open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Buntàta (lus)

'S e lus anns an teaghlach Solanaceae le cnap-shùilean so-ithe a tha ann am **buntàta** (*Solanum tuberosum*). Tha tomàtothan, piobar-milis agus aubergineachan anns an aon teaghlach, còmhla ri lusan na h-oidhche a tha do-ithe.

Chaidh am buntàta a challachadh airson a' chiad dhol-a-mach mu 8000 bliadhna air ais faisg air Loch Titicaca. Tha barrachd air 4,000 seòrsaichean de bhuntàta san latha an-diugh agus a' mhòr-chuid a' fàs anns na h-Andes àrda os cionn 3,500 m.

Ann an Alba tha an James Hutton Institute a' rannsachadh buntàta. Tha an Commonwealth Potato Collection aig an institiud seo. Chaidh an cruinneachadh a stèidhicheadh anns na 1930an ann an Cambridge an dèidh do nochdadh gun robh tar-chineal eadar am buntàta àbhaisteach agus *Solanum demissum* à Meagsago bacaideach ri galar a' bhuntàta. Dh'imrich an cruinneachadh gu Inbhir Ghobhraidh faisg air Dùn Dè anns na 1980an.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luibhean
Meacanaigs quantumach

'S e teòiridh ann am fiosaigs a tha a' toirt mìneachadh air na thachras air sgèile nan ataman agus nam moileciuilean a tha ann am **meacanaigs quantumach**.

## Eachdraidh

Rinn Thomas Young deuchainn ainmeil anns an 19mh linn anns an do shoillsich e dà sgoltadh ann an sgrìn agus choimhead e am pàtran de eadar-chur eadar na gathan air sgrìn air cùlaibh. Dhearbh an deuchainn seo gur e seòrsa de thonn a tha ann an solas. Bidh an aon rud a' tachairt ma bhios eileagtronan ann an àite solais, ged a tha eileagtronan gan giùlan iad fhèin mar mhìrean ann an co-theacsan eile. Ach ma bhios lorgaire air chùl fear de na sgoltaidhean, thèid am pàtran à sealladh.

Lorg Max Planck gun robh na co-aontaran a thug mìneachadh air teas ann an "cuirp dubha", cuirp nach thilgeas air ais solas sam bidh, ceàrr mura thàinig solas ann an gràinnean beaga, neo quantumaichean. Chleachd Albert Einstein an teòiridh seo airson am buaidh foto-dealanach a shoilleireachadh. Chaidh an cunbhal a mhìnicheas an dàimh eadar lùths agus tricead an solais ainmeachadh air Planck fhèin.

Leasaich Erwin Schrödinger agus Werner Heisenberg teòiridh quantumach agus chleachd Linus Pauling teòiridh quantumach airson structar nam moileciuilean a shoilleireachadh.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Carlton, Bhictòria

'S e sgìre ann am Melbourne, Astràilia a tha ann an **Carlton**. 'S e 16,055 àireamh-shluaigh a' sgìre.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Melbourne
British Airways

'S e companaidh phlèanaichean anns an Rìoghachd Aonaichte a tha ann am **British Airways**. Tha i stèidhichte ann am Port-adhair Lunnainn-Heathrow.

## Ceangal a-mach
Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
Còraichean daonna

'S e nòrmaichean aig a bheil amas air a h-uile duine a dhìon bho dhroch-dhìol a tha ann an **còraichean daonna**.

Mar eisimpleir, tha còir air saorsa a' chreidimh, air foghlam agus air deuchainn chothromach nan còraichean daonna. Tha iad bunaiteach agus am bitheantas tha iad do-dhealaichte.

## Ann an Alba

Tha an Rìoghachd Aonaichte na ball dhen Nàiseanan Aonaichte agus dh'fhoillsich na Naiseanan Aonaichte Foillseachadh air Còraichean Daonna ann an 1948 an dèidh dhan Dàrna Cogadh. Tha i cuideachd na ball Comhairle na h-Eòrpa agus Cùmhnant Eòrpach nan Còraichean Daonna an urra ris. Chaidh na còraichean seo ann an Lagh na h-Alba ann an 1998 nuair a chaidh Achd nan Còraichean Daonna achdachadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lagh
Annie Ernaux

'S e sgrìobhadair às an Fhraing a tha ann an **Annie Ernaux**. Rugadh i air 1 an t-Sultain 1940. Bhuannaich i an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 2022.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Frangach
Bronski Beat

B’ e còmhlan synth-pop Breatannach a bh’ ann am **Bronski Beat**. B' e Jimmy Somerville (seinneadair), Steve Bronski (meur-chlàran, drumaichean) agus Larry Steinbachek (meur-chlàran, drumaichean) buill a' chòmhlain.

## Clàran

* *The Age of Consent (1984)*
* *Truthdare Doubledare (1986)* 
* *Out & About (1987)*
* *Rainbow Nation (1995)*
* *The Age of Reason (2017)*

Roinn-seòrsa:Ceòl
Sìobhaltas nam Maya

B' e sìobhaltas a nochd ann an Guatamala agus Meagsago an ear timcheall air 2000–1000 RC agus a thuit aig na Spàinntich anns an 16mh a bha ann an **Sìobhaltas nam Maya**.

Chleachd iad reul-eòlas airson mìosachan a chruthachadh agus sgrìobh iad cinn-là le dealbh-sgrìobhadh. Tha ceithir cuairtean anns a' mhìosachan: an *Haab*, am bidh a' riochdachadh na bliadhna ghrianail le 365 làithean ann an 19 mìosan, an *Tzolk'in* le 260 làithean airson deas-ghnàthan, Cuairt a' Mhìosachan, anns an deach an *Haab* agus an *Tzolk'in* a chur ri chèile airson cuairt le 52 bliadhna, agus an Cunntas Fada anns a bheil 1,872,000 latha. Thòisich an Cunntas Fada a-rithist 21 an Dùbhlachd 2012.

## Ceannsachadh

Thàinig Francisco Hernández de Córdoba gu Yucatan ann an 1517 agus bhàsaich e an dèidh do shabaid an aghaidh nam Maya. Eadar na 1520an agus na 1540an cheasnaich Pedro de Alvarado mu dheas agus Francisco de Montejo mu thuath na Maya. Chaidh iad iompachadh gu Crìostachd o 1545. Loisg Diego de Landa a h-uile leabhar aig na Maya ann an 1562 ann an *auto-da-fé*. Sgrìobh na Maya àrd-tìreach *Popol Vuh* anns an aibidil Ròmanach agus na Maya ìosal-tìreach *Chilam Balam*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sìobhaltasan àrsaidh
Pròtain

'S e poilipeptid aig a bheil an cuideam moileciuileach nas motha na 10,000 Da a tha ann am **pròtain**.

'S e poilimear a tha ann aig a bheil mìltean de dh'aonadan a tha bunachadh air searbhagan amino ann an iom-obrachadh co-dhlùthachaidh a th' ann. Lorgar pròtainean air feadh na cuirp, agus falt, ìnean is fèithean dèanta orra. Tha beirmearan cuideachd nam pròtainean.

