open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bochum

‘S e baile mòr air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann am **Bochum** (IPA: **ˈboːxʊm**). The suidhichte aig 104m os cionn ìre na mara, anns an Ruhrgebiet, anns an sgìre Arnsberg, 42km air falbh bho Düsseldorf, 297km bho Hamburg agus 438km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1031 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1321. Tha 373,748 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 16mh baile as motha na dùthcha.

## Daoine Ainmeil
*Max Seippel: (1850 – 1915) Sgrìobhadair.
*Joseph Franke: (1876 – 1944) Ailtire.
*Else Hirsch: (1889 – 1942) Neach-teagaisg Iùdhach a shabaid an aghaidh nan Nàsach.
*Manfred Eigen: (1927), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1967.
*Michael Wurst: (1976): Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Donetsk
* Nordhausen
* Oviedo
* Sheffield
* Xuzhou

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Maastricht

‘S e baile mòr air an àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th’ ann am **Maastricht** (IPA: **maːˈstrɪxt]**). ‘S ann às an Laideann *Mosiae Trajectum* (Gàidhlig: Àite-coise nam Maas) a th' ann an t-ainm. Tha e suidhichte aig 64m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Maas,  anns an roinn Limburg, faisg air na crìochan leis A’ Ghearmailt, An Fhraing agus A' Bheilg. Tha am baile 167km air falbh bho Dhen Haag (Prìomh-bhaile na dùthcha),  175km bho Amsterdam, 142km bho Utrecht. 89km bho Tilburg agus 270km bho Ghroningen. Tha 122020 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin. Chaidh Oilthigh Mhaastricht a stèidheachadh an seo ann an 1976. Tha am baile ainmeil air feadh na Roinn Eòrpa oir chaidh ainmean a chur gu Cùmhnant Mhaastricht an seo ann an 1992.

## Daoine ainmeil
*Hendrik de Fromantiou (1633–mu 1693) Dealbhadair.
*Jean-Pierre Minckelers (1748–1824) Fear-saidheans.
*Peter Debye (1884–1966) Ceimigear.
*Pierre Kemp (1886–1967) Bàrd.
*Hubert Hermans (1937) Eòlaiche-inntinn.

## Bailtean co-cheangailte
* El Rama
* Koblenz
* Liège

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Bremerhaven

'S e baile mòr agus port cudromach ann an ceann a tuath na Gearmailte air iomall Bhremen a th’ ann am **Bremerhaven** (IPA: **bʁeːmɐˈhaːfən**, Plattdüütsch: Bremerhoben). Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, am broinn a’ bhaile neo-eisimeileachd Bremen, 286km air falbh bho Düsseldorf, 94km bho Hamburg agus 342km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. 

Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1827 mar phort ùr do Bhremen fhèin. Tha 113,011 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 69mh baile as motha san dùthaich.

## Daoine Ainmeil
*Minni Boh: (1858 – 1918) Sgrìobhadair.
*Sophie Wencke-Meinkin: (1874 – 1963) Neach-teagaisg 
*Rolf Strömer: (1907 – 1982) Ailtire.
*Adolf Butenandt: (1903 – 1995), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1939.
*Lale Andersen: (1905 – 1972): Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Cherbourg-Octeville
* Frederikshavn
* Grimsby
* Königsberg
* Pori
* Szczecin

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Ghearmailt
Helsa

‘S e baile beag ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an **Helsa**. The suidhichte anns na Coilltean (Gearmailtis: Wald) Kaufunger, ri taobh na h-aibhne Losse, aig 362m os cionn ìre na mara, anns an stàit Hessen, anns an sgìre Kassel, 202km air falbh bho Düsseldorf, 256km bho Hamburg agus 290km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1071, is e fo bhuaidh na manachd Kaufungen, ach cha do deach an t-ainm a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1353. Tha dìreach 5,552 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Tha ma Pàirc Nàdarra Kaufunger faisg air a’ bhaile.

## Daoine Ainmeil
*Karl Ziegler: (1898 – 1973), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1963.

## Bailtean Co-cheangailte
* Nederlek
* Trèbes

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Mülheim an der Ruhr

'S e baile mòr air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann am **Mülheim** neo **Mülheim an der Ruhr** (Plaatdeutche: Mölm). The suidhichte ri taobh na h-aibhne Ruhr, aig 63m os cionn ìre na mara, anns an Ruhrgebiet, 25km air falbh bho Düsseldorf, 316km bho Hamburg agus 462km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile (Mulinhem) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1093. Tha 167,344 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 44mh baile nas motha na dùthcha. Chaochail an Ceimigear Karl Ziegler an seo ann an 1973.

## Daoine Ainmeil
* Carl Arnold Kortum: (1745 – 1824) Bàrd.
* Arthur Kaufmann: (1888 – 1971) Dealbhadair.
* Otto Roelen: (1897 – 1993) Ceimigear.
* Helge Schneider: (1955) Ceòladair Jazz. 
* Simone Hanselmann: (1979): Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Darlington
*  Tours
*  Kuusankoski
*  Opole
*  Kfar Sava

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Peit na h-Uaimhe

Is e baile beag iasgaich a tha ann am **Peit na h-Uaimhe**, **Baile na h-Uaimh** neo **Baile na h-Uamha** (Beurla: *Pittenweem*). Tha e na shuidhichte air cladach inbhir Linne Foirthe eadar Cill Mhaoininn agus Eanstair. Aig àm a' chunntais-sluaigh ann an 2001 bha 1,747 daoine a' fuireach ann, 0.17% dhiubh a' bruidhinn Gàidhlig.

Tha e ainmeil mar an t-àite-còmhnaidh mu dheireadh aig Naomh Faolan. A rèir traidisein, bha e a' fuireach ann an uamh agus is e sin mar a fhuair am baile ainm.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Berne, Indiana

‘S e baile beag ann an cridhe nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am **Berne**. Tha e suidhichte aig 258m os cionn ìre na mara, eadar Rockford agus Reiffsburg, anns an stàit Indiana. Tha am baile 704km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 3,013km bho Los Angeles, 1,171km bho Bhoston agus 261km bho Chicago. Tha 4,173 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh le daoine às An Eilbheis ann an 1852 agus thug iad ainm prìomh-bhaile na dùthcha aca fhèin (Berne) air a’ bhaile ùr. 

## Daoine ainmeil
*Richard Schrock (1945): Ceimigear.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Stàite

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Indiana
Kopparberg

'S e baile beag an am meadhan na Suaine a th’ ann an **Kopparberg** (IPA, **kɔparbærj**). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Beinn Chopair bho dhà fhacal anns an Suainis Berg (Gàidhlig: Beinn) agus Koppar (Copar) leis a’ chompanidh Stora Kopparberg (Stora Enso an latha an-diugh).  agus chaidh e a’ stèidheachadh ann an 1635. Tha suidhichte ri taobh na h-aibhne Arboga,aig 160m os cionn ìre na mara, anns an roinn Västmanland, 295km air falbh bho Ghöteborg, 774km bho bhoden agus 183km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 3,189 duine a’ fuireach anns a’ bhaile Chaochail an Ceimigear Theodor Svedberg an seo ann an 1971. Tha an taigh-grùide Kopparberg anns a’ bhaile cuideachd.

## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à *Koppar* (Gàidhlig: copar) agus *berg* (beinn) ann an Lochlannais a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Beinn a' Chopair* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.

## Daoine Ainmeil
*Mats Gruvstad: (1926 - 1987).
## Bailtean co-cheangailte
Tha Kopparberg agus Ljusnarsberg co-cheangailte leis na bailtean a leanas:
* Sunndalsøra
* Aars
* Lapinlahti
## Àireamh-sluaigh

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Turasachd na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Milwaukee

‘S e baile mòr ann an cridhe Na Stàitean Aonaichte a th’ ann am **Milwaukee** (IPA: mɪlˈwɔːkiː). ‘S ann às an fhacal Tùsanach Millioke (Gàidhlig 'Talamh Math') a thàinig an t-ainm. Tha e suidhichte aig 188m os cionn ìre na mara, eadar Bàgh Mhilwaukee agus Bàgh Whitefish, ri taobh Loch Mhichigan,  anns an stàit Wisconsin. Tha am baile 1,021km air falbh bho Washington, D.C. (prìomh-bhaile na dùthcha), 2,802km bho Los Angeles, 1,376km bho Bhoston agus 135km bho Chicago. Tha 603,338 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh gu h-oifigeil ann an 1846 agus bha a’ chiad oilthigh a’ bhaile a chuir air dòigh san aon bhliadhna cuideachd. ‘S e an 31mh baile na dùthcha a th’ann Milwaukee. 

## Daoine ainmeil
*Herbert Simon: (1916–2001). Eaconamaiche.
*Thomas A. Steitz: (1940). Ceimigear.

## Bailtean Co-cheangailte

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Stàite

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wisconsin
Valbo

'S e baile beag an am meadhan na Suaine a th' ann am **Valbo**. The suidhichte ri taobh na h-aibhne Gavleån, aig dìreach 17m os cionn ìre na mara, anns an roinn Gästrikland, 435km air falbh bho Ghöteborg, 95km bho Uppsala, 621km bho Bhoden agus 157km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha taigh-stiall Uisge-beatha agus Ionad Bhùithean mòr anns a' bhaile. Tha 6,911 duine a' fuireach an seo 
## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Suainis: *vård* (faire) agus ainm *bjo* (tuathanas) a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Croit na Faire* air neo *Bhalbost* (anns na h-eileannan) dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda *ward* a th' ann  an *vård*.

## Daoine ainmeil
*Theodor Svedberg: (1884 – 1971), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1927.

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Turasachd na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Uppsala

'S e baile mòr an am meadhan na Suaine a th' ann an **Uppsala** (IPA: /ˈɵpːˌsɑːla/). The suidhichte ri taobh na h-aibhne Fyrisån, aig dìreach 10m os cionn ìre na mara, anns an roinn Uppland, 403km air falbh bho Ghöteborg, 513km bho Helsingborg, 546km bho Mhalmö, 696km bho bhoden agus 61km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 13mh Linn agus chaidh Oilthigh a chur air bhog an seo ann an 1477. Tha 140,454 duine a' fuireach anns a' bhaile, an 4mh baile as motha na dùthcha.

## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Seann-Lochlannais: *up* (suas/àrd) agus *salla* (talla) a tha an t-ainm. Bheireadh sin *An Talla Àrd* dhuinn sa Ghàidhlig air neo *Uphall* sa Bheurla Ghallda an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda *up* a th' ann  an *upp* agus leis a' Ghàidhlig *talla* a th' ann an *salla*. B' e *Östra Aros* (Àros an Ear) a chanadh ris roimhe.
## Eachdraidh
Chaidh Oilthigh Saidheansail an Àiteachais a stèidheachadh ann an 1977 le campas ann an Uppsala fhèin, Alnarp, Skara agus  Umeå. Thogadh Dag Hammarskjöld, Riochdaire dioplòmasach agus ceannard nan Dùthchannan Aonaichte bho 1953 gu ruige 1961, ann an caisteal faisg air Uppsala.
## Daoine ainmeil
*Anders Celsius: (1701 – 1744) Matamataigear.
*Anna Maria Lenngren: (1754 – 1817) Sgrìobhadair. 
*Svante Arrhenius: (1859 – 1927), Ceimigear.
*Nathan Söderblom: (1866 – 1931), Easbaig agus neach-poileataigs.
*Alva Myrdal: (1902 – 1986), Eòlaiche-comainn agus tè-poileataigs.
*Ingmar Bergman: (1918 – 2007): Rìochdadair fiolmaichean.
*Arvid Carlsson (1923): Bèo-eòlaiche eanchainn.
*Torsten Wiesel (1924): Bèo-eòlaiche eanchainn.
*Hans Blix: (1928) Rìochdadair Dioplòmasach.

## Bailtean co-cheangailte
* Bærum
*  Craiova 
* Daejeon
* Frederiksburg
* Hafnarfjörður
* Hämeenlinna
* Minneapolis (Minnesota)
* Tartu

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Turasachd na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
A' Mhorbhairne

Is e leth-eilean ann an Loch Abar an iar-dheas a tha anns **a' Mhorbhairne** (Beurla: *Morvern*).

Tha e na laighe eadar Loch Shuaineart, Caol Muile, An Linne Sheileach agus Gleann Tairbeart deas air an Corran.

Tha Loch Àlainn agus Na Druimnean ann.

## Daoine ainmeil
* Iain MacLachlainn (An Lighiche)
* Iain MacLeòid (A' Mhorbhairne), ministear na Morbhairne a sgrìobh an t-òran "Caol Muile"

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Deargan-fraoich

Is e eun-seinn beag , dathach a tha ann an **deargan-fraoich** (*[[Carduelis carduelis]]*). Tha ainmean eile air **[[buidheag]]** agus **[[lasair-choille]]**. Tha e a' fuireach anns an Roinn-Eòrpa, anns an taobh tuath Afraga agus an taobh an iar Àisia.

Tha deargan-fraoich cuibheasach 12-13 ciadameatair a dh'fhaid, le 21-25 cm de réis-sgéithe, agus 14-19 gramaichean a chudrom. Tha fireannaich is boireannaich coltach ri chèile, le aodann dearg, ceann geal is dubh, sgiathan buidhe is dubh, drom donn agus ìochdar geal. Ge-tà, tha an dath dearg a' dol air cùl sùla an fhireannaich ach tha e a' crìochnachadh air thoiseach sùla a' bhoireannaich.

Bidh e ag ithe sìl beag mar iad sin de chluaran is leadan, ach nuair a bhios e a' biadhadh nan eòin òga aige, bhios a' glacadh meanbhan-fhrìde mar an ceudna.

## Ceanglaichean a-mach
* Deargan-fraoich air làrach-lìn RSPB (Beurla)
* Deargan-fraoich air làrach-lìn Avibase (Beurla)

## Dealbhan

Faidhle:0 Carduelis carduelis, East Chevington.jpg
Faidhle:Carduelis carduelis 2 beentree.jpg
Faidhle:Goldfinch 2 (4256595768).jpg
Faidhle:Carduelis carduelis parva MHNT 223 HdB Ouarsenis.jpg|Uighean deargain-fhraoich (*Carduelis carduelis carduelis *)
Faidhle:Carduelis carduelis carduelis MHNT 223 Lambézellec.jpg|Uighean deargain-fhraoich (*Carduelis carduelis carduelis *)


Roinn-seòrsa:Eun-seinn
Mao Zedong

B' e poileatagach Comunnach Sionach a bha ann am **Mao Zedong**, neo **Mao Tse-tung** (Sìonais: 毛泽东; IPA: *maʊ dzəˈdʊŋ, zə-, -dɒŋ*, Shaoshan, 26 an Dùbhlachd, 1893 – Beijing 9 an t-Sultain, 1976). Bha e na ceannard Sluagh-Phoblachd na Sìne bho 1943 gu 1976. 

Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Vukovar

‘S e baile air an àirde an ear Chroàisia a th’ ann an **Vukovar** (IPA: **ˈʋukɔʋaːr**, Gearmailtis: Wukowar, Magyar: Vukovár). ‘S e ainm Magyar is Slàbhais a th’ann Vukovar is tha e a’ ciallachadh Baile a’ Mhadadh-allaidh, bhon fhacal Mhagyar Vár (Gàidhlig Baile) agus Vuka (Slàbhais airson Madadh-allaidh), ainm na h-aibhne a shruthas tron bhaile. Tha e suidhichte faisg air na crìochan leis An t-Sèarb, aig 103m os cionn ìre na mara,, 356km air falbh bho Rijeka, 173km bho Sharajevo, 328km bho Zadar, agus 239km bho Zagreb, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile (Volko neo Vukovo) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 13mh Linn. Tha 28,033 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 16mh baile nas motha na dùthcha. 

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918 agus an uair sin gu Iùgoslaibhia gu ruige 1992. Chaidh am baile a mhilleadh anns a' Chogadh Shìobhalta anns na 90an agus chaidh mòran dhaoine a mharbhadh.

## Daoine Ainmeil
*Zaharije Orfelin: (1726 – 1785) Bàrd.
*Leopold Ružička: (1887 – 1976) Ceimigear.
*Pavao Pavličić: (1946): Sgrìobhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Bač
* Dubrovnik
*  Ulm

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Croàisia
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Graz

‘S e baile mòr air an àirde an ear-dheas na h-Ostair a th’ ann an **Graz** (IPA: **ˈɡʁaːts,** Magyar: Grác). ‘S ann às an Slòbhainis Gradec (Gàidhlig Baile Beag) a tha an t-ainm. Tha e suidhichte faisg air na crìochan leis An t-Sèarb, aig 365m os cionn ìre na mara, anns an Steiermark, 199km air falbh bho Shalzburg agus 144km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh an t-ainm Gearmailteach a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1128 is chaidh Oilthigh Ghraz a chur air bhog ann an 1585.  Tha 261,540 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an dàrna baile as motha na dùthcha. Chaochail an Ceimigear Fritz Pregl an seo ann an 1930.

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
## Daoine Ainmeil
*Lili Novy: (1885 – 1958) Bàrd.
*Anton Rinteln: (1876 – 1946): Nàsach.
*Àrd-dic Franz Ferdinand na h-Ostair: (1889 – 1914) Prionnsa.
*Friedrich St. Florian: (1932) Ailtire.
*Arnold Schwarzenegger: (1947) Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Coventry
* Darmstadt
* Dubrovnik
* Groningen
* Maribor
* Monclair (Jersey Nuadh)
* Pécs
* Pula
* Sankt Peterburg
* Trieste
* Trondheim
* Zababdeh

## Ceanglaichean a-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Rìgh Juan Carlos I na Spàinne

'S e Rìgh na Spàinne a bha ann an **Juan Carlos I** (*Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias*, An Ròimh, 5 am Faoilleach 1938).

Is e na mhac Infante Juan, Conde na Barcelona agus Bana-phrionnsa María de las Mercedes na Bourbon.
Chaidh a chrùnadh mar Rìgh air 22 an t-Samhain, 1975 an dèidh bàs Francisco Franco a bha na dheachdaire Spàinne an dèidh do Chogadh Sìobhalta.

Leig e a chrùn dheth air 18 an t-Ògmhios 2014. Lean a mhac, Felipe VI Spàinne, mar Rìgh.

## Iomraidhean

## Aistidhean Co-cheangailte
* Ceannardan na Spàinne

Roinn-seòrsa:Rìghrean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Impireachd na Ròimhe

B' e mòr-rìoghachd a mhair linntean, fo stiùireadh dhiofair ìmpirean, a bha ann an **Impireachd na Ròimhe**.

A rèir naidheachd an latha, dh'fhàg Romulus agus Remus, dithis bhràthair, ri chèile na coilltean mòra mu chuairt na Ròimhe às dèidh dhaibh cobhair le madaidhean-allaidh fhaighinn nuair a b' e pàistean a bh' annta, agus b' ann às dèidh Romulus gun deach am baile ainmeachadh.

Fhuair na Ròmanaich cliù a tha fhathast maille rinn, bho bhun-stèidh agus reachdan a chur air bhonn iomradh agus ainm nan ceannsaichean dùthchannan agus slòigh mhòra.

A bharrachd air siostam-sgrìobhaidh, siostaman riaghaltais bho dheamocrasaidh gu aintighearnas, bho cheannardan aig an robh Eadh gan riaghladh agus gan ruaigeadh gu lèir-sgrios 's cuid mhuinntir a chur sìos; gu Caesaran cràbhaich, tha eachdraidh iomadh-dhathte aig Baile na Ròimhe, agus as aonais cha bhitheadh adhartas a th' againn san taobh an iar.

Ged nach gabh dearbhadh seo, mura b' e eòlas nan Ròmanach air fhàgail dhuinn mar dhìleab, cha leig sin a leas a ciallachadh nach gabhadh sluagh eile an àite-san ann an eachdraidh. Bhitheadh Eòrpa na bu mhiosa dheth, is cinnteach ann an seagh no dhà, agus fada na b' fheàrr dheth ann an caochladh dhòighean eile.

*
Roinn-seòrsa:Impireachdan
Roinn-seòrsa:Sìobhaltasan àrsaidh
Rosheim

'S e baile beag air àirde an ear-dheas na Frainge a th’ ann an **Rosheim** (Elsässisch: Rose, neo Ruuse). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Dachaigh a’ Chuibhle bhon fhacal Heim (Dachaigh) anns a’ Ghearmailtis agus am facal Innd-Eòrpais Rat (Cuibhle). Tha e suidhichte faisge air Mulhouse, aig 190m os cionn ìre na mara, faisg air na crìochan leis A' Ghearmailt, anns na Beanntanan Vosges,  anns an roinn (Fraingis: Département) Bas-Rhin. Tha am baile 379km air falbh bho Pharis (Prìomh-bhaile na dùthcha),  735km bho Bhordeaux, 600km bho Mharseille agus 396km bho Lille. Tha dìreach 4,730 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 778 mar Rodasheim.

## Daoine ainmeil
*Heinrich Eggestein (mu 1450 – 1488): Clò-bhualadair.
*Yossel de Rosheim (mu 1480 – 1554): Britheamh Iùdhach
*Jean-Marie Lehn (1939): Ceimigear.
*Claude Visconti (1940 – 2009): Ailtire.

## Àireamh-sluaigh

## Bailtean Co-cheangailte
* Kappelrodeck

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Cabharstaigh

'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann an **Cabharstaigh** (Beurla: *Cabharstadh*).  'S e seo na co-chomharran aige: 50.08° Tuath agus  6.48° Iar.

Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Garrabost

'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann an **Garrabost** (Beurla: *Garrabost*). A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 59% Gàidhlig a bhruidhinn is a thuigsinn.

Tha Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach, sgrìobhaiche agus bàrd Ghàidhlig, à Garrabost.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Zolochiv

‘S e baile air an àirde an iar na h-Ucràine agus bha e na bhroinn na Pòlainn ro 1945, a th’ ann an **Zolochiv** (Ucràinis: *Золочів*, Gearmailtis: Solotschiw, Pòlais: Złoczów, Ròmainis: Zolociv). The suidhichte aig 147m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Zolochivka, 91km bho Horodok, 63km air falbh bho Lviv, 87km bho Bhuchach agus 406km bho Kyiv, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1424 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1523. Tha 23,900 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 179mh baile na dùthcha.

## Eachdraidh
Ann an 1991, thàinig Zolochiv gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.

## Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2021, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann an Zolochiv a' bruidhinn (97.7%), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (2,03%).

## Daoine Ainmeil
*Abraham Schalit (1898 – 1979): