open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harold Kroto

B' e ceimigear à Sasainn a bh' ann an **Sir Harold Walter Kroto** KBE FRS. Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1996 còmhla ri Robert F. Curl Jr. agus Richard E. Smalley airson an obair aca air C60, cruth ùr de charbon eileamaideach.

Thàinig a phàrantan gu Sasainn bho Berlin, agus b' e Iùdhach a bha athair dha. B' e "Krotoschiner" an sloinneadh a bh' aca ach gheàrr athair e ann an 1955. Dh'ionnsaich e ceimigeachd ann an Oilthigh Sheffield far an do sgrìobh e an tràchdas aige, "The spectra of unstable molecules under high resolution". Bha e na phostdoc san Comhairle Nàiseanta Rannsachaidh ann an Canada agus Bell Labs agus thill e do Sasainn ann an 1966 nuair a thòisich e ann an Oilthigh Shussex.

Ann an 1995, thòisich e Filmichean Vega. 'S e an t-amas aig Vega prògraman math a chruthachadh mu dheidhinn saidheans. 
Ann an 2014, chuir e ainm air athchuinge gu Pàrlamaid na h-Alba ag iarraidh nach uaireannear *creationism* a theagaisg mar shaidheans ann an sgoiltean na h-Alba. Chaochail e ann an 2016.

Rannsaich e nano-saidheans agus nano-teicneòlas. Bha e ag obair aig Oilthigh Florida State far a thòisich e ann an 2004.

## Aistean co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Oifigeil aig Kroto (en)
* Vega Science Trust

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Antoine Lavoisier

Bha **Antoine Lavoisier**, (1743-1794), na cheimigear Frangach. 'S e uachdar a bha ann, agus bha e cudromach ann an eachdraidh na ceimigeachd, eaconomachd, agus bith-eòlas.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Janez Levec

'S e ceimigear à Sloibhìnia a th' ann an **Janez Levec**. 

Dh'ionnsaich e einnseanaireachd cheimigeach aig Oilthigh Ljubljana far an deach e na cho-chuidiche rannsachaidh ann an 1971 is na ollamh ann an 1984. Dh'obair e mar cheannard na h-Obair-lainn airson Catailis agus Einnseanaireachd Iom-obrachaidh aig Institiud Nàiseanta na Ceimigeachd o 1985.

Chaidh e na bhall dhen Acadamh Saidheansan is Ealain na Slòbhaine ann an 2003.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine à Sloibhìnia
Henry Louis le Chatelier

**Henry Louis le Chatelier**, (1850 - 1936) Ceimigear às an Fhraing.

## Iomraidhean
* Michel Letté, *Henry Le Chatelier (1850-1936) ou La science appliquée à l'industrie* (Rennes, Presses universitaires de Rennes)‎ 2004 (ISBN 978-2-7535-0019-8)

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Friedrich August Kekulé von Stradonitz

B' e ceimigear Gearmailteach a bha ann am **Friedrich August Kekulé von Stradonitz**, (Darmstadt: 1829–Bonn 1896), .
Bha e a' teagaisg ann an Oilthigh Heidelberg agus ann an Oilthigh Bhonn.

Tha e ainmeil airson an structar a mhol e airson benzene, C6H6, anns an robh tàthaidhean dùbailte agus singilte mu seach. Gu mì-fhortanach tha an structar seo ceàrr. Nam biodh na tàthaidhean dùbailte is singilte mu seach cha bhi am moileciuil riaghailteach agus sia-cheàrnach mar a dhearbh Kathleen Lonsdale ann an 1929.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Emil Knoevenagel

B' e ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann an **Emil Knoevenagel**, (18 an t-Iuchar 1865–11 an Lùnastal 1921).

Tha e ainmeil airson an co-dhlùthachadh Knoevenagel.

Rugadh e ann an Linden is dh'ionnsaich e ceimigeachd aig Oilthigh Teicnigeach Hànobhar is Oilthigh Ghöttingen, far an do sgrìobh e a theusais fo Viktor Meyer. Dh'obair e air ceimigeachd fhàs-bheartach aig Oilthigh Heidelberg gus an do chaochail e ann an 1921. Bha e cuideachd na oifigear rè a' Chogaidh Mhòir.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Gilbert N. Lewis

Bha **Gilbert Newton Lewis**, (1875-1946), na cheimigear Aimearaganach.

Rugadh e ann an Weymouth, Massachusetts, agus bha athair na fhear-lagha. Dh'ionnsaich e leughadh nuair a bha e trì bliadhna a dh'aois.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Rìghrean na h-Alba

'Se sinnsearan a th' ann an rìghrean Dál Riata ri Rìghrean Alba.

## Sìol Ailpein (848–1034)

## Taigh Dhùn Chailleann (1034–1286)

## Taigh Sverre (1286–1290)
* Maighread, r. (1286-1290)

## Taigh Bailiol (1292–1296)

## Na Brusaich (1306–1371)

## Na Stiùbhartaich (1371–1567)

## Na Stiùbhartaich Leamhnach (1567–1651)
Às dèidh 1603 bha rìghrean Alba nan rìghrean Shasainn cuideachd:

## Na Stiùbhartaich Leamhnach (1660–1707)
* Seumas VII na h-Alba agus II Shasainn (1685-1688)
* Seumas VIII na h-Alba agus III Shasainn
* Uilleam III Shasainn is II Alba (1689-1702) agus a bhean, a' Bhan-rìgh Màiri (1689-1694)
* a' Bhan-rìgh Anna (1702-1714) - na ban-rìgh Bhreatainn bho 1707

'S i Anna am monarc mu dheireadh a bh' aig rìoghachd neo-eisimeileach Alba air no rìoghachd neo-eisimeileach Shasainn. An dèidh 1707 chaidh an dà rìoghachd aonachadh fon aon phàrlamaid agus mar seo chaidh an Rìoghachd Aonaichte a chruthachadh agus 'se Rìghrean Bhreatainn a bha againn.

'S i Anna am monarc mu dheireadh dhen teaghlach Stiùbhartach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Ceimigeachd

Is e **ceimigeachd** saidheans nan stuthan agus an eadar-oibre aige le lùth, gu h-àraid na dòighean mar a dhealbhas ataman, moileciuilean, agus buadhan cheimigeach. Tha e a' dèiligeadh le stuth, mar eileamaidean is co-thàthaidhean ceimigeach agus ciamar a tha iad ag iom-obrachadh ri chèile.

Tha na meuran cheimigeachd nas cudromach nan:
* Ceimigeachd anailiseach
* Ceimigeachd neo-fhàs-bheairteach
* Ceimigeachd fhàs-bheairteach
* Ceimigeachd fhiosaigeach

Tha meacanaigs quantumach cudromach airson na thachair ann am moileciuilean a thuigsinn.

## Eachdraidh
* Thoisich ceimigeachd nuadh nuair a sgrìobh Raibeart Ò Baoghail *The Skeptical Chymist* ann an 1661 far an do dh'eadar-sgaraich e ceimigeachd on sgoil na cumaisg.
* Mhol John Dalton teòiridh nan ataman ann an 1805.
* Ann an 1828 dhearbhaich Friedrich Wöhler gum b' urrainn dha urea a cho-chur o stuth neo-fhàs-bheairteach.
* Mhol Dmitri Mendeleev an clàr pillteach ann an 1871.

## Na h-eileamaidean

:*[[Liosta nan eileamaidean]]*

Tha na h-eileamaidean roinnte eadar meatailtean, meataloighdean agus neo-mheatailtean. Is atam an t-aonad bu lugha de gach eileamaid, agus tha gach atam dèanta suas de niùclas, agus sligean eileagtronach a tha gan chuairteachadh. Tha gach atam fa-leth na staid as cunbhalach nuair a tha na sligean eileagtronaich aice làn. Is feart de meatailtean, gun choisinn iad inbhe cunbhalas le toirt seachad na dealanaich a tha anns an slige a-muigh aca, agus is feart de neo-mheatailtean gun choisinn iad cunbhalas le gabhail na dealanaich a tha dith orra a lìonaich na slige-dhealain a-muigh aca.

Nuair a thig atam de mheatailt agus atam de neo-mheatailt còmhla, cruthaichear tàthadh aidheonach eadarra. Tha sin ri ràdh gu gèill an meatailt dealanach chun neo-mheatailt, a' fàgail slige a-muigh a' mheatailt ban agus slige a-muigh an t-anamheatailt làn. Canar aidheonan ri na mirean seo.

## Faic cuideachd

* Ceimigear
* Ceimigearan ainmeil
* Iom-obrachadh ceimigeach
* Duais Nobel ann an Ceimigeachd

Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Eòlas
Friedrich Engels

B' e feallsanaiche poileataigeach a bh' ann an **Friedrich Engels** (IPA: *fʁiːdʁɪç ˈɛŋəls*, Barmen (Wuppertal a-nis), 28 an t-Samhain 1820–5 an Lùnastal 1895). Bha e gu mòr an sàs ann an Co-mhaoineas. Sgrìobh e am Manifesto Comannach le charaid, Karl Marx.

Rugadh e ann am Barmen faisg air Wuppertal ann an teaghlach beairteach. Bha earrannan ann am factaraidh ann am Manchester aig athair is thoisich e ann an gnothachas nuair nach robh e a dh'aois 17. Bha e an sàs ann am poileataigs agus sgrìobh e *Litrichean bho Wuppertal* ann an 1839 le ainm-brèige Friedrich Oswald.

Dh'imrich e gu Manchester ann an 1842 is e ag obair ann an gnothachas teaghlaich. Sgrìobh e aistean airson Karl Marx agus dh'fhoillsich e *Die Lage der arbeitenden Klasse in England* ('Staid a' Chlas-obrach ann an Sasainn') ann an 1845. Dh'imrich e gu A' Bhruiseal còmhla Marx ach thill iad gu Sasainn an dèidh nan Aramach 1848. Chuir Engels taic do Mharx, a bha ann an Lunnainn is Engels ag obair airson gnìomhachas teaghlaich ann am Manchester. An dèidh do Mharx a bhàsachadh chuir Engels crìoch air *Das Kapital* ('Calpa'). Chaochail e ann an Lunnainn ann an 1895.

## Obraichean
* *Litrichean bho Wuppertal* (1839)
* *Die Lage der arbeitenden Klasse in England* ('Staid a' Chlas-obrach ann an Sasainn', 1845)
* le Karl Marx, *An Teaghlach Naomh* (1845)
* le Karl Marx, *Am Beachd-smuainealas Gearmailtich* (1846)
* le Karl Marx, *Am Manifesto Comannach* (1848)
* *An Aghaidh Düring: Aramach Herr Eugen Dühring ann an Saidhean* (1878)
* *Sòisealas: Utopiach agus Saidheansail* (1880)

## Urraman
Chaidh astaroid 29829 ainmicheadh air.

## Engels agus Alba
Bha Engels den beachd gun robh cuid de na nàiseanan ann an Eòrpa - nam measg, an Gàidheal - gun eachdraidh agus mar sin gun robh iad nan ais-ghnìomhaiche gu nàdarra. Sgrìobh e ann an "Der Magyarische Kampf":"There is no country in Europe which does not contain in some corner one or several ruins of people, left-overs of earlier inhabitants, pushed back and made subject to the nation which later became the carrier of historical development. These remains of nations which have been mercilessly trampled down by the passage of history, as Hegel expressed it, this ethnic trash always becomes and remains until its complete extermination or de-nationalization, the most fanatic carrier of counterrevolution, since its entire existence is nothing more than a protest against a great historical revolution.

Such in Scotland were the Gaels, the supporters of the Stuarts from 1640 to 1745. Such in France were the Bretons, the supporters of the Bourbons from 1792 to 1800. Such in Spain were the Basques, supporters of Don Carlos. Such in Austria are the Panslavist South Slavs, who are nothing more than the waste products of a highly confused development which has gone on for a thousand years."

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Cruinn-eòlas na h-Alba

## Cruinn-eòlas fiosaigeach

Tha Alba ainmeil airson a' chrutha-tìre aice, nam beann, nan gleann, nan eilean agus an iomaill-fhairge.
## Cruinn-eòlas daonna

Tha mòr-chuid na shluaigh ann an Alba a' fuireach sna bailtean sam meadhan na dùthcha. 

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Dùthchannan ann an Àisia

## [[Dùthchannan]] Àisia a Deas
* Bangladesh
* Bhutan 
* Na h-Innseachan
* Maldives
* Nepal
* Pacastan
* Sri Lanka
* Tibet

## Dùthchannan Àisia an Ear
* Iapan (An t-Seapan)
* An t-Sìn (Sìona)
* Coirèa a Deas
* Coirèa a Tuath
* Coirèa

## Dùthchannan Àisia an Iar

* Afghanastàn
* Bachrain
* An Èipheit (Rubha Sinai)
* Ioràn
* Ioràc
* Iòrdan
* Iosrael
* Cubhait
* Leabanon
* Omàn
* Palastain
** Bruach-an-Iar 
** Raon Ghàsa
* Catar
* Aràibia nan Sabhd
* Sipreis
* Siria
* An Tuirc (Anatolia section)
* Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
* Iemen

## Dùthchannan Iar-Dheas
* Brunei
* Cambodia
* Indonesia
* Laos
* Malaysia
* Myanmar (Burma)
* Philippines
* Singapore
* Thailand
* Tiomor an Ear
* Vietnam

## Dùthchannan Meadhan Àisia
* Afghanistan
* Kazakhstan 
* Kyrgyzstan
* Mongolia
* Tajikistan
* Tibet
* Turkmenistan
* Uzbekistan

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Butàn

'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns an **Rìoghachd Bhutàin**, ainm goirid: **Butàn** neo **Butan**. Tha i suidhichte eadar na h-Innseachan agus an t-Sìn ann an Himalaya.

'S e aon de na dùthchannan as iomallaiche san t-saoghail. Ach canar cuideachd 's e aon de na dùthchannan far a bheil na daoine as toilichte. 

Tha an roinn na turasachd fo smachd an riaghaltais, tha iad ag iarraidh dualchas na dùthcha agus an cultar traidiseanta dhìon.

'S e creideamh Buddha an creideamh as treasa a tha ann am Butàn.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Butàn, 100 Bliadhna

* Riaghaltais Bhutàin

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Na h-Eileanan Mhaladaibh

'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns **na h-Eileanan Mhaladaibh** neo **Maldives**
'S e buidheann de dh'eileanan a th' innte. Tha i a’ gabhail a-steach 1,192 eilean, ach tha dìreach 250 eilean ann far a bheil daoine a’ fuireach. 
Tha iad suidhichte deas air na h-Innseachan anns a’ Chuan Innseanach mu 700 km san àird an iar-dheas Sri Lanca.

'S e an dùthaich as lugha ann an Àisia a th’ ann  a-rèir àireamh-shluaigh.

Tha roinn na  turasachd gu math làidir anns na h-eileanan, tha 20% den Làn-thoradh dùthchail a' thighinn às a' ghnìomhachas seo. Anns  a' bhliadhna 1972 b' e *Bandos island resort* agus *Kurumba Village* a chiad bhaile-turasachd a chaidh a thogail an seo. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas  na h-Eileanan Mhaladaibh
* Fiosrachadh Anthropologic, Ethnographic & Ethnologic mu nan Eileanan Mhaladaibh 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Bachrain

‘S e dùthaich eileanach ann an Àisia a tha ann an 
**Bachrain** neo 
**Bairean** neo **Bairèin** neo **Bahrain**, ainm oifigeil **Rioghach Bhachrain** (Arabais|**<big> مملكة البحرين </big>**, *Mamlakat al-Barayn*). Tha i suidhichte anns a’ Chamas Mhòr.

Tha Aràibia nan Sabhd san iar dhith, tha iad ceangailte leis an drochaid ris an canar *King Fahd Causeway*. Dh’fhosgail an drochaid anns an 25mh an t-Samhain, 1986. 

Tha planaichean aca drochaid eile a thogail eadar Bachrain agus Catar, an *Qatar–Bahrain Friendship Bridge*. Bhiodh sin an drochaid as fhaide air feadh an t-Saoghail. .

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Fiosrachadh: Bachrain

. 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Afganastan

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Afganastan**, **Afghanastàn** neo ainm oifigeil: **Poblachd Ioslamach Afghanastàn**.

Tha i suidhichte ann am meadhan Àisia gun cheangal gu muir. Tha crìochan aice 
san earra-thuath le Sluagh-phoblachd na Sìne, sa tuath le Turcmanastàn, Usbagastàn is Taidigeastàn, san iar le Ioràn agus san ear le Pagastàn.

Tha Kabul na phrìomh-bhaile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Oifis ceann-suidhe Afganastan
* BBC News Fiosrachadh - Afganastan
* BBC Naidheachdan 2016-12-22: Taic charthannas Leòdhsach do shreapadairean Afganach

Roinn-seòrsa:Afganastan
Dùthchannan Ceilteach

* Alba
* a’ Chòrn
* A' Chuimrigh
* A' Bhreatainn Bheag
* Eilean Mhanainn
* Èirinn

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Ceiltich
Sìona (roinn chultarach)

: *Airson na dùthchannan no ciall eile, faic: [[Sìona]].*

'S e roinn chultaraich ann an Àisia a tha ann an **Sìona**
(Sìonais 中国, 中國, Zhōngguó = Rioghachd Meadhanach). 'S e aon de na sìobhaltasan as sine a tha ann air feadh an t-Saoghail. Tha e ann cho fad 's sia mìle bliadhna. 

## Eachdraidh na Sìne
* 221–206 RC: Chaidh an t-Sìn aonachadh fo rìgh-shliochd nan Qin.
* 206 RC–220 an dèidh Chrìosta: Rìgh-shliochd nan Han
* 618–907: Rìgh-shliochd nan Tang
* 960–1279: Rìgh-shliochd nan Song
* 1368–1644: Rìgh-shliochd nam Ming
** 1557: Ghabh A' Phortagail aonta Macau
* 1644–1912: Rìgh-shliochd nan Qing
** 1839–1841: A' chiad Cogadh Opium. Chaill an t-Sìn eilean Hong Cong agus bhuannaich an Rìoghachd Aonaichte e.
** 1856–1860: Dàrna Cogadh Opium
** 1898: Gabh an Rìoghachd Aonaichte aonta nan Ranntairean Ùra faisg air Hong Cong agus 235 eilean eile
* 1912: Aramach agus stèidhicheadh Poblachd na Sìne
* 1949: Stèidhicheadh Sluagh-Phoblachd na Sìne. Theich ùghdarrasan Poblachd na Sìne gu Tai-Bhàn. An dèidh sin tha Tìr-mòr na Sìne fo smachd na Sluagh-Phoblachd
* 1997: Thill Hong Cong fo smachd na Sluagh-Phoblachd
* 1999: Thill Macau fo smachd na Sluagh-Phoblachd

## Iomraidhean


## Aistean cho-ceangailte
* Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Poblachd na Sìne
* Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Tìr-mòr na Sìne
* Hong Cong
* Macau
* Tai-Bhàn (eilean)

## Ceanglaichean a-muigh

* Sealladh air Sìona (BBC)

Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Roinn-seòrsa:Sìona
Cubhait

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Cubhait** neo **Cuait** neo **Cuibhèit** neo **Kubhait**  neo **Kuwait** (Arabais: دولة الكويت). Thàinig an t-ainm bho fhacail goirid Arabais, tha e a’ ciallachadh: "Dùn a chaidh a thogail faisg air uisge."

Tha i suidhichte aig a’ Chamas Mhòr. Tha crìochan aice sa tuath is san iar le Ioràc agus sa deas le Saud-Aràibia. 'S e Cathair Chuibhèit prìomh-bhaile na dùthcha. 

Tha Cuibhèit beartach o chionn 's gu bheil ola aice, tha gnìomhachas pheatrail cudthromach airson eaconomaidh na dùthcha. 

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil Riaghaltas Chuibhèit

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Leabanon

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Leabanon**  neo **Lebanon** (Arabais: لبنان, *Lubnān*), ainm oifigeil **Poblachd Leabanon**. Tha crìochan aice san ear is sa tuath leis an t-Siria agus sa deas le Iosrael. Tha bratach Leabanon a’ sealltainn an seudair Leabanach (*Cedrus libani*), craobh ainmeil ann an Leabanon. Tha e ainmichte anns a’ Bhìoball cuideachd, gu h-àraid anns an Seann Tiomnadh agus anns na Sailm.

## Eachdraidh
Bha Leabanon na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1922.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil ceann-suidhe Leabanon
* [Làrach Dhualchas na Cruinne [UNESCO] ann an Leabanon]
* Leabanon anns an “The World Factbook”
* Duilleag oifigeil Ministear na turasachd Leabanon

 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Omàn

Is e Sultanachd a tha ann an **Omàn** (IPA: [omaːn]) neo **Oman** (Arabais: سلطنة عُمان, thar-litreachadh: **Sulṭanachd Omàn**) a tha na dùthaich neo-eisimeileach ann an iar-dheas na h-Àisia.
Tha i suidhichte air a' cheàrnag ear-dheas den Rubha Mòr Arabach. Tha crìoch an iar-thuath mu choinneamh na h-Iomaratan Arabach Aonaichte , tha crìoch le Aràibia nan Sabhd dhan iar, agus le Iemen dhan iar-dheas. Tha oir na Mara Arabaich aige dhan deas agus dhan ear, agus Linne Omàin air an ear-thuath. Air barrachd an seo tha dà roinn dealaichte dhan Sultanaid, Madha agus Musandam a tha cuairtichte  le ranntairean nan h-Iomaratan Arabach Aonaichte.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Encyclopaedia Britannica, ''Omàn'' 
* BBC Fiosrachadh - ''Omàn''

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Bruach-an-Iar

'S e earrann de thìr ann an Àisia a tha ann am **Bruach-an-Iar** (Arabais الضفة الغربية, *aḍ-Ḍiffä l-Ġarbīyä*, Eabhra: הגדה המערבית, *Hagadah Hamaaravit*, Beurla: *West Bank*). Tha i suidhichte air bruach an iar na h-aibhne Iòrdan. Tha an dùthaich Iòrdan air an taobh eile na h-aibhne. Tha crìochan aice le Iosrael san iar is sa deas is sa tuath. Tha i cho mòr ri 5.800 cilemeatair ceàrnach.

Bhon a' bhliadhna 1967 tha Bruach-an-Iar fo smachd Iosrael. 

Tha Ierusalem-an-Iar, Iericho, agus Bethlehem nan bailtean cudthromach a th’ ann. 

## Ceangal a-mach
* CIA World Factbook - Bruach-an-Iar

## Aistean cho-ceangailte
* Palastain
* Raon Ghàsa

Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Roinn-seòrsa:Palastain
Cìopras

*Ma tha thu lorg na craoibhe, feuch [[sìpreis]]*

'S e eilean is dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Cìopras** neo **Cìoprus** neo **Cuprus** ((Greugais: *Κύπρος* (Kýpros); Turcais: *Kıbrıs*; Beurla *Cyprus*). 'S e Nicosia am prìomh-bhaile a tha aice. Tha an t-eilean ainmeil airson an sgaradh aige eadar na Grèigich is Turcaich air, ach tha coimhearsnachd mhòr air aig a bheil Beurla mar cànan màthaireil, gu h-àraid sna bailtean-turasachd agus bunaitean an airm.

## Eachdraidh
Bha Cìopras na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1748. 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Àisia
Iemen

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an 
**Iemen** neo ** An Eaman**  (Arabais: اليَمَن *al-Yaman*), ainm oifigeil: **Poblachd Iemein** (Arabais: الجمهورية اليمنية *al-Jumhuuriyya al-Yamaniyya*).

Tha i suidhichte air an leth–eilean Arabach. Tha crìochan aice san ear le Omàn agus sa tuath le Saud-Aràibia.

Tha am Muir Arabach, am Muir Ruadh agus an Camas Aden san taobh a deas dhith.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Iemein
* BBC Fiosrachadh - Iemen
* Dealbhan à Iemen

 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Brùnaigh

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an 
**Brùnaigh** neo **Brunai**, (Cànan Malay: *Negara Brunei Darussalam*, Cànan Jawi: **برني دارالسلام** ), ainm oifigeil sa Bheurla: *State of Brunei, Abode of Peace*). 

Tha i suidhichte san àird a tuath air an eilean Borneo ann an Àisia an Ear-Dheas. Tha crìochan aice le Malaidhsia.

'S e Bandar Seri Begawan prìomh-bhaile Bhrùnaigh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil Riaghaltas Bhrùnaigh 
* Turasachd ann am Brùnaigh 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Cambuidea

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Cambuidea** neo **Campuitìa** neo **Cambodia**, seann ainm: *Kampuchea*.

Tha crìochan aice san ear le Bhiet-Nam, san ear-thuath le Làthos agus san iar le Thailand.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
An Innd-Innse

'S e dùthaich ann an ear-dheas Àisia a tha anns **an Innd-Innse**neo **an Ind-innse**neo **Indonìsia**. Tha i a' gabhail a-steach 17,508 eilean. Mar sin dheth 's e an dùthaich as motha air feadh an t-Saoghail a thaobh àireamh nan eileanan. Tha an Innd-Innse a' gabhail a-steach an dàrna pàirt den eilean Gini-Nuadh ris an canar Gini-Nuadh an Iar.

Tha crìochan aice le Papua Gini-Nuadh, le Tiomor an Ear agus le Malaidhsia. 'S e Jakarta am prìomh-bhaile a th' aice.

## Dealbhan

File:Museum Nasional Indonesia.jpg|National Museum of Indonesia in Central Jakarta
File:Jakarta Skyline Part 2.jpg|Wisma 46, Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
File:Central Jakarta.JPG|Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta
File:Gambir Station Platform.jpg|A train at Gambir station in Central Jakarta
File:BungKarno-indonoob.JPG|The Bung Karno Stadium is capable of hosting 100,000 spectators
File:Indonesia 2002 CIA map.png|Map of Indonesia
File:Indonesia provinces english.png|Provinces of Indonesia
File:Jalan malioboro - Jogjakarta.JPG|Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city
Image:transjogja.jpg|Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city
File:SOTO FOOD.jpg|A selection of Indonesian food, including *Soto Ayam* (chicken soup), *sate kerang* (shellfish kebabs), *telor pindang* (preserved eggs), *perkedel* (fritter), and *es teh manis* (sweet iced tea)
File:Indonesian Army infantryman participating in the GPOI.jpg|An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative
Image:Panser side left.JPG|Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008
|Indonesian Naval vessels
Image:AURI B-25.jpg|B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s
Image:Jmnei.jpg|A Javanese engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch Buffalo, January 1942. 
|Mazda6 used by the Jakarta Metro Highway Patrol (*Ditlantas Polda Metro Jaya*) as a patrol car
|Mitsubishi Lancer used by Vital Object Protection of Indonesian National Police
File:ID_diesel_loco_CC_201-05_060327_4217_kta.jpg|GE U20C in Indonesia, #CC201-05
File:Diesel locomotive CC 203 22 at Gambir Station.jpg|GE U20C "Full-Width Cabin" in Indonesia, #CC203-22
File:ID_diesel_loco_CC_204-06_060403_2512_mri.jpg|GE U20C full computer control locomotive in Indonesia, #CC204-06
[...]


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
*
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Catar

'S e dùthaich leth-eileanach ann an Àisia a tha ann an **Catar**, **Catàr** neo **Cuatàr**, ainm oifigeil: **Stàit Chatar** (Arabais:**<big> دولة القطر </big> ***Dawlat Al-Qatar*'''). 
Tha crìochan aice sa deas le Saud-Aràibia. Tha an Camas Mòr timcheall oirre.

Tha an làn-thoradh dùthchail gach pearsa as àirde air feadh an t-Saoghail aice.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil riaghaltas Chatar

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Aràibia nan Sabhd

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Aràibia nan Sabhd** neo **Aràbia Saudach** neo **Saudi Arabia** neo **Aràibia Saudach** 

'S e an rìoghachd as motha air a Rubha Arabach agus am prìomh dùthaich airson peatrol a reic a-null thairis. Ann a 1932 fhuair na trì prìomh sgìrean Al-Hasa, an Nejd agus an Hejaz an t-ainm **Rìoghachd Aràibia nan Sabhd**. Tha crìochan aige le Iòrdan, Ioràc, Cubhait, Catar, Bachrain, leis na h-Iomaratan Arabach Aonaichte, Omàn agus leis an Eaman. Tha an Camas Pearsach san ear-thuath air agus tha am Muir Ruadh iar air.

Tha Riyadh na prìomh-bhaile agus 's e Jeddah an dàrna baile as motha a th' ann. 

Uaireannan canar "Dùthaich an dà Mhosg" rithe, a-rèir na dà àitichean as cudthromaiche anns an t-saoghal Ioslamach, Mecca agus Medina.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Fiosrachadh mu chultar Aràibia nan Sabhd
* BBC - Aràibia nan Sabhd
* CIA World Factbook - Aràibia nan Sabhd

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
*
Mianmar

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am **Mianmar** no **Miànmar**, ainm oifigeil:  neo *Union of Myanmar* (Beurla). Tha ainm eile aice cuideachd: **Burma** . 

'S e an dùthaich as motha a-rèir farsaingeachd a tha anns an tìr-mhòr Àisia-an-Earra-Dheas. 

Tha crìochan aice san earra-thuath leis na h-Innseachan, san ear le Làthos, sa tuath le Sluagh-phoblachd na Sìne san iar le Bangladais agus san ear-dheas le Tài-lann.

Ghabh na feachdan armaichte smachd a-rithist ann an 2021 an dèidh do 10 bliadhna de dheamocrasaidh is chuir iad Aung San Suu Kyi is buill eile an riaghaltais an grèim.

## Faic cuideachd
* U Win Tin, fear-naidheachd, neach-poileataigs agus prìosanach poileataigeach ann am Mianmar.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Na h-Eileanan Filipineach

'S e dùthaich ann am Àisia a tha anns na h-**Eileanan Filipineach** neo **na Filipìonan**.

'S iad buidheann de dh'eileanan ann an Àisia an Ear-Dheas, tha i a' gabhail a-steach còrr as 7,107 eilean anns a’ Chuan Shèimh. Tha iad suidhichte san àird an ear Bhiet-Nam.

Tha Manila na phrìomh-bhaile.

Bha na h-eileannan fo smachd na Spàintich bhon 16mh linn gu 1898 nuair a fhuair iad neo-eisimeileachd. Ach anns an dearbh bhliadhna, thuit iad fo smachd na Stàitean Aonaichte. Fhuair iad neo-eisimeileachd bho na Stàitean ann an 1946.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil Riaghaltas na h-Eileanan Filipineach

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Dùthaich nan Tàidh

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Dùthaich nan Tàidh** neo **Tìr-tai** neo **Thailand**.

Tha crìochan aice san ear le Làthos agus Cambuidea, san iar le Mianmar agus sa deas le Malaidhsia. 

B' e **Siam** an seann ainm a bha aice.

Tha Bangkok na phrìomh-baile. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Thaigov.go.th Riaghaltas Dùthaich nan Tàidh
* Duilleag oifigeil turasachd Dùthaich nan Tàidh
* Turasachd Dùthaich nan Tàidh

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Casachstàn

‘S e dùthaich eadar an Roinn-Eòrpa agus Àisia a tha ann an **Casachstàn** neo **Casagstan**, ainm oifigeil: **Poblachd Chasachstàn **. Le farsaingeachd cho mòr ri 2,727,300 km2 ‘s e an naoidheamh dùthaich as motha air an t-saoghail agus tè as motha gun cheangal sam bith gu muir. Tha crìochan aice leis an Ruis, Cìorgastan, Turcmanastàn, Usbagastàn agus Sìona. Tha i suidhichte aig a’ Mhuir Chaspach. Tha an treas pàirt den dùthaich na raoin feòir. 'S e *Kazakh Plain* an t-ainm a th’ air, tha e cho mòr ri 804,500 km2.  Mar sin ‘s e an raon feòir as motha air feadh an t-Saoghail.

'S e Astana prìomh-bhaile Chasachstàn, ach 's e Almaty am baile as motha den dùthaich. Bha am Muir Aral - a tha na loch a-nis - an seo.

Chaidh na Casach ann an Ìmpireachd na Ruise anns an 18mh linn. Bha aramach an aghaidh nan Ruiseanach ann an 1916. Bhàsaich barrachd air 150,000 agus theich 300,000 daoine ach chùm an ìmpireachd an dùthaich fo smachd aice. An dèidh do dh'aramach Bolshevik ann an 1917 chaidh i na poblachd fèin-riaghlaidh anns an Aonadh Sòbhiatach. Dh'imrich 2 millean Ruiseanaich gu Casachstàn ri linn a' ghnìomachasaidh. Chaidh i neo-eisimeileach ann an 1991 le Nursultan Nazarbayev mar cheann-suidhe.

Bha fianaise-dùbhlain ann an Casachstàn air fad anns an Fhaoilleach 2022. Mharbh am poileas 238 de na luchd-fianais. Ged a bha reifreann anns an Ògmhios 2022 agus taghadh a chinn-suidhe, dh'fhuirich smachd far an robh e.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh

* Riaghaltas Chasachstàn
* CIA World Factbook - ''Casachstàn''

*
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Mongòilia

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am **Mongòilia** neo **Dùthaich nam Mongol**.

Tha crìochan aice sa tuath leis an Ruis agus sa deas le Sluagh-phoblachd na Sìne. 'S e Ulan Bator prìomh-bhaile Mhongòilia.

'S e an dàrna dùthaich as motha gun cheangal ris a' mhuir an dèidh Casachstàn. Tha an cuid as motha na dùthcha na raon, tha beanntan san àird a tuath ‘s san àird an iar. Tha am fàsach Gobi san àird a deas na dùthcha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* ''Mongòilia'', Encyclopaedia Britannica

Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Taidigeastàn

‘S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an ** Taidigeastàn** neo **Tajikistan** ainm oifigeil: **Poblachd Thaidigeastàn** (Taidigis: Ҷумҳурии Тоҷикистон, *Tajikistan* sa Bheurla).
Tha i suidhichte ann an Meadhan Àisia. Tha crìochan aice san ear le Sluagh-phoblachd na Sìne, sa tuath le Cirgiostàn, san iar le Usbagastàn agus sa deas le Afganastan.

'S e Dushanbe am prìomh-bhaile aice.

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach

* BBC Country Profiles: Taidigeastàn 	
* CIA World Factbook - Taidigeastàn

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Turcmanastàn

'S e dùthaich ann an  Àisia a tha ann an
**Turcmanastàn** neo **Tuircmeanastan**
Tha i suidhichte ann am Meadhan Àisia. Tha cuid as motha na dùthcha na fàsach ris an canar *Fàsach Karakum*.

Tha crìochan aice san ear-dheas le Afganastan, san ear-thuath le Usbagastàn, san iar-dheas le Ioràn
sa iar-thuath le Casachstàn. Tha am Muir Caspach  san iar dhith. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* CIA Factbook
* Duilleag oifigeil le dealbhan à Turcmanastàn
*  BBC - Fiosrachadh Turcmanastàn

Roinn-seòrsa:Turcmanastàn
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Usbagastàn

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Usbagastàn** neo **Usbeagastan**, ainm oifigeil: **Poblachd Usbagastàn**. Tha i suidhichte ann an Meadhan Àisia. Tha crìochan aice san ear agus sa tuath le Casachstàn, san iar le Cirgiostàn agus Taidigeastàn agus sa deas le Afganastan agus Turcmanastàn. Bha am Muir Aral - a tha na loch a-nis - an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Dealbhan à Usbagastàn
* Duilleag oifigeil Riaghaltas Usbagastàn (Beurla) 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Burundaidh

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am **Burundaidh**; ainmean eile: **Buruindi**  neo **Burundi**, ainm oifigeil: "Poblachd Bhurundaidh". Tha crìochan aice le Ruanda san taobh tuath, le Tansainìa san earra-dheas agus le Poblachd Dheamocrach na Congo san iar. Tha an Loch Tanganyika anns an iar na dùthcha.  'S e Bujumbura am prìomh-bhaile aice. Thàinig an t-ainm Burundaidh bhon chànan Bantu: *Kirundi*. Tha an dùthaich gu math iomallach agus chan eil mòran stòrais nàdarra aice. Mar sin dheth ‘s e aon de na dùthchannan as bochda air feadh an t-saoghail a-rèir Làn-thoradh dùthchail (GDP) gach pearsa.

## Taghaidhean 2020 is COVID-19

Bhuannaich Évariste Ndayishimiye na taghaidhean anns a' Chèitean 2020.
Chaochail an ceann-suidhe Pierre Nkurunziza 8 an t-Ògmhios 2020 an dèidh greim-cridhe. Cha do chuir e lockdown air Burundaidh is dh'fhuad a riaghaltas às an dùthaich fìor-eòlaichean o Bhuidheann Slàinte na Cruinne. Bha fathannan ann gun do dh'fhulaing e le COVID-19 is a bhean air a dhol gu Kenya airson leigheasaidh.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Na h-Eileanan Chomoro

'S e dùthaich ann an Afraga a tha anns **na h-Eileanan Chomoro** neo **Comòras** neo **na Comoros**. 'S e buidheann de eileanan a th' annta. Tha iad suidhichte san ear air Afraga. 'S e Moroni am prìomh-bhaile aca.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Diobùtaidh

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Diobùtaidh** neo **Djibouti** (Arabais : جيبوتي‎, Jībūtī), gu h-oifigeil Poblachd Diobutaidh. 'S e Djibouti na phrìomh-bhaile. Tha crìochan aig Diobùtaidh le Eartra sa tuath, an Itiop san iar is deas, agus Somàilia san earra-dheas. Tha Muir Dearg agus Camus Aden ri taobh. Air taobh eile den chaolas, air Aràibia, tha an Eaman, 20 km (12 mi) bho oirthir Diobùtaidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
An Aetiòp

‘S e dùthaich ann an Afraga a tha anns **An Aetiòp**; ainm eile: **An Itiop** neo **Etiòpia**. 

Tha crìochan aice san tuath le Ertra, san iar le Sudàn agus Sudan-a-Deas, san deas le Ceinia agus le Somàilia san ear. 'S e Addis Ababa am prìomh-bhaile aice.

'S e aon de na dùthchannan as aosta air feadh an t-saoghail a tha anns an Aetiòp. Mar sin dheth tha an Aetiòp cudthromach airson rannsachaidh mu mean-fhàs daonna.

‘S e an treasamh dùthaich as motha air feadh Afraga a-rèir àireamh-shluaigh .

## Aetiòpaich ainmeil

* Banrigh Sheba
* Haile Selassie
* Mengistu
* Haile Gabreselassie
* Bhuannaich prìomh-mhinistear Abiy Ahmed an Duais Nobel airson Sìthe ann an 2019

## Linn Shelassie

Rastafarachd

## Ar-a-mach Mhengistu

Am Feagal Dearg
Gort 1985 agus Live Aid

## As dèidh Mengistu: Linn Ur, ruitheirean agus Cogadh le [[Ertra]]

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Aetiòp
Eartra

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Eartra**  neo **Eritrea**. Tha crìochan aige le Sudàn san iar, an Itiop sa deas, agus Diobùtaidh san ear-dheas. Tha oirthir aige, ann an taobh an ear, is taobh tuath, air Muir Dearg.

Fhuair e neo-eisimeileachd air An Cèitean, 1993, as dèidh ar-a-mach fada. Chan eil cànan oifigeil aice, ach cleachdaidh iad Tigrinya, Arabais, Eadailtis agus Beurla.

'S e Asmara am prìomh-bhaile agus am baile as motha a tha ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Rubhanda

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Rubhanda** no **Ruanda** (IPA: ɾ(g)wɑndɑ), ainm oifigeal: **Poblachd Ruanda**. Tha crìochan aice le Uganda, Burundaidh, Poblachd Dheamocrach na Congo ’s Tansainìa. Le mu 9 millean duine 's e àireamh dlùths na dùthcha an àireamh as motha ann an Afraga.
Ach tha far-ainm air an dùthaich: *Land of a Thousand Hills*, (Fraingis: *Pays des Mille Collines*, cànan Ruanda: *Igihugu cy'Imisozi Igihumbi*).

'S e Kigali am prìomh-bhaile Ruanda.

Tha 12 sgìrean ann an Ruanda:

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Somàilia

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an 
**Somàilia**; ainm eile: **Somailia**, **Somàlia** neo **Somalia**; (Cànan Somàilianach: *Soomaaliya*; Arabais:
الصومال IPA: *aṣ-Ṣūmāl*), ainm oifigeil: **Poblachd Shomàilia**.
Tha i suidhichte ann an Afraga-an-Ear. Tha crìochan aice san iar-thuath le Diobutaidh, san iar-dheas le Ceinia, sa tuath leis an Eaman agus san iar leis an Itiop. Tha an Cuan Innseanach san ear dhith.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Na h-Eileanan Sheiseall

'S e dùthaich eileanach  ann an Afraga a tha anns **na  h-Eileanan Sheiseall** neo **Seychelles**.
'S e *Poblachd na h-Eileanan Sheiseall* (Fraingis:* République des Seychelles*, Cànan Chreole: *Repiblik Sesel*) an t-ainm oifigeil a th’ aice. 

Tha an dùthaich a’ gabhail a-steach 155 eileanan eile.

The i suidhichte  anns a'  Chuan Innseanach, mu 1,500 cilemeatair  air falbh san ear air  tìr-mhòr Afraga agus san earra-thuath Madagascar.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Uganda

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Uganda**,
ainm oifigeil: **Poblachd Uganda**. Tha crìochan aice san ear le Ceinia, sa tuath le Sudàn a Deas, san iar le Poblachd Dheamocrach na Congo agus sa deas le Tansainìa.

Tha  Kampala na prìomh-bhaile.

Tha mòran lochan ann, m.e.:
* Lake Victoria, sa deas na dùthcha.
* Loch Albert 
* Loch Kyoga
* Loch Edward 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Camarun

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Camarun** no Camarùn . 
'S e an t-ainm oifigeil **Poblachd Chamarun** air neo anns na cànain oifigeil: Beurla: *Republic of Cameroon*, Fraingis: *République du Cameroun*.

Is e Paul Biya am Prìomhaire agus is e Ephraïm Inoni am prìomh-mhinistear.

Is dòcha gun thàinig an t-ainm Camarun bhon fhacal *Camer Ayoun* bho àm na Phoenician. Tha e a’ ciallachadh: Carbad an Dhia. 

### Cruinn-eòlas
Tha crìochan aice san ear leis a' Phoblachd Mheadhan Afraga, san ear-thuath leis an t-Siad, san iar le Nìgeiria agus sa deas le Gini Mheadhan-Chriosach, le Gabon 's le Poblachd na Congo. 
Tha iomall-fairge a' ruith 400 km a dh'fhaide ris a' Chuain Siar.

Is e Yaoundé prìomh-bhaile Chamarun.

'S e Mount Cameroon a’ bheinn as airde a tha ann an Camarun. 

### Cànain na Dùthcha
Tha dà chànan oifigeil san dùthaich, Beurla agus Fraingis, ach 's e Fraingis a th' aig a' mhòr-chuid. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Duilleag oifigeil ceann-suidhe Camarun
* National Assembly of Cameroon
* Cameroon High Commission, Lunainn

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Tansainia

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Tansania**;; **an Tansan** neo **Tansainia**.'S e Poblachd Aonaichte Thansania a h-ainm oifigeil. Tha i suidhichte ann an Afraga an Ear. Tha crìochan aice san tuath le Ceinia agus Uganda, san iar le Ruanda, Burundaidh agus Poblachd Dheamocrach na Congo, agus san deas le Saimbia, Malabhaidh agus Mòsaimbic. Tha an Cuan Innseanach san ear oirre.Anns a’ bhliadhna 1996 dh’imrich riaghaltas Tansania bho Dar es Salaam gu Dodoma, ach tha mòran oifisean pàrlamaideach fhathast ann an Dar es Salaam. 'S ann Kilimanjaro, a' bheinn as àirde ann an Afraga, a tha suidhichte ann an Tansania.

## Roinnean
*Zanzibar

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Gabon

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Gabon** ainm oifigeil: **Poblachd Ghabon **.  Tha i suidhichte ann am Meadhan Afraga  aig a’ Chuan Siar.
Tha crìochan aice le Gini Mheadhan-Chriosach, le Camarun agus  Poblachd na Congo. Tha Libreville na phrìomh-bhaile na Poblachd.

Riaghailt an teaghlach Bongo, Omar Bongo agus a mhac Ali Bongo, Gabon o 1967 gu ruige 2023 nuair a ghabh an t-arm smachd an dèidh do thaghadh connspaideach. Thoirmisg an riaghaltas na meadhanan cèin fad na h-iomairt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Le Gabon : Duilleag oifigeil Poblachd Ghabon
* Duilleag oifigeil "Assemblée Nationale" 
* [Ambasaid Ghabon ann an [Lunnainn] ] 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Aildiria

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an ** Aildiria ** (Arabais: لجزائر, *Al Jaza'ir* IPA: ɛlʤɛˈzɛːʔir; Cànan Bherber: , *Dzayer* IPA:ldzæjər). Ach tha ainm Gàidhlig eile oirre:
* **Ailgeria**
* **Ailgear**
* **Tìr’n Aildìr**
* **Algeria**
* Ainm oifigeil: **Sluagh-phoblachd Dheamocratach Aildiria**
 
'S e Aildiria an dàrna dùthaich as motha air feadh Afraga 
. Tha crìochan aice san ear-thuath le Tuinisia, san ear le Libia, san ear-dheas le Nìgeir, san iar-dheas le Màili agus Moratainia agus le Maroco san iar-thuath. Tha i suidhichte air a’ Mhuir Mheadhanach. 'S e Algiers prìomh-bhaile na dùthcha.Tha mòran àitichean ann an Aildiria a tha dìonta mar Làrach Dhualchas na Cruinne leis an UNESCO:
* *Al Qal'a of Beni Hammad*, a ciad prìomh-bhaile aig àm Impireachd Hammadid
* *Tipasa*, baile bho àm nam Poenicianaich
* *Djémila*, tobhta bho àm nan Ròmanaich 
* *Timgad*, tobhta eile bho àm nan Ròmanaich
* *M'Zab Valley*, Gleann 
* *Tassili n'Ajjer*, ruith-beanntain
‘S e caisteal cliùiteach a tha ann an *Casbah Aildiria*.

## Eachdraidh
Bha Aildiria na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1830.

Fhuair Aildiria neo-eisimeileachd às an Fhraing ann an 1962 an dèidh do dh'aramach leis an FLN. Bha cogadh sìobhalta eadar an riaghaltas agus bun-chreidmhich Ioslamaich eadar 1991 is 2002.
## Iomradh


## Ceangal a-mach
* National People's Assembly Duilleag oifigeil na Pàrlamaide

Roinn-seòrsa:Aildiria
Sudan

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Sudan**
ainm eile: **Sudàn**  neo **an t-Sudan**
(Arabais: السودان, as-Sūdān), ainm oifigeil: **Poblachd Shudan**.
'S e Sudan an dùthaich as motha ri taobh farsaingeachd  a tha ann an Afraga.
Tha crìochan aice 'sa tuath leis an Èipheit, san ear le Ertra agus An Itiop, san earra-dheas le Ceinia agus Uganda, 'sa deas le  Sudàn a Deas agus Poblachd Meadhan Afraga, san iar leis an t-Siad agus le Libia san iar-thuath. 

Thàinig an t-ainm Sudan bhon fhacal Arabais: *Bilad-al-sudan*. Tha sin a’ ciallachadh: Dùthaich nan daoine dubha.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Libia

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an **Libia**. Tha e suidhichte air a’ Mhuir Meadhan-thìreach. Tha a’ mhòrchuid den dùthaich na fhàsach Sahara. Tha crìochan aice san ear leis an Èipheit, san ear-dheas le Sudàn, sa deas leis an t-Siad agus Nìgeir agus san iar le Algeria agus Tuinisia. Tha Tripoli na phrìomh-bhaile. 'S e an ceathramh dùthaich as motha ann an Afraga a tha ann an Libia. Bho 1969 gu ruige 2011 bha an dùthaich fo bhuaidh Mhuammar al-Gaddafi.

## Eachdraidh
Bha taobh tuath Libia na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1922, leis gun do cheannsaich Süleyman I an sgìre.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Tuinisia

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an 
**Tuinisia** neo **Tunisia** (Arabais: تونس , Tūnis),
Ainm oifigeil: **Poblachd Tuinisia**, (Arabais: لجمهورية التونسية).

Tha i suidhichte air a’ Mhuir Mheadhanach. Tha crìochan aice san iar le Aildiria agus san earra-thuath le Libia.

'S e fàsach a tha ann an 40% den dùthaich.

Tha Tunis na prìomh-bhaile.

## Eachdraidh
Bha am baile aosmhor Cartago far a bheil Tunis san latha an diugh. Sgrios na Ròmanaich e agus chaidh an t-ionad na phàirt den Impireachd na Ròimhe. Fhuair na h-Arabaich Tunis anns na 600an agus fhuair na h-Otomanach ann an 1574 an dèidh do 40 bliadhna de chogadh an aghaidh Rìoghachd na Spàinnte. Chaidh e na chosantaireachd na Frainge ann an 1883.

Fhuair Tuinisia neo-eisimeileachd às an Fhraing ann an 1956 le ceannard iomairt neo-eisimeileachd, Habib Bourguiba, mar phrìomhaire. Mhair e ann an smachd gu 1987. Thòisich Earrach nan Arabach ann an 2011 le sluagh-fhianaisean agus aramach. Chuir ceann-suidhe Kais Saied am prìomhaire à dreuchd agus fhuair e smachdan a' phrìomhaire ann an 2021.

## Daoine ainmeil
* Moungi Bawendi, ceimigear
* Sgrìobh Deòrsa Mac Iain Dheòrsa bàrdachd an dèidh dha sabaid ann an Tuinisia agus àitichean eile ann an Afraga a Tuath, mar eisimpleir *Bisearta* mu dhèidhinn ruagadh-adhair air baile Bhisearta aig ceann a tuath Thuinisia agus *Mochtàr is Dùghall*, pìos mòr neo-chrìochnaichte.

## Gailearaidh

Flag of Tunisia.svg|Bratach
Tunisia Topography.png|Mapa na dùthcha
Zitouna minaret.jpg|Mosg Zitouna ann an Tunis


## Ceanglaichean a-mach
* Encyclopedia Britannica, ''Tunisia''

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Angola

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an 
**Angola**,, **Angóla** ainm oifigeil: **Poblachd Angola**, neo ann an Cànan Kikongo: *Repubilika ya Ngola*.

Tha crìochan aice san ear le Saimbia, 
sa tuath le Poblachd Dheamocrach na Congo, agus sa deas le Naimibia.
Tha an Cuan Siar anns an iar dhith.

'S e Luanda am prìomh-bhaile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil Riaghaltas Angola
* BBC - Fiosrachadh nan dùthchanan: ''Angola''

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Botsuana

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann **Botsuana**, ainm oifigeil: **Poblachd Bhotsuana**. Tha crìochan aice sa tuath le Saimbia, san ear-thuath le Siombabue, san iar le Naimibia agus sa deas le Afraga a Deas.

'S e fàsach a tha ann an 70% den dùthaich. Tha am Fàsach Kalahari suidhichte ann an iar-dheas Botsuana. 'S e an Okavango Delta an t-inbhir as motha air an t-Saoghail. Tha e ann an earra-thuath na dùthcha.

Fhuair an dùthaich neo-eisimeileachd bhon Rìoghachd Aonaichte anns a’ bhliadhna 1966, ach tha i fhathast nam ball den Cho-fhlaitheas.

B' e Botsuana aon de na dùthchannan as bochda a bha ann air feadh an t-Saoghail. Ach bhon àm ud, nuair a fhuair iad neo-eisimeileachd, dh’fhàs i nas beartaiche. Eadar 1966 agus 1999 chaidh an Làn-thoradh dùthchail suas mu 9% gach bliadhna. Anns a' bhliadhna 2007 bha an GDP aig gach pearsa suas gu $14,700.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Riaghaltas Bhotsuana

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Leasoto

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an ** Leasoto**, neo **Leosoto** ainm oifigeil: **Rìoghachd Leasoto**. Tha Afraga a Deas timcheall oirre. 'S e Maseru am phrìomh-bhaile aice. Tha Leasoto na 
ball den Cho-fhlaitheas.

'S e an t-aonar dùthaich air feadh an t-Saoghail a tha na laighe nas àirde na 1.000 meatair. Tha an t-àite as ìosal aig 1,400 m agus tha 80% den dùthaich nas àirde na 1,800 m.

## Gailearaidh

Faidhle:Snowfall Lesotho 2.jpg|thumb|left|150px|Sneachd air *Moteng pass*

Faidhle:Lesotho Makhaleng.jpg|thumb|left|150px|Abhainn *Makhaleng* anns na beanntan ann an Leasoto
Faidhle:Lucy in the sky.jpg|thumb|left|150px|Taigh ann an Leasoto.
Faidhle:Malealea.jpg|thumb|left|150px|*Malealea*, suidhichte ann an Leasoto an Iar

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Melilla

'S e colonaidh Spàinnteach ann an Afraga a Tuath is baile a tha ann am **Melilla**. Tha i na bhaile fèin-riaghlaidh, a tha coltach ri Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh.
## Bailtean co-cheangailte
* Almería
* Ceuta
* Málaga
* Montevideo
* Motril

## Faic cuideachd
* Ceuta

Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Ceuta

'S e nuadh-threabhachas Spàinnteach ann an Afraga a Tuath a tha ann an **Ceuta**. Tha i na bhaile fèin-riaghlaidh, a tha coltach ri Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh.

## Bailtean co-cheangailte
* Aci Catena
* Algeciras
* Cádiz
* Guadalajara
* Melilla
* Santarém

Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Madagascar

'S e eilean ann an Afraga a tha ann am **Madagasgar** no **Madagascar**.

Le 587.042 cilemeatair ceàrnagach 's e Madagascar an ceathramh eilean as motha air feadh an t-Saoghail. 

Tha Antananarivo na phrìomh-bhaile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Eileanan