Nuair a bhios feum air pròtain anns a' chuirp, seo foillseachadh ghineachan anns a bheil dà ìre: tar-sgrìobhadh agus eadar-theangachadh. Ann an tar-sgrìobhadh bidh polymerase RNA a' dèanamh leth-bhreac de DNA mar RNA teachdaire (mRNA). Ann an eadar-theangachadh bidh an ribosome a' dèanamh sèine de pheptidean a-rèir an fhiosrachaidh anns an mRNA.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Dlùth-chruinneas

'S e treand ann an eaconomachd far a bheil barrachd malairt eadar-nàiseanta agus far a bheil companaidhean ag obrachadh ann an mòran dùthcha a tha ann an **dlùth-chruinneas**.

An dèidh dhan Dàrna Cogadh tha buidhnean ann mar an WTO agus an t-Aonadh Eòrpach a tha a' brosnachadh saorsa malairt eadar nàiseanan. Cuideachd tha mòran corporaidean ioma-nàiseanta agus thar-nàiseanta ann.

Tha conadail ann cuideachd, mar eisimpleir an Rìoghachd Aonaichte a dh'fhàg Margaid Singilte na h-Eòrpa agus an t-aonadh-chusbainnean aig toiseach 2021.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Lufthansa

'S e companaidh phlèanaichean às a' Ghearmailt a tha ann am **Lufthansa**. Tha i stèidhichte ann am Port-adhair München agus Port-adhair Frankfurt.

## Ceangal a-mach
Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
Qantas

'S e companaidh phlèanaichean Astràilianach a tha ann an **Qantas**. Tha i stèidhichte ann am Port-adhair Sydney, Port-adhair Melbourne, Port-adhair Brisbane, Port-adhair Adelaide, Port-adhair Perth agus Port-adhair Shingeapòr-Changi.

## Ceangal a-mach
Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Astràilia
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
Ceannairceachd

A-rèir Achd Ceannairceachd 2000 's e gnìomh no bagairt gnìomha de: fòirneart air neach, droch mhilleadh, cur beatha ann an cunnart, cur slàinte no sàbhailteachd na poblach ann an cunnart no eadraiginn ann an siostam dealanach a tha ann an **ceannairceachd**.

Ach o thùs chiallaich 'ceannairc' rudeigin mar 'aramach' no 'èirigh'. Agus tha brìgh an fhacail a' dol air ais do dh'Aramach na Frainge nuair a riaghailt na Jacobinich an Fhraing le fòirneart agus oillt. Riaghailt na Boilseabhaich agus na Nàsaich an stàitean ùra, a chaidh a chruthachadh ann an aramach, an t-Aonadh Sobhietach agus a' Ghearmailt Nàsach le oillt.

Dh'atharraich brìgh an fhacail anns an 20mh linn. Dh'fhàs i nas connspaidiche. Mhìnich riaghaltasan buidhnean a shabaid an aghaidh colonachd mar cheannaircich, agus cuideachd buidhnean a chleachd fòirneart agus oillt airson ideòlais. Mar eisimpleir connspaide, cha bhi an BBC a' cleachdadh an fhacail seo. 'S e "buidheann reubaltach", no dìreach "Hamas", a tha ann an Hamas.

## Faic cuideachd
* 9/11

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Eucoir
Teòirig shònraichte na dàimheachd

'S e teòirig a tha a' mìneachadh na thachras air astaran faisg air astar solais a tha ann an **teòirig shònraichte na dàimheachd**.

Tha astar solais ann am vacuum na chunbhalachan agus mar sin chan urrainn dhuinn astaran a chur ris anns an aon dòigh ri air astaran àbhaisteach.
Bidh ùineachan gan leudachadh cuideachd. Mas e ùine leudaichte ann an *t' *, ùine àbhaisteach ann an *t*, astar ann am *v* agus astair solais ann an *c*:

t' = \frac{t}{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}}

Bidh faidean gan lùghdachadh. Mas e faide lùghdaichte ann an *l' *, faide àbhaisteach ann an *l* agus *v* agus *c* mar a bha iad anns a' cho-aontar mu dhèireadh:

l' = l{\sqrt{1 - \frac{v^2}{c^2}}}


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Saidheans
David Jung

’S e **David Jung** (Pòlski: **Dawid Jung**) na bàrd, sgrìobhadair, agus neach-crithe litreachais à Phòlainn. Rugadh e ann am baile Kłecko ann an 1980. Tha e na phrìomh-bhàrd air a' phrionnsapal foillsichte na h-Alba "Zeszyty Poetyckie". Airson a shaoil litreachais agus eòlasach, chaidh mòran duaisean a bhuannachadh aige, leithid Duais Magellan, Duais "Gnìomh airson Cultar na Pòlainn", Meadail nan Ceud Bliadhna airson Neo-eisimeileachd air a Shàs, Duais Władysław Reymont, Duais nan Ealain Òga, Duais Litreachais is Eachdraidheachd Identitas, agus eile. Tha e na fhear-riaghlaidh-deasachaidh aig Comann Sgrìobhadairean na Pòlainn ann an Poznań.
Tha iomadh de luchd-leughaidh aige air innseadh sgriobtachan Albannach, agus tha e na fhiosraiche air iomadh sgeulachd mu coimhearsnachd Albannach a bha a' fuireach ann an Kłecko airson na Bliadhnaichean Ath-chluich. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Pòlach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Richmond, Bhictòria

'S e sgìre ann am Melbourne, Astràilia a tha ann an **Richmond**. 'S e 28,587 àireamh-shluaigh a' sgìre.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Melbourne
Oilthigh La Trobe

'S e fear de na h-oilthighean ann am Bhictòria, Astràilia a th' ann an **Oilthigh La Trobe** (Beurla: *La Trobe University*).

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:Melbourne
Helen Garner

'S e sgrìobhadair à Astràilia a tha ann an **Helen Garner**. Rugadh i ann an Geelong ann an 1942.

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Astràilianach
Roinn-seòrsa:Daoine à Astràilia
Eaglais Fhìor Ìosa

'S e an **Eaglais Fhìor Ìosa**, no 'sa Bheurla "**True Jesus Church**" , eaglais neo-eisimeileach a thoisich ann an Beijing an Sìona agus chaidh a stèidheachadh le Paul Wei an 1917. Tha mu 1.5 millean  neach ann an sluagh an eaglais tarsainn air mu cheathrad dùthaich air feadh an t-saoghal agus tha è air a smaoineachadh mar pàirt den Pentecostal Movement 'san creideamh Crìosdaidh a thoisich anns an 1900an. Tha an eaglais an aghaidh an ionnsachadh a-rèir an Trianaid agus ì a cumail ri smuaintean diadhaidh Aontas Caingiseach na àite.

## Tùsan


## Ceangailean a-mach
*Eaglais Fhìor Ìosa, Rìoghachd Aonaichte.
Àrachas

Tha **àrachas** na fhacal ann an lagh agus eaconamachd. Is e seo rudeigin a cheannaicheas daoine gus iad fhèin a dhìon bho bhith a’ call airgead. Bidh daoine a cheannaicheas àrachas a’ pàigheadh gach mìos. Mar mhalairt air seo, ma thachras rudeigin dona don neach no don rud a tha le àrachas, pàighidh a’ chompanaidh a reic an t-àrachas an t-airgead air ais. 

Is e actuaries na daoine a bhios a’ faighinn a-mach dè an ìre a bu chòir a’ phrìs a bhith, a’ ro-innse ghluasadan, a’ measadh buaidh cosgais phrògraman meidigeach, a’ dealbhadh agus a’ prìs thoraidhean ùra, a’ cuideachadh le bhith a’ dealbhadh mhodalan foirmle, agus a’ ro-innse buaidh atharrachadh cunnairt air teachd-a-steach. Bidh iad a’ cothromachadh na dh’ fhaodadh a bhith aig an neach-àrachais ri phàigheadh a-mach an aghaidh nan cothroman gum feum iad pàigheadh. Ma tha actuaries den bheachd gu bheil teansa mòr ann gum feum a’ chompanaidh pàigheadh a-mach, nì iad a’ phrìs nas àirde.

## Iomraidhean
Dachaigh airson Stòras na Gàidhlig

'S e ionad-tasgaidh air-loidhne aig Oilthigh Ghlaschu a tha a' trusadh teacsaichean, clàraichean agus goireasan airson Gàidhlig a tha ann an **Dachaigh airson Stòras na Gàidhlig** (DASG, Beurla: *Digital Archive of Scottish Gaelic*).

Tha trì meuran mòra ann:
* Corpas na Gàidhlig, le barrachd air 30 millean faclan. Tha an dàta ri fhaighinn tro CQPWeb.
* Faclan bhon t-Sluagh. Chaidh an obair-làraich seo a dhèanamh airson Faclair Eachdraidheil na Gàidhlig ann an Alba agus ann an Alba Nuadh bho na 60an gu na 80an.
* Cluas ri Claisneachd, tasglann fuaime nach eil ri fhaotainn aig an àm seo (2024).

## Faic cuideachd
* Tobar an Dualchais
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
2024

'S e bliadhna-leum anns a' mhìosachan Griogarach a tha ann an **2024**.

## Tachartasan
* Stoirm Isha
* Stoirm Jocelyn
* Stoirm Kathleen
* Bhris Humza Yousaf Cùmhnant Taigh Bhòid leis na h-Uainich, leig e a dhreuchd mar phrìomh-mhinistear na h-Alba agus mar cheannard an SNP suas agus chaidh Iain MacShuibhne na phrìomh-mhinistear
* 4 an t-Iuchar: Taghadh Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte 2024
* 5 an t-Iuchar: Chaidh Sir Keir Starmer na phrìomhaire na Rìoghachd Aonaichte

## Bàsan

* 5 am Faoilleach: Catrìona NicGumaraid, bàrd
* 23 an Giblean: Fergie Dòmhnallach, neach-ciùil
* 24 an Giblean: Nancy Dorian, cànanaiche
* an Cèitean: Norma NicLeòid, sgrìobhadair agus foillsichear

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:21mh linn
Rishi Sunak

'S e neach-poileataigs à Sasainn a tha ann an **Rishi Sunak** BP.

Rugadh e ann an Southampton ann an 1980. Bha e na sgoilear aig Colaiste Winchester agus dh'ionnsaich e poileataigs, feallsanachd agus eaconomachd aig Oilthigh Oxford agus an dèidh sin MBA aig Oilthigh Stanford far an do thachair e ri Akshata Murthy, nighean NR Narayana Murthy a stèidhich an companaidh mòr Infosys anns na h-Innseachan.

Chaidh a thagadh mar BhP airson Richmond ann an Siorrachd Eabhraig air a' chiad turas anns an taghadh coitcheann 2015. An dèidh sin dh'fhrithealaich e mar fho-rùnaire pàrlamaid airson taigheadais, choimhearsnachdan agus riaghaltas ionadail eadar 2018 agus 2019, mar Phrìomh-rùnaire an Ionmhais gu 2020 agus mar Sheansalair an Ionmhais eadar an Gearran 2020 agus an t-Iuchar 2022 nuair a leig e a dhreuchd suas air sgàth 's nach do thoirt e taic do Bhoris Johnson.
Lean e Liz Truss mar phrìomhaire gun taghadh san Dàmhair 2022.

Ghairm e taghadh coitcheann a thachair 4 an t-Iuchar 2024. Ged a bhuannaich e an seat aige a-rithist, chaill e an taghadh seo agus lean Sir Keir Starmer mar phrìomhaire e.

## Connspaid

Chruthaich Sunak an sgeama *Eat Out to Help Out* airson taic a thoirt do thaighean-bidhe agus do thaighean-seinnse ri linn a' phandemic.
Ged a lughdaich an sgeama sin reat na h-atmorachd a-rèir an ONS, mheudaich an sgeama àireamh nan cùisean COVID le eadar 8% agus 17% a-rèir eaconamaichean aig Oilthigh Warwick.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Roinn-seòrsa:Ceannardan nan Tòraidheach
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte
Daniel Levin Becker

'S e sgrìobhadair is eadar-theangair às na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Daniel Levin Becker** (Chicago, 1984).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach
Roinn-seòrsa:Eadar-theangairean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Taylor Swift

'S e seinneadair às na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Taylor Swift**. Rugadh i air 13 an Dùbhlachd 1989.

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Elena Whitham

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Elena Whitham** BPA.

Rugadh i ann an Alba agus ghluais a teaghlach gu Canada faisg air Toronto nuair a bha i 6 bliadhna a dh'aois agus gu Montreal nuair a bha i 9. Thill i gu Alba an dèidh do dh'oilthigh agus dh'obraich i mar neach-aithris agus airson carthannasan. Riochdaich i Srath Irbhinn air Comhairle Siorrachd Àir an Ear o 2015 is chaidh i na leas-cheannard na comhairle.

Chaidh a thaghadh airson Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn ann an 2021. Chaidh i na ministear airson sàbhailteachd na coimhearsnachd ann an 2022 agus na ministear airson drugaichean agus alcoil ann an 2023. Chaidh a' chiad seòmar teàrainte airson cleachdadh nan drugaichean anns an Rìoghachd Aonaichte a stèidheachadh anns an t-Sultain 2023 is an cùram air Whitham.

Leig i a dreuchd mar mhinistear suas anns a' Ghearrain 2024 agus i a' toirt iomradh air streasa iar-thròmach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Màiri NicAilein

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Màiri NicAilein** (Beurla: *Màiri McAllan*).

Mar Bhall Pàrlamaid na h-Alba tha i a' riochdachadh Dail Chluaidh agus tha i an-dràsta na rùnaire àrainneachd agus Net Zero. Leig Riaghaltas na h-Alba na targaidean CO2 seachad is i na rùnaire a' chaibineit.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* They Work For You: Màiri NicAilein (Beurla)

Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Chadstone, Bhictòria

'S e sgìre ann am Melbourne, Astràilia a tha ann an **Chadstone**. Ann an 2021 bha 9,552 daoine a' fuireach ann.

'S e ionad-bhùthan Chadstone an ionad-bhùthan as motha ann an leth dheas.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Melbourne
The Unguarded Hour

Tha ***The Unguarded Hour*** na fhilm dràma Ameireaganach 1936 air a stiùireadh le Sam Wood agus anns a bheil Loretta Young, Franchot Tone agus Roland Young . Ann an Sasainn, chan eil fios aig neach-casaid òg follaiseach ann an cùis-lagha murt gu bheil a bhean an sàs ann.

Tha e stèidhichte air dealbh-chluich Bernard Merivale ann an 1935 *The Unguarded Hour*, atharrachadh air obair Ungairis na bu tràithe le Ladislas Fodor .   Chaidh cuid de dh’ atharrachaidhean a dhèanamh air an dealbh-chluich gus an dràma àrdachadh, a’ gabhail a-steach a’ bhana-ghaisgeach a bhith na neach-fianais nach fhaicear an co-cheangal ris a’ chùis-lagha.  Bha Cedric Gibbons os cionn dealbhadh seata an fhilm, le taic bho Edwin B. Willis agus Eòsaph Wright . Dhealbhaich Dolly Tree na h-aodach.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-muigh

* The Unguarded Hour at the TCM Movie Database
* The Unguarded Hour at IMDb 
* The Unguarded Hour at AllMovie
* The Unguarded Hour at the American Film Institute Catalog
* 1952 ''Theatre Guild on the Air'' radio adaptation of original play at Internet Archive
Ailean nan Sop

B' e creachadair agus mac Lachlann Catanach MacIllEathainn a bha ann an **Ailean nan Sop**.

A rèir beul-aithris b' e ban-òglach màthair dha agus fhuair bean athair cnàmh à buidseach. Fhad 's a bha an cnàimh ann, fanadh an leanabh anns a' mhachlag. Bha amadan aig Lachlann, agus aona latha, nuair a bha a' bhan-òglach trom airson dà bhliadhna, thuirt an t-amadan gun robh e air a bhith ann an taigh na ban-òglach agus chunnaic e leanabh ann. Bha bean Lachlainn air bhoile agus thilg i an cnàimh anns an teine. Smaoinich i gun do thug a' bhuidseach car aiste. Chaidh an cnàmh à sealladh agus sgrios e an t-similear is rugadh Ailean le fiaclan mòra.

Fhuair e far-ainm air sgàth 's gun do chuir e sop ann an taighean agus loisg e iad. Nuair a bha e aosta dh'fhuirich e ann an Ì Chaluim Chille far an do bhàsaich e agus far an deach a thìodhlacadh.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Iain MacGriogair Caimbeul

B' e beul-aithrisiche agus ministear à Apainn a dh'fhuirich ann an Tiriodh a bha ann an **Iain MacGriogair Caimbeul** no **Iain Gregarach Caimbeul o Apuinn Mic Iain Stiubhart** (Beurla: *John Gregorson Campbell*).
Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an robh e na rùn-chleireach na Comann Oiseanach.

Tha e nas ainmeile airson dà leabhair, *Superstitions of the Highlands and Islands of Scotland* (1900) agus *Witchcraft and Second Sight in the Highlands and Islands* (1902) a stèidhich e air beul-aithris a thrus e anns na 1850an agus 1860an agus a chaidh fhoillseachadh an dèidh bàis. Rinn Ruaraidh MacThòmais deasachadh ùr a chaidh fhoillseachadh ann an 2008.

Bha e tinn airson a dheich bliadhna mu dheireadh agus dh'fhuirich e còmhla ri a phiuthar ann an Haoidhinis. Chaochail e ann an 1891.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Eanchainn

'S e ball-bodhaig a tha aig meadhan chuairt nan leithean a tha anns an **eanchainn**.

Ann an druim-altachain, 's e pàirt den prìomh-chuairt nan leithean a tha anns a' chlaigeann a tha anns an eanchainn. 'S e còrd an droma a tha anns a' phàirt eile. Ann an neo-dhruim-altachain, tha "eanchainn" air a' ghainglion meadhanach chuairt nan leithean.

## Slàinte
'S e seargadh-inntinne tinneas cumanta na h-eanchainne ann an daoine barrachd air 65 a dh'aois. Tha mòran buaidhean ann, leithid:
* call-chuimhne
* duilgheadasan le smaoin
* meallaidhean-cluaise
* meallaidhean-radhairc
* mì-shunnd faireachail.

Tha ceangal eadar geamaichean balla mar rugbaidh agus ball-coise agus droch shlàinte na h-eanchainne. Mar sin cha faod clann fo aois 12 am ball a bhualadh len ceann ann an trèanadh ball-coise ann an Alba.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Corp
Steve Wright

B' e craoladair Sasannach a bha ann an **Steve Wright** (26 an Lùnastal, 1954–12 an Gearran, 2024). 

Bha Wright ainmeil airson a bhith a’ craoladh air BBC Radio 1 bho 1980 gu 1995 agus air BBC Radio 2 bho 1996 gus an do chaochail e ann an 2024.

Bhàsaich e aig aois 69 ann an 2024.

## Leabhar-chlàr

* *Steve Wright's Book of the Amazing But True: Trivia for the Connoisseur*, Pocket Books (1995) ISBN 978-0671854829
* *Just Keep Talking: Story of the Chat Show*, Simon & Schuster (1997) ISBN 978-0684816999
* *Steve Wright's Book of Factoids*, HarperCollins Publishers (UK), (2005) ISBN 0-00-720660-7
* *Steve Wright's Further Factoids*, HarperCollins Publishers (UK), (2007) ISBN 978-0007255191

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Craoladairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Coritiba Foot Ball Club

Tha **Coritiba Foot Ball Club** na sgioba ball-coise Braisileach bho Curitiba. Stèidhicheadh an club ann an 1909. 'S e *Coxa* am far-ainm a th' air a' chlub.

‘S e Guto Ferreira am manaidsear aca an-dràsta.

## Cluicheadairean sgoinneil
*  Alex
*  Keirrison
*  Kléber Gladiador
*  Wilson
*  Jairo
*  Aladim
*  Reginaldo Nascimento

## Coidsichean cliùiteach
*  Felix Magno
*  Dirceu Krüger
*  Marcelo Oliveira
*  Paulo César Carpegiani
*  Paulo Bonamigo
*  Marquinhos Santos
*  Ney Franco
*  Gustavo Morínigo
*  Antônio Lopes
*  Ivo Wortmann

## Duaisean
* Série A (1): 1985
* Série B (2): 2007, 2010
* Campeonato Paranaense (39): 1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2017 e 2022

## Ceanglaichean a-muigh

* Link oifigeil 
* Official Facebook
* Official Instagram
* Official Twitter

Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise
Durrës

‘S e baile mòr agus port gu math cudromach ann an ceann a iar Albàinia a th’ ann **Durrës** (IPA: ˈdurəs). Chaidh Durrës a stèidheachadh le luchd-tuineachaidh Seann Ghreugach à Corinth agus Corcyra fon ainm Epidamnos timcheall air an 7mh linn RC ann an co-obrachadh leis an treubh Illyrian ionadail Taulantii. Cuideachd aithnichte mar Dyrrachium, leasaich Durrës gu ìre mhòr oir thàinig e gu bhith na phàirt riatanach de dh’ Ìmpireachd na Ròimhe agus an Ìmpireachd Byzantine a thàinig às a dhèidh. Tha Durrës suidhichte ri taobh na mara,  air oirthir A' Aidriatach, aig inbhir aibhnichean Erzen agus Ishëm. Tha Durrës 54km air falbh bho Tirana, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 175,110 daoine a’ fuireach ann am Durrës, an darna baile as motha na dùthcha.

## Bailtean Co-cheangailte

*  Bari, An Eadailt
*  Bitonto, An Eadailt
*  Istanbul, An Tuirc
*  Thessaloniki, A' Ghrèig

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Làrach-lìn Oifigeil a’ Bhail

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Albàinia
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Harry Melrose

B'e cluicheadair agus manaidsear ball-coise a bha ann an **Harry Melrose** (31 an Cèitean 1935 - An Gearran 2024).

Chluich Melrose do Rangers, Dùn Phàrlain, Obar Dheathain agus Berwick Rangers. Bha e na sgiobair air na Dons bho 1966 gu 1968. Bha e cuideachd na mhanaidsear air Berwick Rangers agus Dùn Phàrlain.

Bhàsaich Melrose an Gearran 2024, aig aois 88.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Na h-Ailpeannan

'S e sreath bheanntan a tha a' dol às an Fhraing tron Eadailt, Monaco, an Eilbheis, Liechtenstein, an Ostair, a' Ghearmailt gu Sloibhìnia a tha anns **na h-Ailpeannan**.

Seo na dùthchannan a tha ag obair còmhla ris an Aonadh Eòrpach airson na h-Ailpeannan a dhìon ann an Co-chruinneachadh nan Ailpeannan.

Tha 170 millean daoine a' fuireach faisg air na h-aibhnichean mòra a tha a' tarraing uisge às na h-Ailpeannan, mar eisimpleir an Danub, an Rèin, an Rhone agus a' Pho. Tha an Eilbheis cuideachd a' cleachdadh uisge nan Ailpeannan airson dealan-uisge. Tha Atharrachadh na gnàth-shìde a' maoidh tart agus tuiltean air feadh nan ionadan seo.

## Faic cuideachd
* Hamish MacAonghais (sreapadair)
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Beanntan
Seòras Dòmhnallach

B' e sgrìobhadair agus ministear à Alba a bha ann an **Seòrsa Dòmhnallach**.

Rugadh agus thogadh e ann an Hunndaidh, Siorrachd Obar Dheathain ann an teaghlach anns an robh mòran leabhraichean agus mòran sgeulachdan oiseanach. Dh'ionnsaich e saidheansan nàdarra aig Colaiste an Rìgh a tha a-nis na phàirt de dh'Oilthigh Obar Dheathain. Chaidh e na mhinistear co-thionalach ann an Arundel ann an Sussex ach tha e nas ainmeile airson na sgrìobh e, mar eisimpleir eadar-theangachaidhean bhon Ghearmailtis agus bhon Eadailtis agus a sgeulachdan airson cloinne. Chaochail e aig aois 80 ach bha buaidh mhòr aige air sgrìobhadairean mar Lewis Carroll, G. K. Chesterton, John Ruskin, Alfred Tennyson agus Mark Twain.

## Obraichean
Airson cloinne:
* *Dealings with Fairies* (1867)
* *At the Back of the North Wind* (1871)
* *The Princess and the Goblin* (1872)
* *The Gifts of the Child Christ* (1882)
* *The Princess and Curdie* (1883)
* *Works of Fancy and Imagination* (1871)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Am fiabhras-clèibhe

'S e ainteas nan còsagan-adhair anns na sgamhanan a tha anns **am fiabhras-clèibhe**.

Mar as àbhaist 's e galar-ghabhail baictearach as coireach don fhiabhras-clèibhe mar *Streptococcus pneumoniae* ach tha am fiabhras-clèibhe bìorasach agus fungail ann cuideachd ged is gann am fiabhras-clèibhe fungail ann am Breatainn.

Seo siomptoman àbhaisteach:
* casad
* duilgheadas analachaidh
* plosgadh cridhe bras-bhuilleach
* fiabhras
* fallas

Tha 8 o 1000 inbhich a' fulang leis an fhiabhras-clèibhe gach bliadhna agus e nas cumanta as t-fhoghar agus sa gheamhradh.

## Daoine ainmeil a chaochail leis an fhiabhras-clèibhe
* René Descartes
* William Henry Perkin
* William Adamson

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Tinneasan
Rìgh-shliochd nam Ming

B' e rìgh-shliochd a riaghailt an t-Sìn eadar 1368 agus 1644 a bha ann an **Rìgh-shliochd nam Ming**.

Chaidh an rìgh-shliochd stèidheachadh le Zhu Yuanzhang, coitcheannach air an robh Hongwu nuair a chaidh e na ìmpire. Bha e ainmeil airson nan ealan, gu h-àraidh pòrsalan, agus neart eaconomaigeach.

Thuit an rìgh-shliochd ann an 1644 an dèidh do galaran-sgaoilte, gort ann an 1632, locastan ann an 1635 agus deicheadan fuara a thòisich ann an 1637. Mhurt an t-ìmpire Chongzhen e fhèin ann an 1644 an dèidh do dh'fheachdan Manchu a dhol ann an Beijing. Chuir iad a' chiad ìmpire nan Qin air an rìgh-chathair. 

## Daoine ainmeil
* Zheng He
* Matteo Ricci

## Ìmpirean
* Hongwu (1368–1398)
* Jianwen (1398–1402)
* Yongle (1402–1424)
* Hongxi (1424–1425)
* Xuande (1425–1435)
* Yingzong (1435–1449 agus 1457–1464)
* Jingtai (1449–1457)
* Chenghua (1464–1487)
* Hongzhi (1487–1505)
* Zhengde (1505-1521)
* Jiajing (1521–1567)
* Longqing (1567–1572)
* Wanli (1572–1620)
* Taichang (1620)
* Tianqi (1620–1627)
* Chongzhen (1627–1644)

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Sìona
Albais a Tuath

Faodar **Albais a Chinn a Tuath** a roinn mar na leanas:

* Albais an Fhìor Cheann a Tuath: Gallaibh, Taobh Sear Rois, An t-Eilean Dubh
* Albais an Ear-thuath no Doric: Obar Dheathain, Banbh is Buchan, Moireibh agus Narann.
* Albais Ceann a Deas an Ear-thuath: Aonghas agus a' Mhaoirne.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Bheurla Ghallda
Beurla Ghallda an Ear-thuath a Deas

Is e **Albais an Ear-thuath a Deas** (Beurla Ghallda: *Sooth Northren Scots*) buidheann de chainntean na Beurla Gallda mar a tha no a bha i ga bruidhinn ann an Siorrachd Aonghais agus a' Mhaoirne.

Ged a tha iad gam bruidhinn fhathast, faodar a ràdh le cinnt gu bheil làmh an uachdar aig a' Bheurla Shasannach sa cheàrn seo.

Ann an Siorrachd Aonghais, tha a' chainnt ag atharrachadh gu mòr eadar Farfar is Breichin no Mon Ròs agus Obar Bhrothaig.

## Cainnt Obar Bhrothaig
Ged nach e sgìre mhòr a th' ann an Aonghas, tha diofaran gu leòr ann an cainnt Obar Bhrothaig an coimeas ri cainntean eile san t-siorrachd. 

### Fuaimneachadh
Tha Obar Bhrothaig suidhichte air a' chrìoch sa bheil am fuaim "wh" ag atharrachadh chun fhuaim "f" Bhùchainneach, agus cluinnear an dà fhuaim uaireannan ann an cuid de dh'fhaclan mar na leanas.

* dè: "whut" no "fut" no "fat" 
* cuin: "fan" no "fin" no uaireannan "hin"
* cò: "wha" no "fa"
* càite: "whar" no "far"
* carson: "hoo" no "foo"
* ciamar, mar an ceudna:  "hoo" no "foo" 

Tha an litir "r" ag atharrachadh air uairean agus i a' gabhail àite na fuaimreig a tha roimhpe no a tha ga leantainn, mar eisimpleir: "brunt" (loisgte), "krib" (cirb-cabhsair), "cruds" (gruth), "kirsen" (baist), "girsel" (brisgean), "scart" (sgròb) no "warsle" (gleac).

Thathar ag ràdh "ng" nam faclan "anger", "finger", "hunger", "single" mar a tha "singer" ga fhuaimneachadh.

Ro na 1990an, bhiodh an ginealach a bu shine sa bhaile a' cur "t" ri cuid a dh'fhaclan, mar a tha "wisht" air "wish" agus "clifft" air "cliff".

### Abairtean àraidh Obar Bhrothaig
Gheibhear an seo liosta bheag de dh'abairtean a bha uair gu tric air beul a' bhaile, gu h-àraidh sa cheàrn ris an abrar "Fit o the Toun", san robh na maraichean a' fuireach agus far a bheil na ceannaichean èisg ann fhathast. Chan eil innte ach taghadh crìon den bheartas cainnt a bha ann roimhe.

* Tha days creep in/out. (Tha na làithean a' fàs nas giorra/nas fhaide)
* Feelin' fell wabbit. (Tha sgìos air)
* It's aa by noo. (Tha a h-uile càil seachad a-nis.)
* Black affrontit. (Dubh nàire)
* Atween the wind and the wa'.  (Beò air an ailbhe)
* Hingin the cat (A' màirnealachadh)
* By hae! (Mo chreach 's a thàinig!)
* Ee's goat a slitt wantin (Chan eil sgot a chruthaich an cruithear aige)
* Blether-skite (Babhtair, neach a sgaoileas fathannan)
* Ah'll hae less o yer dick (Nach ann agad a tha an aghaidh)

### Corra fhacal à Obar Bhrothaig
Taghadh beag de dh'fhaclan Gallda a' bhaile on leabhar aig Walter Gray.

* doagit: ceigeach, cèasach
* dover owre: dubadaich nad chadal
* drappie: dileag uisge-bheatha; dileagan beaga
* cushie-doo: calman-coille
* reeshil: starbhanaich; risleadh (Gàidhlig Pheairt) Beurla Shasannach: *rustle*
* rickle o beens: caoiltean-caoil; Beurla Shasannach: *living skeleton*
* rickle o steens: togalach robach, tobhta; Beurla Shasannach: *dilapidated building*

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* https://www.scots-online.org/grammar/sn_scots.php South Northern Scots, Scots Online.

Roinn-seòrsa:A' Bheurla Ghallda
Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Bladee

'S e rappair, seinneadair, neach-dèanaimh chlàran agus dealbhadair Suaineach a th' ann am **Benjamin Reichwald**, aithniche gu profeiseanta mar **Bladee** (Stockholm 9mh den Giblean 1994). 'S e aon de na trì buill den cho-bhuidheann luchd-ciùil, Drain Gang, a th' ann. Tha e air a bhith a cur a-mach ceòl tron label Year0001 bhon chiad mixtape aige, *Gluee,* 'sa bhliadhna 2014. A bharrachd air a' cheòl aige, bidh Reichwald a' cruthachadh ealain, a tha tric a' nochdadh air còmhdaichean na h-albaman aige. Tha e cuideachd na stiùriche cruthachail airson an loidhne aodach aig Yung Lean, Gear.

## Iomraidhean
Àrd-neach-lagha a' Chrùin an Alba

'S e oifigeir lagha ann an Riaghaltas na h-Alba a tha ann an **Àrd-neach-lagha a' Chrùin an Alba** (Beurla: *Solicitor General for Scotland*).

Tha iad a' toirt taic do Mhorair Tagraidh agus a' stiùir Oifis a' Chrùin agus Seirbheis Luchd-casaid a' Chrùin còmhla ris a' Mhorair Tagraidh.

## Àrd-luchd-lagha a' Chrùin
* Neil Davidson (2000–2001)
* Elish Angiolini (2001–2006)
* John Beckett (2006–2007)
* Frank Mulholland (2007–2011)
* Lesley Thomson (2011–2016)
* Alison di Rollo (2016–2021)
* Ruth Charteris (2021–)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Riaghaltas na h-Alba
Uniqlo

**Uniqlo Co., Ltd.** (Iapanach: 株式会社ユニクロ, *Kabushiki-gaisha Yunikuro*) na chompanaidh Iapanach a bhios a’ dealbhadh, a’ dèanamh agus a’ reic aodach casual. Chaidh a’ chompanaidh a stèidheachadh an toiseach ann an Iapan, agus leudaich a’ chompanaidh taobh a-muigh Iapan san 21mh linn agus gu luath thàinig iad gu bhith na phrìomh bhrannd aodaich, an coimeas ri companaidhean leithid H&M. Ann an 2024 tha còrr Uniqlo air 2,400 stòr air feadh an t-saoghail.

## Sgeul
Chaidh Uniqlo a stèidheachadh ann an 1949 ann an Ube (Yamaguchi) mar phàirt den bhuidheann chompanaidhean Fast Retailing.

Ann an 1984, dh’ fhosgail stòr aodaich casual unisex ris an canar Unique Clothing Warehouse ann an Hiroshima fon ainm Uniqlo.

Dh’ fhosgail Uniqlo a’ chiad bhùth aige taobh a-muigh Iapan ann an Lunnainn ann an 2001 agus a’ chiad bhùth aige ann an Shanghai ann an 2002. Ann an 2005, dh'fhosgail a 'chiad American Uniqlo ann an Eabhraig Nuadh.

Tha Uniqlo an-dràsta a’ fastadh còrr air 30,000 neach agus ag obair ann am barrachd air 25 dùthaich. Tha còrr air 800 stòr Uniqlo ann an Iapan (còrr air 100 ann an Tokyo a-mhàin) agus còrr air 70 stòr san Roinn Eòrpa.

### Uniqlo ann an Alba
Air 25 Giblean, 2024, dh’ fhosgail a’ chiad bhùth Albannach Uniqlo ann an Dùn Èideann air Sràid a’ Phrionnsa. Chaidh an tachartas fosglaidh a chomharrachadh le Ceannard Uniqlo UK agus Àrd-Chonsal Iapan ann an Dùn Èideann. Tha am meur a’ còmhdach timcheall air 1,430 meatairean ceàrnagach agus 2 làr. Ri taobh Clothes tha cafaidh Iapanach air a bheil "Katsute 100", a tha a’ tabhann cofaidh agus diofar shiùcairean Iapanach agus aig a bheil deagh shealladh de Caisteal Dhùn Éideann. Tha Uniqlo cuideachd ag obair le gnìomhachasan ionadail gus fosgladh. Tha companaidh deochan bog Albannach Irn Bru a’ fosgladh ann an Dùn Èideann, a’ tabhann taghadh cuibhrichte de lèintean-t le suaicheantas Irn Bru agus pasgain bolg.

Tha Uniqlo air ainmeachadh gum fosgail e an dàrna bùth Albannach aca ann an Glaschu agus thathar an dùil gum fosgail e san dàrna leth de 2025. Bhiodh a’ bhùth suidhichte air Sràid Earra-Ghàidheal faisg air an t-slighe a-steach gu Ionad St. Enoch agus tha farsaingeachd de mu 22,500 meatairean ceàrnagach.

An-dràsta tha 20 stòran Uniqlo air feadh na RA, a’ toirt a-steach 19 ann an Sasainn. A bharrachd air 12 stòr ann an Lunnainn, tha Oxford agus Manchester aig Uniqlo cuideachd. Chaidh ainmeachadh cuideachd gum fosgail Uniqlo a’ chiad stòran aca ann an Liverpool agus Birmingham ann an 2025. Tha Uniqlo air Regent Street, Lunnainn na phrìomh oifis Eòrpach aig Uniqlo.

## Suaicheantas

File:Uniqlo 1999.svg|An t-seann suaicheantas Uniqlo (1998-2009)
File:UNIQLO logo.svg|Suaicheantas uniqlo ann an aibideil
File:UNIQLO logo (Japanese).svg|Suaicheantas Uniqlo ann an Seapanais


## Ceanglaichean a-muigh
UNIQLO làrach-lìn oifigeil a

Roinn-seòrsa:Aodach
Yung Lean

'S e rappair, seinneadair agus sgrìobhadair òrain Suaineach a th' ann an **Joanatan Aron Leandoer Håstad**, aithniche gu profeiseanta mar Yung Lean. Gu farsaing air ainmeachadh mar aon de na daoine as buadhaiche 'san àm tràth de cloud rap, dh'fhàs Yung Lean mòr-chòrdte leis an òran aige, "Ginseng Strip 2002", a chaidh viral air YouTube. Nas fhaide air adhart sa bhliadhna sin, chuir e a-mach a' chiad mixtape aige, ''Unknown Death 2002'', agus an ath bhliadhna, chuir e a-mach a' chiad albam stiùdeo aige, ''Unknown Memory''.

Anns a' bhliadhna 2016, chuir Yung Lean a-mach an dàrna mixtape aige, *[[Frost God]]*, agus an dàrna albam stiùdeo aige, *[[Warlord]]*. Anns a' bhliadhna 2017, chuir e a-mach an treas albam stiùdeo aige, *[[Stranger]]*, agus an uairsin an treas mixtape aige, *Poison Ivy*, sa bhliadhna 2018. Chuir Yung Lean a-mach an ceathramh albam stiùdeo aige, *[[Starz]]*, sa bhliadhna 2020.

## Iomraidhean
Thomas Edison

'S e neach-gnìomhachais às na Stàitean Aonaichte a bha ann an **Thomas Edison**.

Rugadh e 11 an Giblean 1847 ann am Milan, Ohio. Dh'imrich an teaghlach gu Fort Huron, Michigan ann an 1854 agus bha e ag obair air an loidhne-rèile nuair nach robh e ach 12 bliadhna a dh'aois. Aig an aon àm chaill e a chlaisneachd. An dèidh sin dh'obraich e mar gnìomharaiche theileagraf air feadh na Stàitean Aonaichte mus do shuidhich e ann an Eabhraig Nuadh ann an 1869.

Fhuair e a chiad pheutant ann an 1869 airson inneal-chlàraidh bhòtaichean. Stèidhich e Pope, Edison & Co. ann an 1869 agus Newark Telegraph Works ann an 1870.

Stèidhich e deuchainn-lann ann am Menlo Park, Jersey Nuadh ann an 1876, anns an robh obair air an fhuaim-sgrìobhair, uidheam fòn agus solas-dealain. Leasaich an companaidh aige cuideachd an kinetoscope, seòrsa de chamara-fhilm agus an kinetograph, leis an urrainn do dhaoine coimhead air filmichean.

Bhàsaich e 18 an Dàmhair 1931 ann an West Orange, Jersey Nuadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Coràn

'S e a' phrìomh-theacsa creidimh Ioslam, a tha na Muslamaich a creidsinn a tha na fhoillseachadh bho Dhia, a th' anns an **Coràn** (Arabais: ٱلْقُرْآن‎; Beurla: Quran no Qur'an). Tha 114 caibidealean (*[[surah]]*) ann, a tha iad fein air a dhèanamh suas de rannan fa leth (*[[ayat]]*). A thuilleadh air a' chudromachd chreidimh aige, tha e air aithniche gu farsaing mar an sgrìobhadh as fheàrr ann an litreachas Arabais, is thug e buaidh air an cànan Arabais gu mòr.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ioslam
Aonghas Robasdan

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Aonghas Robasdan** BPA.

Rugadh e 28 an t-Sultain 1969.
Dh'obraich e airson ORF, an craoladair poblach anns an Ostair agus cuideachd thug e cunntas air tachartasan ann am Vienna airson a' BhBC, RTÉ agus NPR anns na Stàitean Aonaichte.

Riochdaich e Moireibh ann an Taigh nan Cumantan eadar 2001 agus 2017. Chaidh a thaghadh airson Dùn Èideann Meadhain ann am Pàrlamaid na h-Alba ann an 2021.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Dòmhnall nan Òran

'S e bàrd à Gleann Dail anns an Eilean Sgitheanach a bha ann an **Dòmhnall nan Òran** (**Domhnall MacLeòid**, 1787–1873).

Nuair a dh'fhàg e an sgoil bha comas math air a' Bheurla aige agus dh'obraich e air feadh an eilein a' cruinneachadh cìsean rathaid o dh'aois 20. Seo mar a dh'ionnsaich e beul-aithris agus bàrdachd.

Dh'fhoillsich e leabhar de a bhàrdachd fhèin aig aois 23. Ann an 1829 dh'fheuch e airgead a thogail airson leabhar fhoillseachadh air Calum Cille agus gaisgich eile ann an saoghal na Gàidhlig. An dèidh sin dh'imrich gu Aimearaga airson 15 bliadhna agus thill e dhan eilean far an do dh'obraich e mar mharsanta coitcheann ann an Gleann Dail. Aig aois 60 phòs e nighean a dh'aois 19 agus fhuair iad deichnear chloinne, leithid Niall MacLeòid agus Iain Dubh. Dh'fhoillsich e cruinneachadh de bhàrdachd eile ann an 1871 agus bhàsaich e ann an Cill Chomhghain.

Chaidh eagran ùr de bhàrdachd aige agus aig a mhic a dheasaicheadh le Meg Bateman còmhla ri Anne Loughran agus fhoillseachadh ann an 2014.

## Leabhraichean
* 
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Cunntas-sluaigh na h-Alba 2022

Rinn Clàran Nàiseanta na h-Alba **Cunntas-sluaigh na h-Alba 2022**.

Bha dùil ann gum biodh an cunntas-sluaigh ann an 2021 ach dh'atharraich Riaghaltas na h-Alba an ceann-là ri linn COVID-19. Thachair an cunntas-sluaigh 20 am Màrt 2022.

## Creideamh
Air a' chiad turas thuirt mòr-chuid de dhaoine ann an Alba gun robh iad gun chreideamh sam bith. Seo 51.1% an aghaidh 20.4% aig Eaglais na h-Alba agus 13.3% Caitligich.

## Gàidhlig

Tha mu 69,701 a' bruidhinn na Gàidhlig ann an Alba a rèir Cunntas na h-Alba 2022. Seo àrdachadh air 2011 ach thuit na h-àireamhan ann an Innse Gall.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
* 
* 
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Taghadh Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte 2024

Ghairm Rishi Sunak, prìomhaire na Rìoghachd Aonaichte aig an àm, taghadh coitcheann a thachras 4 an t-Iuchar 2024. Mus do Mhgr Sunak a' phàrlamaid a sgaoileadh bha buill-phàrlamaid a riochdaich sgìrean ann an Alba à Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba, Pàrtaidh Làbarach na h-Alba, Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba agus dithis à Pàrtaidh Alba.

Mar as àbhaist chan eil taghaidhean coitcheann anns na saor-làithean ann an Alba ach bha an taghadh seo anns an Iuchar. Nochd duilgheadasan air feadh na dùthcha le bhòtadh tron phost.

## Toraidhean
Bhuannaich na Làbaraich an taghadh le barrachd air 410 seataichean is na Tòraidhean barrachd air 119, na Lib Deamaich 71, na Nàiseantaich 9 agus ceithir aig na h-Uainich Shasainn is na Cuimrigh. Chaill Liz Truss, a bha na prìomhaire 49 làithean ann an 2022, an seat aice.

Chaidh Sir Keir Starmer na phrìomhaire ùr.

## Ceannardan

Keir_Starmer_2024.jpg|Sir Keir Starmer, ceannard nan Làbarach
Official portrait of Rt Hon Sir Edward Davey MP crop 2.jpg|Sir Ed Davey, ceannard nan Lib Deamach
John Swinney May 2024.jpg|Iain Swinney, ceannard nan Nàiseantach
Rhun ap Iorwerth, 2024 (cropped).jpg|Rhun ap Iorwerth, ceannard Plaid Cymru


## Faic cuideachd
* Sgìrean phàrlamaid Westminster na h-Alba. Tha 57 sgìrean le crìochan ùra an àite 59 ann an 2019.
* Taghadh Phàrlamaid na Rioghachd Aonaichte 2019

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Na h-Eileanan Syllan

'S e innis-mhuir anns a' Chòrn a tha anns **na h-Eileanan Syllan** (Còrnais: *Syllan*, Beurla: *Isles of Scilly*).

Tha iad 30 mìltean far costa na Còrn agus 's ann de chlach-ghràin a tha iad. Tha timcheall air 140 eileanan ann is daoine a' fuireach ann an còig agus Ennor an t-eilean as motha. Tha fianais ann gun robh iad na h-aon eilean mòr anns an àm a dh'fhalbh.

Chaidh Comhairle nan Eileanan Syllan a chruthachadh ann an 1891. 'S e fear de na h-ùghdarrasan ionadail *sui generis* anns a' Rìoghachd Aonaichte còmhla ri Comhairle Cathair Lunnainn. Tha na cumhachdan àbhaisteach an urra ris a' chomhairle agus tha port-adhair, taigh-cùraim agus ùghdarras iasgaireachd an urra rithe cuideachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:A' Chòrn
*
Angela Crawley

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Angela Crawley**.

Riochdaich i Lannraig agus Hamilton an Ear airson an SNP ann an Taigh nan Cumantan eadar 2015 agus 2024 nuair a leig i an dreuchd suas.

Rinn i iomairtean airson nam fulangaichean mì-ghnàthachaidh taighe agus nam ban a fhuiling asaidean anabaich.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Anne McLaughlin

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Anne McLaughlin**.

Rugadh i ann an Grianaig agus thogadh i anns a' Ghearmailt, ann an Aldershot ann an ceann a deas Shasainn agus a-rithist ann an Inbhir Chluaidh. Bha i na h-oileanaich aig Acadamaidh Rìoghail Ciùil is Dràma na h-Alba agus chaidh i ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ann an 1988.

Riochdaich i Glaschu ann am Pàrlamaid na h-Alba airson an SNP eadar 2009 agus 2011 agus chaidh a thaghadh airson Glaschu an Ear-thuath ann an Taigh nan Cumantan ann an 2015. Chaill i a seat ann an 2017 agus bhuannaich i ann an 2019 a-rithist e. Tha i cuideachd na colbhaiche agus i a' sgrìobhadh pìosan airson The National.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Alyn Smith

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Alyn Smith**.

Rugadh e ann an Glaschu ann an 1973 agus thogadh e ann an Alba agus Aràibia nan Sabhd. Riochdaich e Alba ann am Pàrlamaid na h-Eòrpa eadar 2004 agus 2019 agus chaidh a thaghadh mar Bhall Pàrlamaid airson Sruighlea ann an 2019.

Sheas e airson leas-cheannardas an SNP ann an 2016.
Bha e na neach-labhairt a' phàrtaidh ann an Taigh nan Cumantan airson cùisean Eòrpach eadar an Dùbhlachd 2022 agus an taghadh coitcheann ann an 2024.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Brendan O'Hara

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Brendan O'Hara** BP.

Chaidh e ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba nuair a bha e fhathast aig an sgoil an dèidh do reifreann an 1979. Chaidh e na riochdaire agus dh'obraich e airson a' BhBC, ITV agus Sky Sports.

Chaidh a thaghadh airson Earra-Ghàidheil agus Bòid ann an Taigh nan Cumantan ann an 2015, 2017 agus 2019. Bha e na Àrd-chuip an SNP aig Westminster ann an 2023 agus an dèidh sin na neach-labhairt air cùisean nan dùthchannan cèin. Dh'fhàg Aonghas Brianan MacNèill am pàrtaidh nuair a bha Mgr O'Hara na Àrd-chuip.

Bha Mgr O'Hara am measg nan tagraichean airson na sgìre ùr, Earra-Ghàidheal, Bòd agus Loch Abar a Deas, a tha a' gabhail a-steach an seann sgìre, Gleann Comhann, Àird nam Murchan, Àird Ghobhar, A' Mhorbhairne, Mùideart agus Suaineart ann an 2024. Ghleidh e an seat is a mhòr-chuid nas motha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Anum Qaisar

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Anum Qaisar**.

Rugadh i 9 an t-Sultain 1992 agus dh'fhulaing i le toll ann a cridhe nuair a bha i òg. Theagaisg i nua-eòlas agus bha i na neach-iomairt airson nan Làbaraich ron reifreann ann an 2014.

Chaidh a thaghadh airson an Àrd Ruigh agus Shotts ann an Taigh nan Cumantan ann an 2021 nuair a leig Neil Gray a sheat suas is e air seat ann am Pàrlamaid na h-Alba a bhuannaicheadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Sgìrean phàrlamaid Westminster na h-Alba

Tha 57 **sgìrean ann an [[Alba]] airson taghaidhean Westminster**. Bha 59 sgìrean eadar 2005 agus 2024 agus mar sin tha na crìochan gu math diofraichte.

Bha a' chiad taghadh a chleachd na sgìrean seo ann an 2024.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
*
Féile na Gealaí

‘S e fèis chiùil a th’ ann **Féile na Gealaí** a bhios a’ comharrachadh nua-chultar Gàidhlig na h-Èireann. ‘S ann ann an Ráth Chairn, Co. na Mí a bhios an fhèis a’ tachairt gach Ògmhìos, a’ taisbeanadh ciùil de gach seòrsa, le iomadh seòrsa tachartais thar deireadh na seachdaine. ‘S e fèis champachaidh a th’ innte, le daoine bho air feadh na h-Èireann agus na h-Alba a’ tighinn cruinn-còmhla gus cluiche no pàirt a ghabhail san fhèis.

## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn Fhéile na Gealaí

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Ceòl Nua-linn