open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niteworks

'S e còmhlan-ciùil às an Eilean Sgitheanach a th' ann an **Niteworks**, agus canar cuideachd **Obair Oidhche** riutha. Bidh iad a' sgrìobhadh òran sa Ghàidhlig agus a' cleachdadh òran traidiseanta agus  ceòl na pìoba agus gam measgachadh le ruitheaman techno no house.

## Eachdraidh
Chaidh an còmhlan a stèidheachadh tràth anns a' bhliadhna 2008. Goirid às dèidh dhaibh tòiseachadh bhuannaich iad corra duais, nam measg an duais Rapal airson òran ùra. leis an òran "Nam Aonar san Fonn". Tha ainm a' chòmhlain a' tighinn bho aithris seann Ghàidheil a tha a' toirt iomradh air "obair oidhche".

Tha Niteworks air a bhith a' cluich an òrain aig Runrig "Chì mi 'n Geamhradh" agus tha iad air a bhith a' sgrìobhadh òran anns an dà chuid, Beurla agus Gàidhlig.

Tha an còmhlan air a bhith a' cluich aig iomadh fèis ciùil Albannach, mar *Rockness, Knockengorroch* agus *Tartan Heart Festival*. B' iad a' phrìomh còmhlan air àrd-ùrlair nan Eilean aig Fèis Innse Gall ann an 2011, agus chanadh gur iad còmhlan na h-oidhche agus cuideachd ann an 2012 agus 2015.
Chluich iad ann an taigh làn aig Òran Mòr Ghlaschu ann an 2012 agus 2015, mar phàirt den fhèis *Celtic Connections*. A bharrachd air sin bidh iad ag obair mar DJ bho àm gu àm.

Chaidh a' chiad clàr aca "Obair Oidhche" a chur air bog air 15 Dàmhair 2011. Tha àireamh an luchd-leantainn air fàs bhon uair sin.

Anns an Dàmhair 2015 chuir iad a' chiad albam aca, NW, air bog ann an taigh làn aig *SW3 Warehouse* Ghlaschu. Tha an t-albam seo a' tarraing air tùsan a' chòmhlain san Eilean Sgitheanach agus an cuid àraich Ghàidhlig. Tha coimeas air a dhèanamh leis a' cheòl chliùiteach aig Martyn Bennett

Chuir iad ris an t-soirbheas aca le bhith a' fosgladh na h-oidhche aig na *Scottish Trad Music Awards* san Dùbhlachd 2015.

Thuirt iad gun sguir iad a chluich ann an 2024.

## Buill a' chòmhlain
* Aonghas Strachan (guth/meur-chlàr)
* Ailean Dòmhnallach (pìob/meur-chlàr)
* Crìsdean MacNeacail (beus)
* Ruairidh Greumach (drumaichean)

## Clàran
* *A' Ghrian* (2022)
* *Air Fàir an Là* (2018)
* *NW* (2015)
* *Niteworks : Obair Oidhche* (2011)

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

*Làrach-lìn Niteworks
*Duilleag Facebook Niteworks
*Niteworks air Twitter
*Niteworks aig Fèis Innse Gall
*Lèirmheas de chuirm Niteworks
* 
* 

Roinn-seòrsa:Ceòl
Charlotte Rampling

'S se cleasaiche à Sasainn a tha ann an **Tessa Charlotte Rampling** (Sturmer, An Rìoghachd Aonaichte, 5 an Gearran 1946).
## Fiolemaichean
* Georgy Girl (1966)
* The Damned (1969)
* Zardoz (1974)
* The Verdict (1982)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Kezia Dugdale

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Kezia Dugdale**. Rugadh i ann an Obar Dheathain ann an 1981 agus bha i na sgoilear ann an Harris Academy ann an Dùn Dè. Dh'ionnsaich i lagh ann an Oilthigh Obar Dheathain agus poileataigs ann an Oilthigh Dhùn Èideann. Dh'obair i airson aonaidhean-ciùird agus bha i na comhairleach air poileasaidh airson Seòras Foulkes, BPA airson Lodainn, eadar 2007 is 2011 nuair an deach i na ball-liosta airson Lodainn ann an 2011. Chaidh i na leas-cheannard Pàrtaidh Làbarach na h-Alba ann an Dùbhlachd 2014. Bha i na ceannard Pàrtaidh Làbarach na h-Alba on Lùnastal 2015. Ann an 2016 thuirt i ann an agallamh ris an Fabian Review gun robh i gèidh. Dh'ainmich i gun leigidh i a dhreuchd mar cheannard a' phàrtaidh suas ann an Lùnastal 2017. Chaidh i na stiùiriche an Ionad John Smith aig Oilthigh Ghlaschu, is dh'fhàg i a' Phàrlamaid ann an 2019. Lean Sarah Boyack i mar BhPA.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Kezia Dugdale (Beurla). Air a tharraing 24 an Gearran 2016.
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn
Ruth Davidson

'S e neach-poileataigs Albannach a a bha na ceannard de Phàrtaidh Tòraidhich na h-Alba eadar 2011 agus 2019 a tha ann an **Ruth Davidson**, BPA.

Rugadh i ann an Dùn Èideann ann an 1978 agus togadh i ann am Buckhaven ann am Fìobha. Bha i na sgoilear aig Àrd-sgoil Buckhaven. Dh'ionnsaich i Litreachas Beurla ann an Oilthigh Dhùn Èideann agus chaidh i na craoladair. Mar BhPA riochdaich i Glaschu mar bhall liosta eadar an Cèitean 2011.
Thaghadh i mar cheannard Tòraidheach ann an 2011, an aghaidh Murchadh Friseal. Leig i a dreuchd suas ann an 2019 an dèidh do Bhoris Johnson a dol na cheannard Pàrtaidh Tòraidheach na Rìoghachd Aonaichte is tha Jackson Carlaw a' frithealachadh mar cheannard eadar-amail.

Tha i a' riochdachadh Dùn Èideann Meadhain a-nis.
## Beatha phearsanta
Rug i mac, Finn Paul Davidson, còmhla ri a cèile Jen Wilson, san Dàmhair 2018.
## Urraman
Chaidh i na ball na Comhairle Dhìomhair ann an 2016 agus na còirnealair urramach ann an 2017.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Celtic Family Magazine

B' e iris ràitheil ***Celtic Family Magazine*** fhoillseachadh bhon Foghar 2013 am Los Angeles. Stèidhichte le Lorin Morgan-Richards (deasaiche).

## Agallamh agus Iomradh
* J.M. Barrie
* Chris Connelly (musician)
* Roald Dahl
* Ruarri Joseph
* Paddy Moloney
* Jim Morrison
* Dylan Thomas
* Jack Vettriano

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Irisean
Calum Brus

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Calum Brus** (Beurla: *Malcolm Bruce*).

Bha e na BhP airson Gòrdan eadar 1983 agus 2015 na chiad cheannard Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba nuair a chaidh am pàrtaidh a chruthachadh ann an 1988. Chaidh e na bhall Taigh nam Morairean, mar Am Morair Brus à Beinn na Cìche, ann an 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Taigh nam Morairean
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Ler

'S e seann dia Gaidhealach a th' ann an **Ler** (ginideach: Lir), dia na mara agus athair do Mhanannán mac Lir, ris an abairteadh Allód anns na sgeulachdan as sine.

