s a bha Alcántara Herrán  air dhìth is esan a’ stiùireadh na feachdan armachd aig àm Cogadh nan Àrdanach, agus leis nach b’ urrainn dhan leas ceann-suidhe, Domingo Caycedo Santamaría, an dreuchd fhaighinn air sgàth gu robh e tinn.

## Cuimhneachadh

Chaidh am Baile Aranzazu, a stèidheachadh ann an 1853 ann an Caldas, mar chuimhneachadh an Fhir Poileataigs sin a rugadh ann an Antioquia, air sgàth 's gun tug esan fhèin am fearann far a bheil am baile an latha an-diugh mar thabhartas.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach

Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Diego Lemos

B’ e **Diego Euclides de Angulo Lemos** (Popayán, 12 an t-Samhain 1841 - Funza, 14 an Gearran 1917) saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia, a bha na Cheann-suidhe Choloimbia bho 9mh am Màrt 1908 gu ruige 14mh an Giblean 1908 air sgàth gu robh an ceann-suidhe Rafael Reyes air dhìth greiseag.

## Beatha

‘S e an treas dhe dusan chloinne a fhuair Miguel Wenceslao de Angulo Díaz del Castillo agus Antonia Lemos Largacha a bh’ann. Phòs e an baintighearna Adelaida Buchelli Valencia, nighean Serafín Buchelli Villota agus Dominga Valencia Quijano, à Pasto.

## Na Shaighdear

Thoisich e mar shaighdear ann an 1860, airson an Riaghaltas laghail a dhìon ann an cogadh sìobhalta ga thòiseachadh leis an t-Seanailear Mosquera a bha airson an Riaghaltas fhaighinn tro ainneart. Dh’fhàilnich iad ach fhuair esan fhèin  mathanas-coitcheann agus lean e ann an airm na Stàitean Aonaichte Choloimbia. Bha e an sàs ann an  ruaig armachd ùr ann an 1876 agus b’ fheudar dhàsan a theiche gu Eacuador. An ath bhliadhna ann an Túquerres, thug e taic dhan ar-a-mach gun do chuir Antonio Borrero, an t-seann cheann-suidhe na h-Eacuador, air dòigh an aghaidh Riaghaltas na dùthcha airson a thilleadh dhan dhùthaich gus an cumhachd fhaighinn. Rinn e caismeachd tro Chumbal gu ruige Ibarra ach nuair a ràinig e agus na feachdan aige an t-àite ris an canar Quebrada Oscura, thug na feachdan aig a’ Chòrnaileir Rafael Arellano Del Hierro, Ceannard Roinnean an Tuatha, ionnsaigh orra agus chuir iad teicheadh orra gu ruige  Panán far an do chuir e ruaig air. An dèidh sin, dhìon e an riaghaltas aig José María Plácido (1883 - 1888) ann an Eacuador.

### Cùrsa-Beatha anns a’ Poileataigs

Thill e a Choloimbia airson dreuchd fhaighinn mar fhiosgal aig Taigh na Cùirte ann am Pasto. Thoisich e anns an airm as ùr agus lorg e an rang dhe Seanailear 22 an Lùnasdal 1890. Bha e na chathairiche Mòr-dhail nan Riochdairean ann an 1898. Ghluais e gu Bogotá aig toiseach tòisichidh na 20mh linne airson am pàipear-naidheachd El Colombiano a chuir air bhog.

## Ceann-suidhe Choloimbia

Thug e air Ceannas na Poblachd 14 an Giblean 1908 oir bha an ceann-suidhe fhèin air dhìth airson greiseag. Fhad ‘s a bha e  na dhreuchd dh’ainmich e Baldomero Sanín Cano mar leas ministear a’ Mhaoineachaidh, is dh’obair esan mar fho-rùnaire. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Aranzazu (baile)

‘S e baile beag faisg air La Merced ann an Caldas a th’ann Aranzazu. Tha e ann an iar-mheadhan na dùthcha, Coloimbia. Tha àireamh-sluaigh dhe 12,181 daoine a’ fuireach ann an Aranzazu. Tha e suidhichte ann an ceann an tuath na roinne, aig 52 cileameatair à Manizales, prìomh-bhaile na roinne. ‘S e baile le cleachdaidhean gu math traidiseanta a th’ann, agus cha do dh’fhulaing e an droch ainneart a rinn cron air iomadh sgìre eile air feadh na dùthcha. Bithear a’ cumail Fèis na Cabuya (seòrsa dhe bambù), gach dà bhliadhna, leis gu e sin fear dhe na lusan a thathar ga fhàs an seo. ‘S e baile uabhasach marsanta a th’ann. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1853.

## Freumhan an Ainm
Chaidh am baile a dh’ainmeachadh mar chuimhne air Juan de Dios Aranzazu, seann cheann-suidhe na dùthcha a thug am fearann far a bheil am baile an latha an-diugh mar thabhartas dha na daoine, gnothach a rinn e air feadh Caldas agus Antioquia. 'S ann às a' Bhasgais a thàinig an t-ainm Aranzazu neo Aránzazu, agus tha e a' ciallachadh *Beinn na Drisean*, bho ara (beinn), antz (dris) agus zu (làn).

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha  12,815 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 5,948 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Aranzazu (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 0.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 88.6% dhe na daoine ann an Aranzazu leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 28.8% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Aranzazu. Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Aranzazu

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Ceannardan na Spàinne

## Cinn-suidhe Caibineit nam Ministear bho [[1834]] gu [[1874]]

## Liosta Cinn-suidhe agus Ceannardan na [[An Spàinn|Spàinne]] bho 1874

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne
Neach-ainmichte (Coloimbia)

'S e fear neo tè - ball an t-seanaidh neo ball a' chaibineit a-mhàin - ga thaghadh airson dreuchd a' Chinn-suidhe a dhèanamh nuair a bhiodh esan air dhìth, tinn, marbh neo ga chur bho fheum, fo Bhun-reachd Choloimbia dhe 1886, a tha ann an **Neach-ainmichte** (Spàinntis: *Designado*). Bha an siostam sin uabhasach cudromach ann an dùthaich far an robh e glè dhoirbh dha na luchd-poileataigs a' phrìomh-bhaile a ruigsinn leis cho gann 's a bha deagh mhodhan-ghiulain. Mar eisimpleir, anns an nobhail *100 bliadhna dhe uaigneas*  le Gabriel García Márquez (1967), thug litir le fiosrachadh inntinneach bho Mhacondo, ann an ceann an tuatha na dùthcha, tòrr bhliadhna airson Bogotá a ruigsinn. 

A bharrachd air sin, bha an Seanaid airson a' chinn-suidhe fo smachd, leis gun do chleachd iomadh cheann-suidhe an dreuchd aca mar dheachdaireachd, mar eisimpleir Rafael Reyes ann an 1904. Tha Coloimbia air tòrr chogadh sìobhalta a fhulang, is le sin b' fheudar dha iomadh cheann-suidhe na feachdan armachd a stiùireadh air an dùthaich, mar eisimpleir Pedro Alcántara Herrán ann an 1841. Thaghadh an Seanaid an neach-ainmichte aige dìreach aig toiseach tòisichidh gach uile Bliadhna reachdail, ged an robh an ceann-suidhe fhèin ga thaghadh leis an t-sluagh airson teirm dhe ceithir bliadhna. Seo Artagail 77 Bun-reachd Choloimbia dhe 1886, a mhìnicheas an siostam

Artagail 77.- Thaghaidh am Mòr-dhàil, anns na coinneamhan coitcheann aige agus airson dà bhliadhna, an neach-ainmichte a ghabhas a làmh air a' Cheannas, ma bhios an Ceann-suidhe agus an leas ceann-suidhe air dhìth.

Mhair an dreuchd dhe neach-ainmichte am broinn Bun-reachd na dùthcha gu ruige 1991, nuair a nochd an dreuchd dhe leas ceann-suidhe làidir a-rithist.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ramón González Valencia

B' e **Ramón González Valencia** (Chitagá, Norte de Santander, 24mh an Cèitean 1851 - Pamplona, Norte de Santander, 3 an Dàmhair 1928) saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia. Bha e na  ceann-suidhe na dùthcha bho 3 an Lùnasdal 1909 gu 7mh an Lùnasdal 1910. Chaidh e a dh’ainmeachadh ceann-suidhe leis a’ Mhòr-dhail an àite Rafael Reyes, is e  na leas ceann-suidhe fodha eadar 1904 agus 1909.

## Beatha armachd

‘S e saighdear gu math ainmeil a bh’ ann González is thug e pàirt ann an iomadh chogadh cudromach air feadh na dùthcha, chan eil a’ dèanamh rian-iomairtean a-mhàin, ach bha e an sàs anns na sabaidean cuideachd, agus fhuair e cliù anns na cogaidhean sìobhalta dhe 1876 agus 1895, a bharrachd air Cogadh na Mìle Làithean. 

## Ceannas Coloimbia

‘S e co-chruinneachadh a ghairm tro Lagh àireamh 3 dhe 1910 airson  ath leasachaidhean a sgrùdadh is a ghabhail ris taobh a’ Bun-Reachd dhe 1886 an rud na bu chudromaiche a rinn e fhad ‘s a bha e os cionn an Riaghaltais. Chruthaich an t-Ath Leasachadh poileataigeach sin ùine mhòr shìtheil airson na dùthcha, is le sin chaidh pròiseas dhe ùrachadh eaconamach a chur air dòigh. 

### Ath-leasachadh a’ Bhun-reachd dhe 1886
‘S e co-chruinneachadh a chuir González air bhog 15mh an Cèitean dhe 1910 airson a’ Bun-Reachd dhe1886 a dh’ath leasachadh an rud na bu chudromaiche a rinn an Riaghaltas aige: chaidh na riochdairean a thaghadh le Comhairlean na Bailtean agus bha 45 buill ann, a’ mhòr-chuid riochdairean na Pàrtaidhean Libearalach agus Tòraidh, Carlos E. Restrepo Restrepo, Pedro Nel Ospina Vásquez, Enrique Olaya Herrera, Rafael Uribe, nam measg.

Seo liosta na h-atharrachaidhean na bu chudromaiche a rinn iad:

* Cur às do bhinn bàis.
* Casg air airgead ùr ann an cruth pàipear a dhèanamh.
* Cruinneachadh bliadhnail a’ Mhòr-dhail.
* Taghadh bliadhnail na luchd-ainmichte leis a’ Mhòr-dhail
* Taghadh poblach ceann-suidhe na poblachd airson teirm dhe ceithir bliadhna.
* Cha b’ urrainn dhan cheann-suidhe dà theirm fhaighinn ri chèile.
* Casg air a’ cheann-suidhe, neo duine sam bith san àite aige, an dùthaich fhàgail fhad’ s a bhios e na dreuchd gu ruige bliadhna an a dhèidh, gun chead an t-Seanaidh.
* Atharrachadh a’ chinn-suidhe gach ceithir bliadhna.
*Soilleireachadh dleastanasan a’ chinn-suidhe nuair a bhios cogadh thall thairis neo ùpraid anns an dùthaich ann.
* Ath stèidheachadh na Co-chruinneachaidhean Roinneil
* Stèidheachadh na roinnean Atlántico agus Norte de Santander

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
José de Obaldía

B' e **José de Obadía y Orejuela** (Santiago de Veraguas, 19mh an t-Iuchar 1806 - San José de David, Panama, 28mh an Dùbhlachd 1889) neach-poileataigs agus fear-lagha à Panama. Bha e an sàs anns na Seòmraichean Riaghlaidh ann an Coloimbia agus bha e na Riaghladair air Roinn a' Chaolais (Panamá an latha an-diugh). Bha e os cionn Riaghaltais Choloimbia seachd tursan mar leas ceann-suidhe; ged an robh sin airson greiseagan beaga, an turas mu dheireadh bho 5mh an Lùnasdal 1854 gu ruige 1 an Giblean 1855. Shabaid e an aghaidh an deachdaire José María Melo agus chuir e às a' chathair e, agus mar sin  chuir e an Riaghaltas laghail air dòigh a-rithist. Chuir e ainm gu cruthachadh Stàit Uachdaranach na Panama. Le sin, thug e pàirt uabhasach cudromach ann an sabaid airson Neo-eisimeileachd na Panama. A bharrachd air, bha a mhac, José Domingo de Obaldía an dàrna cheann-suidhe Phanama, eadar 1908 agus 1910.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach

Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Panama
Roinn-seòrsa:Poileataigs
An Sionnach Sgianach

'S e **An Sionnach Sgianach** gaisgeach ann an cruinne-cè comaig Marvel.  Tha na phairt den bhuidheann shar-ghaisgich, na X-Seoid.  'S e "Logan" a tha air mar ainm ged nach eil fhios aig duine de an t-ainm ceart a tha aice.  

## Cumhachdan

'S e mutantach a tha ann agus 's e an cumhachd a tha aige gur urrainn dha slànachadh bho leòn sam bith gu math luath agus gu bheil sgeinean na dhùirn a thig a-mach nuair a dh'fheumas e sabaid.  

## TBH

Bidh An Sionnach Sgianach a' nochdadh san t-sreath "An Sionnach Sgianach agus na Seòid" air BBC Alba.

Roinn-seòrsa:Dealbhan-èibhinn
Roinn-seòrsa:Marvel
Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Caractaran
Jerónimo de Mendoza Galavís

B’ e **Jerónimo De Mendoza Galavís** (Bogotá, 11mh dhen Gearran de 1773 - Bogotá, 17 an t-Sultain 1839). neach-poileataigs à Coloimbia, a bha na cheann-suidhe na dùthcha bho 28mh an Giblean 1831 gu ruige 2 an Cèitean 1839 mar cheann-suidhe eadarach rè a’ chinneas aig Domingo Caycedo Santamaría.

## Beatha
'S e a' chiad mhac dhen dàrna pòsadh a fhuair an Spàinnteach Jerónimo de Mendoza Hurtado, còmhla ri María Josefa Galavís Hurtado, a bh’ann.

Fhuair e a chuid fhoghlaim aig an sgoil San Bartolomé. Thoisich e a dh’obair mar Riaghailtear a’ Phuist ann an Santafé (Bogotá an latha an-diugh), ann uair sin na Riaghailtear na Alcabalas (cìs dhe 10% air bathair) ann an Girón, na bhreitheamh na deicheamhan (cìsean na h-eaglaise) ann an Roinn Vélez agus riaghladair a’ Chomhairle ann an Santafé ann an 1808 cuideachd.

### Toiseach tòisichidh anns a’ phoileataigs

Bha e an sàs anns na tachartasan dhen 20mh an t-Iuchar 1810 agus chuir e ainm gu Achd na Neo-eisimeileachd. Bha e na bhall Àrd Bhuidheann Riaghlaidh an Riaghaltais, Riaghailtear a’ Phuist ann an 1811. Chaidh e a thaghadh dhan Chomataidh Sgrùdaidh an Achd Feadarail dhe 1812, airson Caquetá. Fhuair e dìteadh phrìosain bhon an Riaghaltas Spàinnteach nuair a bha an dùthaich air ais fo bhuaidh na Spàinne. An dèidh sin bha e na Cheannard Coitcheann a’ Mhaoineachadh, Àrd-Eòlaiche-Cunntasan aig Cùirt na Cunntasan, Riochdaire Coitcheann a’ Mhaoineachadh (ann an Roinn a’ Phuist), riochdaire aig a’ Mhòr-dhàil agus na bhall airson Bhogotá aig a’ Cho-chruinneachadh Spaideal dhe 1830. ‘ S e Rùnaire a’ Mhaoineachaidh fon Sheanailear Rafael Urdaneta, Eòlaiche-Cunntasan agus Riochdaire an Taighe-Cùinnidh a bh’ann cuideachd.

### Ceann-suidhe Choloimbia

Nuair a leig an ceann-suidhe Urdaneta a dreuchd, chaidh e a dh’ainmeachadh na cheann-suidhe eadarach na dùthcha,  ris an canar Coloimbia Mhòr a-nis, an àite an leas ceann-suidhe Domingo Caycedo Santamaría.

## Teaghlach

Phòs e Inés Morales Fernández, agus an uair sin Manuela Tenorio Santacruz. Cha d' fhuair e clann ach bhon a' chiad pòsadh aige: Julián, José María, Marcelino, María Josefa agus Lorenzo De Mendoza Morales.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Deogracias Fonseca

Rugadh ** Deogracias Fonseca ** ann an Ibagué 21mh am Màrt 1908 agus chaochail e ann an clachan ris an canar El Salado ann am Florida,  (Valle del Cauca) ann an 2006. B’ e saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia, agus bha e os cionn Riaghaltas na dùthcha mar bhall Bòrd Riaghaltas an Airm bho 10mh an Cèitean 1957 gu ruige 7mh an Lùnasdal 1958. Fhad ‘s a bha e os cionn an Riaghaltais chaidh an siostam agus na bun-nòsan poileataigeach deamocratach na dùthcha, gan stadadh bho 1948, a chur air bhog a-rithist.

## Foghlam agus Dreuchdan Eile

Fhuair e a chuid fhoghlam aig an sgoil San Simón ann an Ibagué. Chaidh e dhan Sgoil-Shaighdearachd ann an 1928. b’ e ceannard na buidhnean-chatha a leanas: Junín, Huila agus Camilo Torres, Distrito Militar No 12, Pichincha, Codazzi, Mixto, Juanambú, Boyacá, Santander agus Nariño. Thug e cliù dhàsan fhèin aig a’ Bhlàr Güepí 16mh an Cèitean 1933, far an do deach e leòin, rè  a' Chogaidh Coloimbia-Pearu.

A bharrachd air sin bha e na bhall agus na àrd-cheannard oifigearan an treas bhuidhne-chatha, àrd neach-sgrùdaidh na Feachdan Armachd, riochdaire na Feachdan Armachd rè tadhal oifigeil gu Santiago de Chile, riochdaire Choloimbia aig na Fèisean Armachd anns A' Bheiniseala, na cheannard na Poileis Nàiseanta agus na bhall Bòrd Riaghaltas an Airm. Leig esan a dhreuchd a dheòin agus thug e an cumhachd dhan Cheann-suidhe Alberto Lleras Camargo 7mh an Lùnasdal 1958.

## Slighe chun a’ Chinneas

Bha e na bhall Bòrd Riaghlaidh an Airm a thug thairis an Riaghaltas 10mh an Cèitean 1957 gu ruige 7mh an Lùnasdal 1958 còmhla ris an Àrd-sheanailear Gabriel París, an Ceannard-feadhna Rafael Navas Pardo, an Àrd-mharaiche Rubén Piedrahíta Arango agus an Ceannard-feadhna Luis Ernesto Ordóñez Castillo, nuair leig an Leas Seanailear Gustavo Rojas Pinilla a dhreuchd mar Cheann-suidhe na dùthcha.

## Teaghlach

Phòs e Ana María Iragorri De Castro 18mh an t-Ògmhios 1936 ann am Popayán far an do rugadh ise fhèin ann an 1919, is ise nighean Carlos Iragorri Castro agus Aida Luz Castro Escorza. Fhuair iad dusan duine chloinne ri chèile: Jesús Enrique, Yolanda Teresa, Alina Socorro, Carlos Alfonso, Marco Aurelio, Nisle Inés, Ana Mireya, Guillermo Alberto, Patricia Helena, Gustavo Adolfo, María Elvira agus Carmen Eugenia Fonseca Iragorri.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach

Arm Coloimbianach(Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Santos Gutiérrez Prieto

B' e **Santos Gutiérrez Prieto** (El Cocuy, Boyacá, 24 an Dàmhair 1820 - Bogotá, Cundinamarca, 6 an Gearran 1872) stàitire, saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia. Bha e na cheann-suidhe na dùthcha bho 1868 gu 1870. Fhad 's a bha e os cionn an Riaghaltais chaidh am Foghmal Poblach a bhrosnachadh, chaidh na crìochan le Braisil a stèidheachadh agus chaidh a' chiad cumhnant airson a' Chanail eadar an dà chuain tro Chaolas a' Panama a rèiteachadh.
 
## Beatha

Rugadh e ann an El Cocuy (Boyaca), 24mh an Dàmhair 1820 agus chaochail e ann am Bogotá, 6mh an Gearran 1872. ' S e stàitire agus saighdear a bh' ann, agus b' e fear dhe na laoich radaigeach a dhìon a' Phàrtaidh Libearalach ann an Coloimbia agus na Riaghaltasan aig an Olimpo Radical le spiorad gaisgeach sìobhalta.

Fhuair e a chuid fhoghlaim aig an taigh ann an El Cocuy, agus an uair sin aig an àrd-sgoil Boyacá de Tunja. An dèidh sin dh'ionnsaich e lagh aig an Oilthigh Central, ann am Bogotá.

Chaidh e a chur an greim còmhla ri buidheann dhe na càirdean aige agus ga fhastadh le airm an Riaghaltais, ga chur gu rèisimeid dhe shaighdearan ùra airson a' Chogaidh Sìobhalta, agus le sin bha e an sàs ann an Còmhrag an Tuatha an aghaidh na *guerrillas* dùbhlanach; 's e saighdear an Riaghaltais a bh' ann.

An dèidh a' bheatha sin fo armaibh rè na 1840an, b' urrainn dha crìoch a chur air a chuid fhoghlaim aig an Oilthigh Central agus thug e ceum anns an Lagh 28mh an t-Samhain 1845. An ceann dà bhliadhna, 1 9mh an Giblean 1847, chaidh e a dh'ainmeachadh Fear Lagh le àrd-chùirt a' cheartais.

Shabaid Santos Gutiérrez an aghaidh an Deachdaire José María Melo ann an 1854. Dh'aontaich e ris na feachdan laghail agus thug e pàirt gu sgafanta anns na cathan aig Tierra Azul (neo Cordonal) agus aig Pamplona, agus an uair sin bha e an sàs anns a' chòmhstri airson Bogotá, is iad a' cur ruaig air na feachdan aig Melo.

Bha e an làthair aig a' Cho-chruinneachaidh ann an Rionegro, far an do deach am Bun-Reachd dhe 1863 a ghabhail ris. Mar sin, bha Stàit fheadarail fon ainm dhe Stàitean Aonaichte Choloimbia a chur air bhog, a mhair gu ruige 1886.

## Ceann-suidhe na dùthcha

Dìreach an dèidh sin, chaidh Gutiérrez a dh'ainmeachadh na àrd sheanailear feachdan armachd na Stàitean Aonaichte Coloimbia. Aig deireadh 1863, chaidh e a thaghadh mar Cheann-suidhe na Stàite Bhoyacá, agus an ath bhliadhna, ceann-suidhe na Stàite Chundinamarca cuideachd. Leasaich e na Colaistean dhe San Bartolomé agus Rosario agus stèidhich e an Colaiste Lazareto de Agua de Dios. Thill e chun an t-Seanaidh ann an 1865 agus an uair sin chaidh e air turas dioplòmasach dhan Roinn Eòrpa.

Leig esan Ceannas na Poblachd ann a 1870, nuair a  thug an teirm aige gu ceann, agus dh'ainmich am Mòr-dhàil Nàiseanta e na neach-ainmichte ùr. Chaochail e air an oighreachd aige, ris an canadh La Primavera, dlùth air Guaduas (Cundinamarca) an an 1872.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach

Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Eduardo Santos

B’ e **Eduardo Santos Montejo** (Bogotá, 28mh an Lùnasdal 1888 — Bogotá, 24mh am Màrt 1974) neach-lagha, neach-poileataigs, neach-aithris agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia. Bha e na bhall a’ Phàrtaidh Libearalach agus na Cheann-suidhe na poblachd eadar 1938 agus 1942. 'S e mac Francisco Santos Galvis agus Leopoldina Montejo agus fear de shliochd Antonia Santos, curaidh na neo-eisimeileachd, a bh' ann. Phòs e Lorenza Villegas, agus cha d’ fhuair iad ach aon nighean (Clara) a bhàsaich nuair a bha i beag.

## Cùrsa-beatha anns a’ phoileataigs agus na meadhanan
A dh’aindeoin gu do bhàsaich athair òg (ann an 1900), b’ urrainn dhasan lagha a dh'ionnsachadh aig a’ cholaiste Colegio Mayor de Nuestra Señora del Rosario, ach thug e an ceum aige bho Oilthigh Nàiseanta Choloimbia is an uair sin shiubhail e gu Paris airson a chuidh fhoghlaim a choileanadh, is e ag ionnsachadh Litreachas agus Eòlas-comainn an siud. An dèidh a thilleadh dhan dhùthaich aige ann an 1909, thoisich e a dh’obair anns na meadhanan fo Tomás Rueda Vargas agus an uair sin anns a’ phàipear-naidheachd *El Tiempo*, a stèidhich a bhràthair-cèile Alfonso Villegas Restrepo ann an 1911: cheannaich Santos am pàipear sin ann an 1913. Bha e na riochdaire dhe *El Tiempo* rè 25 bliadhna agus bho an sin dhìonadh esan beachdan a’ Phàrtaidh Libearalach agus chumadh e taobh le miannan phoileataigeach a’ Phàrtaidh. 

A dh’aindeoin gur e fìor Libearalach a bh' ann, bha e fhèin an sàs ann an stèidheachadh a’ Phàrtaidh Poblachdach, fo Carlos E. Restrepo Restrepo. Nuair a ràinig esan an Ceannas (1910 – 1914) dh’ainmich e Santos gu mòran dreuchdan aig ìre meadhanach ann am Ministrealachd na Dùthchannan Cèin. An dèidh gun do chuireadh às a’ Phàrtaidh Poblachdach, thill e dhan Phàrtaidh Libearalach (1921) agus air sàilleabh a chliù mar fhear-aithris, chaidh e a dh’ainmeachadh riochdaire iomairt a’ chinneas aig Enrique Olaya Herrera, airson na taghaidhean ann an 1930. An dèidh a’ bhuaidh aige, chuir Olaya e os cionn Ministrealachd na Dùthchannan Cèin agus a bharrachd air sin bha àite aige anns an t-Seanaidh rè an teirm sin (1930- 1934) agus bha e na Riaghladair ann an Santander cuideachd. An uair sin, rè an riaghaltais aig Alfonso López Pumarejo (1934 – 1938) bha e os cionn na Buidhne Coloimbianach aig Lìog na Nàiseanan.

## Ceannas

Airson na taghaidhean ann an 1938 dh’aontaich na meadhanaich (leis-san) agus na adhartaich a’ Phàrtaidh Libearalach gum biodh an t-seann cheann-suidhe Olaya na thagraiche, ach nuair a dh’ eug esan anns An Ròimh ann an (1937) b’ fheudar dha na Libearalaich a thaghadh eadar Santos agus Darío Echandía Olaya, ach dh’fhàg esan an rèis is e ag aithneachadh gu robh a’ mhòr-chuid ri taobh Shantos. Bhuannaich Santos na taghaidhean a’ chinneas sin gun cho-fharpaiseach Tòraidh, leis nach do bhòt am Pàrtaidh sin.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Joaquín Riascos

B’ e **Manuel Joaquín de Santa Isabel Riascos García** (La Chorrera, 19mh an t-Samhain 1833 - San Juan del Cesar, 8 an Lùnasdal 1875), saighdear a rugadh ann an Stàit Phanama  anns na Stàitean Aonaichte Choloimbia, agus bha e gu math làidir taobh poileataigs agus an airm anns an Stàit Mhagdelena, ann an ceann an tuatha Coloimbia. Phòs e Concepción Jimeno Munive. 'S e ball a' Phàirtidh Libearalach a bh' ann.

Bha e os cionn Riaghaltas na dùthcha eadar an 12na latha dhen Chèitean agus an 28mh latha dhen Ògmhios 1857. Nuair a chuir e an cèill gu robh esan fhèin na cheann-suidhe bha dithis cheann-suidhe aig na Stàitean Aonaichte Choloimbia aig an aon àm, Riascos agus Santos Acosta Castillo, gus an do dh'aithnich Riascos gur e Santos Acosta Castillo am fìor cheann-suidhe.
 
Thug e taic gu José María Melo anns an ar-a-mach agus shabaid e an aghaidh Mariano Ospina Rodríguez agus Tomás Cipriano de Mosquera, iomadh thuras. An dèidh sin thug e taic gu Rafael Núñez mar thagraiche a’ chinneas.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Froilán Largacha

B’ e **Froilán Largacha Hurtado** (Popayán, 15 an Dùbhlachd 1823 - Bogotá, 5 an Cèitean 1892) fear-lagha agus neach-poileataigs à Coloimbia a bha na cheann-suidhe na dùthcha eadar 10 an Gearran 1863 gu ruige 4 an Cèitean 1863 mar bhall a’ chomataidh riaghlaidh a stiùireadh an dùthaich fhad 's a bhathar a’ deiseachadh a’ bhun-reachd dhe 1863.

## Beatha

‘S e mac  Felipe Santiago Largacha agus María Josefa Hurtado a bh’ann Froilán Largacha. Phòs e Carolina Ortiz Ortiz, nighean Agustín Ortiz agus Eusebia Ortiz. Fhuair iad dithis duine-chloinne: María Inés agus Carlos Largacha Ortiz. Sgrìobh José María Quijano Wallis, a bha eòlach airsan, gur e Largacha *an aon duine ris a choinnich mi a tha mar ìomhaigh na foirfeachd moralta: fhuair e cliù anns a’ bheatha phoblaich leis cho tàlantach, cho foghlaimte, cho proifeiseanta agus cho onorach ‘s a bha e*. 

## Cùrsa Beatha

Thug e ceum mar fhear-lagha à Oilthigh a' Chauca. Dh’ obair e mar ollamh agus rùnaire coitcheann an Oilthighe sin. Bha e an sàs anns an obair a rinn Sergio Arboleda Pombo mar Rùnaire Foghlam Poblach a’ Chauca fon Riaghladair Vicente Cárdenas (1848). Bha e na Bhreitheamh ionadail an am Popayán.

## Ceann-suidhe Choloimbia

Chaidh an Lagh dhe 9 an Gearran 1863 a chruthachadh leis a’ Cho-chruinneachadh dhe Rionegro a stèidhich Comataidh Riaghlaidh airson an dùthaich a stiùireadh. Bha còignear Rùnairean aige, is Largacha nam measg, is e os cionn an Ionmhais agus a’ bhanca Crédito Nacional.

## Mu dheireadh a’ bheatha

Bha e na Rùnaire an Ionmhais a-rithist rè an teirm mu dheireadh aig an t-Seanailear (1866). ‘S e Rùnaire a’ Mhaoineachaidh a bh' ann fon Sheanailear Rudesindo López Delgadillo, Riaghladair a’ Chundinamarca, ann an 1868. Bha e anns an diùraidh a thaghaich am moladh na bu fheàrr airson bun fhoghlam a chur air dòigh air feadh na dùthcha ann an 1872. Fhuair e faothachadh bho Nicolás Pinzón Warlosten a bhith na bhall a’ chiad bhuidheann dhe tìdsearan aig an Oilthigh air Astar (Universidad Externado de Colombia). Bha e na Breitheamh eadar-amail a’ chiad Àrd-chùirt a’ Cheartais anns an dùthaich, a chaidh a chruthachadh leis a’ Bhun-reachd dhe 1886.

## An dèidh a bhàis

Tha dealbh dheth ann an ola anns an Taigh-tasgaidh Nàiseanta Choloimbia. Chaidh an luaithre aige a chur san Teampall nan Curaidh (Spàinntis: Panteón de Los Próceres) a chaidh fhosgladh ann an 1940 ann am Popayán. A bharrachd air sin tha sgrìobhadh-chuimhne dhàsan anns an t-sràid Carrera Séptima ann am Popayán.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach

Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Santos Acosta Castillo

B’ e **Manuel María de los Santos Acosta Castillo** (1827-1901) saighdear, lighiche, fear-lagha agus neach-poileataigs à Coloimbia a thug ceum bhon oilthigh Nuestra Señora del Rosario. 

Rugadh e ann am Miraflores, Boyacá 1 an t-Samhain 1828, agus chaochail e ann am Bogotá 9 am Faoilleach 1901. Bha e na cheann-suidhe na Stàitean Aonaichte Choloimbia eadar 1867 agus 1868.

Nuair a bha e os cionn an Riaghaltais chaidh ath-leasachaidhean mòra a chur air bhog ann am foghlam, mar eisimpleir, chaidh Oilthigh Nàiseanta nan Stàitean Aonaichte Choloimbia, an Oilthigh Nàiseanta Colombia an latha an-diugh, a chruthachadh air 22mh an t-Sultain 1867.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh Choloimbia
Roinn-seòrsa:Luchd-Poileataigs Choloimbia‎
Rufino Cuervo y Barreto

B’ e **Rufino Cuervo y Barreto** neach-poileataigs, neach-lagha agus neach-aithris à Coloimbia, a rugadh ann an Tibiritá, Cundinamarca 28 an t-Iuchar 1801, agus a chaochail ann am Bogotá, 21 an t-Samhain 1853. Dh’ionnsaich e lagh aig a’ Cholaiste Rosario, ann am Bogotá. A bharrachd air sin, fhuair e deagh fhoghlaim aig Oilthigh Cauca cuideachd. An dèidh sin thòisich e anns a’ bheatha poblach, anns a’ chiad dol a-mach mar sheirbheiseach-stàite aig Rùnaireachd a’ Mhaoineachaidh agus an uair sin mar bhall pàrlamaid agus Probhaist Bhogotá. ‘S e Rùnaire a’ Mhaoineachaidh agus tosgair ann an Eacuador a bh' ann rè a’ chinneas aig Pedro Alcántara Herrán. Bha e na thagraiche airson a’ chinneas ann an 1845, agus fhuair e an treas àite; ged nach do thaghaich am mòr-dhàil e o chionn 's nach robh mòr-chuid aig duine sam bith, chaidh e a roghainn mar leas ceann-suidhe, agus an Seanailear Tomás Cipriano de Mosquera mar cheann-suidhe.

B’ fheudar dhàsan ceannas na Poblachd a fhaighinn eadar 14mh an Lùnasdal agus 14mh an Dùbhlachd 1847, leis gu robh an Seanailear Mosquera às an làthair. Ann an 1849 sheas e airson a’ chinneas a-rithist, fhuair e an treas àite a-rithist, ach b’ fheudar dhan Mhòr-dhàil an gnothach a dhèanamh a-rithist, is iad a’ taghadh eadar na triùir tagraichean a fhuair an taic na bu treasa. Chaidh tagrasan an t-Seanaileir José Hilario López (Pàrtaidh Libearalach Choloimbia), an t-seann mhinisteir Joaquín Gori agus Cuervo (an dithis sin bhon a’ Phàrtaidh Tòraidh Choloimbia) a sgrùdadh leis a’ Mhòr-dhàil agus mu dheireadh thall, an dèidh fhìor dhroch chòmhstri eadar na daoine aig López agus an fheadhainn aig Cuervo (Ghèill na daoine aig Gori), chaidh López a thaghadh.

Bha e an sàs anns na pàipearan-naidheachd bho na 1820an gus an do bhàsaich e. Phòs e Dolores Urisarri, agus thug dithis dhen chuid chloinne aca pàirt anns an eachdraidh poileataigeach (Antonio Basilio Cuervo) agus cultarail (Rufino José Cuervo) na dùthcha.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs