open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qin Shi Huang

'S e Ìompaire Qin a bh' ann an **Qin Shi Huang** (Sìonais: 秦始皇; Pinyin: Yíng Zhèng) (259 BCE – 210 BCE)，riaghail e eadar 221 BCE agus 210BCE. Rugadh e sa bhliadhna 259 BCE ann an Stàit Zhao. Dh'àithn e togail Balla Mòr Shìona.

Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Sìne
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Raidió Teilifís Éireann

'S e an **RTÉ** neo **Raidió Teilifís Éireann** an craoladair seirbheis na h-Èireann. 'S e craoladair le telebhisean, reidio agus an eadar-lion a th' ann. Chaidh an t-seirbheis rèidio a stèidheachadh air 1 am Faoilleach 1926 agus chaidh an t-seirbheis telebhisean a stèidheachadh air 31 an Dùbhlachd 1961.

## Stèiseanan
### Telebhisean

* RTÉ a h-aon
* RTÉ a dha

### Rèidio

* RTÉ Radio 1
** RTÉ Radio 1 Extra
* RTÉ 2fm
* RTÉ liric fm
* RTÉ Raidió na Gaeltachta
* RTÉ 2XM
* RTÉ Chill
* RTÉ Choice
* RTÉ Gold 
* RTÉ Junior
* RTÉ Nuacht Raidió Digiteach
* RTÉ Playback
* RTÉ Pulse
* RTÉ Europe

## Ceangal a-mach

* Duilleag oifigeil RTÉ

Roinn-seòrsa:Craoladh
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Geàrrloch

'S e baile air a'  Ghàidhealtachd a tha ann an **Geàrrloch** (Beurla: *Gairloch*). Tha am baile suidhichte air bruach Loch Gheàrrlochair taobh an iar-thuath na h-Alba.

Tha roinn turasachd as t-samhradh gu math cudromach airson a’ bhaile. Tha raon-goilf, taigh-tasgaidh beag, taighean-òsta agus Ionad Choimhearsnachd ann. Tha an stèisean-rèile as faisge aige ann an Achadh na Sìne.

Tha Rèidio dà Locha, an stèisean rèidio as lugha ann an Alba, stèidhichte ann an Geàrrloch.

Chaidh am bàrd Uilleam Ros a thìodhlacadh ann an Geàrrloch. B' e am "Bàrd Gheàrrloch" am far-ainm a bha air. Rugadh e anns an Eilean Sgitheanach ach bhuineadh teaghlach a mhàthar do Sgìre Gheàrrloch. Ghluais an teaghlach aige gu Geàrrloch far an robh e na mhaighstir-sgoile. Bha e ainmeil airson nan òran aige, gu h-àraid bàrdachd romansach.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* BBC Naidheachdan: 2015-06-15: Sgeulachd thiamhaidh “Sleepy Time Gal” *(aithris bhideo agus teacsa a thaobh call itealain ann an 1945 faisg air Geàrrloch)*
* BBC Naidheachdan: 2016-07-11: Gearain mu phlanaichean òtrachais
* BBC Naidheachdan: 2016-12-16: Maoineachadh do Thaigh-Tasgaidh Gheàrrloch
* BBC Naidheachdan: 2019-06-17: Taigh-tasgaidh ùr Gheàrrloch an ìmpis fosgladh *(aithris-bhideo 2:32)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Rèidio dà Locha

'S e **Rèidio dà Locha** (Beurla: *Two Lochs Radio*) an stèisean rèidio as lugha ann an Alba. Tha iad suidhichte ann an Geàrrloch.

Tha iad a’ dèanamh prògram gach madainn is gach feasgar,  agus tha iad a’ gabhail a-steach programan Gàidhlig cuideachd. Tha iad ag obair ri chèile le *Cullin FM* air an Eilean Sgitheanach. Uaireannan tha iad a' craoladh programan a chaidh an dèanamh le  *Barra & Vatersay Community Radio*  agus le CKJM   ann an Eilean Cheap Bhreatainn.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Rèidio
Inbhir Ghòrdain

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Inbhir Ghòrdain** no **an Rubha** (Beurla: *Invergordon*).  A-rèir Iain Mhic an Tàilleir chaidh an t-ainm **Rubha Nach Breacaidh** a chleachdadh cuideachd, b' e sin an t-àite far an robh na h-aiseagan a' falbh bhon bhaile gu àitichean eile. 

Tha am baile suidhichte air bruach Chaolais Chrombaidh, tha Cromba air an taobh eile dhen chaolas. Tha stèisean-rèile ann air Loidhne Chinn a Tuath eadar Alanais agus Manachainn Rois.

Tha port-mara aige ris an canar Port Nach Breacaidh. Is e Inbhir Ghòrdain am port as trainge ann an Alba airson soithichean luchd-turais. 

Anns a' bhliadhna 2001 bha 3,890 duine a' fuireach an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* BBC Naidheachdan 2018-11-26: Leasachadh aig cidhe Inbhir Ghòrdain

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Ceann Loch Biorbhaidh

'S e baile air a’ Ghàidhealtachd a tha ann an **Ceann Loch Biorbhaidh** (Beurla: *Kinlochbervie*). Tha am baile suidhichte air taobh an iar-thuath Chataibh. 

Ann an 2001 bha 480 duine a' fuireach an seo. Tha iasgach agus roinn turasachd nan gnìomhaichean cudromach sa bhaile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Ceann Loch Biorbhaidh aig  ''Undiscovered Scotland'' (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Uilleam Ros

'S e bàrd Gàidhlig agus neach-ciùil ainmeil a bha ann an **Uilleam Ros **(1762-1790). 

## Sgeul-beatha

Rugadh e anns an t-Sìthean anns an Eilean Sgitheanach ann an 1762.  Bha athair Uilleim na Sgitheanach  agus bha e ag obair mar ceannaiche-siubhail.  Bha a màthair às an Sgìre Gheàrrloich. Chaidh Uilleam dhan sgoil ann am Farrais.  Thòisich e air bàrdachd a sgrìobhadh nuair a bha e anns an sgoil fhathast. An-dèidh an sgoil fhàgail thill an teaghlach air ais  gu Geàrrloch.  An uair sin chaidh Uilleam còmhla ris an athair air cuairtean do na h-eileanan agus air feadh na dùthcha. Mar sin chuala e na blasan eadar-dhealaichte  agus fhuair e deagh eòlas orra. Air ais ann an Geàrrloch thòisich e ag obair mar mhaighstir-sgoile gus an do fhàs an slàinte aige nas bu miosa. A-rèir beul-aithris bha gaol aige air Mòr Ros à Steòrnabhagh. Ach phòs i fear eile. Greiseag roimhe sin sgrìobh e dàn: 'Feasgair Luain', 's dòcha gur e sin am fear as ainmeile aige. Ann an 1790 chaochail e leis a' chaitheamh, bha e 28 bliadhna a dh'aois.

## Uilleam Ros anns a' bhàrdachd
Tha Uilleam Ros, còmhla ri William Butler Yeats neo Bertran de Born, a' nochdadh gu tric anns an Dàin do Eimhir agus Dàin Eile le Somhairle MacGill-Eain. 

Anns an ciad leabhar aige, *An Dealbh Briste* (1951), dh'fhoillsich Ruaraidh MacThòmais dàn 'Uiagh Uilleim Rois'. 

## Dàin
* An Suaithneas Bàn
* Bruthaichean Ghlinn Braoin
* Cuachag nan Craobh
* Feasgair Luain
* Mac na Bracha
* Marbhrann do Phrionnsa Teàrlach
* Moladh a' Bhàird air a thìr fèin
* Moladh Gheàrrloch:  An Lasair, d.304-7.
* Moladh na h-òighe Gaelich
* Moladh an Uisge-bheatha
* Òran a' moladh a leannain
* Òran air gaol na h-òighe
* Òran an t-Samhraidh
* Òran Cumhaidh
* Òran eadar am bàrd agus a' chailleach 
* Òran Gaoil 
* An t-Òran Eile:  An Lasair, d.316-7.
* 'S Truagh Nach D' Rugadh Dall Mi 
* Tha Mise Fo Mhulad San Àm 

## Iomraidhean

* Black, R. (deas.) 2001. An Lasair: An Anthology of Eighteenth-century Gaelic Verse  (Edinburgh: Birlinn)

## Tuilleadh leughaidh
* Dòmhnallach, Tormod. 'Uilleam Ros: A Bheatha is a Bhàrdachd (1)' ann an *Gairm *Àir. 57, An Geamhradh 1966, d.19-26.  
* *Gaelic poetry in the eighteenth century*;  Derick S. Thomson, Obar Dheathain, Association for Scottish Literary Studies, 1993. ISBN 0948877197  
* *The Poetry of Scotland - Gaelic, Scots and English*; Roderick Watson, Dùn Eideann, 1995.  ISBN 0748606076

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Uilleam Ros
* BBC Alba Làrach nam Bàrd: Uilleam Ros
* Scottish Poetry Library: Uilleam Ros

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Ros, Uilleam
Diùranais

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Diùranais** (Beurla: *Durness*). Tha am baile suidhichte air Caolas Dhiùranais. 'S sin am baile as motha air iar-thuath na h-Alba. Tha e air na  mòr-rathaidean A836 agus A838 eadar Inbhir Theòrsa (116 km/72 mìle san ear) agus Ulapul (109 km/68 mìle sa deas).

Tha timcheall air 400 duine a' fuireach an seo.

Tha am baile ainmeil airson an uaimh aige ris an canar Uamh Smudha. Tha *Clo Mor Cliffs* faisg air, tha iad cho àrd ri 281 m (921 troigh)  agus mar sin 's iad na sgeirean as motha air feadh tìr-mòr Bhreatainn.
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
*Diùranais aig Undiscovered Scotland

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Ceann Loch Lìobhann

'S e baile anns a’  Ghàidhealtachd  a tha ann an **Ceann Loch Lìobhann** (Beurla: *Kinlochleven*).  Tha am baile suidhichte ann an Loch Abar aig ceann an ear Loch Lìobhann. Tha am Mamores Ridge air taobh tuath a' bhaile, tha Gleann Comhann air an taobh a deas. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 47″ Tuath agus  4° 57′ 40″ Iar.  

Ann an 2004 bha timcheall air 880 duine a' fuireach an seo.  

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus a' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-coiseachd gus an oidhche a chosg an sin. Mar sin tha taighean-òsta agus ostail òigridh ann. 

## Eachdraidh
Dh'fhàs am baile gu luath tràth san 19mh linn nuair a thòisich an *North British Aluminium Company* pròiseact mòr. Bha iad airson  an àite a chleachdadh air sgàth 's gur e am baile as fliuch ann am Breatainn a th' ann. Thog iad balla-casg os cionn na baile. a tha gus an latha an-diugh a' casg an seann Uisge Dubh, a' cruthachadh am *[[Black Water Reservoir]]*. Chleachd iad am balla sin gus cumhachd-uisge a chruthachadh airson leaghadair-almain (*aluminium smelter*) obrachadh.

Dh'fhàs a' choimhearsnachd gu luath agus aig amannan bha 800 duine ag obair aig an leaghadair-amlain, agus chuir sin fàs mòr dhan eaconamachd Loch Abair fad cha mhòr ceud bliadhna. Ann an 1994 bha fios aig a' chompanaidh Alcan Smelting and Power (UK) Ltd gun robh aca ri dùnadh air sgàth 's gun robh an teicneòlas seann-fhasanta agus a cùisean eaconamach ag atharrachadh air feadh an t-saoghail. Dhùin e anns a' bhliadhna 2000 agus bha droch bhuaidh aig sin air a' choimhearsnachd.   Anns a’ bhliadhna 2003, dh’fhosgail ionad sreap san t-seann togalach, an *Ice Factor*, le ballaichean-sreap agus am balla-sreap deighe as motha anns an t-saoghal. Dhùin an t-ionad ann an 2023 agus chaidh an t-Urras Coimhearsnachd gu lagh an aghaidh a' chompanaidh Ice Factor. Chaidh companaidh ùr, air a bheil Point Five, stèidhicheadh agus tha dùil aige an t-ionad ath-fhosgladh 2027.

An-diugh tha cuideam gnìomhachas a' bhaile air turasachd agus cur-seachadan taobh a-muigh. Tha an *West Highland Way* a' leantainn tron bhaile, agus do mhòran duine 's e sin an stad mu dheireadh mus cur iad an coiseachd gu crìch anns a' Ghearasdan. Tha pròiseactan leasachaidh seasmhachd na h-àrainneachd agus na coimhearsnachd nam prìomh amasan Ceann Loch Lìobhann an-diugh. Ann an 2004 chaidh ionad-sreip (*Ice Factor*) a thogail, a tha a' tarraing luchd-turais dhan bhaile as t-samhradh agus sa gheamhradh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* BBC Naidheachdan 2016-03-18: Ice Factor a' fosgladh as ùr *(aithris bhideo 2:11)*
* BBC Naidheachdan 2016-12-19: Coinneamh an Ceann Loch Lìobhainn mu Shirianaich

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Oscar Wilde

B' e **Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** (16 an Dàmhair 1854 ann am Baile Átha Cliath–30 an t-Sultain 1900 ann am Paris) na ùghdair Èireannach. Bha e a b' ainmeile mar dhràmadaiche nuair a bha e beò, ach bha e a' sgrìobhadh dàin agus rosg cuideachd. Bha e a' cleachdadh paradocsaichean gu leòr - b' esan, còmhla ri G. K. Chesterton, aon de na sgrìobhadairean a bha gan cleachdadh as motha.

## Dràmadaiche
B' e Oscar Wilde na dhuine soirbheachail agus cudromach anns an deireadh 19 linn air sgàth nan dealbhan-cluich a bha e a' sgrìobhadh. Mar as àbhaist, 's iad aoirean làn de còmhradh sgaiteach is beur, agus thathar feadhainn dhiubh gan cluich fhathast, as trice *The Importance of Being Earnest*.

## Bàrd
'S e *The Ballad of Reading Gaol* an dàn as ainmeile aige. Chaidh Wilde a chur am prìosan airson dà bhliadhna ann an 1895 airson eucoirean co-sheòrsach agus sgrìobh e an dàn an dèidh dha am prìosan fhàgail. Tha e a' smaoineachadh air peanas-bàis ann.

## Sgrìobhadair ruisg
Sgrìobh Oscar Wilde grunnan sgeulachdan goirid, an dà chuid àbhachdach (m.e. *Lord Arthur Savile's Crime*) agus brònach (m.e. *The Happy Prince*), na tha a' nochdadh an clò mar chruinneachaidhean gu seo. Rinn e cuid mhath dhiubh airson cloinne. Cha do sgrìobh e ach aon nobhail, *The Picture of Dorian Gray*, ach tha ise am measg leabhraichean clasaigeach an-diugh.

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Èireannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Each-uisge (Creutair miotasach)

'S e creutair  miotasach anns na seann faoin-sgeulachdan Albannach a tha ann an **each-uisge** (IPA: [ɛxˈɯʃgʲə]).  Tha na sgeulachdan mu a dheidhinn cumanta anns na h-Eileanan agus air tìr-mòr na h-Alba cuideachd. Tha  ceangal ann le beul-aithris ann an Èirinn far an canar  *Aughisky* ris. Tha e coltach mar each-sìth (Beurla: *Kelpie*) a tha a' fuireach anns na h-aibhnichean. Tha an t-each-uisge a’ fuireach anns na lochan no anns a’ mhuir agus tha e fada nas cunnartaiche na each-sìth.
 
'S urrainn don each-uisge an coltas  aige atharrachadh, bidh e a’ nochdadh mar fear bòidheach, mar each geal no mar pònaidh.

Atharrachaidh an t-each-uisge gu each geal ma bhios luchd-siubhail a’ tighinn gu cladach no bruach loch, uaireannan bidh diollaid agus srianach air.  Leis an dòchas gum bi an t-siubhail aige nas fhàsa is nas luaithe leumaidh an luchd-siubhail air muin an eich airson lioft fhaighinn.  Bidh e ceart gu leòr, cho fad 's a bhios iad air tìr, ach ma thèid iad faisg air uisge bidh am fear  glaodhte gu dròim an eich.  Leumaidh an t-each-uisge  dhan loch no dhan mhuir agus ithidh e an duine. 

Aig cothroman eile bidh an t-each-uisge  a’ tionndaidh gu bodhaig daonna mar fear bòidheach eireachdail. 
Ma bhios caileag òg na suidhe faisg air loch  tòisichidh e air bruidhinn rithe, cuiridh e a làmhan timcheall oirre agus bidh e ga suirghe gus am bi i a’ tuiteam ann an gaol air. Uaireannan bidh ise  a’ gabhail òrain-gaoil dha agus bidh e a’ tuiteam na chadal. An nuair sin bidh ise a’ cniadachadh an fhuilt aige dìreach airson faighinn a-mach gum bi  feamainn fhathast ri measg am falt aige.  Cuiridh sin eagal a beatha oire agus ma bhios i a’ coimhead air na casan aige cha bhi ann ach crubhan an eich. Nam b’ urrainn dhi èirigh gun a bhith ga dhùsgadh, ruithidh i air falbh cho luath a ghabhas. 

Ach mar is trice meallaidh an t-each-uisge an caileag a’ dol còmhla ris agus chan fhaic daoine i a-rithist gu  bràth. Ach uaireannan bidh pìosan bhodhaig ri faighinn air cladach:


**Each uisge Ratharsaidh**
*Bha siod ann uair gobha ann an Ratharsaidh. [...] Agus bha a nighean oidhche ag iarraidh nan caorach, agus cha tànaig i dhachaigh. [...]  Agus bha loch ann am mullach Rarsair air an robh an t-each-uisge a` fuireach. Agus thànaig iad a dh’ionnsaigh an loch, agus fhuair iad an cridhe ‘s an sgamhan aig an nighinn ann an cladach an loch.* (1859)  


A-rèir beul-aithris 's urrainnear an t-each-uisge glacadh is marbhadh. Thèidh a ghlacadh le feòil ròiste. Ma bhios an creutair air a mharbhadh m. e.: "le cromag mhòr dearg às an teallach",  atharrachaidh  e gu loch no gu pìos mòine no  clàbar. Chitear eisimpleir eile ann an "Each uisge Ratharsaidh"

*Agus dar a thànaig an là, cha robh ann ach dùn de mhac-samhladh salachar rionnag.*  


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Leabhraichean-leughaidh Blackie: An t-Each-Uisge
* "Each Uisge" ann an  *Encyclopedia of the Celts*, ISBN 87-985346-0-2

Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Roinn-seòrsa:Creutairean seann-sgeulach
Armadal

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg [[Armadail, Lodainn an Iar]]*

'S e baile beag ann an Slèite anns an Eilean Sgitheanach a th' ann an **Armadal** (Beurla: *Armadale*). 'S e port-mara airson na h-aiseige a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Armadal agus Malaig le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.

Tha bùth coimhearsnachd ann an Armadal anns a bheil oifis a' phuist agus ionad-fiosrachaidh luchd-turais. A bharrachd air sin tha Bùth Tuathanas an Eilein agus garaids ann. Ri taobh a' chidhe tha taigh-bìdh beag leis an ainm "The Shed", bùth leathair agus bùth aodaich. Gheibhear bàta  bhon chidhe a bheir luchd-turais a Chnòideart, Eilean Rùm agus cuairtean mara gus beathaichean fhaicinn.

Tha Ionad Clann Dòmhnaill suidhichte ann an Armadal le 40 acair fearann, a' gabhail a-steach gàrradh mòr, caisteal nan Dòmhnallach, taigh-tasgaidh air eachdraidh nan Eilean agus taigh-bìdh. Bidh mòran bhusaichean luchd-turais a' tadhal air an ionad gach bliadhna.

A rèir Iain Mhic an Tàilleir 's e ainm Lochlannais a tha ann an Armadal.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-04-08: Aiseag Armadail “a’ tuiteam às a chèile”
* BBC Naidheachdan 2016-04-12: Gearain mu aiseag Armadail' *(aithris bhideo 2:28)*
* BBC Naidheachdan 2016-05-05: Fearg mu sheirbheis aiseig Armadail
* BBC Naidheachdan 2016-05-17: “Sgainneal” Mhalaig ’s Armadal
* BBC Naidheachdan 2016-06-07: “Mealladh” mu thilleadh an MV Coir’ Uisg’ *(aithris-bhideo 2:01)*
* BBC Naidheachdan 2016-08-04: Ceistean a’ leantainn mu aiseag Shlèite
* BBC Naidheachdan 2016-12-19: Busaichean dol a’ sheachnadh slighe Mhalaig/Armadail
* BBC Naidheachdan 2017-01-09: “Briseadh dùil” air aiseag Armadail
* BBC Naidheachdan 2017-02-15: Mì-thoileachas an Slèite le figearan ChalMac
* BBC Naidheachdan 2018-11-22: Plana a dhìth 'son seirbheis aiseig Shlèite
* BBC Naidheachdan 2020-07-04: Comraich do chraobhan ann an Slèite
*  *(bhideo 5:00 le Caitlin NicCoinnich airson [[FilmG]] 2019)*

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach 
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Cùl na Ceapaich

'S e baile beag air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Cùl na Ceapaich** (Beurla: *Back of Keppoch*).

Tha am baile suidhichte  air taobh an iar-thuath na h-Alba dìreach mu thuath Àrasaig. Tha e mu 40 mìle air falbh bhon a' Ghearasdan agus tha e faisg air a' mhòr-rathaid A830 gu Malaig.

Tha an cuid as motha de na taighean air croitean. Tha tràighean snoga faisg air an rathad.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Loch Abar
Drochaid Aonachain

'S e baile air a' Ghàidhealtachd  a tha ann an **Drochaid Aonachain**   no **Drochaid an Aonachain**  (Beurla: *Spean Bridge*). Tha am baile suidhichte anns a' Ghleann Mhòr. Tha na mòr-rathaidean A82 is  A86  ga cheangal le Inbhir Nis agus leis a' Ghearasdan. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 53′ 36.38″ Tuath agus  4° 55′ 2.21″ Iar. 

Tha stèisean aige, an Stèisean Drochaid Aonachain.

'S e Comann Camanachd Loch Abair an sgioba camanachd anns a' bhaile.

A-rèir Iain Mhic an Tàilleir thàinig ainm Beurla  a' bhaile bhon drochaid thairis air Abhainn Spean; ach thàinig an t-ainm Gàidhlig 'Drochaid Aonachain' bhon fhacal 'Aonachan' (ionad-margaidh) agus tha e a’ ciallachadh: 'Drochaid aig an ionad-margaidh'.  

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* BBC Naidheachdan 2016-12-20: Peilear ga lorg aig an Drochaid Bhàin *(peilear bho [[Bliadhna Theàrlaich|Bhliadhna Theàrlaich]])*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Rubha Àird Eòdhnain

'S e baile beag ann an  Comhairle Shruighlea  a tha ann an **Rubha Àird Eòdhnain** no **Rubha Àird Eònain** (Beurla: *Rowardennan*). Tha am baile suidhichte air bruach an iar Loch Laomainn.

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus a' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-coiseachd gus an oidhche a chosg an sin. Mar sin tha ostail òigridh agus àite-champaidh ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Taigh-òsta Taigh an Rìgh

'S e taigh-òsta air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Taigh-òsta Taigh an Rìgh**.  Tha e suidhichte ann an àite gu math iomallach mu dhà chilemeatair air falbh bho cheann an ear Glinne Comhainn aig comar Ghleann Eite. Tha e faisg air a' mhòr-rathaid  agus tha a' bheinn Buachaille Eite Mòr air an taobh eile dhen rathaid. Mu dheas tha am Mòinteach Raineach ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 38′ 59.5″Tuath agus  4° 50′ 22.88″ Iar. 

Faighear biadh is deoch anns an taigh-òsta. Tha 22 seòmraichean-cadail ann cuideachd.

Tha an taigh-òsta ainmichte mar seo air sgàth 's gun robh na saighdearan Breatannach a' fuireach an seo an dèidh Blàr Chùil Lodair ann an 1746.

## Eachdraidh
Chaidh an taigh-òsta a thogail anns an 17mh linn  agus canar gur e aon de na taighean-òsta as sine a tha ann an Alba.  Tha e air an seann rathaid armailteach ris an canar "Rathad Wade"  a bha a' leanntainn tron Mhòinteach Raineach. Tha an seann rathad a-nise na phàirt dhen Slighe na Gàidhealtachd an Iar. 

Ann an 1803 sgrìobh  Dorothy Wordsworth,  piuthar den bhàrd William Wordsworth, mu na làithean a chur i seachad anns an taigh-òsta: 
*Never did I see such a miserable, such wretched place, – long rooms with ranges of beds, no other furniture except benches, or perhaps one or two crazy chairs, the floors far dirtier than an ordinary house could be if it were never washed. With length of time the fire was kindled and after another hour of waiting, supper came, a shoulder of mutton so hard that it was impossible to chew the little flesh that might have been scraped off the bones.*


Ach dh’fhàs cuisean na b' fheàrr tro na bliadhnaichean a bha ga leanntan. Anns an 19mh linn b' e deagh àite-fuirich a bh’ ann airson luchd-siubhail a bha air turas eadar Bail' a' Chaolais agus  Loch Laomainn seachad air Taigh an Droma. Sgrìobh saighdear à Dùn Dèagh, Alexander Wilkie, aig toiseach na 19mh linn: *Arriving at Kings House Inn I have a hearty welcome. Tea, my clothes and shoes dried. Next morning after a walk round I go in for breakfast. What shall I have? – grapefruit? What! can I have grapefruit in Kings House; of course I can; and so I have grapefruit, and porridge and cream, and fish, and everything just like a west end city hotel. I tell you I am well looked after and at a charge so moderate that I am almost ashamed of my appetite.*

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Làrach-lìn Taigh-òsta Taigh an Rìgh

Roinn-seòrsa:Alba
Stèisean Deis

'S e **Stèisean Deis** (Beurla: *Dyce  railway station*) an stèisean-rèile ann an Deis. Tha e suidhichte air an loidhne eadar Obar Dheathain agus Inbhir Nis. Stadaidh trèanaichean bho Obar Dheathain, Glaschu agus Dùn Èideann an seo corra-uair.





Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean Obar Dheathain

'S e **Stèisean Obar Dheathain** (Beurla: *Aberdeen railway station*) am prìomh stèisean-rèile  ann an Obar Dheathain. Tha dà shlighe a-steach agus còig àrd-chabhsairean ann. 

## Eachdraidh
Chaidh fosgail air a'chiad steisean ann an Obar Dheathain aig Ferry Hill air 1d Ghiblein ann an 1851. Da bhliadhna as deidh sin chaidh sìneadh air an rathad-iarainn (o deas) gu Guild Street. Ann an 1854 chaidh fhosgail air a' chiad earran den Great North of Scotland Railway eadar Kittybrewster (Obar Dheathain) agus Hùnndaidh. Ann an 1856, as deidh togail rathad iarainn sìos amar Canail Inbhir Uaraidh gu Cala Obar Dheathain  fhosgail An Great North of Scotland Railway stèisean Aberdeen Waterloo, air laimrigean iar-thuath a chala. Ged a bha ùtraidean air na laimrigean eadar seo agus Guild Street cha robh aig trèanaichean luchd- shiubhal ruith eadar an da stèisean cheann-uidhe. Cha deach fuasgladh air an duilgheadas seo  mus 1867 nuair a chaidh fhosgail air rathad-iarainn altachaidh tro Gleann an Denburn gu gobhal leis a' Ghreat North aig Kittybrewster. Stèidheachadh  Stèisean Altachaidh (Joint Station) air an loidhne seo, far a bheil Stèisean Obar Dheathain chun latha an diugh. 

## Seirbheisean
Tha seirbheisean ag obrachadh le Rèile na h-Alba. Tha seirbheisean ann bho Obar Dheathain gu Dùn Èideann, Glaschu agus Inbhir Nis.

Tha ScotRail ag obrachadh an *Caledonian Sleeper* gu London Euston gach là cuideachd. Tha Virgin Trains East Coast ag obrachadh  seirbheisean gu London Kings Cross.





Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
United Kingdom Libertarian Party

'S e an **Libertarian Party** buidheann poilitigeach 'san Rìoghachd Aonaichte a bhios a moladh poileasaidhean Libertarian.. Chaidh a stèidheachadh air 1 dhen Fhaoilleach 2008 fo stiùireadh Patrick Vessey agus chaidh an clàradh leis an Electoral Commission air 21 an t-Samhain 2007.  Tha am pàrtaidh air ùidh sònraichte a thogail anns am blogosphere. Tha iad ag gu bheil feallsanachd libertarian na “eaglais fosgailte”, ach tha iad gan cuir fhèin air adhart mar bhuidheann a tha “an ìre mhath an aghaidh stàit mòr” agus gu h-àraidh airson siostam malairt shaor. Air 3 Màirt 2008 chuir iad a mach a chiad pìos fiosrachadh aca mu poileasaidhean am pàrtaidh agus iad ag ràdh gun cuireadh iad às do chìs teachd-a-steach. A bharrachd air an sin tha iad airson inbhe laghail a thoirt do dhrogaichean cleasachail, cuir às don minimum wage – mu’n seo tha iad den bheachd gur è th' ann ach “bacadh neo-fhialaidh air malairt shaor. Tha è a cuir prìs mì-nàdarrach air cosgais obair agus mar seo, ga dhèanamh nas duilich airson luchd-obrach aig nach eil mòran sgilean obair a lorg, agus mar sin nas duilich fhathast eòlas agus trèanadh fhaighinn.” Tha am pàrtaidh cuideachd airson cothrom a thoirt do dhaoine gunnaichean a chleachdadh gu laghail agus, mar sin, tha iad an aghaidh an 1986 firearms act.  Air an 17 den t-Sultain 2008 leig Patrick Vessey dheth a dhreuchd mar ceannard am pàrtaidh agus ghabh Ian Parker-Joseph àite..

## Teisteanas


## Làraichean eile
*Làrach-lìn Oifigeil am Pàrtaidh Libertarian Breatannach

Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Muileann-Ghaidh

'S e baile ann an  Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear  a tha ann am **Muileann Dhàibhidh** no **Muileann-Ghaidh** (Beurla: * Milngavie*). Tha am baile suidhichte air Abhainn Allander mu 6 mìltean air àird an iar-thuath Ghlaschu. 

Tha mòran daoine ann a tha a' fuireach ann am Muileann Dhàibhidh ach ag obair ann an Glaschu.

## Còmhdhail

Tha stèisean rathad-iarainn Muileann-Ghaidh aig ceann a' thuath meur loidhne de na "Dealanaich Glaschu" a dhealaicheas bho Rathad-iarainn Gaidhealtachd an Iar aig a' Bhaile Siar. Gheibhear trèanaichean dìreach bho Mhuileann-Ghaidh gu Stèisean Glaschu Sràid na Banrighinn.

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair, a tòiseachadh an seo. Tha liagan à eibhir ann am meadhan a' bhaile a' sealltainn tòiseachadh na slighe.

## Daoine ainmeil
* Thogadh Jo Swinson BP ann am Muileann-Ghaidh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn Mhuileann Dhàibhidh
* Muileann Dhàibhidh - Slighe na Gàidhealtachd an Iar (Beurla)
*Muileann Dhàibhidh aig Undiscoveredscotland

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Bhreatainn an Ear
Devil's Staircase

'S e bealach a th' anns an **Devil's Staircase** a tha a a' fàgail an rathaid mhòir A82 bho Allt na Feadh faisg air Gleann Comhann agus a' leantainn gu Ceann Loch Lìobhann. An-diugh 's e pàirt den Slighe na Gàidhealtachd an Iar a th' ann. Ann an 1692 chleachd saighdearan an riaghaltais e gus tighinn bho Cheann Loch Lìobhann gus cuideachadh ann am Mort Gleann Comhann.

Bho thùs chaidh an rathad saighdearach a thogail fo stiùir General Wade agus às a dhèidh Major William Caulfield mu 1750. B' e pàirt se shiostam rathaidean saighdearach a bh' ann gus siubhail eadar Dùintean Hanobharian agus na h-àiteachan saighdearach a bu chudromaiche. Thòisich iad an obair mar fhreagairt ri Strì nan Seumasach anns an 18mh linn.. 'S e obair chruaidh a bh' ann le bhith a' giùlain stuthan togail suas bhon rathad gus an rathad saighdearach a thogail, agus b' iadsan a chuir an t-ainm air a' phìos seo. Chaidh an t-ainm ath-bheothachadh nuair a chaidh casg-uisge an Uisge Dhuibh a thogail, agus an luchd-obrach a' coiseachd thairis air an Devil's Staircase dhan taigh-sheinnse. Cha do rinn a h-uile gin dhiubh an rathad air ais air casan cugallach, agus chanadh gun d' fhuair an Diabhal cuid dhiubh.

Às dèidh dha an rathad fhàgail agus dìreadh thèid an rathad tron bhealach eadar Stob Mhic Mhàrtainn agus a' Bheinn Bheag, dìreach ri taobh an Aonaich Eagaich. Tha an t-slighe a' cromadh às dèidh sin le sealladh air a' *[[Black Water Reservoir]]*.
 
## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
*  (56° 40′ 16.07″ Tuath, 4° 54′ 37.5″ Iar)

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Inbhir Dhobhrain

'S e clachan  beag ann an  Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an **Inbhir Dhobhrain ** (Beurla: *Inveroran*). Tha e suidhichte aig ceann an iar Loch Tulla air bruach an uillt bhig ris an canar Allt Òrain. Tha Drochaid Urchaidh faisg air,  mu 3 mìltean air taobh an ear dheth.  Tha e suidhichte eadar Taigh an Droma agus  Taigh an Rìgh. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 31′ 58.24″ Tuath agus 4° 48′ 28.1″ Iar. 

Chithear na beanntan Am Monadh Dubh,  Stob Ghabhar, Stob a’ Choire Odhair, Meall nan Eun agus Stob Coir’ an Albannaich bhon àite seo.
 
Anns na seann làithean b’ e Inbhir Dhobhrain an àite far an robh na dròbhairean uisge a thoirt  dhan sprèidh aca air an t-slighe gu deas.
An-diugh tha taigh-òsta ann a chaidh a thogail ann an 1708. Bha cuid duine ainmeil a’ stad an seo airson oidhche m. e.: Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir, Charles Darwin agus Charles Dickens. 

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan  a' dol tron chlachan seo. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Inbhir Dhobhrain aig ''Albawest''

Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Inbhir Àirnein

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha ann an **Inbhir Àirnein** (Beurla: *Inverarnan*).  Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid A82 mu dhà mhìle air falbh bho Àrd Laoigh aig ceann tuath Loch Laomainn. 
'S e seo na co-chomharran aige: 56° 19′ 41″ Tuath agus  4° 43′ 20.35″ Iar. 

Tha an taigh-òsta ainmeil, *The Drover's Inn*, an seo. Chaidh a thogail ann an 1705. B’ àbhaist do na dròbhairean a stad an seo biadh is deoch a ghabhail an t-slighe aca eadar  Gleann Fìn agus Both Chuidir no Glengyle. Tha cladh-abhainn Inbhir Àirnein a chaidh a thogail timcheall air 1850 faisg air an taigh-òsta. 

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan a' dol seachad air a' bhaile. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Inbhir Àirnein air Times online
*Eachdraidh Taigh-òsta 'The Drover's Inn'

Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Stèisean a' Ghearasdain

'S e **Stèisean a' Ghearasdain** (Beurla: *Fort William railway station*) an stèisean-rèile anns a' Ghearastan. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean. Dh'fhosgail e ann an 1975.




## Ceanglaichean a-mach
* Am Baile: Stèisean a' Ghearasdain

Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean Bhanbhaidh

'S e **Stèisean Bhanbhaidh** (Beurla: *Banavie railway station*) an stèisean-rèile ann am Banbhaidh. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean. Dh'fhosgail e ann an 1901, aig an aon àm nuair a chaidh an sìneadh gu Malaig (*Mallaig Extension Railway*)  a stèidheachadh.




Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Banbhaidh

'S e baile air a' Ghàidhealtachd  a tha ann am **Bainbhidh** no **Banbhaidh** (Beurla: *Banavie*). Tha am baile suidhichte  faisg air Seòlaid a' Ghlinne Mhòir mu 4 mìltean air falbh bho mheadhan baile a'  Ghearasdain. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 51′ 0″ Tuath agus  5° 5′ 0″ Iar. Chìthear Beinn Nibheis bhon an seo.

Tha turasachd gu math cudromach airson gnìomhachas a’ bhaile, mar sin tha mòran taighean-òsta agus leabaidh is bracaist ann. 

Tha stèisean aige, Stèisean Bhanbhaidh, a tha  suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean.

Bha Comann na Camanachd stèidhichte an seo gus an do ghluais iad gu Inbhir Nis.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Stèisean Drochaid Ruaidh

'S e **Stèisean Drochaid Ruaidh** (Beurla: *Roy Bridge railway station*) an stèisean-rèile ann an Drochaid Ruaidh. Tha e suidhichte air an Rathad Iarainn nan Eilean eadar Tulaich agus Drochaid an Aonachain.

Chan eil An Cadalaiche Cailleanach a' stad an seo.




## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Drochaid Ruaidh

'S e baile-bheag air a' Ghàidhealtachd  a tha ann an **Drochaid Ruaidh** (Beurla: *Roy Bridge/ Roybridge*) Tha am baile suidhichte  faisg air Abhainn Spean.

Tha turasachd gu math cudromach airson gnìomhachas a’ bhaile, mar sin tha dà thaighean-òsta agus leabaidh is bracaist ann. 

Tha Drochaid Ruaidh air an rathad A86 eadar Drochaid Aonachain agus Baile Ur an t-Slèibh. Tha stèisean aige, Stèisean Drochaid Ruaidh, a tha  suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean.

## Ceanglaichean a-mach
* 
*Fiosrachadh mun bhaile

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Stèisean an Tulaich

'S e **Stèisean an Tulaich** (Beurla: *Tulloch railway station*) an stèisean-rèile anns a' Thulach air an rathad A86. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Coire Odhar agus Drochaid Ruaidh. 

An-diugh cleachdar togalaichean an stèisean mar osdail-òigridh.

* 





Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean Choire Odhar

'S e **Stèisean Choire Odhar** (Beurla: *Corrour railway station*) an stèisean-rèile faisg air Loch Oisein agus Loch Trèig. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar An Tulach agus Raineach. 

Chan eil an *Caledonian Sleeper* a' stad an seo.





Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean Raineach

'S e **Stèisean Raineach** (Beurla: *Rannoch railway station*) an stèisean-rèile ann an Raineach. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Loch Oisein agus Drochaid Urchaidh. 

An-diugh cleachdar togalaichean an stèisean mar rùm-tì agus bùth-gibhtean.





Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Càrn Beithe

'S e fearann anns an Sgìre Cille Earnain a tha ann an **Càrn Beithe** (Beurla: *Carbeth*).

Tha e suidhichte mu dà mhìle air taobh an iar-dheas Bhalfron agus air taobh tuath Cille Earnain. Tha e anns a' Chomhairle Shruighlea. Tha taigh-mòr (mansion) ann ris an canar *Carbeth House*. Chaidh a thogail anns an 17mh linn. Anns na 1980an chaidh an taigh-mòr air atharrachadh gu flataichean.

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus A' Ghearastan,  a' dol tro Chàrn Beithe.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Carbeth House

Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Stèisean Drochaid an Aonachain

'S e **Stèisean Drochaid Aonachain** (Beurla:*Spean Bridge railway station*) an stèisean-rèile ann an Drochaid Aonachain. Tha e suidhichte air an Rathad Iarainn nan Eilean. Dh'fhosgail e anns an Lùnastal 1894.




Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Párvusz

'S e dealbhadair grafaigeach a tha ann an **Párvusz** no *Norbert Kiss* (Budapest, 1 am Màrt 1981)

## Stoidhle agus Obair
Bha e na oileanach ann am Budapest agus ann an Szeged. . Mar is trice bidh Párvusz a' cleachdadh inc innseanaich, uaireannan bidh e a’ cleachdadh  *aquarelle*, ach mar is trice 's e  geal agus dubh na dathan bunaiteach aige. 

Bha buaidh mhòr aig Endre Szász, dealbhadair às An Ungair, agus M. C. Escher, dealbhadair às  na Tìrean Ìsle, air. Ach ann an 2004 chruthaich e an stoidhle fhèin.
Ann an 2005 bha e ann an Lapland agus nuair a thill e air ais don Ungair thòisich e air dealbhan a pheantadh le ìomhaighean Saami.

'S e an *Saami Mona Lisa* aon de na dealbhan as fheàrr a rinn e aig an àm sin. Chaidh an dealbh a reic ann an Nirribhidh.  Ann an 2007 bha taisbeanadh beag le seachd dealbhan aige ann an Tromsø.   Ann an 2009 thòiseach e air stoidhle ùr eile aige, tha e ag obair le fiodh loisgte a-nis.

## Dealbhan



Image:SameMonaLisaParvusz.jpg|Saami Mona Lisa
Image:AnatomyParvusz.jpg|Anatomy in four pieces
Image:MarthaMuchaParvusz.jpg|Martha in Mucha's style
Image:MCEscherParvusz.jpg|M. C. Escher in his own style
Image:MarthasCoatOfArmsParvusz.jpg|Martha's Coat of Arms
Image:Tree-RootParvusz.jpg|Tree - Root
Image:Cross01.jpg|Cross numero 1
Image:Cross02.jpg|Cross numero 2
Image:Celtic cross Parvusz.jpg|Celtic cross
Image:AinoParvusz.jpg|Aino from the Kalevala
Image:KishParvusz.jpg|The 'Kish'
Image:Sunset in Helsinki by Párvusz.jpg|Dol fodha na greine ann an Helsinki. Dealbh-ola. 82 cm x 62 cm



## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Official Home Page
* Infonuorra: ''Ungarer vil bli same''

Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair
Baile Dhubhthaich

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann am **Baile Dhubhthaich** (Beurla: *Tain*). 
Tha am baile suidhichte deas air Caolas Dhòrnaich.  Tha e air a' mhòr-rathaid A9 a tha a’ ceangal Alba a Deas le Gallaibh. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 48′ 42.41″ Tuath agus  4° 3′ 24.12″ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2001 bha 3,972 duine a' fuireach an seo.
Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Manachainn Rois agus Àird Ghaoithe.

Tha am baile ainmichte a-rèir Naomh Dubhthaich (*Saint Duthac*, 1000-1065). Tha meadhan a' bhaile, timcheall air High Street agus Tower Street, na raoin-ghlèidhteachais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Làrach-lìn a' bhaile
* BBC Naidheachdan 2016-05-10: Leudachadh eaglaise air taobh sear Rois
* BBC Naidheachdan 2016-05-11: Togalach ùr dha eaglais air taobh sear Rois *(aithris-bhideo 2:28)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Blackwater Reservoir

'S e stòr-amar anns na beanntan os cionn Ceann Loch Lìobhann ann an Loch Abar a th' anns an ***Blackwater Reservoir***. Tha an dam aige 914m de dh'fhaide agus le sin 's e an dam as fhaide a th' ann air a' Ghàidhealtachd. Tha e 27m  de dh'àirde agus tha e suidhichte air a' mhòinteach gharbh 305m a dh'àirde. 'S e aon de na h-àiteachan as fliuch ann am Breatainn leis an uisge anns air a' mhòinteach agus a' tighinn bhon mhuir.

Chaidh an dam a thogail aig eadar 1905 agus 1909 linn mar sgeama cumhachd-uisge a chleachd am *British Aluminium Company* (cuideachd Alcan) gus alman a leaghadh ann an Ceann Loch Lìobhann. Aig an àm sin b' e an dam  a bu mhotha na Roinn Eòrpa a bh' ann. Chaidh a chruthachadh le Patrick agus Charles Maik agus tha e a' casg uisge bhon **Uisge Dhubh** is bho Lochan a' Chlaidheimh. Tha 6km de dh'fheadain-uisge cruadhtain agus 13km de pìoban-uisge stàillinn a' ceangal an loch leis an fhactaraidh. Chaidh an dam a thogail le neart-làimhe agus innealan làimhe agus air sgàth na h-obrach cruaidhe agus suidheachadh cunnartach chaill mòran luchd-obrach am beatha. Tha cladh aca fhèin ri taobh an dama. Dhùin an leaghadair-almain ann an 1998, ach tha dealan ga chruthachadh fhathast bhon chumhachd-uisge airson na sgìre agus an leaghadair-almain anns a' Ghearasdan.

## Tuilleadh Leughaidh

*MacGill, Patrick (Chiad Fhoillseachadh 1914) *Children of the Dead End*. Fèin-eachdraidh neach-obrach Èireannach air balla-casg a' *Bhlackwater Reservoir*. Foillseachadh ùr (2005) Birlinn ISBN 1841580007

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
*  (56° 41′ 55.87″ Tuath, 4° 46′ 37.18″ Iar)

Roinn-seòrsa:Uisge
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
A' Chananaich

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha anns **a' Chananaich** (Beurla: *Fortrose*). Tha am baile suidhichte air bruach Linne Mhoireibh air an Eilean Dubh eadar Abhach agus Ros Maircnidh. Tha e mu 10 km san àird an ear-thuath Inbhir Nis. Anns a' bhliadhna 2020 bha 1380 duine a' fuireach an seo.

Tha am baile ainmeil airson na h-àrd-eaglaise a chaidh a thogail anns an 13mh linn.  Anns an 17mh linn rinn Oliver Cromwell sgrios mòr air an togalach, bhris e na clachan às na bailtean airson an dùin ann an Inbhir Nis a thogail. An-diugh tha na tobhtaichean fo chùram Alba Aosmhor. Tha meadhan a' bhaile, eadar *Castle Street*, *St Andrew’s Walk* agus *High Street* na raoin-ghlèidhteachais. Tha sin a' gabhail a' chalaidh cuideachd .

Anns na Meadhan-aoisean bha na h-easbaigean dhen t-Siorrachd Rois a' fuireach anns a' Chananaich. Canar gun do dh’fhuirich Coinneach Odhar an seo cuideachd. 

Còmhla ri Ros Maircnidh tha raon-goilf aige.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Paraiste Ros Maircnidh
Roinn-seòrsa:Ros is Cromba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Am Ploc

'S e baile air a'  Ghàidhealtachd  a tha ann am **Ploc Loch Aillse** no **Am Ploc** (Beurla: *Plockton*). Tha am baile suidhichte faisg air Loch Carrann. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 20′ 16.84″ Tuath agus  5° 39′ 8.32″ Iar. 

Tha timcheall air 378 duine a' fuireach an seo.

## Am baile
Chaidh a' mhòr-chuid de na taighean a thogail anns an 18mh is 19mh linn. Tha meadhan a' bhaile, timcheall air  Harbour Street agus Innes Street na raoin-ghlèidhteachais. B' e iasgach an gnìomhachas a bu chudromaiche aig an àm ud. An-diugh tha turasachd gu math làidir anns a' bhaile, gu h-àraidh air sgàth 's gun deach an sreath tbh  *Hamish Macbeth* le Robert Carlyle a chlàradh an seo agus ghabh mòran dhaoine bhon sgire pàirt ann. Bha pàirt dhen fhilm  *The Wicker Man* (an acarsaid aig toiseach an fhilm) agus *Inspector Alleyn Mysteries* clàraichte an-seo cuideachd. 
Thig mòran luchd-turais dhan dannsa aig a' bhliadhna ùir airson a' charthannais Computers For Africa.

Tha dhà bhùth bheag, dhà no trì taighean-òsta agus taighean-bìdh ann.  

Tha bun-sgoil agus àrd-sgoil ann, agus tha Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd mar phàirt den àrd-sgoil. 'S e ionad nàiseanta airson sàr-mhathas ciùil thraidiseanta a th' ann, agus bidh e a' tarraing sgoilearan òga tàlanta thuige bho air feadh na dùthcha. 

## Eachdraidh
Bho 1956 gu 1972, nuair a leig e dheth a dhreuchd, bha Somhairle MacGill-Eain na Cheannard air Àrd-sgoil A' Phluic. Chaidh sealladh neo dhà às an fhilm *Wickerman* fhilmeadh an seo ann an 1973.

## A’ Ghàidhlig
Bho 1991 tha Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig ri fhaotainn aig Bun Sgoil a' Phluic far a bheil aonad.  Tha Gàidhlig ri fhaighinn aig Àrd-sgoil A' Phluic cuideachd.  

A-rèir a' chunntas-sluaigh tha a' Ghàidhlig aig 24.4% san sgìre - an àireamh as àirde air tìr mòr na h-Alba.  https://web.archive.org/web/20120125213124/http://www.linguae-celticae.org/dateien/Gaidhlig_Local_Studies_Vol_10_A_Chomraich_Loch_Aillse_Ed_II.pdf

## Dealbhan

Image:Scotland Plockton 1.jpg|Am Ploc aig muir-tràigh
Image:Scotland Plockton 2.jpg|Harbour Street, am prìomh-sràid anns a' Phloc
Image:Plockton Dancing Regatta.jpg|Dannsadh air an t-sràid air an latha mu dheireadh de cola-deug an Regatta
Image:Schotland Plockton 12-05-2010 17-59-09.JPG|Am Ploc, An Cèitean, 2010
Image:Schotland Plockton 12-05-2010 18-05-31.JPG|Am Ploc, An Cèitean, 2010
Schotland Plockton 12-05-2010 18-05-04.JPG|Am Ploc, An Cèitean, 2010


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Làrach-lin Ploc Loch Aillse
* Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd
* Fiosrachadh: Somhairle MacGill-Eain anns A' Phloc
* BBC Naidheachdan 2016-06-14: Cuimhneachan dha Somhairle MacIlleathain *(aithris-bhideo 2:12)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Ros is Cromba
Roinn-seòrsa:Sgìre Loch Aillse
Duais Nobel ann an Leigheas

'S e **Duais Nobel ann an Leigheas** an Duais as cudromaiche san t-saoghail airson rannsachadh fìor-mhath anns an leigheas no anns a' bheò-eòlas (Suainis: *Nobelpriset i fysiologi eller medicin*). 'S e aon de na còig duaisean a chuir Alfred Nobel air bhonn anns an tiomnadh aige ann am 1895 (Ceimigeachd, 
Leigheas, Litreachas, Fiosaigs agus Sìth).

Bidh an *Karolinska Institute* anns an t-Suain a' dèanamh an taghaidh agus bidh iad a' toirt an duais do na luchd-rannsachaidh gach bliadhna. Bheirear seachad e air 10 an Dùbhlachd mar cuimhneachan bliadhnail air bàs Nobel. Bha naoi bliadhnaichean ann nuair nach deach an Duais a thoirt seachad (1915–1918, 1921, 1925, 1940–1942).

Gheibhear gach buannaiche bonn-cuimhne, dioplòma, agus suim airigd a dh'atharraich thar nam bliadhnaichean. 'S e Emil Adolf von Behring às a' Ghearmailt a' chiad duine a fhuair a' chiad Duais ann an 1901. 
 

Nuair a bhuannaich Gerhard Domagk (1939), às a' Ghearmailt, cha do leag an Riaghaltas Gearmailteach leis an duais a ghabhail. Fhuair e an dèidh greis am bonn-cuimhne agus dioplòma ach cha d'fhuair e an t-airgead. 

Tha ceithir boireannaich deug air an duais a bhuannachadh: Gerty Cori (1947), Rosalyn Yalow (1977), Barbara McClintock (1983), Rita Levi-Montalcini (1986), Gertrude B. Elion (1988), Christiane Nüsslein-Volhard (1995), Linda B. Buck (2004), Françoise Barré-Sinoussi (2008), Elizabeth H. Blackburn (2009), Carol W. Greider (2009), May-Britt Moser (2014), Tu Youyou, Katalin Karikó (2023) agus Mary Brunkow (2025).

## Buannaichean

### 1901–1950

### 1951–2000

### 2001–an latha an-diugh

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
*

Roinn-seòrsa:Duais Nobel
*
James W. Black

B' e dotair agus fear-chungaidhean Albannach a bha ann an **James Whyte Black**.

Nuair a bha e 15 bliadhna dh'aois agus na sgoilear aig Beath High ann an Cowdenbeath bhuannaich e bursaraidh bhon Oilthigh Chill Rìmhinn. An dèidh do ghabh e ceum chaidh e don Oilthigh Mhalaya far an robh e na òraidiche.

Nuair a dh'obair e aig ICI, dh'innlich e propranolol, a thathar a' cleachdadh ann an leigheas de chràdh mhòr a' chlèibh, agus aig Smith, Kline and French thionnsgail e cimetidine, a thathar a' cleachdadh ann an leigheas de lotan-iongarach san stamag.

## Urraman
Ann an 1988 fhuair e Duais Nobel ann an Leigheas airson nan lorgan seo còmhla ri Gertrude B. Elion is George H. Hitchings. Bha e na sheannsalair ann an Oilthigh Dhùn Deagh bho 1996 gu 2006.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Cùil Lodair

'S e baile air a' Ghàidhealtachd  a tha ann an **Cùil Lodair**  (Beurla: *Culloden*). Tha am baile suidhichte  mu 3  mìltean air àird an ear Inbhir Nis.

Tha e coltach gur e Cùil Lodair a bhʼ air an àite an toiseach, bhon fhacal Ghàidhlig “lodan”, ainm a chaidh a ghléidheadh sa Bheurla “Culloden”, ach ron àm a thachair am blàr ainmeil an sin san 18mh Linn bha an t-ainm air atharrachadh sa Ghàidhlig gu Cùil Lodair.

Anns a' bhliadhna 2001 bha 4,064 duine a' fuireach an seo. Tha Sgìre Chùil Lodair a' gabhail a-steach trì coimhearsnachdan eile: Balloch, Smithton agus Westhill.

Bho thùs bha taighean fearann (*estate houses*) ann a chaidh a thogail timcheall air  *Culloden House*  a tha na thaigh-òsta a-nis.  Cleachdar na seann stàballan mar taighean air mhàl an-diugh airson daoine a tha air saor-làithean. 
Cleachdar an seann sabhal ris an canar *tithe barn* mar eaglais an-diugh. Tha an eaglais aig Eaglais na h-Alba.

Tha  Dhruim Athaisidh (Beurla: *Drummossie Moor*) mu thrì mìltean air àird a deas Chùil Lodair. 'S e sin an t-àite far an do thachair Blàr Chùil Lodair. Tha cath-làrach Chùil Lodair fo chùram  Urras Nàiseanta na h-Alba agus tha an ionad-fiosrachaidh a’ tarraing mòran luchd-turais gach bliadhna. Chaidh ionad eadar-oibreachadh ùr a dh’fhosgladh 16 an Giblean 2008. 

Timcheall air a’ chath-làrach tha tobraichean  ann. Tha  an "clootie well" anns na coilltean Chùil Lodair agus tè eile faisg air Munlochy.
Mu mhìle deas air a' chath-làrach tha Càrn Chlabhalag (*Cairns of Clava*) ann. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-12-03 Inbhe ùr dha Cùil Lodair?

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Goillspidh

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Goillspidh** (Beurla: *Golspie*). Tha am baile suidhichte anns an t-siorrachd traidiseanta  Cataibh air cladach Linne Mhoireibh. Tha e aig cois Beinn a’ Bhragaidh.

Anns a' bhliadhna 2020 bha 1290 duine a' fuireach an seo agus 1407 ann an 2011.

Tha stèisean-rèile aige a bha air fhosgladh 28 an t-Iuchar, 1874. Tha e air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Sgìre Raoird agus Caisteal Dhùn Robain, mu mhìle mu thuath air Goillspidh.

Rinn Nancy Dorian, cànanaiche às na Stàitean Aonaichte rannsachadh mu ìre na Gàidhlig aig na daoine na bha a' fuireach an seo.

Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Goillspidh anns na bliadhnaichean 1977 agus 1995.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2020-12-12: Talla Choimhearsnachd ann an Goillspidh *(aithris-bhideo 2:15)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd