open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Protactinium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **protactinium** le samhla **Pr** agus àireamh atamach 91.

'S e actanach agus meatailt beagan rèidio-bheò a tha ann. Tha an aidheon +5 as cudromaiche ann an a cheimigeachd. RInneadh caractarachd ri 29 iosatòpaichean de phrotactinium. Tha 231Pa, le leth-bheatha de 32760 bliadhna, 233Pa, le leth-bheatha de 26.967 laithean agus 230Pa, le leth-bheatha de 17.4 days, as seasmhaiche.

## Eachdraidh

Ann an 1913 rinn Kasimir Fajans is Oswald Helmuth Göhring protactinium-234 agus dh'ainmich iad e *brevium* às a' fhacal Laideannach *brevis* no "goirid".
Dh'ainmich Lise Meitner agus Otto Hahn e "proto-actinium" ann an 1918 nuair a lorg iad iosatòp nas seasmhaiche.

## Cleachdadh
Cleachdar protactinium-231 ann an deiteadh protactinium-torium ach tha e glè thearc agus rèidio-bheò airson cleachdaidhean eile.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Meatailt
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Actanach
Na Lochain

‘S e baile beag dùthchasail faisg air An t-Sròn Reamhar, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' anns **Na Lochain** (Beurla/Beurla Ghallta: *Lochans*). Tha e suidhichte 26m os cionn ìre na mara ann an cridhe nan Rannaibh, ri taobh an Uillt Piltanton, eadar Port Phàdraig agus Dùn Reichit, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 312km air falbh bho Obar Dheathain, 121km bho Ghlaschu, 93km bho Dhùn Phris agus 167km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh anns Na Lochain. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil agus dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *loch* anns a' Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo, o chionn 's' gu bheil loch neo dhà ri gach taobh a' bhaile.

## Eachdraidh
## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd nan Lochan fhèin a bhuineas Na Lochain, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha dìreach 412 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha seachdnar comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.5 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1095mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Na Lochain. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' anns na Lochain. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 58mm eadar an Cèitean (dìreach 62mm) agus an Dàmhair (120mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:

*407 *An t-Sròn Reamhar - [[Eaglais Steafain]] - An Druim Mòr*.
*411 *An t-Sròn Reamhar - Cnoc – Port Phàdraig*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Sandhead

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Port Neasaig, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Sandhead**. Tha e suidhichte shìos air an tràigh aig ìre na mara eadar Eaglais Steafain agus Àrd Bhaile, ann am meadhan nan Rannaibh, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 316km air falbh bho Obar Dheathain, 126km bho Ghlaschu, 92km bho Dhùn Phrìs agus 170km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Sandhead. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *sand* (gainmheach ) agus *head* (ceann) sa Bheurla neo Lochlannais a tha an t-ainm. 'S ainneamh a chithear ainmean-àite sa Bheurla san sgìre seo, ged a tha fheadhainn sa Lochlannais gu math pailt. Tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh. A thuilleadh air sin, tha àite eile faisg air Sandhead air a bheil Gennoch, neo gainmheach sa Gàidhlig.

## Eachdraidh

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd na h-Eaglaise Steafain a bhuineas Sandhead, a ghabhas a-steach Eaglais Steafain agus Àrd Bhaile. Tha 1,060 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla na h-Eaglaise, ann an Sandhead. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.7 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1065mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Sandhead. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S ann gu math stoirmeil 's a tha e agus bidh gailleannan ann fad na bliadhna. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Sandhead. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 56mm eadar an Cèitean (dìreach 62mm) agus an t-Samhain (119mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
*407 *An t-Sròn Reamhar – Eaglais Steafain – [[An Druim Mòr]]*.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Alba

Roinn-seòrsa:Bailtean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba

Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh

Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Prometium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am **prometium** le samhla **Pr** agus àireamh atamach 61. 'S e lantanach glè rèidio-bheò gun iosatòp seasmhach a tha ann.

Rinneadh caractarachd ri 38 iosatòpaichean de phrometium. Tha prometium-147, le leth-bheatha 2.6234 bliadhna, as cudromaiche, agus prometium-145, le leth-bheatha 17.7 bliadhna, agus prometium-146, le leth-bheatha 5.53 bliadhna, as seasmhaiche.

## Eachdraidh

Ann an 1945 rinn Jacob A. Marinsky, Lawrence E. Glendenin and Charles D. Coryell ann an toraidhean sgoltaidh uranium. Dh'ainmich Grace Mary Coryell, bean Coryell, e air Prometeus ann am fionn-sgeul Greugach.

## Cleachdadh
Cleachdar prometium-147 ann am peantan solasach agus bataraidhean atamach. Tha fosfor ann am peant a tha a' sùigheadh gathachadh-&beta; às am prometium agus a' cruthachadh solas.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Samarium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **samarium** le samhla **Sm** agus àireamh atamach 62.

'S e meatailt cruaidh agus lantanach a tha ann. 

## Eachdraidh

Ann an 1879 lorg Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran samarium ann an samarskit agus dh'ainmich e e air am mèinnear seo.

## Cleachdadh
Cleachdar samarium ann am magnatan maireannach còmhla ri còbalt.

Cleachdar samarium dà-aidheodaid ann an co-chur fàs-bheartach agus 's stuth-catailis a tha ann samarium trioflaid (Sm(CF3SO3)3)).

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran

B' e ceimigear às an Fhraing a bha ann **Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran**, a chanadh **François Lecoq de Boisbaudran**.
## Beatha shaidheansail
Dh'ionnsaich e ceimigeachd aig an École polytechnique ann am Paris fo Charles Adolphe Wurtz is stèidhich e ann an 1859 deuchainn-lann rannsachaidh ann am Paris far a rannsaich e speactromachd. Dh'fhoillsich e ann an 1874 leabhar glè chudromach san eachdraidh speactromachd, *Spectres lumineux*. Lorg e gailium, samarium agus diospròsium le dòighean speactromachdail. An dèidh don taisgealadh argoin, mhol e gum bu fear buidhinn ùr nan eileamaidean, na gasan uasal. Ann an 1876 chaidh e na ridir an *Légion d'Honneur* Frangach agus ann an 1879 bhuannaich e am Bonn-Chuimhne Davy airson a thaisgealadh gailium.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Diospròsium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **diospròsium** le samhla **Dy** agus àireamh atamach 66.

'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann. 

## Eachdraidh

Ann an 1886 lorg Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran samarium ann an holmine, no "talamh X". Dh'ainmich e e air a' fhacal Greugach *δυσπρόσιτος*, "doirbh fhaighinn".

## Cleachdadh
Cleachdar diospròsium ann am magnatan maireannach agus ann an slatan-stiùridh airson readhactaran niùclasach.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Patrick Modiano

'S e sgrìobhadair às an Fhraing a tha ann am **Patrick Modiano**.

Rugadh e ann am Boulogne-Billancourt, faisg air Paras ach dh'imrich a theaghlach gu minig nuair a bha e òg. Nuair a bha e na sgoilear aig an Lycée Henri IV ann am Paras thug Raymond Queneau leasanan ann an cruinneadaireachd dha.

## Cùrsa-obrach
Bhrosnaich Queneau Modiano agus chuir e Modiano is cearcaill litreachail an aithne a chèile. Dh'fhoillsich e a' chiad nobhail aige, *Place de l'Étoile* (Ceàrnag na Rèile), ann an 1968.
Tha an nobhailean aige a' dèiligeadh ris am foir-ghlacadh Nàsach Paras san Dàrna Cogadh.

## Duaisean

Bhuannaich e agus am Prix Goncourt airson a nobhail *Rue des boutiques obscures* (Sràid nam bùthan dorcha) ann an 1978. 
Ann an 2014 bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Eòrpium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **eòrpium** le samhla **Eu** agus àireamh atamach 63.

'S e meatailt cho chruaidh ri luaidhe agus lantanach a tha ann. Mar na lantanaich eile, tha an aidheon +3 as cudromaiche ann an a cheimigeachd aige, ach tha an aidheon +2 cuideachd cudromach.

## Eachdraidh

Bha Eugène-Anatole Demarçay an amharas gun robh samplaichean samarium truaillte le eileamaid eile agus ann an 1901 lorg e eileamaid ùr is dh'ainmich e e air Eòrpa. 

## Cleachdadh
Cleachdar eòrpium ogsaid ann am fosfaran airson telebhiseanan agus leusairean.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Soirbidh

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile Gheàrr Lios, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Soirbidh** neo **Sorbaidh** (Beurla/Beurla Ghallta: *Sorbie*). Tha e suidhichte aig 23m os cionn ìre na mara, air Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Whithorn agus Cille Chainneir. Tha e 300km air falbh bho Obar Dheathain, 120km bho Ghlaschu, 61km bho Dhùn Phrìs agus 151km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Soirbidh. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. 

## Eachdraidh
Ràinig an Rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Shoirbidh a bhuineas Soirbidh, a ghabhas a-steach an sgìre mu timcheall a' bhaile. Tha dìreach 257 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 12 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.5 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1079mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Soirbidh. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Soirbidh. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 60mm eadar an Giblean (dìreach 61mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (121mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: 
*415 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - Whithorn - [[An t-Sròn Reamhar]]*.
*416 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - Machair*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Hoilmium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **hoilmium** le samhla **Ho** agus àireamh atamach 67.

'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann. Tha am mòmaid mhagnaiteach as ìre aig hoilmium.

## Eachdraidh

Ann an 1878 lorg Marc Delafontaine agus Jacques-Louis Soret ogsaid ùr agus buidhe ann an gadolinit is dh'ainmich iad eileamaid X.
Ann an 1879 dh'ainmich Per Teodor Cleve eileamaid X air *Holmia*, ainm laideannach do Stockholm.
## Cleachdadh
Cleachdar hoilmium ann am pòlaichean magnait as làidire agus ann an leusairean.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Gadolinium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **gadolinium** le samhla **Gd** agus àireamh atamach 64.

'S e meatailt bof agus lantanach a tha ann. Mar na lantanaich eile, tha an aidheon +3 as cudromaiche ann an a cheimigeachd aige.

## Eachdraidh

Ann an 1880 lorg Jean Charles Galissard de Marignac, ceimigear às an Eilbheis, loidhnean ùr ann an speactram samarskit agus dh'ainmich e an ogsaid ùr Y&alpha;. Dhearbhaich William Crookes gum bu eileamaid ùr a bha ann an Y&alpha; agus 
dh'ainmich Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran e "gadolinium" air a' cheimigear Fionnlannach Johan Gadolin.

Ann an 1930 rinn Félix Trombe gadolinium fìor-ghlan.

## Cleachdadh
Cleachdar gadolinium ann an niùtron-sgiathan ann an readhactaran niùclasach agus mar stuth iomsgaraidh ann an MRI.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Terbium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **terbium** le samhla **Tb** agus àireamh atamach 66.

'S e meatailt cho chruaidh ri luaidhe agus lantanach a tha ann. Mar na lantanaich eile, tha an aidheon +3 as cudromaiche ann an a cheimigeachd aige.

## Eachdraidh

Ann an 1843 lorg Carl Gustaf Mosander, ceimigear às an t-Suain, terbium còmhla ri erbium ann an ittria, clach à Ytterby san t-Suain.

## Cleachdadh
Cleachdar terbium ann an fosfaran ann an sgrìnichean agus tiùbaichean fluaraiseach.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Lutetium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **lutetium** le samhla **Lu** agus àireamh atamach 71.

'S e meatailt bog, glè thearc agus lantanach a tha ann. 

## Eachdraidh
Ann an 1878 lorg Jean Charles Galissard de Marignac ogsaid ùr ann an gadolinit agus dh'ainmich e e "itterbia" air Ytterby san t-Suain.
Ann an 1907 lorg Georges Urbain san Fhraing, Carl Auer von Welsbach san Ostair, agus Charles James sna Stàitean Aonaichte gun robh dà eileamaid anns an ogsaid seo.

Dh'ainmich Urbain iad neoiterbium agus lutecium (lutetium an-diugh), air an ainm Laidinneach airson Paris agus von Welsbach iad aldebaranium is cassiopeium air an reul agus air an reul-bhad.
Rogh an Coimisean Eadar-naiseanta air Tomadan Atamach na h-ainmean Urbain (seach iterbium an àite neoiterbium) agus thug iad prìomhachas dha.

## Cleachdadh
Cleachdar co-thàthaidhean lutetium ann an cnacadh catailiseach san gnìomhachas creag-ola.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Dùn Reichit

‘S e baile beag dùthchasail faisg air An t-Sròin Reamhair, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Dùn Reichit** (Beurla/Beurla Ghallta: *Dunragit*, Breatanais: Din Rheged). Tha e suidhichte aig 17m os cionn ìre na mara, faisg air [Bhàigh Luis, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Clachan Ghlinn Lus agus Caisteal nan Ceanndach. Tha e 307km air falbh bho Obar Dheathain, 117km bho Ghlaschu, 84km bho Dhùn Phris agus 160km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Dùn Reichit. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.

## Freumhan an Ainm
B' e rìoghachd uabhasach làidir a bh' ann Rheged fad iomadh linn an dèidh nan Ròmanach agus bha an cànan aca fhathast ann gu ruige an 12mh Linn agus tha an t-ainm ag iomradh ris an rìoghachd seo.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Seann Lus a bhuineas Dùn Reichit, a ghabhas a-steach Achadh na Meilge, Barblae agus Clachan Ghlinn Lus cuideachd. Tha dìreach 1,315 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 15 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: 
*416 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - [[Whithorn]] - An t-Sròn Reamhar*.
*430 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - [[Clachan Ghlinn Lus]] - An t-Sròn Reamhar*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Ward Hill (Raghnallsaigh a Deas)

'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an **Ward Hill**.

## Suidheachadh
'S e Ward Hill a ' bheinn as àirde anns an eilean Raghnallsaigh a Deas. Tha e suidhichte ann am meadhan an eilein. Tha e 119m (390 troigh) de dh'àirde.  Tha rathaid ann a leanas chun an stèisean rèidio a tha faisg air mullach na beinne. Air a' mhullach chithear leac thriantanachd a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e HuMP a th' ann.

Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Ward Hill  san 21 an Dùbhlachd 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*".

Tha an t-ainm "Ward Hill" a' tighinn bhon fhacal Lochlannais "varði" a tha a' ciallachadh tùr-rabhaidh. Nochdaidh e an-diugh mar "-ward" neo "-wart" ann an ainmean-àite Arcaibh. Gu eachdraidheil bha e cumanta airson a' bheinn as àirde anns an eilean air sgàth 's gum b' e sin an t-àite a b' fheàrr gus teine-rabhaidh a lasadh. 

## Iomraidhean


## Dealbhan

Ward Hill - geograph.org.uk - 14754.jpg| Stèisean rèidio air an t-slighe gu mullach na beinne.


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Roinn-seòrsa:HuMP
Grianan

'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an **Grianan**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an meadhan an eilean Bharraigh. Tha Grianan 295m (968 troigh) de dh'àirde. A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 8 an t-Ògmhios 2009. Tha an àirde rinneach de 131m a' sgaradh Grianan bho na beanntan eile agus 's e Sheabhal a mhàthair-mhullaich. 'S e HuMP a th' ann.

Air mullach na beinne chithear càrn beag a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Bhon an seo gheibhear deagh shealladh air Sheabhal agus Thartabhal. Tha Grianan na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Grianan-Geograph-3982157-by-Douglas-Law-.jpg| Mullach na beinne 


## Faic cuideachd
* Liosta nam beann ann am Barraigh

## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh
Roinn-seòrsa:HuMP
Ameireagium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **ameireagium** le samhla **Am** agus àireamh atamach 95. 'S e actanach agus meatailt rèidio-bheò is bog a tha ann.
Tha an aidheon +3 cudromach ann an eadar-sgoileaidhean ach 's ameireagium dà-ogsaid, far a bheil ameireagium a tha ann an cor ogsaideachadh (IV), a tha anns an cruth as cumanta ameireagium.

Rinneadh caractarachd ri 19 iosatòpaichean ameireagium. Tha 243Am, le leth-bheatha 7370 bliadhna, agus 241Am, le leth-bheatha 432.2 bliadhna, as seasmhaiche.

## Eachdraidh

Ann an 1944 rinneadh an toiseach ameireagium aig Glenn Theodore Seaborg, Leon O. Morgan, Ralph A. James, agus Albert Ghiorso.
Chleachd iad an greasadair-mhìrean 60 òirleach  aig Oilthigh Chalafòrnia, Berkeley.
Dh'ainmicheadh iad air Ameireaga, co-shìnte ri eòrpium anns an t-sreath nan lantanach.

## Cleachdadh
Cleachdar ameireagium-241 ann an innealan-raibhe toite agus cuideachd eileamaidean nas truime a dhèanamh, mar eisimpleir ununpentium.

Roinn-seòrsa:Actanach
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Tuilium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **tuilium** le samhla **Tm** agus àireamh atamach 69.

'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann. 

## Eachdraidh

Ann an 1879 lorg Per Teodor Cleve tuilium ogsaid còmhla ri hoilmium ogsaid ann an sampla erbia. Dh'ainmich e air an ainm Greugais *Θούλη* airson eilean miotasach, tuathach. Tha an aon facal-freumhachd aig Innis Tile.

## Cleachdadh
Cleachdar tuilium ann an leusairean agus os-ghiùlanairean.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Erbium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **erbium** le samhla **Er** agus àireamh atamach 68.

'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann. 

## Eachdraidh

Ann an 1842 lorg Carl Gustaf Mosander erbium còmhla ri terbium ann an ittria, clach à Ytterby san t-Suain.

## Cleachdadh
Cleachdar erbium ann an leusairean, gu h-àraid ann am fiaclaireachd agus airson radharc-eòlas snàithlich.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Sheabhal

'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an **Sheabhal** neo **Heaval**. 'S e Sheabhal a' bheinn as àirde ann am Barraigh.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an deas an eilean Bharraigh. Tha Bàgh a' Chaisteil iar air a' bheinn agus tha an rathad A888 a' dol seachad air sa deas. 

Tha druim Sheabhal a' ruith bhon deas dhan tuath agus tha dà mhullach air. Tha Sheabhal fhèin, a' mullach as àirde,  384m (1260 troigh) de dh'àirde. A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 10 an t-Samhain 2012. Air mullach na beinne tha an roc a tha mu 3m san iar-thuath an lic thriantanachd a' sealltainn a' phuing as àirde. 'S e Marilyn a th' ann.

Tha an dàrna mhullach suidhichte air an tuath, tha Sheabhal North Top 360m (1181 troigh) de dh'àirde. A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 20 am Faoilleach 2012. Tha an àirde rinneach de 38m a' sgaradh Sheabhal North Top bho Sheabhal, a tha na màthair-mhullaich. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.   Tha Sheabhal North Top na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.

Chithear ìomhaigh-chloiche Moire Maighdeannan neo *Our Lady of the Sea* air leargaidh dheasail Sheabhail. Chaidh a thogail ann an 1954.

## Freumh an ainm
Tha an t-ainm Sheabhal a' gabhail a-steach an gnàth-eileamaid Lochlannais "*fjall*"  airson "beinn" aig deireadh an ainm.  Nochdaidh fjall  mar "bhal"  neo "val" anns na h-ainmean Gàidhlig, mar sin chithear dòigh-sgrìobhaidh mar Heabhal no Heaval cuideachd.
A rèir Borgström  nochd an t-ainm "Hèahabhal" cuideachd, tha esan den bheachd gur dòcha gu bheil an t-ainm seo ceangailte  gu "Hàfjall" a tha a' ciallachadh *High Hill* ann an seann Lochlannais.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Heaval-Geograph-4121567-by-John-Lucas.jpg|Fo mhullach na beinne
View south from Heaval.jpg|Sealladh bho mhullach na beinne air Bàgh a' Chaisteil
Across Bagh Chornaig to Sheabhal - geograph.org.uk - 1377771.jpg|Sealladh air Sheabhal North Top
Sheabhal North Top-Geograph-3982370-by-Douglas-Law-.jpg|Sheabhal North Top; mullach na beinne
Madonna and child, Heaval, Barra - geograph.org.uk - 852061.jpg|Ìomhaigh-chloiche Moire Maighdeannan 


## Faic cuideachd
* Liosta nam beann ann am Barraigh

## Ceanglaichean a-mach

*Heaval, Gazeteer for Scotland (Beurla)
*Dealbhan aig geograph.org
*Mapa Sheabhal North Top: 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh
Roinn-seòrsa:Marilyn
Whauphill

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Soirbidh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Whauphill**. Tha e suidhichte aig 55m os cionn ìre na mara, air Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Cille Chainneir agus Am Magh Crom. Tha e 299km air falbh bho Obar Dheathain, 117km bho Ghlaschu, 63km bho Dhùn Phrìs agus 151km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Whauphill. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bun-sgoil ann an Cill chainneir agus dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *Quhaip* (crotach) agus *hill* (cnoc) anns a' Bheurla a th' ann ainm a' bhaile.  Bheireadh sin Cnoc a' Chrotaich dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha àitean eile le eileamaidean coltach ri seo gu matha àbhaisteach sa sgìre, rud a bheir cuideam dhan teòiridh seo. Ged nach robh e cho làidir, bha Beurla ann o chionn fhada, mus do chuir a' Ghàidhlig ruaig oirre.

## Eachdraidh
Ràinig an Rèile dhan bhaile ann an 1875, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Bhuirgh Rìoghail Bhaile na h-Ùige a bhuineas Whauphill, a ghabhas a-steach Barrachan, Baile na h-Ùige, Blaidneach agus Cille Chainneir. Tha 2,200 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 15 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla na Comhairle, ann am Baile na h-Ùige. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.4 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1103mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Whauphill. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Whauphill. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 61mm eadar an Giblean (dìreach 63mm) agus an Dàmhair (124mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: 
*415 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - Taigh Mhàrtainn - [[An t-Sròn Reamhar]]*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Curium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **curium** le samhla **Cm** agus àireamh atamach 96. 'S e actanach agus meatailt rèidio-bheò cruaidh agus dlùth a tha ann. Tha an aidheon +3 as cudromaiche sa' cheimigeachd curium.

Rinneadh caractarachd ri 21 iosatòpaichean curium. Tha 247Cm, le leth-bheatha 15.6 millean bliadhna, an iosatòp as seasmhaiche.

## Eachdraidh
Ann an 1944 rinneadh an toiseach curium-242 aig Glenn Theodore Seaborg, Ralph A. James, agus Albert Ghiorso.
Chleachd iad an greasadair-mhìrean 60 òirleach aig Oilthigh Chalafòrnia, Berkeley.
Dh'ainmicheadh iad e air Marie Curie, co-shìnte ri gadolinium air Johan Gadolin anns an t-sreath nan lantanach.

## Cleachdadh
Cleachdar curium-244 mar bun-mìrean-alpha airson speactromachd ann an sgrùdairean-fànais.

Roinn-seòrsa:Actanach
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Bercelium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am **bercelium** le samhla **Bk** agus àireamh atamach 97. 'S e actanach agus meatailt rèidio-bheò cruaidh agus dlùth a tha ann. Tha an aidheon +3 as cudromaiche sa' cheimigeachd bercelium.

Rinneadh caractarachd ri 20 iosatòpaichean de bhercelium. Tha 247Bk, le leth-bheatha 1380 bliadhna, an iosatòp as seasmhaiche.

## Eachdraidh
Ann an 1949 rinneadh an toiseach bercelium aig Glenn Theodore Seaborg, Albert Ghiorso, agus Stanley G. Thompson.
Chleachd iad an greasadair-mhìrean 60 òirleach aig Oilthigh Chalafòrnia, Berkeley.
Dh'ainmicheadh iad e air Berkeley, co-shìnte ri terbium air Ytterby anns an t-sreath nan lantanach.

## Cleachdadh
Chan eil cleachaidhean dèantanach airson bercelium ach cleachdar e mar targaid ataman nas troimhe, mar calafòrnium agus lawrencium a dhèanamh.

Roinn-seòrsa:Actanach
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Per Teodor Cleve

B' e creag-eòlaiche, ceimigear, mèinn-eòlaiche is bith-eòlaiche às an t-Suain a bha ann am **Per Teodor Cleve**. Rugadh e ann an Stockholm agus dh'ionnsaich e aig Gymnasium Stockholm. Chaidh e na ollamh ceimigeachd aig an Oilthigh Uppsala, far an robh e na oileanach, ann an 1874. Mhol e ann an 1874 gum b' e dà eileamaid a bha ann an didymit agus dhearbhaich Carl Auer von Welsbach seo ann an 1885 nuair a lorg e prasodimium agus neodimium. Ann an 1879 lorg Cleve tuilium agus dh'ainmich e hoilmium. Mus do lorg Cleve is Nils Abraham Langlet helium ann an clach uranium ann an 1895, chan fhacas helium ach ann an reultan.

Bha ùidh mhòr cuideachd aige ann am plancton agus dà-ataman is ghabh e pàirt sa' chuairt Shuaineach rannsachaidh a Spitsbergen ann an 1898. B' e a' chiad neach-saidheans a thug taic do na teòiridhean Darwin a bha ann an Cleve.

Bhuannaich e am Bonn-cuimhne Davy ann an 1894. Dh'ainmicheadh am mèinnear cleveit a rèir Cleve gus urram a thoirt dha. Bhuannaich ogha Ulf von Euler an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1970.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Beinn nan Càrnan

'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am **Beinn nan Càrnan**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an deas an eilean Bharraigh. Tha Beinn nan Càrnan na laighe eadar Bàgh a' Chaisteil (san iar) agus Brèibhig (san ear). Tuath air a' bheinn tha an rathad A888 a' dol seachad ach 
chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.

Tha Beinn nan Càrnan 163m (535 troigh) de dh'àirde. A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 14 an t-Iuchar 2013. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ri fhaicinn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.  Tha an àirde rinneach de 64m a' sgaradh Beinn nan Càrnan bho na beanntan eile. 'S e Sheabhal a mhàthair-mhullaich, tha e suidhichte tuath air Beinn nan Càrnan.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Brèibhig-Geograph-3135859-by-Alan-Reid.jpg|Seallach bho Bheinn nan Càrnan air Brèibhig.


## Faic cuideachd
* Liosta nam beann ann am Barraigh

## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh
Baile Ùr Ghlinn Lus

‘S e baile beag dùthchasail faisg air An t-Sròin Reamhair, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am **Baile Ùr Ghlinn Lus** (Beurla/Beurla Ghallta: *New Luce*). Tha e suidhichte aig 75m os cionn ìre na mara, aig comar nan Aibhnichean Uisge Luis agus Uisge Chrois Luis, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Clachan Ghlinn Lus agus Inbhir Gharbhain. Tha e 299km air falbh bho Obar Dheathain, 109km bho Ghlaschu, 81km bho Dhùn Phrìs agus 154km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Baile Ùr Ghlinn Lus. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus dreuchdan anns An t-Sròin Reamhair. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *lùib* anns a' Ghàidhlig fhèin a th' ann ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre, le abhainn lùbach a' sruthadh tron àite, a' toirt cuideam dhan teòiridh seo.

## Eachdraidh
## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Lus Ùir a bhuineas Baile Ùr Ghlinn Lus, a ghabhas a-steach sgìre na mòintich gu tuath. Tha dìreach 235 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha naoinear comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla Chuimhneachaidh ann am Baile Ùr Ghlinn Lus. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.2 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1206mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Baile Ùr Ghlinn Lus. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir shuas air a' mhòinteach air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Baile Ùr Ghlinn Lus. Cuirear an t-sneachd bho àm gu àm an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 66mm eadar an Cèitean (dìreach 66mm) agus an Dàmhair (132mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.5 °C.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: 
*410 *An t-Sròn Reamhar* - Baile Ùr Ghlinn Lus - Clachan Ghlinn Lus''.

## Iomraidhean



## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Calafòrnium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **calafòrnium** le samhla **Cf** agus àireamh atamach 98. 'S e actanach agus meatailt rèidio-bheò bog agus dlùth a tha ann. Tha an aidheon +3 as cudromaiche sa' cheimigeachd de chalafòrnium ach tha calafòrnium(IV) ogsaid ann cuideachd.

Rinneadh caractarachd ri 20 iosatòpaichean de chalafòrnium. Tha 251Cf, le leth-bheatha 898 bliadhna, 249Cf, le leth-bheatha 351 bliadhna, 250Cf, le leth-bheatha 13.08 bliadhna, agus 252Cf, le leth-bheatha 2.645 bliadhna, as seasmhaiche.

## Eachdraidh
Ann an 1950 rinneadh an toiseach calafòrnium aig Glenn Theodore Seaborg, Albert Ghiorso, Kenneth Street, Jr. agus Stanley G. Thompson.
Chleachd iad an greasadair-mhìrean 60 òirleach aig Oilthigh Chalafòrnia, Berkeley agus bhuail iad niùclasan de churium-242 le niùclasan de helium is rinn iad calafòrnium-245. Cha do rinn iad ach 5000 ataman ann an deuchainn seo.
Dh'ainmicheadh iad e air Calafòrnia, ach chan eil seo co-shìnte ri diospròsium anns an t-sreath nan lantanach mar actanaich eile.

## Cleachdadh
Cleachdar calafòrnium mar bhun-niùtroin airson rèidiografaidh agus leigheasadh aillse.

Roinn-seòrsa:Actanach
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Barrachan

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am **Barrachan**. Tha e suidhichte aig 82m os cionn ìre na mara, air Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Am Magh Crom agus Whauphill. Tha e 301km air falbh bho Obar Dheathain, 118km bho Ghlaschu, 67km bho Dhùn Phrìs agus 153km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Barrachan. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol bhun-sgoil ann an Cill Chainneir agus  dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *bàrr* anns a' Ghàidhlig fhèin a th' ann ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo.

## Eachdraidh
Chaidh Barrachan a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1612 mar *Barqurochane*.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille na Tràghad a bhuineas Barrachan, a ghabhas a-steach Am Magh Crom, Cill na Tràghad, An Eilreig agus Am Monadh Rèidh cuideachd. Tha 885 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 18 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla MhicShuail ann an Cill na Tràghad. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile neo bus ann idir.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Carson City, Nevada

Tha **Carson City** na phrìomh-bhaile ann an Nevada sna Stàitean Aonaichte. Bha 62,580 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 1,463m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1858.

## Daoine Ainmeil
* Dat So La Lee, figheadair bhasgaidean, dealbhaiche, (c. 1845-1925)
* Maurice McLoughlin, cluicheadair teanas Aimeireaganach  (1890-1957)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*www.carson.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Nevada
Las Vegas, Nevada

'S e **Las Vegas** am baile as motha a tha ann an Nevada. Bha 583,756 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 2,001m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1905.

## Daoine Ainmeil
* Matthew Gray Gubler, actair, (1980)
* Andre Agassi, cluicheadair teanas Aimeireaganach  (1970)

## Bailtean Co-cheangailte
* An San, Coirèa a Deas
* Angeles, Na Filipìonan
* Huludao, An t-Sìn
* Phuket, Dùthaich nan Tàidh
* Åre, An t-Suain
* Palermo, An Eadailt

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* www.lasvegasnevada.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Nevada
Henderson, Nevada

'S e **Henderson** an dàrna baile as motha a tha ann an Nevada sna Stàitean Aonaichte. Bha 270,811 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2013. Tha e suidhichte aig 538m os cionn ìre na mara.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* www.cityofhenderson.com

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Nevada
Sluaghan Mheadhan-talmhainn

Liosta de chreutairean, cinnidhean, sluaghan, nàiseanan agus dreamannan Mheadhan-talmhainn sna uirsgeulan aig J.R.R. Tolkien.

*Bho nach deach Gàidhlig a chur air creutairean Tolkien a-riamh, tha an liosta seo air fhàgail ann an òrdagh na h-aibidil mar a tha i san tionndadh Bheurla den duilleag seo. Mar sin, gheibhear lorg air na caractaran fa leth gu rèidh.*

## A
Adan - Luchd-déidh-bhreith - Dèidh-theachdaichean - Ainur - Aratar - Atanatári - Atani - Aulendur - Avari

## B
Na Baggins- Balchoth - Balrogs - Taibhsean nan Càrn - Bëorians - Beornings - Númenóreanaich Dhubha - Marcaichean Dubha - Geasadairean Gorma - an teaghlach Boffin - an teaghlach Bolger - Boldogs - Brandybucks

## C
Calaquendi - Cinn-fheadhna Dhúnedain - Clann Húrin - Clann Ilúvatar - Spùinneadairean-mara Umbar - Comhairle Elrond - Comhairle nan Saoidhean

## D
Tìr Dhorcha - Nigheanan Finwë - Marbh-fhir Dunharrow - Dràgonan - Drúedain - Drûg - Draoidhean - Dúnedain - Dunlendings - Muinntir Dhurin - Troichean

## E
Iolairean - Iolairean Mhanwë - Easterlings - Edain - Edhel - Eldar - Elendili - Eilfean - Eantan - Éothéod - Fògarraich

## F
Falathrim - Fallohides - Falmari - Athraichean nan Troichean - Fëanturi - Fèistean an Númenor - Liosta de bhana-hobatan - Luchd nam feusag teinnteach - Forodwaith

## G
Sticean - Fuamhairean - Damhain-allaidh àibheiseach

## H
Hadorians - Haladin - Leth-eilf - Haradrim - Harfoots - Àrd-mhàileachain - Hpbatan - Eich - Taigh Anárion - Taigh Bhëor - Taigh Elendil - Taigh Finwë - Taigh Hador - Taigh Haleth - Taigh Húrin - Taigh Isildur - Taigh Mharach - Huorn

## I
Ilkorin - Istari - Ithryn Luin

## K
Khazâd - Fir an Rìgh - Rìghrean Arnor - Rìghrean Arthedain - Rìghrean Ghondor - Rìghrean Rohan - Rìghrean Númenor

## L
Laiquendi - Lambengolmor - Caidreachas Deireannach Eilfean is Mhic an duine - Eilfean Sorcha - Lindar - Triathan Andúnië - Lossoth

## M
Maiar - Marachians - Daoine - Fir a' Chamhanaich - Moriquendi

## N
Nandor - Nazgûl - Nibin-Noeg - Noegyth Nibin - Noldoli - Noldor - Fir a tuath - Númenóreans

## O
Olog-hai - Oilleabhaintean - Orcan

## P
Fo-throichean - Peredhil - Prionnsachan Dol Amroth - An teaghlach Proudfoot

## Q
Quendi

## R
Ceatharnaich Ithilien - Ceatharnaich a tuath - Tannasg na Fàinne - Rohirrim - Brùidean

## S
Eilfean Silvan - Sindar - Fir-shneachda Forochel - Solisimpi - Mic Fëanor - Deasaich - Stiùbhardan Ghondor - Stoors - Sgaradh nan Eilfean

## T
Teleri - Tànaistean na Siorrachd - Trì taighean nam Fear - an teaghlach Took - Trobhaichean

## U
Úmanyar - Aonadh Mhaedhros - Uruk-hai - Urulóki

## V
Valar - Valaraukar - Bhampair - Vanyar - Variags

## W
Wainriders - Wargs - Madaidhean-sìthe - A' Chomhairle Bhàn - Buidsich - Woses

Roinn-seòrsa:Tighearna nam Fàinneachan
Roinn-seòrsa:Liostaichean
Einsteinium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **einsteinium** le samhla **Es** agus àireamh atamach 99. 'S e actanach agus meatailt rèidio-bheò bog agus dlùth a tha ann. Tha an aidheon +3 as cudromaiche sa' cheimigeachd de einsteinium ach tha an cor ogsaideachaidh II ann cuideachd.

Rinneadh caractarachd ri 19 iosatòpaichean de einsteinium. Tha 252Es, le leth-bheatha 471.7 laithean, as seasmhaiche.
## Eachdraidh
Ann an 1952 lorg an sgioba Albert Ghiorso dà eileamaid ùr, einsteinium agus fermium, ann an sileadh niùclasach bho a' chiad dheuchainn boma haidridein.
Chruinnicheadh an sileadh seo le pàipear-sìolaidh air itealain a bha ag itealaich tron neul spreadaidh.
B' e einsteinium-253 le leth-bheatha 20.5 laithean a bha ann.
Dh'ainmicheadh iad e air Albert Einstein.

## Cleachdadh

Tha einsteinium fuadain agus glè thearc, mar sin chan eil cleachdaidhean ann air a shon.

Roinn-seòrsa:Actanach
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Anna Latharna NicGillÌosa

’S e seinneadair Gàidhlig, sgrìobhadair, agus neach-brosnachaidh na Gàidhlig a tha anns an **Dr Anna Latharna NicGillÌosa** no NicIllIosa (Beurla: *Anne Lorne Gillies*) (21 Dàmhair 1944, Sruighlea).

Chaidh a togail ann an Earra-Ghàidheal. Bha i ʼna sgoilear ann an Àrd-sgoil an Òbain, dh'ionnsaich i Ceiltis agus Beurla ann an Oilthigh Dhùn Eideann agus fhuair i dotaireachd ann am foghlam Gàidhlig bho Oilthigh Ghlaschu.

## Seinn agus Ceòl
Ann an 1962, beagan às dèidh dhi àrd-sgoil a chrìochnachadh, choisinn i Bonn Òr a' Chomuinn aig a' Mhòd Nàiseanta an Òban.

### Òrain
* Crò Chinn Tàile. Clàradh bhon Mhòd ann an Dùn Èideann, 1960
* A Ghràidh an Tig Thu?. Clàradh bhon Mhòd ann an Dùn Èideann, 1960
* Òran Choire a' Cheathaich le Donnchadh Bàn. Clàradh bho 1961
* Mo Rùn Geal Òg. Clàradh bhon Mhòd anns an Òban, 1962, am bliadhna a choisinn NicIllÌosa am Bonn Òr

## Sgrìobhaidhean
### Foillseachaidhean Gàidhlig
* *An Tàcharan*, nobhail do chloinn 
* *Nighean chiallach mar thu fhéin* (Acair, Steòrnabhagh, 1993), nobhail do chloinn 

### Foillseachaidhean sa Bheurla
* *Songs of Gaelic Scotland*

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-09-04: Anna Latharna NicIllÌosa aig 70

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
NicGillÌosa, Anna Latharna
Loch Baghasdail

’S e **Loch Baghasdail** (Beurla: *Lochboisdale*) am baile as motha ann an Uibhist a Deas.  Agus is e seo cuideachd ainm an loch mara air a bheil am baile sin.

## Ceanglaichean a-mach

* BBC Naidheachdan 2015-09-08: Caladh Loch Baghasdail fosgailte *(aithris bhideo 2:02)*
* BBC Naidheachdan 2016-03-10: Dragh mu aiseag stuic Uibhist
* BBC Naidheachdan 2016-03-25: Malaig - Loch Baghasdail a’ tòiseachadh
* BBC Naidheachdan 2016-06-29: Figearan aiseag Loch Baghsdail an àirde *(aithris bhideo 2:50)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Uibhist a Deas
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Beinn Tangabhal

'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann am **Beinn Tangabhal** (Beurla: *Ben Tangaval*).

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an deas an eilean Bharraigh mu 2,5km (1,5 mìle) iar air Bàgh a' Chaisteil. San ear tha an rathad A888 a' dol seachad air a' bheinn, ach chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne. Deas air Beinn Tangabhal tha rathad beag ann a tha a' ceangail Bàgh a' Chaisteil le Bhatarsaigh.

Tha Beinn Tangabhal 332m (1089 troigh) de dh'àirde A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 10 an t-Samhain 2012. Air mullach na beinne chithear leac thriantanachd a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha an àirde rinneach de 308m a' sgaradh Beinn Tangabhal bho na beanntan eile. 'S e Marilyn is HuMP a th' ann. Gu ìre mhòir chaidh a' bheinn a chruthachadh à gneiss.

## Freumh an ainm
Tha an t-ainm Tangabhal a' gabhail a-steach an gnàth-eileamaid Lochlannais "*fjall*"  airson "beinn" aig deireadh an ainm. Nochdaidh fjall mar "bhal"  neo "val" anns na h-ainmean Gàidhlig.
A rèir Borgström thàinig ainm na beinne bhon ainm Lochlannach "Tangafiall" (Beurla: *Headland Hill*) far a bheil "tangi" a' ciallachadh rubha, ainm freagarrach airson suidheachadh na beinne. Tha e inntinneach gu bheil am facal  "Beinn" aig toiseach an ainm "Beinn Tangabhal" agus am facal "bhal" a' nochdadh a-rithist mar phàirt den eileamaid shònrachaidh.  Tha sin a' sealltainn mar a dh'atharraich ainm na beinne tro na linntean le muinntir Bharraigh nach robh a' tuigsinn Lochlannais tuilleadh.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Beinn Tangabhal-Geograph-3982804-by-Douglas-Law-.jpg|Mullach na beinne 
Summit of Beinn Tangabhal - geograph.org.uk - 327422.jpg|Sealladh bho mhullach na beinne
Thrift in the Lay-By - geograph.org.uk - 1367940.jpg|Sealladh air Beinn Tangabhal agus an A 888 bhon taobh tuath. 


## Faic cuideachd
* Liosta nam beann ann am Barraigh

## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org
*Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Barraigh
Roinn-seòrsa:Marilyn
Roinn-seòrsa:HuMP
Càrnan

'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an **Càrnan**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an taobh an iar an eilean Mhiùghalaigh. Tha e na laighe deas air Bàigh na h-Aoineig. Tha Càrnan 273m (896 troigh) de dh'àirde. A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde na beinne san 10 am Mart 2007. Tha an àirde rinneach de 273m a' sgaradh Càrnan bho na beanntan eile. 'S e Marilyn a th' ann.

Air mullach na beinne chithear leac thriantanachd a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde.  Tha Càrnan na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Dealbhan aig geograph.org

## Dealbhan

The grassy slopes of Càrnan on Mingulay - geograph.org.uk - 3534756.jpg|Leathad feurach Chàrnan
Western Cliffs of Mingulay - geograph.org.uk - 200357.jpg|Creagan an iar Mhiùghalaigh


Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann am Miùghalaigh‎
Roinn-seòrsa:Marilyn
Roinn-seòrsa:HuMP