## Tùsan
Blas (féis)

’S e féis bhliadhnail a tha ann am **Blas** a tha a’ comharrachadh cultar nan Gàidheal.  Bhon a thòisich i ann sa bhliadhna 2005 tha Blas air a bhith a’ ruith fad seachdain aig toiseach na Sultaine, le cuirmean ciùil agus tachartasan air feadh na Gàidhealtachd.

Chaidh Fèis Bhlas a stèidheachadh le Comhairle na Gàidhealtachd ann an co-bhuinn ri Fèisean nan Gàidheal agus Lìonraidh Luchd-Adhartachaidh nan Ealain (PAN). Thug Comhairle na Gàidhealtachd cùmhnant do dh’Fhèisean nan Gàidheal gus obair còmhla ri PAN agus daoine eile gus an fhèis seo a leasachadh don Ghàidhealtachd.

Fhuair Blas an *Duais airson Tachartas* anns na Duaisean Gàidhlig ann an 2015.

## Ceanglaichean a-mach
*  *(làrach oifigeil)*
* Blas festival air Facebook
* BBC Naidheachdan 2016-02-22: Ceist ann mu Bhlas
* BBC Naidheachdan 2016-02-24: “Cum Blas beò”
* BBC Naidheachdan 2016-02-26: “Bu chòir fios a bhith aca”
* BBC Naidheachdan 2019-05-22: Blas air a chur dheth
* 
*  (aithris bhidio 2:48)

Roinn-seòrsa:Fèisean ann an Alba
Roinn-seòrsa:Eintiteasan air a bheil ainm Gàidhlig
Earra-Ghàidheal agus Bòd (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Earra-Ghàidheal agus Bòd** (Beurla: *Argyll and Bute*).

Chruthaicheadh i ann an 1999 nuair am bu ionann na crìochan agus crìochan na sgìre Westminster a mhùth ann an 2005. Tha na uàrdan Ceann Tire a Deas (mu Cheann Loch Chille Chiarain), Ceann Tire agus na h-Eileanan, Earra-Ghàidheal Meadhain, An t-Òban a Deas agus na h-Eileanan, An t-Òban a Tuath agus Latharna, Còmhghall agus Dùn Òmhain san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ris an t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach, Siorrachd Pheairt a Tuath, Sruighlea agus Dùn Breatainn. Tha luchd-taghaidh an seo a' taghadh aon ball sgìreil agus buill liosta airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan.

## Buill-phàrlamaid

## Faic cuideachd
* Earra-Ghàidheal agus Bòd (sgìre Phàrlamaid Westminster)

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
RISE

'S e caidreachas-taghaidh na làimhe chlì a th' ann an  **RISE**. Chaidh RISE a stèidheachadh aig co-labhairt ann an Glaschu air 29 an Lùnastal 2015 airson an taghaigh nàiseanta na h-Alba anns a' Chèitean 2016. Thathar a' gabhail ri meas, neo-eisimeileachd, Sòisealachd agus Àrainneachas (neo **R**espect, **I**ndependence, **S**ocialism, **E**nvironmentalism ann am Beurla). 'S ann làidir an aghaidh Chalpachais a tha iad agus tha iad airson poblachd shòisealach a chruthachadh ann an Alba cuideachd. Tha pàrtaidhean ann, mar an SSP, a tha nam buill a' chaidreachais, ged a tha iad nam pàrtaidhean fa leth. Thathar dhen bheachd gu bheil RISE uabhasach coltach ri CUP thall ann an Catalòinia agus Syriza sa Ghrèig.

Chaidh am pàrtaidh a sguabadh à liosta Coimisean an Taghaidh ann an 2020.

## Daoine Cudromach
*Cat Boyd
*Daniel Foley
*Colin Fox
*Johnathan Shafi
*Jim Sillars
* Jean Urchardan
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* RISE

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
*
Iain Finnie

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Iain Finnie** BPA (Beurla: *John Finnie*).

Thaghadh e mar bhall pàrlamaid airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan air an liosta Nàiseantach ach dh'fhàg e am pàrtaidh seo ann an 2012.
Ann an 2014 ghabh e sam Pàrtaidh Uaine na h-Alba agus tha e fhathast na BhPA as dèidh don taghadh Albannach 2016.
Tha a nighean, Ruth Maguire, cuideachd na BPA agus tha i a' riochdachadh Coineagan a Deas.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: John Finnie MSP, Highlands and Islands (Beurla)
* Pàrlamaid na h-Alba: John Finnie (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Uaine na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Jim Murphy

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Jim Murphy**.

Rugadh e ann an Glaschu ann an 1967 agus togadh e ann an Afraga a Deas. Dh'ionnsaich e poileataigs agus lagh Eòrpach ann an Oilthigh Srath Chluaidh far an robh e na cheann-suidhe Aonadh Nàiseanta nan Oileanach. Chaidh e na BhP airson Na Coille Shear ann an 1997 agus Rùnaire Stàite na h-Alba eadar 2008 agus 2010 nuair a chaill am Pàrtaidh Làbarach an taghadh. Chaidh e na cheannard Pàrtaidh Làbarach na h-Alba ann an Dùbhlachd 2014. Thug e a dhreuchd suas an dèidh dha a chaill a sheat san taghadh coitcheann 2015.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Jim Murphy (Beurla). Air a tharraing 1 am Màrt 2016.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Dùn Deòrsa

ʼS e daingneach cho mòr 's a tha am Breatainn a tha ann an **Dùn Deòrsa** (no “**Gearastan Deòrsa**”).  Tha e air rubha 3km an iar-thuath air aʼ bhaile bheag Àird nan Saor agus mu 17km an ear air Inbhir Nis. Chaidh a thogail san 18mh Linn mar ghearastan do shaighdearan an riaghaltais a bha aʼ geàrd na Gàidhealtachd an dèidh Ar-a-mach nan Seumasach ann an 1745.

Chaidh tòiseachadh air obair a thogail sa bhliadhna 1748, le 1000 saighdear ga togail 's ga dhìon na làraich bho nàimhdean; bha e deiseil sa bhliadhna 1769.   Ged a tha e fhathast air a chleachdadh mar dhachaigh do shaighdearan, tha e cuideachd fosgailte do luchd-tadhail aig a bheil ùidh ann an eachdraidh is dòigh-beatha an airm.

Anns an t-Sultain 2016, thuirt Rùnaire an Dìon, Michael Fallon, gun dùn an gearastan ann an 2032.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Cuairtean: Gearastan Deòrsa
* Am Baile: Dùn Deòrsa
* BBC Naidheachdan 2016-06-30: Ceist ùr mu Dhùn Deòrsa
* BBC Naidheachdan 2016-08-26: Ath-chuinge Ghearasdain Dheòrsa *(aithris-bhideo 2:29)*

Roinn-seòrsa:Caistealan
Iain Gray

'S e neach-poileataigs Albannach agus ball Pàrlamaid na h-Alba airson Lodainn an Ear a tha ann an **Iain Gray** BPA.

## Beatha

Rugadh e ann an Dùn Èideann ann an 1957 dh'ionnsaich e fiosaigs ann an Oilthigh Dhùn Èideann agus foghlam ann am Moray House College. Dh'obraich e mar thidsear ann an Dùn Èideann agus bha e na thidsear mar shaor-thoileach ann am Mòsaimbic.

## Poileataigs

Chaidh e na BhPA airson Dùn Èideann Pentlands ann an 1999 
agus chaidh e na Mhinistear a' Cheartais Shòisealta ann an 2001. Chaill e a sheat ann an 2003. Bhuannaich e Lodainn an Ear ann an 2007 agus chaidh e na cheannard a' Bhuidhinn Làbaraich nuair an do tug Wendy NicAlasdair a dreuchd suas. Chaidh e an dreuchd suas nuair an do chaill na Làbaraich an taghadh Albannach 2011.

Riochdaich e am Pàrtaidh Làbarach na h-Alba còmhla ri Gregg MacLaomainn air a' choimisein Mhic a' Ghobhainn.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Iain Gray (Beurla). Air a tharraing 2 am Màrt 2016.
* Pàrlamaid na h-Alba: Iain Gray (Beurla). Air a tharraing 2 am Màrt 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Willie Rennie

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Willie Rennie** BPA.

Bha e na oileanach aig Àrd-sgoil Bell Baxter ann an Cupar. Dh'ionnsaich e bith-eòlas ann an Colaiste Teicneòlas Pàislig agus rianachd ghnìomhachail ann an Colaiste Glaschu.

Dh'obraich e mar chomhairliche poileataigeach airson Comann Rìoghail Dhùn Èideann agus Comann Rìoghail na Ceimigeachd mus do bhuannaich e gu furasta frith-thaghadh Dùn Phàrlain agus Fìobh an Iar ann an 2006 nuair a chaochail Raonaid Squire. Chaill e a sheat ann an 2010 ach chaidh e na bhall liosta airson Alba Mheadhanach agus Fìobh san taghadh Albannach ann an 2011 agus na bhall roinn-phàrlamaid airson Fìobh an Ear Thuath ann an 2016 agus ann an 2021.

Thaghadh e mar cheannard Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba gun tagraiche eile na aghaidh an dèidh do Thàmhais Scott a dhreuchd a leigeil dheth anns a' Chèitean 2011. Leig e a dhreuchd suas ann an 2021 an dèidh do thaghadh Albannach, anns a bhuannaich na Lib Deamaich ceithir seataichean a-mhàin is chaill an inbhe oifigeil aig a' Phàrlamaid.

## Beatha phearsanta
Tha e a' fuireach ann an Cailtidh còmhla ris a bhean Janet.
## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid (Beurla)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Mòr-thìr, Sealtainn

'S e eilean as motha ann an Sealtainn agus an treas eilean nas motha ann an Alba a tha ann am **Mòr-thìr, Sealltainn**.

Tha ceithir pàirtean den mhòr-thìr cudromach ann, a' mhòr-thìr meadhain far a bheil Lerwick, an leth-eilean a deas, far a bheil am port-adhair Sumburgh agus Scalloway, a' mhòr-thìr an iar, agus Northmavine, far a bheil an tèirmineil ola Sullom Voe.

## Còmhdhail

Tha dà phort-adhair anns a' mhòr-thìr, ann an Sumburgh taobh a deas agus Tingwall faisg air Lerwick. Tha seirbheis aiseig a' ceangal Lerwick ri Obar Dheathain agus Arcaibh. Tha seirbheisean aiseig cuideachd eadar a' mhòr-thìr, Yell, Bressay agus Whalsay.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sealtainn
Blytheswood

’S e carthanas Crìostaidh a tha ann an **Blytheswood** (no “**Curam Blytheswood**”).  Tha prìomh oifig aca air a’ Ghàidhealtachd, ann am Baile Eòghainn, ach tha oifisean aca cuideachd air feadh Breatainne agus tha iad ag obair ann an dùthchannan thall thairis.

Chaidh Blythswood a stèidheachadh ann an 1966 is tha iad air fàs gu mòr bhon uairsin.  Tha an cathrannas a' cumail cosnadh ri 64 duine air a' Ghàidhealtachd is còrr is 250 duine gan cuideachadh gu saor-thoileach.  ’S iad a tha a’ ruith Banca Bidhe na Gàidhealtachd, agus bheir iad taic cuideachd do dhaoine a tha a’ fulaing ri trioblaidean dibhe.  Tha cuideachd sgeama ath-chleachdaidh is ath-chuairteachaidh aca.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil *(Beurla)*
* BBC Naidheachdan 2016-02-29: Iomagain air Blytheswood

Roinn-seòrsa:Carthannasan Albannach
Ar-a-mach na Càisge

B' e tachartas cudromach ann an eachdraidh na h-Èireann a bh' ann an **Ar-a-mach na Càisge** (*Éirí Amach na Cásca* ann an Gàidhlig na h-Èireann, *Easter Rising* sa Bheurla). Thachair an t-ar-a-mach rè seachdain na Càisge ann an 1916. Thòisich e air Diluain na Càisge, 24 An Giblean 1916. An t-amas a bh’ aig na reubalaich, b’ e Èirinn a bhith ’na poblachd, neo-eisimeileach bhon Rìoghachd Aonaichte. Aig an àm seo, bha an Rìoghachd Aonaichte 'n sàs anns a’ Chogadh Mhòr. B' e sin an t-ar-a-mach a bu chudromaiche ann an Èireann bhon ar-a-mach ann an 1798.   

Cha robh an t-ar-a-mach soirbheachail, agus chaidh na cinn-feadhna a chur gu prìosan is mu dheireadh thall gu bàs: Seumas Ò Conghaile, Pàdraig Mac Piarais, Tòmas Mac Dhonnchaidh, Eamonn Ceannt, Sean Mac Dhiarmaid, is deichnear eile. Ged nach do shoirbhich iad, b' i bun-stèidh cudromach a bh' anns an ar-a-mach airson oidhirpean eile anns an àm ri teachd.   

## Ar-a-mach na Càisge ann an Litreachas is Ealain
Bha cuid de na cinn-feadhna nan sgrìobhadairean: Pàdraig Mac Piarais, Seumas Ò Conghaile, Tòmas Mac Dhonnchaidh, Seòsamh Pluincèid, agus Ruaraidh Mac Asmuint.

Sgrìobh am bàrd Èireannach Uilleam de Buitlèir de Gheata dàn ainmeil, "Easter 1916".

Bha am bàrd Somhairle MacGill-Eain a' toirt spèis mhòr do Sheumas ò Conghaile, mar a chithear anns na dàin aige: "Àird-Mhusaeum na h-Èireann".

## Tùsan
* Kirsty Lusk agus Willy Maley (deas.): Scotland and the Easter Rising (Luath Press, Dùn Èideann, 2016). Beurla.
Roinn-seòrsa:Èirinn
Wendy NicAlasdair

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Wendy NicAlasdair** (Beurla: *Wendy Alexander*).

## Beatha

Rugadh i ann an Dùn Èideann ann an 1963 agus dh'ionnsaich e eachdraidh nuadh agus eaconomach ann an Oilthigh Ghlaschu, dàimh ghnìomhachasach ann an Oilthigh Warwick agus MBA ann an INSEAD. Dh'obair i mar chomhairliche manaidsireachd. 'S e Dùbhghlas MacAlasdair, neach-poileataigs eile, a tha an a bràthair.

## Poileataigs

Chaidh a thaghadh mar BhPA airson Pàislig a Tuath ann an 1999 agus bha i na ministear nan coimhearsnachdan, agus Ministear na h-Iomairt is an Fhoghlaim Bheatha. Chaidh i na ceannard a' bhuidhinn Làbaraich sna Pàrlamaid na h-Alba nuair an do chaill na Làbaraich an taghadh ann an 2007. Thug i suas an dèidh do strì mu thìodhlaicean poileataigeach o thabhairtear à Deàrsaidh.

Chaidh i na ball panail a tha toirt comhairle do Riaghaltas na h-Alba anns an Samhain 2017.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Wendy Alexander (Beurla). Air a tharraing 3 am Màrt 2016.
* Pàrlamaid na h-Alba: Alexander, Ms Wendy (Beurla). Air a tharraing 3 am Màrt 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Linne Chrombaidh

'S e linne mara a tha ann an **Linne Chrombaidh** (Beurla: *Cromarty Firth*), a’ sìneadh a-steach dhan tìr bhon Chuan Moireach. Aig inbhir Linne Chrombaidh chithear dà rubha, tha am fear sa tuath 151 m a dh'àirde agus an fear eile sa deas mu 141 m a dh'àirde. Canar "Sùdraichean Chrombaigh" (*"Sutors of Cromarty"* no  "*The Sutors*") riutha, facal bho Albais "souters" air sgàth' s gu bheil iad coltach ri greusaiche a' cromadh air brògan.

Tha Linne Chrombaidh a' sìneadh chun an iar fad 19 mìle (30.6 km). San fharsaingeachd tha an linne timcheall air mìle (1.6 km) a leud. Aig ceann Linne Chrombaidh tha Abhainn Chonainn a 'sruthadh innte. Air bruach na linne 's iad na bailtean as motha: Inbhir Pheofharain san iar, Cromba san ear agus Inbhir Ghòrdain sa tuath. Tha na bailtean Alanais, Cùil Bhàicidh agus Baile Eòghainn faisg air an linne. Gheibhear deagh shealladh air an linne bho Bheinn Uais agus Cnoc Fhaoighris.

Anns an Dùbhlachd 1976 thòisicheadh drochaid a thogail thairis air Linne Chrombaidh. Chosg an drochaid timcheall air 5 millean £ agus chaidh e fhosgladh san Ghiblean 1979. Tha e a' ceangal an rathaid A9 eadar Aird Ilidh agus Fionndan. B' àbhaist aiseagan a dhol thairis air an linne, ach an-diugh chan eil ach aiseag a-mhàin a' ruith eadar Cromba agus Neig as t-samhradh.   

Tha Linne Chrombaidh gu tuath agus Linne Mhoireibh gu deas a' cruthachadh an Eilein Duibh, nach eil ’na eilean idir ach ’na àird fharsaing.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Cromarty Firth Gazetteer for Scotland
* Film mu thogail na drochaide
* BBC Naidheachdan 2016-03-03: Slaic mu phlana ola

Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Emmanuel Levinas

B' e feallsanaiche Liotuaineach Frangach a bh' ann an **Emmanuel Levinas** (12 an Faoilleach 1906–25 an Dùbhlachd 1995). Bha e an sàs ann an feallsanachd Iùdhach, beus-eòlas, eòlas-bhithean agus bitheileas.

## Leabhar-chlàr
* 1948. *Le Temps et l'Autre*
* 1961. *Totalité et Infini: essai sur l'extériorité*
* 1974. *Autrement qu'être ou au-delà de l'essence*

Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Nicol Stephen

'S e neach-poileataigs Albannach, agus, mar am Morair Stephen à Srath Dhè Ìochdarach, Ball Taigh nam Morairean, a tha ann an **Nicol Stephen**.

Rugadh agus thogadh e ann an Obar Dheathain. Dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Obar Dheathain agus bha e na chomhairliche airson Roinn a' Mhonaidh agus na BhP airson Chinn Chardainn agus Srath Dhè eadar frith-thagadh ann an 1991 agus an taghadh coitcheann ann an 1992. Thaghadh e mar BhPA airson Obar Dheathain a Deas ann an 1999 agus bha e na Leas-mhinistear na h-Iomairt agus an Fhoghlaim Bheatha agus na Gàidhlig (19 an Cèitean 1999 - 2 an t-Samhain 2000), 
Leas-mhinistear an Fhoghlaim, na Roinn Eòrpa agus Chùisean Taoibh A-muigh (2 an t-Samhain 2000 - 28 an t-Samhain 2001) agus
Leas-mhinistear an Fhoghlaim agus na h-Òigridh (28 an t-Samhain 2001–21 an Cèitean 2003). Chaidh e na Mhinistear na Còmhdhalach agus a' Chian-chonaltradh an dèidh do thaghadh 2011.

## Ceannardas

Bhuannaich e an ceannardas an dèidh do Sheumas Uallas a thoirt a dhreuchd suas ann an 2005. Chaidh e na Leas-phrìomh-mhinistear agus na Mhinistear na Còmhdhalach agus a' Chian-chonaltraidh 27 an Cèitean 2005.
Leig e a dhreuchd suas ann an 2008. Thuirt e gun robh obair a' sàrachadh a theaghlach òg.

## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid na h-Alba 2007-2011: Stephen, Nicol (Beurla). Air a tharraing 6 am Màrt 2016.
* They Work for You: Lord Stephen, former MSP (Beurla). Air a tharraing 6 am Màrt 2016.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ball Taigh nam Morairean
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Peter Higgs

'S e fiosagaiche à Sasainn a tha ann am **Peter Higgs**.

Tha e ainmeil airson an obair aige air tomad agus air sgàth 's gun do ro-inns' e am boson Higgs.

## Beatha

Rugadh e anns An Caisteal Nuadh agus bha e na sgoilear ann am Birmingham, Bristol agus Lunnainn. Rannsachaidh e ann an Colaiste an Rìgh, Lunnainn fo Charles Coulson agus Christopher Longuet-Higgins agus sgrìobh e an trachdas aige an sin mu "*Some problems in the theory of molecular vibrations*".

Chaidh e na òraidiche ann an Oilthigh Dhùn Èideann ann an 1960 agus na ollamh ann an 1980.

## Fiosaigs
Bha ùidh mhòr aig Higgs ann an tomad agus ro-inns e am boson Higgs agus am meadhan Higgs, aig a bheil mìrean a' fhaighinn an tomad aice.
Ann an 2012 lorg CERN am boson Higgs.

## Urraman

Bhuannaich e an Duais Wolf ann am Fiosaigs ann an 2004 agus an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 2013 còmhla ri François Englert airson an obair air tomad.

## Ceanglaichean a-mach
* Oilthigh Dhùn Èideann: Peter Higgs and the Higgs Boson (Beurla). Air a tharraing 6 am Màrt 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Christopher Longuet-Higgins

B' e ceimigear agus luchd-saidheans cognatach à Sasainn a bha ann an **Christopher Longuet-Higgins**.

Rugadh e ann an Lenham, Kent ann an 1923 agus bha e na sgoilear agus na bhall a' chòisire-ciùil aig Colaiste Winchester aig an aon àm ri Freeman Dyson, James Lighthill (a bhiodh cudromach ann an eachdraidh tuigse inntealta) agus a bhràthair Michael Longuet-Higgins. Chaochail e ann an 2004.

## Ceimigeachd
Nuair a bha e na fho-cheumnaiche ann an Oilthigh Oxford, dhearbhaich e an structar dà-bhòrain agus lorg siostam ùr thathaidh cheimigeach còmhla ri an oide aige, Ronnie Bell. Sgrìobh e an tràchdas aige, *Some problems in theoretical chemistry by the method of molecular orbitals* an sin fo Charles Coulson. An dèidh do bhliadhna ann an Chicago chaidh e na ollamh ann an Colaiste an Rìgh, Lunnainn ann an 1952 agus Oilthigh Chambridge ann an 1954.
## Saidheans cognatach agus ceòl
Stèidhich e an roinn tuigse inntealta ann an Oilthigh Dhùn Èideann còmhla ri Dòmhnall Michie agus Richard Gregory ann an 1967 agus dh'imrich e dhan Oilthigh Shussex ann an 1974 an dèidh an aithris Lighthill. Bha ùidh mhòr aige ann an ceòl agus thug e dealbh air binneas agus co-chèol len spàs tònail aige far a bheil nòta faisg air na nòtaichean còigeach agus treasach a-mach ach nas fhaide o na nàbhaidhean air a' phiàna.

## Urraman
Bhuannaich e Duais Cuimhneachan Harrison on Chomainn Cheimigeach (a-nise Comann Rìoghail na Cheimigeachd) ann an 1950. Chaidh an Duais Longuet-Higgins, a thoirear airson pàipearan ann an lèirsinn coimpiutair, ainmicheadh air.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Seannsalair an Ionmhais

'S ministear anns a' riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte a tha san **Seannsalair an Ionmhais**.

Tha curam Roinn an Ionmhais air an Seannsalair. Tha an t-Seannsalair ainmeil airson Òraid a' Bhuidseid gach bliadhna agus am bogsa dearg aige. Chleachdaich Seannsalairean am bogsa aig Gladstone ro 2011, nuair a rinneadh bogsa ùr.

## Seannsalairean an Ionmhais o chionn ghoirid
* Seòras Osborne (2010–)
* Alistair Darling (2007–2010)
* Gordon Brown (1997–2007)
* Kenneth Clarke (1992–1997)

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Tavish Scott

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Tavish Scott**.

Rugadh e ann an Inbhir Nis agus thogadh e ann an Lerwick. Dh'ionnsaich e gnothaich-eòlas ann an Colaiste Napier. Thill e do Lerwick agus bha e na chomhairliche airson Comhairle Shealtainn eadar 1994 agus 1999 nuair a chaidh e thaghadh mar a' chiad bhall pàrlamaid riamh airson Sealtainn.

Bhuannaich e an ceannardas an dèidh do Nicol Stephen a thoirt a dhreuchd suas ann an 2008.
Thug e a dhreuchd suas ann an Cèitean 2011 an dèidh do chaill a phàrtaidh 11 o 16 seataichean san taghadh Albannach.

Riochdaich e na Lib Deamaich còmhla ri Michael Moore air a' choimisein Mhic a' Ghobhainn. Leig e a sheat suas anns an Iuchar 2019 an dèidh dha obair ùr aig Rugbaidh na h-Alba a fhaighinn. 'S e seo an ciad turas far as urrainn do phrìosanaich a bhòtadh.

## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid na h-Alba: Tavish Scott (Beurla). Air a tharraing 5 am Màrt 2016.
* They Work for You: Tavish Scott MSP, Shetland (Beurla). Air a tharraing 5 am Màrt 2016.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Colaiste Abaid a' Bhatail Nuaidh

ʼS e colaiste foghlaim do dhʼinbhich a tha ann an **Colaiste Abaid aʼ Bhatail Nuaidh**, faisg air Dail Chèith, mu 10km (6 mìle) deas air Dùn Èideann.

Bʼ e manachainn a bhʼann bhon 12mh Linn.  Ro àm an Ath-leasachaidh thugadh i do na Kerrs agus an dèidh an Ath-leasachaidh leag iad an eaglais agus thog iad taigh mòr ùr.  Tha pàirt den chlabhstair anns an taigh fhathast. ʼS e na Kerrs Marcaisean Lodainn, agus bʼ e Philip Kerr, an 11mh Marcas a thug an taigh don dùthaich ann an 1937, gus a chleachdadh mar cholaiste foghlaim.

Stèidheachadh aʼ Cholaiste fo urrasairean bho na ceithir seann oilthighean na h-Alba, gu sònraichte do dhʼinbhich aig nach robh teastanasan sgoile.  Bha i aʼ toirt cothrom don fheadhainn aig nach robh cus airgid a dhol don oilthigh.

Thogadh togalach còmhnaidh ùr anns na 1960an, agus chaidh aʼ Cholaiste a mhaoineachadh tro Roinn Foghlam na h-Alba, ach ann an 1987 chuir Rùnaire Stàite na h-Alba an cèill gum biodh iad aʼ tarraing an cuid taic airgid. Ged-tà, fhuaireadh tùsan eile taic agus thàinig aʼ Cholaiste troimhe.

## Gàidhlig
Chruthaicheadh cùrsa Ceiltis ùr ann an 2014, aʼ tabhann caochladh de chuspairean aʼ toirt a-steach cànan, cultar, eachdraidh agus dualchas.

## Daoine
* George Mackay Brown - sgrìobhadair
* Edwin Muir - sgrìobhadair

## Ceanglaichean a-mach
* Colaiste Abaid aʼ Bhatail Nuaidh - làrach oifigeil *(Beurla)*
** National Certificate in Celtic Studies
* Thig gam Theagasg: Cùrsaichean aig Colaiste Abaid aʼ Bhatail Nuaidh
Roinn-seòrsa:Colaistean
Colaiste Dhùn Éideann

Is e colaiste foghlaim adhartaich agus àrd-ìre a tha ann an **Colaiste Dhùn Éideann**, a’ frithealadh Dùn Éideann agus Lodainn.  Chruthaicheadh a’ cholaiste san Dàmhair 2012 nuair a chuireadh trì colaistean còmhla: Stevenson, Jewel and Esk, agus Telford.

Tha ceithir prìomh àrainnean aig a’ cholaiste: Granton ann an ceann a tuath Dhùn Éideann; Milton Road ann an ceann an ear; Sighthill ann an ceann an ìar; agus Midlothian ann an Dail Ché, 10km (6 mìle) deas air meadhan a’ bhaile.

## Gàidhlig

Tha Gàidhlig air a bhith ga teagasg anns a’ cholaiste airson iomadh bliadhna, a’ dol air ais gu na 1970an.  Tha cùrsaichean air astar do luchd-tòiseachaidh agus eadar-mheadhanaich; agus tha clasaichean feasgair ann an Àrd-sgoil St Thomas of Aquin do luchd-ionnsachaidh aig Àrd-ìre agus Àrd-ìre Adhartach.

Roinn-seòrsa:Colaistean
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Elisha Cuthbert

'S e 'bhana-chleasaiche à Alberta sna Canada a tha ann an **Elisha Cuthbert**, ainm bho thùs Elisha Ann Cuthbert. (Calgary 30 an t-Samhain 1982).

Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Peter Maxwell Davies

B' e sgrìobhaiche-ciùil à Sasainn a bha ann am **Peter Maxwell Davies**. 

Rugadh e ann an Salford agus bha e na oileanach aig Oilthigh Mhanchester is a' cholaiste ciùil ann am Manchester, far an do thachair e ri Alexander Goehr is Harrison Birtwistle. Dh'obair e mar thidsear ann an Cirencester mus bhuannaich e sgoilearachd aig Oilthigh Phrinceton, far an do sgrìobh e a chiad opara, *Taverner*.

Dh'fhuirich e ann an Sanndaigh o 1971.
Ann an 1977 chruthaich e an Fèis Naoimh Magnus còmhla ri George Mackay Brown, is bha opara *The Martyrdom of St Magnus* le ceòl le Maxwell Davies is teacsa le Brown pàirt dhi. Sgrìobh e oparan eile, mar *The Lighthouse*, suidhichte air tachartas sna h-Eileanan Flannach nuair a chaidh triùir luchd an taigh solais air seachran, agus *Kommilitonen!*.

Sgrìobh e a chiad shimphnidh ann an 1976.

Chaochail e le tinneas nan ceallan bàna ann an 2016. 

## Urraman

Bha e na Mhaighstear Ceòl na Bhànrighinn eadar 2004 agus 2014. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Arcaibh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Crìsdean Dillon

B' e craoladair, sgrìobhadair, seinneadair agus sgeulaiche Gàidhlig a bh' ann an **Crìsdean Dillon** (1952 - 2000).  Rugadh e ann an Irvine ann an Siorrachd Àir, ach chaidh a thogail san Ìochdar ann an Uibhist a Deas.

Ann an 1964 ghluais Crìsdean gu Trosaraidh ann an Uibhist a Deas far an do thòisich e air Laideann, Fraingis agus Gearmailtis ionnsachadh. Nuair a bha e 14 bliadhna a dhʼaois ghluais e gu Taigh an Uillt, agus chaidh e dhan sgoil san Òban.  Às dèidh dha an sgoil fhàgail fhuair e oideachadh ann an Ceiltis agus Gearmailtis aig Oilthigh Dhùn Éideann agus an déidh sin ann an Oilthigh Ghlaschu.

Sa bhliadhna 1976 thòisich e ag obair aig aʼ BhBC ann an Inbhir Nis, far an robh e airson 24 bliadhna. Bhiodh e aʼ sgrìobhadh sgeulachdan, òrain, rannan is abairtean spòrsail do chloinn agus rinn e iomadh prògram air cuspairean eachdraidheil. A bharrachd air an sin bhiodh e aʼ teagaisg chlasaichean oidhche sa Ghàidhlig, agus bhiodh e aʼ teagasg na Gàidhlig ann am Bonn sa Ghearmailt.

Bhàsaich Crìsdean ann an Inbhir Nis sa bhliadhna 2000.

## Ceanglaichean a-mach
* Bliadhna nan Òran: Crìsdean Dillon
* Tobair an Dualchais: Crìsdean Dillon
* BBC: Cuairtean *eachdraidh agus seanchas bho Shiorrachd Inbhir Nis, Srath Spè agus Loch Abair, a dheasaich Crìsdean còmhla ri Ruairidh MacAoidh.*

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Dillon, Crìsdean
Kathleen Jamie

'S e sgrìobhadair agus bàrd à Alba a tha ann an **Kathleen Jamie**.

Rugadh i ann an Siorrachd Rinn Friù agus thogadh i ann an Currie faisg air Dùn Èideann.

Bha i na h-oileanach ann an Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'ionnsaich i feallsanachd. Bha e na h-òraidiche ann an Oilthigh Chill Rìmhinn ann an 1999 agus na h-ollamh ann an Oilthigh Sruighlea ann an 2010..

## Foillseachain
### Bàrdachd
* *Black Spiders* (1982)
* *The Queen of Sheba* (1994)
* *Jizzen* (1999)
* *Mr and Mrs Scotland Are Dead: poems 1980-1994* (2002)
* *The Overhaul* (2012)
* *The Bonniest Companie* (2015)
### Aistean
* *Findings* (2005)
* *Sightlines* (2012)

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Fìobha
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Medb

'S e caractar anns an ùr-sgeulachdan Ceilteach a th' ann am **Medb** (Seann-Ghàidhlig: Medb, Meadhan-Ghàidhlig: Meḋḃ, Nuadh-Ghaeilge Thràth: Meaḋḃ no Meadhbh). 

Anns na sgeulachdan, 's e banrigh Connacht a th' innte. 'S e a h-athair Eochaid Féidhleach. Phòs i Ailill mac Máta agus bha a cùirt rìoghail aig Cruachain, Ráth Cruachan (Contae Ros Comáin an latha an-diugh). Bidh i gu tric a' sabaid ri Rìgh Ulaidh, Conchobar mac Nessa. 

Tha seachnar ghillean aig Medb agus Ailill, gach aon leis an ainm Maine. Tha nighean aca cuideachd, Findbhair, a nochdas anns an sgeul Táin Bó Fráech. 

Nochdaidh i ann an iomadh sgeul anns an Ulster Cycle, Táin Bó Cuailgne nam measg. 

Thathas ag ràdh gun deach Medb a thìodhlaiceadh bho càrn mòr, Cnoc na Ré, Contae Shligigh. 

## Táin Bó Cuailgne
Aig toiseach an sgeula seo, mothaichidh Medb gu bheil barrachd beartas aig an duine aice, Ailill, na tha aicese. Gu sònraichte, ged a chaidh Tarbh Geal Adharcach Chonnacht a bhreith anns an tàin aice, chaidh e a-nall a dh'fhuireach am measg tàin Ailill. Cluinnidh Medb an uair sin mu Tarbh Donn Chuailgne ann an Ulaidh. Feuchaidh i an tarbh a cheannaich ach an uair sin togaidh i airm bho feachdan Éirinn gus an tarbh a ghlacadh. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòlas ùr-sgeulachd
Jason Bateman

'S e cleasaiche à Rye sna Stàitean Aonaichte a tha ann am **Jason Bateman**. Rugadh e ann am Rye, 14 am Faoilleach 1969. 

## Iomraidhean


Bateman, Jason
Bateman, Jason
Inbhir Ìonaid

ʼS e baile sa sgìre Cinn Tàile de sgìre Loch Aillse a tha ann an **Inbhir Ìonaid** (Beurla: *Inverinate*).  Tha an t-ainm aʼ tighinn bho *Inbhir Dhuinnid*, aʼ ciallachadh “beul na h-aibhne duinne” (ruaidhe).

Tha Inbhir Ìonaid air taobh tuath Loch Dhubhthaich, faisg air ceann an loch, mu thrì km iar-thuath air Drochaid Seile. ʼS e *Leitir Choill* a chanar ris an sgìre mun cuairt.

Chaidh an làmh-sgrìobhainn ainmeil Làmh-sgrìobhainn Fheàrnaig a sgrìobhadh eadar 1688 agus 1693 le Donnchadh nam Pìos (Donnchadh MacRàth) bho Inbhir Ìonaid.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Cuairtean: Inbhir Ìonaid

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Johan Gottlieb Gahn

B' e ceimigear às an t-Suain a bha ann an **Johan Gottlieb Gahn**. Bha e ainmeil airson a thaisgealaidh mangaineis. 
Rugadh e ann an Voxnabruk, (Ovanåker) agus bha e na oileanach aig Oilthigh Uppsala. Dh'obair e mar cheimigear airson Bòrd nam Mèinnean ann an Uppsala. Bha e cuideachd na bhall Pàrlamaid ann an 1778–1779 agus 1809–1810. Chuir e aithne air Jöns Jacob Berzelius ann an 1805 agus dh'obair iad ri chèile. Cheannaich iad, còmhla ri Hans Peter Eggertz, an fhactaraidh cheimigeach ann an Gripsholm. Lorg iad an-sin eileamaid ùr, selenium, ann an 1817.

B' e bràthair Carl Pontus Gahn, saighdear a ghabh an tiotal "af Colquhoun" nuair a chaidh uaisleachadh.

## Urraman
Dh'ainmicheadh gahnait, ZnAl2O4, air.
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Liosta sheòrsaichean feamad

## Feamainn ghorm

*Glasag (*Ulva lactuca*)
*Lìoran (*Ulva intestinalis*)

## Feamainn dubh is feamainn bhuidhe (Algae dhonna)

*Feamainn-bhalgainn no feamainn-bhuilgeanach (*Fucus vesiculosis*)
*Feamainn bhuidhe (*Ascophyllum nodosum*)
*Feamainn chìrean (*Fucus canaliculatus*)
*Feamainn dubh (*Laminaria*)
*Feamainn ghropach
*Iomlach (*Himanthalia elongata*)
*Liadhag
*Liompan no Gille-mu-lunn (*Chorda filum*)
*Mircean (**Alaria esculenta**)
*Raineach-mhara (*Halidrys siliquosa*)
*Tùrusgar (**Sargassum vulgare**)

### Ceilpean
*Smeartan (**Laminaria saccharina**)
*Stamh (**Laminaria digitata**)
*Langadar (**Laminaria hyperborea**)

## [[Feamainn dearg]] (''Rhodophyta'')

*Cairgean (*Chondrus crispus*)
*Duileasg (*Palmaria palmata*)
*Fraoch mara (*Polysiphonia lanosa*)
*Lìnean (**Corallina officinalis**)
*Slòcan (*Porphyra umbilicalis*)

## Seòrsaichean Iapanach

*Mozuku (*Cladosiphon okamuranus*)
*Konbu
*Wakame
*Mekabu
*Nori
*Asakusa-nori (*Porphyra tenera*)
*Susabi-nori (*Porphyra yezoensis*)
*Fusa-nori (*Scinaia japonica*)
*Uppurui-nori (*Porphyra pseudolinearis*)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Feamainn
Roinn-seòrsa:Luibhean
Na h-Eileanan Móra

’S e buidheann de dh’eileanan 8km (5 mìle) ear-dheas air Leòdhas a tha sna h-**Eileanan Móra**, no na h-**Eileanan Seunta** mar a b’àbhaist a bhith orra agus a tha fhathast air a ghléidhean ’nan ainm Beurla *Shiant Islands*.  Chithear iad bhon bhàta-aiseig eadar Ùige san Eilean Sgitheanach agus Tairbeart na Hearadh.

Na prìomh eileannan, is iad *Garbh Eilean* agus *Eilean an Taighe* a tha ceangailte ri chéile le dòirling, agus *Eilean Mhuire* a tha 400m sear air Garbh Eilean. B’ e *Eilean na Cille* a bha air Eilean an Taighe ron 19mh Linn.  Tha na h-eileannan ainmeil air n h-eòin mara a tha a’ neadachadh annta.  Bha sluagh de rodain a’ dèanamh sgrios orra ge-tà, rodain a shìolraich bho long-bhriseadh san 19mh Linn, gus an deach cur às dhaibh timcheal air 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Ceòs

’S e baile air sgìre nan Lochan ann an Leòdhas a tha ann an **Ceòs** (Beurla: *Keose*), air bruach a tuath Loch Eireasort, mu 1.5km far an rothaid A859 eadar Baile Ailein agus Liùrbost.  Air taobh sear a’ bhaile tha Glìb a’ Cheòis, baile a chaidh stèidheachadh air fearann glìb eaglaise anns na 1930an.

’S ann bho Cheòs a bha màthair an sgrìobhadair Ghàidhlig Ruaraidh MacThòmais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-03-25: Glìb Cheòis air a cheannach
* Suas an Fheamainn *(òran air Tobar an Dualchais)*
* Suas an Fheamainn *(òran air Youtube)*
* Hebridean Connections: Keose, Lewis 

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Ovanåker

'S e baile beag ann an ceann a tuath na Suaine a th' ann an **Ovanåker**. Tha e suidhichte eadar Bollnäs agus Orsa, anns an sgìre  Gävleborg, 125km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha, 84km bho Uppsala agus 367km bho Ghöteborg. Tha 11,469 duine a' fuireach ann.
## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Seann-Lochlannais - *ofan* (os cionn) agus *akr* (achadh) - a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Bàrr an Achaidh* air neo *Àrd Achadh* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis an Laideann *agris* a th' ann an *akr*.
## Eachdraidh
Bhuineadh an teaghlach aig Anders Celsius do dh' Ovanåker agus chuireadh esan fhèin tòrr ùine an seo san oighreachd aige ann an Doma.
## Daoine Ainmeil
*Johan Gottlieb Gahn: (1745 – 1818) Ceimigear.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Càrn an Tuirc

'S e beinn faisg air Bràigh Mhàrr ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh a tha ann an **Càrn an Tuirc**. Tha e 1019 meatair a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.

Tha an t-ainm a' toirt iomradh air torc a bha ga shealg an sin.

Tha a' bheinn suidhichte dìreach 2.5 km san ear den rathad A93, mu 11km san deas de Bhràigh Mhàrr agus mu 4km san ear thuath de dh'ionad-sgìthidh Ghleann Sìth. 'S e an dòigh as luaithe a bhith a' tòiseachadh bhon rathad A93 agus a' dìreadh bho thaobh an iar na beinne. Dh'fhaodadh a ceangal le Càrn na Claise, Glas Maol agus Creag Leacach, agus fiù 's leis an dà bheinn rothaich san iar, Tolmount agus Tom Buidhe. 

'S e àrd-chlàr mòr a th' anns an sgìre sin, agus chìthear luchd-sgìthidh a' mhonaidh air, a bharrachd air luchd-sgìthidh air an ionad-sgìthidh air na beanntan faisg air làimh.  Gheibhear seallaidhean air àrd-chlàr a' Mhonaidh Ruaidh a Deas Loch na Gàir agus beanntan a' Mhonaidh Ruaidh a Tuath. 
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Càrn an Tuirc air Walkhighlands
* Càrn an Tuirc air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Falun

‘S e baile meadhanach ann an cridhe na Suaine a th’ ann am **Falun** (IPA: *fɑːlʉn*). Tha e suidhichte ann an tairbeart eadar Loch Runn agus Loch Varpan, anns an sgìre Dalarna, 196km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha, 139km bho Uppsala agus 387km bho Ghöteborg. Tha 37,291  duine a' fuireach ann.

## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à *fal* (Gàidhlig: achadh), a tha a' nochdadh ann an iomadh àite air feadh na Suaine, a tha an t-ainm. 'S e co-dhàimh le *polje* ann am Polais, *pelagos* ann an Greugais, *làn* sa Ghàidhlig, *llano* ann an Spàinntis, *polonýná* ann an Ilyrianais agus *piano* san Eadailtis.
## Eachdraidh
Chaidh companaidh mhèinnean a stèidheachadh an seo ann an 1387 agus tha e fhathast a' dol. Chaochail an Ceimigear Johan Gottlieb Gahn ann am Falun ann an 1818. Chaidh Oilthigh Dhalarna a stèidheachadh ann an 1977 le campas ann am Falun agus fear eile ann am Borlänge.

## Daoine Ainmeil
*Lina Leandersson

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Caraidean na Cruinne

’S e buidheann ballrachd agus carthanais a tha ann an **Caraidean na Cruinne**, airson dìon na h-àrainneachd.

Tha ann an **Caraidean na Cruinne Eadar-nàiseanta** ’na lìonra de bhuidhnean dìon na h-àrainneachd ann an 74 dùthchannan air feadh na cruinne.  ’Nam measg, ann an Albainn, tha **Caraidean na Cruinne Alba**.

Chaidh Caraidean na Cruinne a stéidheachadh ann an 1969 le Robert O Anderson mar bhuidheann a’ cur an aghaidh cumhachd niuclasaich.  Chuir Robert Anderson $200,000 den airgead aige fhéin a-steach ann, agus stéidhich e Caraidean na Cruinne còmhla ri David Brower, a bha an déidh briseadh leis an Sierra Club, agus Donald Aitken agus Jerry Mander.  B’ e Amory Lovins a’ chiad chosnaiche agus thòisich esan Caraidean na Cruinne sa Rìoghachd Aonaichte.  Chaidh an lìonra eadar-nàiseanta a stéidheachadh ann an 1971 an déidh coinneimh de riochdairean bho na Stàitean Aonaichte, an t-Suain, an Rìoghachd Aonaichte agus an Fhraing.

Tha Caraidean na Cruinne Alba ’na bhuidhinn carthanais ann an Albainn, agus ’na bhall de Charaidean na Cruinne Eadar-nàiseanta.  Chaidh a’ chiad bhuidheann ionadail de Caraidean na Cruinne a stéidheachadh ann an Albainn ann an 1972.  Ann an 1977 chaidh a’ chiad choinneamh a chumail de na buidhnean ionadail gu léir ann an Albainn.  Ann an 1980 chaidh Caraidean na Cruinne Alba a chur air stéidh laghail mar bhuidheann neo-eisimeileach, agus ann an 1982 bha ballrachd mu 1200 aige.  Chaidh a chlàradh mar bhuidheann carthanais (SC003442) ann an 1992.  Tha ballrachd mu 3000 aige a-nise.

## Ceanglaichean a-mach
* Caraidean na Cruinne Eadar-nàiseanta *(làrach oifigeil)*
* Caraidean na Cruinne Alba *(làrach oifigeil)*

Roinn-seòrsa:Carthannasan
Eskilstuna

‘S e baile meadhanach agus sgìre-riaghlaidh ann an cridhe na Suaine faisg air Örebro a th’ ann an **Eskilstuna**. Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Eskilstunaån, anns an sgìre Södermanlands län, 88km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha, 84km bho Uppsala agus 200km bho Ghöteborg. Tha 102,065 duine a' fuireach ann.
## Freumhan an Ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à *tūn* (dùn) agus an t-ainm *Eskil*. B' e manach à Sasainn a bh' ann an Eskil. Bheireadh sin *Dùn Easgail* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
## Eachdraidh
Fhuair am baile a chuid chòirichean a thaobh chìsean agus malairt ann an 1659. Chaochail an Ceimigear Johan August Arfwedson ann an Hedensö, a bhuineas do dh'Eskilstuna an latha an-diugh, ann an 1841. Thogadh Anni-Frid Lyngstad, a bha na seinneadair le ABBA anns na 70an ann an Eskilstuna. Chaidh Oilthigh Mhälardalen a stèidheachadh ann an 1977 le campas ann an Eskilstuna agus fear eile ann am Västerås.

## Daoine Ainmeil
*Daniel Gildenlöw: (1973). Ceòladair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Dùnrath

'S e baile air costa a tuath Gallaibh ann an Roinn na Gàidhealtachd a tha ann an **Dùnrath** (Beurla *Dounreay*).  Bha caisteal ann tràth, mar a tha an t-ainm “dùn rath” ag innse, a bha aig William Sinclair à Dùn Bheathadh ann an 1614 agus àitichte gu ruige 1863, ach chan eil ann ach tobhta a-nis.

Eadar 1942 is 1944 chaidh raon-adhair a thogail is bho na 1950an tha dà ionad niùclasach air a bhith air làrach an raon-adhair, airson feuchainn ri *fast breeder reactor* beag, seòrsa stéisean cumhachd, a leasachadh ’s a thoirt gu buil, agus airson deuchainnean a dhèanamh air readhactaran airson bàtaichean-tumaidh.  Tha a’ mhórchuid de na goireasan seo a-nis dùinte agus gan toirt às a chéile beag air bheag.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-04-02: Sgudal niuclasach gu taic aillse
* BBC Naidheachdan 2016-04-18: Dhʼfhaodadh luchd radio-beò sgèith à Alba
* BBC Naidheachdan 2016-11-16: Crainn-ghaoithe air bhog gam moladh an Dùnrath

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Tolmount

'S e beinn faisg air Bràigh Mhàrr ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh a tha ann an **Tolmount**. Tha e 958 meatair a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.

Tha coltas ann gu bheil an t-ainm a' tighinn bho na faclan toll agus monadh anns a' Ghàidhlig 

Tha a' bheinn suidhichte ann an àite iomallach mu 6km san ear den rathad A93, mu 14km san ear-dheas de Bhràigh Mhàrr agus mu 8km san ear san ear thuath de dh'ionad-sgìthidh Ghleann Sìth. Mar as trice bithear ga dhìreadh bho *Jock's Road* ann an Gleann Caladair agus ga cheangal le Tom Buidhe, air neo dh'fhadadh a cheangal le Càrn an Tuirc no Càrn na Claise san iar, agus Glas Maol agus Creag Leacach san iar-dheas.

'S e àrd-chlàr mòr a th' anns an sgìre sin, agus chìthear luchd-sgìthidh a' mhonaidh air, a bharrachd air luchd-sgìthidh air an ionad-sgìthidh air na beanntan faisg air làimh. Gheibhear seallaidhean air àrd-chlàr a' Mhonaidh Ruaidh a Deas Loch na Gàir agus beanntan a' Mhonaidh Ruaidh a Tuath. 
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Càrn na Claise air Walkhighlands
* Tomount air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Bun-sgoil Chon-dobhraid

'S e bun-sgoil Ghàidhlig agus Beurla a tha ann an **Bun-sgoil Chon-dobhraid**, ann am baile Chon-dobhraid faisg air Comar nan Allt. Tha torr cloinne a' dol ann. Faodaidh clann bheaga a dhol ann cuideachd oir tha sgoil-àraich ann.  Tha 14 chlasaichean ann: 7 tro mheadhan na Gàidhlig agus 7 tro mheadhan na Beurla. Ma tha thu ann an clas 5 bidh thu a' faighinn chlasaichean snàmh. Gheibh thu clasaichean Fraingis ann an clasaichean 4 agus 5. Ma tha thu feumach air cuideachdadh ri leughadh gheibh thu *reading buddy*.  Ann an 5 gu 7, bidh thu a’ dèanamh an North Lanarkshire Challenge.Tha cairt aig a h-uile clas airson àm lòin, agus clasichann 1-3 bidh iadsan a' faighinn lòn an-asgaidh.Bidh àireamh air a' chairt agus air a' choimpiutair bidh thu a' cuir airgead air.Thòisich Bun-sgoil Chon-dobhraid ann an 1977 agus bha Gàidhlig ann bho 1997.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig