open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Diùcachd Anhalt-Dessau

B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1863 a bh’ anns an **Diùcachd Anhalt-Dessau** (Gearmailtis: *Herzogtum Anhalt-Dessau*). Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1807 tro àrdachadh Prionnsa Anhalt-Dessau gu Diùc. Bha Anhalt-Dessau na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1807 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Anhalt-Dessau dìreach 700 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Dessau a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Anhalt-Dessau a leasachadh ann an 1853, a' gabhail os làimh fearann ann Anhalt-Köthen nuair a chaochail an Diùc Heinrich Askanier agus a-rithist nuair a dh' eug an Diùc Alexander Karl Askanier gun chlann à Anhalt-Bernburg ann an 1863, ag aonadh Anhalt ann an aon diùcachd an dèidh 467 bliadhna. 

## Ceannardan na Stàite
*Leopold III. 1807 – 1817
*Leopold IV. 1817 – 1863

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Hohenzollern-Hechingen

B’ e meanbh-dhùthaich ann an ceann a deas na Gearmailt a mhair bho 1623 gu ruige 1849 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd Hohenzollern-Hechingen** (Gearmailtis: *Fürstentum Hohenzollern-Hechingen*). Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1623 tro àrdachadh Iarla Hechtingen gu Prionnsa.  Ann an 1803 chaidh a leasachadh, a' gabhail a-steach oighreachdan ann an Geulle, Mouffin, Baillonville, Hirschlatt agus fiù 's taigh-cràbhadh faisg air Stettin, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe.  Bha Hohenzollern-Hechingen, a bha dìreach cho beag ri Pabaigh faisg air Barraigh, na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1806 agus bhathar dhen bheachd gum b' e dìreach stàit-pupaid fo bhuaidh na Frainge a bh' ann cuideachd. Chuir Hohenzollern-Hechingen dìreach 97 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Hechingen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Thug  Ar-a-mach 1848 buaidh mhòr air a' Phrionnsalachd agus b' fheudar dhan Phrionnsa Bun-reachd a chur air dòigh. A sàilleabh sin, thug feachdan na Pruise ionnsaigh air an stàit ann an 1849. Reic am Prionnsa a chuid talmhainn dhan a' Phruis an ath-bhliadhna, leis gu robh e anns na h-oghaichean le Friedrich Wilhelm IV. Chaidh a dh' aonachadh ri Hohenzollern-Sigmaringen mar aon roinn am broinne na Pruise.

## Ceannardan na Stàite
*Eitel Friedrich II. (1601 † 1661)
*Philipp (1616 † 1671)
*Friedrich Wilhelm (1663 † 1735)
*Friedrich Ludwig (1688 † 1750)
*Josef Friedrich Wilhelm (1717 † 1798)
*Hermann (1751 † 1810)
*Friedrich (1776 † 1838)
*Konstantin (1801 † 1869)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Diùcachd Anhalt-Köthen

B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1853 a bh’ anns an **Diùcachd Anhalt-Köthen** (Gearmailtis: *Herzogtum Anhalt-Köthen*). Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1807 tro àrdachadh Prionnsa Anhalt-Dessau gu Diùc. Bha Anhalt-Köthen na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1807 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Anhalt-Köthen dìreach 700 saighdearan do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. B’ e Köthen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Anhalt-Köthen a chur ri Anhalt-Dessau ann an 1853, sia bliadhna an dèidh dhan Diùc Heinrich Askanier bàsachadh gun chlann.

## Ceannardan na Stàite
*Augustus Christian Friedrich 1806 – 1812
*Leopold III. àAnhalt-Dessau (tàinistear) 1812 - 1817
*Leopold IV. à Anhalt-Dessau (tàinistear) 1817 - 1818
*Louis Augustus Karl Friedrich Emil 1812 – 1818
*Frederick Ferdinand 1818 - 1830
*Heinrich 1830 – 1847

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Diùcachd Sagsainn-Meiningen

B’ e dùthaich bheag ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1681 gu ruige 1918 a bh’ anns an **Diùcachd Sagsainn-Meiningen** (Gearmailtis: *Herzogtum Sachsen-Meiningen*, IPA: *zaksən maɪnɪŋən*). B’ e Meiningen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1681 nuair a sgaradh oighreachdan an Diùc Ernst der Fromme (Gàidhlig: Ernst Cràbhach) eadar a chuid mhic, an dèidh a bhàis. B' ann làidir an aghaidh prìomh-ghineadas a bh' ann an seann diùc agus cha robh stèidh laghail ann a thaobh phrionnsabal còirichean a' phrìomh-ghineadais anns A' Ghearmailt. Fhuair treas mac an diùc, Bernhard, an sgìre mu timcheall Mheiningen, a bharrachd air pìosan beaga de fhearainn air feadh Shagsainn. Bha Sagsainn-Meiningen na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1806 gu ruige 1813, nuair a dh' atharraich Napoleon Bonaparte structair phoileataigeach na Gearmailt, a' cur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Sagsainn-Meiningen agus na diùcachdan eile ann an Sagsainn 2000 saighdearan uile gu lèir do Fheachdan a' Cho-chaidreachais. Chaidh piseach a thoirt gu oighreachdan Shagsainn-Meiningen ann an 1825 nuair a ghabhadh os làimh Diùcachd Sagsainn-Hildburghausen, Diùcachd Sagsainn-Coburg-Saalfeld agus am baile Saalfeld fhèin, an dèidh bàs an Diùc Friedrich IV à Sagsainn-Gotha-Altenburg. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Sagsainn-Meiningen agus leig an diùc Bernhard III dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.

## Ceannardan na Stàite
* 1680 – 1706 - Bernhard I. 
* 1706 – 1724 - Ernst Ludwig I.
* 1724 – 1733 - Co-bhann eadar Friedrich Wilhelm, Anton Ulrich, Ernst Ludwig II. Ernst Ludwig II. agus Carl Friedrich
* 1733 – 1743 - Karl Friedrich
* 1743 – 1746 - Friedrich Wilhelm (Ann an co-bhann le a bhràthair Anton Ulrich)
* 1746 – 1763 - Anton Ulrich (Ann an co-bhann le a bhràthair Friedrich Wilhelm)
* 1763 – 1779 - Charlotte Amalie na tàinistear airson Karl Wilhelm
* 1779 – 1782 - Karl Wilhelm August (Ann an co-bhann le a bhràthair Georg)
* 1782 – 1803 - Georg I. 
* 1803 – 1822 - Louise Eleonore zu Hohenlohe-Langenburg na tàinistear airson Bernhard II.
* 1822 – 1866 - Bernhard II.
* 1866 – 1914 - Georg II.
* 1914 – 1918 - Bernhard III.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Blàr na h-Eaglaise Brice

Airson a’ **chiad** Bhlàr na h-Eaglaise Brice *(Beurla: Battle of Falkirk)*, faic Blàr na h-Eaglaise Brice (1298)

Airson an **dàrna** Blàr na h-Eaglaise Brice *(Beurla: Battle of Falkirk Muir)*, faic Blàr na h-Eaglaise Brice (1746)
Blàr na h-Eaglaise Brice (1298)

:*Airson an dàrna Blàr na h-Eaglaise Brice, faic [[Blàr na h-Eaglaise Brice (1746)]]*

B’ e a’ chiad **Blàr na h-Eaglaise Brice** (Beurla: *Battle of Falkirk*), air 22 an t-Iuchar 1298, fear de na blàran a bu chudromaiche anns a’ chiad Cogadh na Saoirse ann an Albainn. Rinn an fheachd Shasannach fon Chiad Eideard an gnothach air an fheachd Albannaich fo Uilleam Uallas.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Rìoghachd Bayern

B’ e  dùthaich mheadhanach neo-eisimeileach ann an ceann a deas na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1918 a bh’ anns an **Rìoghachd Bayern** (Gearmailtis: *Königreich Bayern*). B’ e München a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach  uasal Wittlesbach a bha os a cionn. Chruthachadh an Rìoghachd tro Chòrdadh Phressburg, nuair a ghairm Napoleon Bonaparte gur e rìgh an àite diùc a bh' ann ceannard na Prionnsalachd-taghaidh Bayern ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bha Bayern na ball a' Cho-chaidreachais bho 1806, a' cur 30,000 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais, gus a chuir i cùl air An Fhraing ann an 1813 agus ghabh i thairis air Àrd-Dhiùcachd Frankfurt. Chaill Bayern fearann ann an Tyrol agus Voralberg dhan Ostair tro Chòrdadh Pharis (1815), ach fhuaireadh Aschaffenburg) agus sgìre neo dhà ann an Hesse-Darmstadt nan àite. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918). Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Bayern agus leig an Righ Ludwig III dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.

## Rìghrean
*Maximilian I. Joseph, 1806 – 1825
*Ludwig I. 1825 – 1848
*Maximilian II. Joseph 1848 – 1864
*Ludwig II., 1864 – 1886
*Otto I., 1886 – 1916 (tàinistearan: Luitpold, 1886 – 1912, Ludwig III, 1912 – 1913
*Ludwig III. 1913 – 1918

## Bailtean Eile
* Augsburg 
* Ingolstadt
* Marktl
* Nürnberg
* Starnberg
* Zusamaltheim

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Niall MacFhionghain

'S e seinneadair a bh' ann an **Niall MacFhionghain** (1881-1954). ’S e croitear, neach-bùtha agus ceann-postachd a bh’ ann cuideachd, anns na Torran anns an Eilean Sgitheanach far an do rugadh e. Chaidh a chlàradh le Seumas Ros nuair a bha e barrachd air 70.

## Ceanglaichean a-mach
* Tobar an Dualchais: Niall MacFhionghain

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Seonaidh MacGillÌosa

'S e seinneadair a bh' ann an **Seonaidh MacGillÌosa** (1897-1971). Dh’fhàs a mhac, Alasdair MacGilleÌosa (“The Swinging Gael”) fada na b’ ainmeile na Seonaidh, ach cha bhiodh a h-uile duine den bheachd gur e seinneadair na b’ fheàrr a bh’ ann. Rugadh “Seonaidh Beag” ann an Dìg, Stafainn, anns an Eilean Sgitheanach, agus chaidh e gu muir nuair a bha e 15, ach bha e an-còmhnaidh a’ tilleadh dhan Eilean, agus an-còmhnaidh deònach ri sheinn.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Iain 'Kaid' MacIlleathain

'S e seinneadair a bh' ann an **Iain 'Kaid' MacIlleathain**, a rugadh agus a thogadh anns an Eilean Sgitheanach. ’S duine tàlantach a bh’ ann “An Kaid”. Fhuair e am far-ainm sin bho shaighdear ainmeil a bha ann an Cogadh nam Boer. Chaochail e ann an tubaist ann an 1932 nuair a bha e fhathast glè òg.

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Teàrlach MacMhathain

'S e seinneadair a bh' ann an **Teàrlach MacMhathain** (”Teàrlach a’ Phosta”), a rugadh agus a thogadh anns A' Bhràighe, anns an Eilean Sgitheanach. Mar a bha athair, bha Teàrlach na phosta an siud airson greis, ach às dèidh sin chaidh e gu muir. Rinn e iomadh òran èibhinn, spòrsail, agus chòrd a sheinn gu mòr ri daoine.

## Ceanglaichean a-mach

* BBC: Bliadhna nan Òran: Teàrlach MacMhathain

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Calum 'Ruadh' MacNeacail

'S e seinneadair a bh' ann an **Calum 'Ruadh' MacNeacail** (19 am Màrt 1902–25 an Gearran 1978). B’ e croitear à Gead an t-Sailleir, anns an Eilean Sgitheanach, a bh’ ann an Calum, ach dh'fhàs e ainmeil mar “The Bard of Skye”. Bha e pòsta ri Peigi NicCalum à Camus Tianabhaig, faisg air Gead an t-Sailleir, agus anns an Dàrna Cogaidh bha e ann am Feachd an Adhair. 'S ann bho a mhàthair, Anna 'Ruadh', a dh’ionnsaich e tòrr òran traidiseanta, agus rinn e mòran bàrdachd – cuid a chaidh fhoillseachadh anns na 1970’an.
 
## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Calum 'Ruadh' MacNeacail

MacNeacail, Calum 'Ruadh'
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Seumas MacNeacail

'S e seinneadair a bh' ann an **Seumas MacNeacail** (1901 - 1971). Rugadh e ann an Ach na h-Annaid, anns an Eilean Sgitheanach, agus fhuair e obair faisg air sin, mar neach-sgrùdaidh bheathaichean ann am Bràighe.

 
## Ceanglaichean a-mach
* Tobar an Dualchais: Seumas MacNeacail

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Facal aibidealach

'S e **facal aibidealach** facal sa bheil na litrichean air fad ann an òrdugh na h-aibideil. Tha 6 litrichean san fheadhainn as fhaide sa Ghàidhlig:
*chinnt
*fhiost
*ghiort
*ghnòst

Tha feadhainn sa bheil còig litrichean ann an òrdugh beagan nas pailte:
*beilt, beinn, bhinn, bhior, bhios, bhòst, bèill, bèist
*ceilp, ceist, chill, chinn, chlos, chnot, chorr, chost, chìos, chòrr, cinnt, cèill
*dhinn, dhìnn, dhìot, diort
*fhill, fhilm, fhinn, fhios, fhìor
*ghill, ghlòr, ghnos, ghort, giort, gnost, gnòst
*Hiort

## Cànain eile
Ann am Beurla, tha 8 litrichean san fhacal as fhaide mar seo: aegilops agus tha grunn ann sa bheil seachd litrichean mar *beefily* agus *billowy*.

Roinn-seòrsa:Cànain
Roinn-seòrsa:Geamannan fhaclan
Prionnsalachd Waldeck-Prymont

B’ e  meanbh-dùthaich neo-eisimeileach ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1712 gu ruige 1918 a bh’ ann am **Prionnsalachd Waldeck-Prymont** neo **Prionnsalachd Waldeck** (Gearmailtis: *Fürstentum Waldeck-Prymont* neo *Fürstentum Waldeck*). B’ e Arolsen a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach  uasal Waldeck a bha os a cionn. Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1712 nuair a dh'àrdachadh an Diùc gu Prionnsa. Bha Waldeck na ball Co-chaidreachas na Rèine, bho 1806 gu ruige 1815, an dèidh do Napoleon Bonaparte chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuir Waldeck dìreach 400 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais. Chaidh Prymont a sgaradh bho Waldeck fad ochd bliadhanaichean, bho 1807 gu ruige 1813. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918). Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Waldeck-Prymont agus leig am Prionnsa Freidrich dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite. B' e Arolsen a bh' annprìomh-bhaile na dùthcha.

## Ceannardan
*1712 – 1728: Friedrich Anton Ulrich
*1728 – 1763: Karl August Friedrich 
*1763 – 1812: Friedrich Karl August
*1812 – 1813: Georg I. (1805 – 1812 na Phrionnsa Waldeck agus Pyrmont fa-leth)
*1813 – 1845: Georg II. Heinrich
*1845 – 1893: Georg Victor
*1893 – 1918: Friedrich

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ùisdean MacRath

'S e seinneadair a bh' ann an **Ùisdean MacRath** (1897–1988). Rugadh Ùisdean ann an Caileabost, faisg air Dùn Bheagain anns an Eilean Sgitheanach, agus thogadh e ann an Gleann Dail. Ged a rinn e tòrr obair le carbadan air an tìr-mòr, bha ùidh aige an-còmhnaidh anns a’ chultar aige fhèin, agus mar as tric bhiodh e a’ seinn òrain na mara.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Ùisdean MacRath
* Tobar an Dualchais: Ùisdean MacRath

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Anna Mhàrtainn

'S e seinneadair a th' ann an **Anna Mhàrtainn** (Beurla: *Anne Martin*). Rugadh agus thogadh Anna ann an Cille Mhoire anns an Eilean Sgitheanach, far a bheil i fhathast a’ fuireach. Dh’ionnsaich i iomadh òran bho a màthair agus bhon choimhearsnachd, agus tha i gan seinn ann an nòs traidiseanta air àrd-ùrlar agus air TBh ’s rèidio, agus air CD.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Seonag NicLeòid

'S e seinneadair a bh' ann an **Seonag NicLeòid** (1920-2004). Rugadh agus thogadh Seonag ann an Còrnal, Ròdhag, anns an Eilean Sgitheanach, ann an teaghlach far an robh ceòl daonnan ann: bha a h-athair, Calum Caimbeul, na phìobaire, agus a rèir choltais bha guth brèagha aig a màthair. Fhuair i foghlam ann am Bun-sgoil Bhatain agus anns an Àrd-sgoil Phort Rìgh. An dèidh sin, rinn i a trèanadh anns an Ospadal Rìoghail Dhùn Èideann mar bhanaltram. Fhuair i obair mar bhanaltram ann an Glaschu, ach bha i fhathast a’ seinn, còmhla ri Còisir Ghàidhlig Ìleach Ghlaschu ’s leatha fhèin, agus choisinn i am Bonn Òir ann an 1957.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Seonag NicLeòid
* Tobar an Dualchais: Seonag NicLeòid

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Taigh-feachd an Ruadhainn

Tha **Taigh-feachd an Ruadhainn** faisg air Cinn aʼ Ghiuthsaich ʼna chuimhneachan deagh-ghléite air bliadhnaichean riaslach nan Seumasach ann an Albainn. Tha na tobhtaichean sunntasach riʼm faicinn mu 400m ear-thuath air baile beag Ruadhainn, ʼs iad cha mhór mar a bha iad nuair an déidh sìoladh an teine a chuir na Seumasaich ris an togalach an 1746.

## Ceanglaichean a-mach
* Alba Aosmhor: Aʼ rannsachadh Taigh-feachd Ruadhainn: Fiosrachadh don luchd-teagaisg

Roinn-seòrsa:Taighean
Rìoghachd Westphalen

B’ e dùthaich mheadhanach air an àirde an iar-thuath na Gearmailt a mhair dìreach seachd bliadhna bho 1807 gu ruige 1813 a bh’ anns an **Rìoghachd Westphalen** (Fraingis: Royaume de Westphalie, Gearmailtis: *Königreich Westphalen*). B’ e Kassel a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach Bonaparte fhèin a bha os a cionn. 

Chaidh an Rìoghachd a chruthachadh ann an 1807, an dèidh Chòradh Tilsit, a' toirt ri chèile sgìrean a bhuineadh dhan Phruis, do Hànobhar, do Hesse-Kassel, do Braunschweig-Lüneburg agus Verden. Bha Napoleon Bonaparte a' feuchainn ri atharrachaidhean mòra a dhèanamh air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. B' e seòrsa dhe stàit mhodal a bh' ann Westphalen fo Bhonaparte. Bha Westphalen uabhasach ainmeil ro Napoleon mar sgìre air a sgiùrsadh le cogaidhean agus ana-cheartas agus nochd i anns na leabhraichean a sgrìobh Voltaire mar eisimpleir na bha ceàrr sa Ghearmailt. Le sin, chuireadh air dòigh Bun-reachd airson na Rìoghachd, fhuair na h-Iùdhaich còirichean sìobhalta agus chaidh an sluagh a shaoradh bho mhuinntireas. A bharrachd air sin, chaidh co-ionnanachd ron Lagh agus saorsa creideimh a stèidheachadh.

Bha Westphalen na ball Co-chaidreachais na Rèine bho 1806, a' cur 25,000 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais. B' e rud doirbh dhan stàit a bha seo. Ann an 1810 thug An Fhraing os làimh sgìrean na Rìoghachd air a taobh shiar agus chaidh sgìre a thoirt air ais dhan Phruis cuideachd. Chaidh fearann na Rìoghachd a sgaradh eadar na dùthchannan a bha na àire ro 1807 an dèidh Chath Leipzig, a chaill Napoleon ann an 1813.

## Ceannardan
*Righ: Jérôme Bonaparte
*Prìomh-mhinistear: Joseph Bonaparte

## Bailtean Mòra

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prionnsalachd Isenburg

B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair dìreach ochd bliadhna bho 1806 gu ruige 1814 a bh’ anns **A' Prionnsalachd Isenburg** (Gearmailtis: *Fürstentum Isenburg*). B’ e Birstein a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach Isenburg fhèin a bha os a cionn. Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1806, an dèidh Chòradh Tilsit, nuair a ghabh Isenburg-Birstein os làimh (Gearmailtis: Mediatisierung) Isenburg-Büdingen, Isenburg-Meerholz, Isenburg-Philippseich, agus Isenburg-Wächtersbach. Bha Napoleon Bonaparte a' feuchainn ri atharrachaidhean mòra a dhèanamh air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bha Isenburg na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1806, a' cur 291 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais. B' e rud doirbh dhan stàit a bha seo. Chaidh fearann na Prionnsalachd a sgaradh eadar Hesse-Darmstadt agus Hesse-Kassel an dèidh Chath Leipzig, a chaill Napoleon ann an 1813.

## Ceannardan
*1803 – 1820 Prionnsa Carl zu Isenburg und Büdingen (1766 - † 1820)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Diùcachd Sagsainn-Weimar-Eisenach

B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair bho 1809 gu ruige 1918 a bh’ anns an **Diùcachd Sagsainn-Weimar-Eisenach** (Gearmailtis: *Herzogtum Sachsen-Weimar-Eisenach*). B’ e Weimar a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach uasal Wettin a bha os a cionn. Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1809, nuair a ghabh Sagsainn-Weimar os làimh (Gearmailtis: Mediatisierung) Diùcachd Sagsainn-Eisenach. Bha Napoleon Bonaparte a' feuchainn ri atharrachaidhean mòra a dhèanamh air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Bha Sagsainn-Weimar-Eisenach na ball Co-chaidreachas na Rèine bho 1809, a' cur a chuid shaighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais, a-measg na 2,000 a dh' iarr Napoleon air na stàitean ann an Sagsainn air fad. B' e rud doirbh dhan stàit a bha seo. Chaidh an Diùcachd àrdachadh gu Àrd-dhiùcachd ann an 1815. Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Sagsainn-Weimar-Eisenach agus leig an t-Àrd-dhiùc Wilhelm Ernst dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite.

## Ceannardan
*Karl August: 1809 – 1815 (na dhiùc) agus 1815 - 1828 (na àrd-dhiùc) 
*Karl Friedrich: 1828 - 1853
*Karl Alexander: 1853 - 1903
*Wilhelm Ernst: 1901 - 1918

## Bailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Diùcachd Sagsainn-Eisenach

B’ e meanbh-dhùthaich ann an cridhe na Gearmailt a mhair trì tursan (bho 1596 gu ruige 1638, bho 1640 gu ruige 1644 agus mu dheireadh thall bho 1662 gu ruige 1809) a bh’ anns an **Diùcachd Sagsainn-Eisenach** (Gearmailtis: *Herzogtum Sachsen-Eisenach*). B’ e Eisenach a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach uasal Wettin a bha os a cionn. Chaidh an Diùcachd a chruthachadh ann an 1596. Chaidh an stàit a sgaradh eadar Saschsen-Altenburg agus Saschsen-Weimar eadar 1638 agus 1640, leis gun do chaochail an diùc Johann Ernst gun chlann. 'S e an aon rud a thachairt eadar 1662 agus 1644 air aon aon adhbhar, an dèidh Bàis Albrecht. Ghabh an stàit seo Jena thairis ann an 1692. Bha Sagsainn-Eisenach na ball Co-chaidreachas na Rèine  fad dìreach trì bliadhna, bho 1806 gu ruige 1809, nuair a ghabh Sagsainn-Weimar os làimh (Gearmailtis: Mediatisierung) i. Bha Napoleon Bonaparte a' feuchainn ri atharrachaidhean mòra a dhèanamh air structair phoileataigeach na Gearmailt an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. 

## Ceannardan
*Johann Ernst (1596 - 1638) Chaochail e gun chlann
*Albrecht (1646 - 1644) Chaochail e gun chlann
*Adolf Wilhelm (1662 - 1668)
*Wilhelm Augustus (1668 - 1671) Chaochail e gun chlann
*Johann Georg I. (1671 - 1686)
*Johann Georg II. (1686 - 1698) Chaochail e gun chlann
*Johann Wilhelm (1698 - 1729)
*Wilhelm Friedrich (1729 - 1741) Chaochail e gun chlann
*Ernst Augustus I. (1741 - 1748)
*Ernst Augustus II. (1748 - 1758)
*Karl August: 1758 - 1809

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Abhainn Dubh

'S e abhainn ann an Albainn a tha san **Abhainn Dubh**.  Tha i a’ sruthadh bho Loch na h-Àirde anns na Tròiseachan san iar gu ruige Sruighlea san ear.

Bho Shruighlea gu ruige a’ mhuir, ’s e Uisge For a theirear ris an abhainn, ged a theirear *River Forth* sa Bheurla ris an dà chuid còmhla, an Abhainn Dubh agus Uisge For.  Às déidh Sruighlea tha gné na h-aibhne ag atharrachadh, oir ruigidh lìon na mara Sruighlea, agus bha e comasach do bhàtaichean mara bhith a’ seòladh fhad ri Sruighlea.

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
VietJet Air

'S e companaidh an aile siubhail a tha ann an **VietJet Air**. Sovico Holding a' companaidh air bhonn ann an 2007. Tha iad suidhichte ann an Ho Chi Minh baile, Bangkok le togalaichean eile ann an Ho Chi Minh (baile), Hanoi, Da Nang, Vinh, Hai Phong, Hue, Phu Quoc, Nha Trang, Quy Nhon is Dong Hoi.

Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
Àrd-diùcachd Hesse

B’ e dùthaich neo-eisimeileach ann am meadhan na Gearmailt a mhair bho 1806 gu ruige 1918 a bh’ anns an **Àrd-diùcachd Hesse** (Gearmailtis: *Großherzogtum Hessen*). B’ e Darmstadt a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach  uasal Lorraine-Brabant a bha os a cionn. Chaidh an Àrd-diùcachd a chruthachadh ann an 1806, ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chuireadh ri chèile sreath dhe stàitean beaga. Bha Hesse na ball a' Cho-chaidreachais bho 1806, a' cur 4,000 saighdear gu feachdan a' cho-chaidreachais. Chaidh a leasachadh nuair sgaradh Prionnsalachd Isenburg eadar Hesse agus Hesse-Kassel. Mhair an stàit seo mar sgìre fad Ìmpireachd na Gearmailte (1871 – 1918). Thug Ar-a-mach na Gearmailt buaidh mhòr air Hesse agus leig an t-àrd-dhiùc Ernst Ludwig dheth an crùn. Chaidh poblachd, a bhuineadh dhan Phoblachd Weimar fhèin, a stèidheachadh na h-àite. Bha fearann na h-Àrd-diùcachd air a roinn ann an dà leth, le  Frankfurt (na bhaile saor gu ruige 1806) ann am meadhan. Tha am pàirt na b' fhaide gu tuath am broinn Hessen agus am pàirt na b' fhaide gu deas ann an Rheinland-Pfalz an-diugh. 

## Ceannardan
*1806 - 1830: Ludwig I.
*1830 - 1848: Ludwig II.
*1848 - 1877: Ludwig III.
*1877 - 1892: Ludwig IV.
*1892 - 1918: Ernst Ludwig

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Beinn Fhada

'S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am **Beinn Fhada**. Tha i 1,032m de dh’àirde agus ’s Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte air cùlaibh a' Mhormhaich agus Innis a' Chrodh. Tha a' bheinn co-shìnte ri Còig Peathraichean Chinn Tàile, agus tha i cha mhòr a cheart cho fada ris an aonach sin. Tha i air taobh tuath Gleann Lic.

'S e an dòigh as cumanta a bhith a' streap a' Bheinn Fhada bho Ghleann Chòinneachain agus Coire an Sgàirne. Ruigear an uair sin a' Phlaide Mhòr, àrd-chlàr mòr air a' bheinn. Bhon mhullach tha e cumanta a bhith a' dol chun an iar agus air ais dhan Mhormhaich thairis air iomadh binnean air druim caol.  Dh'fhaodar cuideachd cumail a' dol dhan àrd an ear agus cromadh gu Gleann Afraig. Bidh cuid de dhaoine a tha a-mhàin airson na beanntan rothaich a shreap, ga cheangal leis a' Ghlas-bheinn bho Bhealach an Sgàirne.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Gleann Afraig.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Beinn Fhada air Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
A' Ghlas-bheinn

'S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns **a' Ghlas-bheinn**. Tha i 918m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte air cùlaibh a' Mhormhaich agus Innis a' Chrodh taobh tuath air Bealach an Sgàirne. 

'S e an dòigh as cumanta a bhith a' streap a' Ghlas-bheinn bho Ghleann Chòinneachain agus Bealach an Sgàirne.   Bidh cuid de dhaoine a tha airson na beanntan rothaich a shreap, ga cheangal le Beinn Fhada bho Bhealach an Sgàirne.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Beinn Fhada, beanntan Chinn Tàile, Sgùrr nan Ceathramhnan ann an Gleann Afraig agus Chill Fhaolain.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* A' Ghlas-Bheinn air Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Ceitidh Anna NicNeacail

'S e seinneadair a bh' ann an **Ceitidh Anna NicNeacail** (29 an t-Ògmhios 1906–22 an Dùbhlachd 1995). ’S ann à Ceann a' Ghàrraidh ann am Peighinn a' Chorrain, anns an Eilean Sgitheanach, a bha Ceitidh Anna. Às dèidh sgoil ann am Port Rìgh, bha i a’ dèanamh trèanadh mar thidsear ann an Uibhist a Deas, agus thachair i ri Mairead Fay Sheathach. Fhuair i obair ann am Bun-sgoil Phort Rìgh, agus bha i a’ seinn leatha fhèin agus anns a’ chòisir. Chuir i seachad pàirt dhe a beatha anns an Eaglais Bhric, agus an uair sin ann an Glaschu agus anns am Baile Bhòid. Thill i a Phort Rìgh, agus chaochail i an siud anns an Dùbhlachd 1995. 

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Ceitidh Anna NicNeacail

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Donnchadh Peutan

'S e seinneadair a bh' ann an Donnchadh Peutan (1886-1954). Rugadh Donnchaidh ann an Siadar, faisg air Ùige, anns an Eilean Sgitheanach. Bha beatha brònach aige, oir shiubhail a bhean nuair a rug i an aona phàisde a bhʼ aca. Sheinn Donnchaidh ann an nòs traidiseanta, agus chaidh a chlàradh airson Sgoil Eòlais na h-Alba le Seumas Ros, a bha a’ smaoineachadh gur e seinneadair air leth a bh’ ann - gu h-àraid nuair a bha e a’ gabhail nan òran aig Mac Mhaighstir Alasdair.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Donnchadh Peutan

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Niall Peutan

'S e seinneadair a bh' ann an **Niall Peutan** (1888-1973). 'S e “Niall Gobha” am far-ainm a bh' air. Rugadh e ann an Heirmisiadar, faisg air Bhaltos, Stafainn, anns an Eilean Sgitheanach. ’S e duine beag, eirmseach a bh’ ann, agus math air na h-òrain. Uaireannan, bhiodh e a' dèanamh òran ùr le seann fhonn. 

## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Niall Peutan
* Tobair an Dualchais: Niall Peutan

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sgùrr na Càrnach

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Sgùrr na Càrnach**. Tha e 1,002m de dh’àirde agus ’s Beinn Rothaich anns an aonach *[[Còig Peathraichean Chinn Tàile]]* a th' ann  Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh tuath Gleann Seile. Tha e eadar Sgùrr Fhuaran agus Sgùrr na Ciste Duibhe air an druim.

Cha  b' e Beinn Rothaich a bh' ann bho thùs, leis gun robhar ga fhaicinn a-mhàin mar dàrna mullach de Sgùrr Fhuaran. Ach chaidh a h-ainmeachadh mar Beinn Rothach ann an 1997. 

'S e an dòigh as fheàrr a bhith ga dhìreadh mar phàirt den aonach air fad. Tha corra ceum doirbh ann air cromadh bhon mhullach air pìos goirid creagach cas

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.

## Iomraidhean

* The Munros: Donald Bennet et al.: Scottish Mountaineering Trust: ISBN 0-907521-13-4

## Ceanglaichean a-mach

* Na Còig Peathraichean air Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Prionnsalachd-taghaidh Hesse-Kassel

B’ e dùthaich mheadhanach aig an robh pìosan fearainn beaga air an sgaoileadh air feadh na Gearmailt agus a mhair bho 1803 gu ruige 1866 a bh’ anns **A' Phrionnsalachd-taghaidh Hessen-Kassel** (Gearmailtis: *Kurfürstentum  Hessen-Kassel*). B’ e Kassel a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach Lorraine-Brabant a bha os a cionn. Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh ann an 1803 nuair a dh' àrdaich an Diùcachd Hesse-Kassel gu Phrionnsalachd-taghaidh, nuair a bha Napoleon Bonaparte a' feuchainn ri atharrachaidhean mòra a dhèanamh air structair phoileataigeach na Gearmailt, an dèidh dha chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe.  Ghabh Rìoghachd Westphalen (a bha na ball a thaobh Co-chaidreachas na Rèine) os làimh Hessen-Kassel an dèidh Chòradh Tilsit ann an 1807 gu ruige crìoch Westphalen ann an 1814. Chaidh Hessen-Kassel a leasachadh nuair sgaradh Prionnsalachd Isenburg eadar Hessel-Kassel agus Àrd-Dhiùcachd Hesse. Chaidh Hesse-Kassel a thoirt a-steach dhan Phruis ann an 1866.

## Ceannardan
*Wilhelm I. 1803 – 1821 
*Wilhelm II. 1821 – 1847 
*Friedrich Wilhelm 1847 – 1866

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
A' Chiste Dhubh

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns a' **Chiste Dhuibh**. Tha e 979m de dh’àirde agus ’s Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Gleann Afraig air taobh tuath Gleann Seile. Tha beinn eile ann an Cinn Tàile, Sgùrr na Ciste Duibhe, agus feumar a bhith faiceallach nach bithear troimh-chèile eadar an dà bheinn.

'S e a' Bheinn Rothaich iomallach a th' ann agus tha e nas fhaide ear na Còig Peathraichean Chinn Tàile agus Druim nam Bràithrean. 'S e an dòigh as cumanta a bhith ga shreap bho Chluainidh tron Chaorainn Bheag agus Bealach a' Chòinnich. 'S fhiach cuideachd dol thairis air a' Bhathach, beinn nas lugha le druim fada feurach  Dh'fhaodadh dèanamh air a' mhullach cuideachd bho Ghleann Afraig.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Gleann Afraig.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* A' Chiste Dhubh aig Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Còig Peathraichean Chinn Tàile

'S e aonach beinne ann an Cinn Tàile a th' ann an **Còig Peathraichean Chinn Tàile**, Beurla: *Five Sisters of Kintail*. Cha robh an t-ainm sin anns a' Ghàidhlig bho thùs , ach sa Bheurla 's e cruth an droma mar a chìthear e bho Ratagan thairis air Loch Dubhthaich a thug an t-ainm dhan aonach, le còig beanntan ag èirigh gu soilleir bhuaithe. A rèir beul-aithris 's e còig bana-phrionnsaichean a bh' ann a dh'atharraich gu creag fhad 's a bha iad a' feitheamh air còig prionnsaichean Lochlannach a phòsadh iad, ach nach tàinig a-riamh.

Tha an druim a' sìneadh bho thaobh an ear gu taobh an iar air eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich, taobh tuath Ghleann Seile agus an rathad A87. San àrd an ear dheth tha Druim nam Bràithrean, a bheir an druim gu ceann aig Cluainidh.

Ged a tha barrachd na còig mullaichean air an druim seo, 's iad na mullaich Sgùrr nan Spàinteach, Sgùrr na Ciste Duibhe, Sgùrr Fhuaran, Sgùrr nan Saighead agus Sgùrr na Mòraich a chruthaicheas na còig peathraichean. Tha trì beanntan Rothaich air an druim: Sgùrr na Ciste Duibhe, Sgùrr Fhuaran agus Sgùrr na Càrnach.

## Coiseachd
Mar as trice thèid an t-aonach air fad a streap, a' tòiseachadh bhon raon-chàraichean aig Coimisean na Coilltearachd agus a' streap os cionn làrach Blàr Chinn Tàile. Faodar dol gu dìreach suas Sgùrr nan Spàinteach neo cumail air cliathaich na beinne agus a' ruigsinn an droma aig Sgùrr na Ciste Duibhe. Bithear an uair sin a' leantainn an droma dhan iar, agus a' cromadh bho Sgùrr na Mòraich gu dìreach air neo a' dol air ais gu Bealach agus sìos ri taobh Allt a' Chruinn air ais gu Loch Dubhthaich.

## Sealbh
'S ann le Urras Nàiseanta na h-Alba a tha aonach nan Còig Peathraichean, mar phàirt de oighreachd Chinn Tàile, An Eas Glomaich agus Afraig an Iar. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgùrr nan Ceathramhnan

'S e beinn ann an Afraig an Iar air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Sgùrr nan Ceathramhnan**. Tha i 1,151 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte air faisg air Gleann Afraig agus Gleann Ealchaig ann an sgìre glè iomallach. Tha an t-ainm a' tighinn bho *ceathramh*, na ceithir pàirtean den tìr, a tha a' bheinn seo a' roinn. Tha ceithir dromannan a' ruith sìos bhon mhullach agus feumar a bhith cùramach air cromadh anns a' cheò. Tha trì mullaichean air druim a tuath, **Stuc Bheag** (1075 m), **Stuc Mòr** (1041 m) agus **Stob Fraoch Choire** (918 m). Tha mullach air druim an iar (1143 m), agus **Stob Coire na Cloiche** 915 m) air druim an ear.

'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Mar as trice bithear a' fuireach ann an Gleann Afraig (anns an ostail no a' campachadh), agus ga dhìreadh bho Allt Beithe. Bidh cuid ga cheangal leis an t-Socach agus Mullach na Dheireagain.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Beinn Fhada, An Socach, Beinn Fhionnlaidh, Càrn Eige, Cill Fhaolain, Gleann Afraig agus beanntan Chinn Tàile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Sgùrr nan Ceathramhnan air Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Druim nam Bràithrean

'S e aonach beinne ann an Cinn Tàile a th' ann an **Druim nam Bràithrean**, Beurla: *Brothers Ridge*. Cha robh an t-ainm sin anns a' Ghàidhlig bho thùs, ach leis gu bheil na Còig Peathraichean san iar den druim seo, thàinig an t-ainm seo gu bith. Thathar a' bruidhinn  mu na trì bràithrean, a' ciallachadh na trì Beanntan Rothaich air an druim: Aonach Meadhoin, Sgùrr a' Bhealaich Dheirg agus Sàileag. Tha mullach eile air an druim, Sgùrr an Fhuarail, dhan àird an ear bho Aonach Meadhoin.

Tha an druim a' sìneadh bho thaobh an ear gu taobh an iar air eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich, taobh tuath Ghleann Seile agus an rathad A87. Tha e a' ceangal ris na Còig Peathraichean san àird an Iar.

## Coiseachd
Mar as trice thèid an t-aonach air fad a streap, a' tòiseachadh bhon thaigh-òsta Chluainidh. Cumar ris an druim bho Sgùrr Fhuarail chun a' Bhealaich Dheirg, agus bithear a' cromadh dhan raon-chàraichean aig Coimisean na Coilltearachd ann an Gleann Seile. Bidh streapadairean èasgaidh a' cumail a' dol air na Còig Peathraichean, ach 's e latha mòr a th' anns an druim seo leis fhèin.

## Sealbh
'S ann le Urras Nàiseanta na h-Alba a tha Druim nam Bràithrean, mar phàirt de oighreachd Chinn Tàile, An Eas Glomaich agus Afraig an Iar. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Druim nam Braithrean air Walkhighlands (bhon iar dhan ear)

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Diùcachd Nassau-Weilburg

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileach air an àirde an iar-thuath na Gearmailt a bh’ anns an **Diùcachd Nassau-Weilburg** (Gearmailtis: *Herzogtum Nassau-Weilburg*), a mhair  bho 1344 gu ruige 1806,  nuair a dh' aonaich Napoleon Bonaparte e le Nassau-Usingen an dèidh dha a chur às do dh' Ìmpireachd Naomh na Ròimhe, ri linn atharrachadh mòr a rinn e air structair phoileataigeach na Gearmailt a thaobh Co-chaidreachas na Rèine. B’ e Weilburg a bh’ ann prìomh-bhaile na dùthcha agus b' e an Teaghlach Uasal Nassau a bha os a chionn. Bha fearann na stàite seo air a sgaoileadh ann an deich iadhtag air feadh na sgìre eadar Frankfurt agus Worms fad 462 bliadhna gus a thoisich Ar-a-mach na Frainge. Ghabh Nassau-Weilburg ri Co-chaidreachas na Rèine air 17 an t-Iuchar 1806 ach, an ceann mìos, thug Napoleon orra aonadh le Nassau-Usingen, air 30 an Lùnasdal 1806.

## Ceannardan na Stàite
*1344/55 – 1371 Johann I.	
*1371 – 1429	Philipp I.	
*1429 – 1429	Philipp II.
*1429 – 1442	Johann II.	
*1492 – 1523	Ludwig I.	
*1523 – 1559	Philipp III.		
*1559 – 1593	Albrecht	
*1559 – 1602	Philipp IV.	
*1593 – 1625	Ludwig II.	
*1625/29/51 – 1655	Ernst Casimir		
*1655 – 1675	Friedrich		
*1675 – 1719	Johann Ernst		
*1675 – 1684	Friedrich Ludwig	
*1719 – 1753	Karl August
*1753 – 1788	Karl Christian	
*1788 – 1806/16 Friedrich Wilhelm	

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Lurg Mhòr

'S e beinn ann an Frìth Mhonar air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Lurg Mhòr**. Tha i 986 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte ann an àite air leth iomallach eadar Atadal agus Loch Monar dìreach os cionn Loch Calavie. Thathar ag ràdh gur e aon de na Beanntan Rothaich as iomallaiche a th' ann. 

'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Gheibhear thuice bho Achadh na Seileach, bho Atadal no bho Chill Fhaolain, agus 's ann air an rothair a nì a' mhòrchuid de dhaoine pàirt den t-slighe. Bidh cuid a' campachadh faisg air a' bheinn agus a' tòiseachadh às ùr an ath latha. Bidh cuid ga cheangal le Bidean a' Choire Sheasgaich a tha dìreach mu 2km air falbh bhon mhullach. Gheibhear suas gu cofhurtail bho thaobh Loch Calavie dhan bhealach eadar an dà bheinn..

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Beinn Fhionnlaidh, beanntan Ghleann Afraig, Srath Farair agus Toirbheartan.

## Sealbh
'S ann air Oighreachd Atadail a tha Lurg Mhòr agus Bidean a' Choire Sheasgaich.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Lurg Mhòr agus Bidean a' Choire Sheasgaich air Walkhighlands
* Duilleag oifigeil  Oighreachd Atadail

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Prionnsalachd Verden

B’ e  dùthaich bheag neo-eisimeileach air an àirde an iar-thuath na Gearmailt a bh’ anns a' **Phrionnsalachd Verden** (Gearmailtis: *Fürstentum Verden*), a mhair  bho 1648 gu ruige 1810. Chaidh a' Phrionnsalachd a chruthachadh tro chumhan Chòrdaidh Westphalen, a shaoghalaich Easbaigeachd Werden, ga cur fo bhuaidh na Suaine. 

## Ceannardan na Stàite

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Hechingen

‘S e baile meadhanach faisg air Sigmaringen ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an **Hechingen**. Tha e suidhichte aig 328m os cionn ìre na mara, aig comar nan aibhnichean Reichenbach agus Feilbach leis an abhainn Starzel, faisg air na Beanntan Schwäbischer Alb, anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 50km air falbh bho Stuttgart, 77km bho Ulm, 195km bho Mhünchen agus 561km bho Bherlin. Tha 18,741 duine a' fuireach ann. Chaidh Hechingen a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 786 le manaich à St. Gallen (An Eilbheis) mar *Hahhingum* agus thog an t-Iarla Hohenzollern caisteal shuas air a' bheinn os cinn a' bhaile ann an 1255. Chaidh a chuairteachadh le feachdan an Diùc Eberhard II à Württemberg ann an 1388 ach dh' fhàilnich an oidhirp. Rinn teine mòr lèir sgrios an seo ann an 1401 agus bha tòrr thrioblaid aig a' bhaile a thaobh airgid air sàilleabh sin fad iomadach bliadhna. B' e prìomh-bhaile Hohenzollern-Hechingen a bh' ann bho 1567 gu ruige deireadh na stàite ann an 1849. Cha do ghabh sluagh na sgìre leis an Ath-leasachadh. Thug Arm na Suaine ionnsaigh air Hechingen ann an 1632 ach dh' fhàilnich iad. Ghèill e gu saighdearan à Württemberg ann an 1634 agus rinn A' Phlàigh droch mhilleadh dhan sluagh ann an 1635. Thoisich Iùdhaich a' tighinn dhan bhaile san 18mh Linn an dèidh còrr is ceud bliadhna às an aonais. Ann an 1842 bha 809 dhuibh a' fuireach ann, neo ¼ nan daoine uile gu lèir, ged a chaidh na h-àireamhan seo sìos fad an 19mh Linn. Chaidh 32 Iùdhaich à Hechingen a thoirt gu campaichean na Mairbh ri linn An Dàrna Cogaidh.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Hódmezővársárhegy
*  Limbach-Oberfrohna

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhaden-Württemberg

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
An Socach (Gleann Afraig)

'S e beinn ann an Afraig an Iar air a’ Ghàidhealtachd a th’ anns **an t-Socach**. Tha e 921 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte os cionn Allt Beithe ann an Gleann Afraig ann an sgìre glè iomallach. Tha an t-ainm a' ciallachadh sròn muice. Feumar a bhith cùramach, oir tha beinn eile leis an ainm An Socach os cionn Loch Mullardoch ann am Frìth Beinn Fhionnlaidh an Ear.

'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Mar as trice bithear a' fuireach ann an Gleann Afraig (anns an ostail no a' campachadh), agus ga dhìreadh bho Allt Beithe tro Choire na Cloiche. Tha e reusanta a bhith ga cheangal le Sgùrr nan Ceathramhnan, agus bidh an fheadhainn èasgaidh ga cheangal cuideachd le Màm Sodhail, Càrn Eige agus Beinn Fhionnlaidh air neo le Mullach na Dheiragain . tha dromanan fada a' ceangal nam beann seo uile ri chèile agus fhaodadh coiseachd fad làithean.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Gleann Afraig, Oighreachd Mhonar, Cinn Tàile agus Loch Mullardoch.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Sgùrr nan Ceathramhnan air Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
An Socach (Gleann Canaich)

'S e beinn ann an Gleann Canaich a’ Ghàidhealtachd a th’ anns **an t-Socach**. Tha e 1,069 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte ann an àite air leth iomallach eadar Atadal agus Canaich eadar Loch Monar agus Loch Mullardoch. Thathar ag ràdh gur e aon de na Beanntan Rothaich as iomallaiche a th' ann. tha an t-ainm a' tighinn  bho sròn muice. Feumar a bhith faiceallach, oir tha beinn eile ann leis an ainm An Socach ann an Gleann Afraig.

'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Gheibhear thuice bho Chanaich, bho Atadal no bho Chill Fhaolain, agus 's ann air an rothair a nì a' mhòrchuid de dhaoine pàirt den t-slighe. Bidh cuid a' campachadh faisg air a' bheinn agus a' tòiseachadh às ùr an ath latha. Bidh cuid ga cheangal leis An Riabhachan, Sgùrr na Lapaich agus Càrn nan Gobhar

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Monar, Loch Mullardoch, Oighreachd Atadail, Beanntan Ghleann Afraig, Achadh na Seileach agus Toirbheartan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Lorn Ladies (Iomain)

'S e sgioba camanachd a tha ann an **Lorn Ladies**.  'S ann bho Latharna a tha an sgioba gu lèir, agus tha e a' cluich san Òban, aig Pàirc Mossfield.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Ghàidhlig
* Duilleag Facebook *(Beurla)*

Roinn-seòrsa:Camanachd
Mullach an Deargain

'S e beinn air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am **Mullach an Deargain** (chithear *Mullach nan Dheiragain* no *Mullach na Dheiragain* air mapaichean Beurla cuideachd). Tha e suidhichte ann an àite glè iomallach eadar Loch Mullardoch agus Gleann Afraig. Tha e a’ nochdadh air mapaichean *Ordnance Survey* mar **Mhullach na Dheiragain** ach tha ciall agus litreachadh an ainm mar seo mì-shoilleir, agus chan eil gin de na dòighean-sgrìobhaidh a chaidh ainmeachadh a’ leantainn riaghailtean gràmar no litreachadh na Gàidhlig. Dh’fhaodadh gu bheil e a’ ciallachadh *deargan* no *deargan-allt*’. Tha a' bheinn 921 m de dh’àirde agus ’s Beinn Rothaich a th' ann. Tha druim fada a' sìneadh bhon tuath dhan deas agus tha dà mhullach eile air: Càrn an Con Dubh (967m) san àird a deas den mhullach agus Mullach Sithidh san àird a tuath.

'S e rud mòr a bhith a' streap na beinne seo leis gu bheil i ann an suidheachadh cho iomallach. Bithear uaireannan ga ceangal le Sgùrr nan Ceathramhnan agus An Socach, bho Ghleann Afraig air neo a’ tòiseachadh bho thaobh Loch Mullardoch. 

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Gleann Afraig, Oighreachd Mhonar, Cill Fhaolain, agus Loch Mullardoch.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Mullach na Dheiragain, An Socach agus Sgùrr nan Ceathramhnan air Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Sigmaringen

‘S e baile meadhanach faisg air Hechingen ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an **Sigmaringen**. Tha e suidhichte eadar 578m agus 794m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Dainiub, faisg air na Beanntan Schwäbischer Alb, anns an stàit Baden-Württemberg. Tha am baile 77km air falbh bho Stuttgart, 68km bho Ulm, 175km bho Mhünchen agus 576km bho Bherlin. Tha 15,517 duine a' fuireach ann. 

## Eachdraidh
Chaidh Sigmaringen a chlàradh airson a’ chiad turais ann an 1077 mar *Sigmar*, ann an sgrìobhainnean an Rìgh Rudolf von Schwaben. Chaidh taigh-pearsain a thogail ann an Laiz, dìreach ri taobh Sigmaringen, ann an 1231 agus thogadh fear eile anns a' bhaile fhèin ann an 1480 cuideachd. Cha do ghabh sluagh na sgìre leis an Ath-leasachadh. Cheannaich Ulrich III. von Württemberg e ann an 1325, ghabh an Iarlachd-crìch Brandenburg thairis air ann an 1415 agus, mu dheireadh thall, thug an teaghlach uasal Hohenzollern seilbh air a' bhaile ann an 1535. Thug Arm na Suaine ionnsaigh air Hechingen ann an 1632 ach dh' fhàilnich iad. B' e prìomh-bhaile Hohenzollern-Sigmaringen a bh' ann bho 1576 gu ruige deireadh na stàite ann an 1849. 

Chaidh eadar 150 gu 180 duine a mharbhadh leis na Nasaich ann an Sigmaringen ri linn An Dàrna Cogaidh, o chionn's gu robh iad uile a' fulang mì-rianan ginteil. Faisg air deireadh an Darna Cogaidh chaidh  Pétain, ceannard stàit-phupaid nan Nàsach anns an Fhraing,  a thoirt gu Sigmaringen anns a’ Ghearmailt an aghaidh a thoil. Nuair a dh’ fhàg e Vichy, as t-samhradh 1944 chuir e roimh gun leigeadh e dheth an dreuchd, ach cha leigeadh e sin a dhèanamh idir. Lean Riaghaltas Vichy air, a dh’aindeoin mì-thoileachas ceannard na stàite. A bharrachd air Pétain fhèin, ràinig luchd-poileataigs agus sgrìobhadairean a chuireadh taic dha na Gearmailtich ri linn for-ghlacadh na Frainge, mar Pierre Laval agus Céline.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Boxmeer
*  Feldkirch

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhaden-Württemberg

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt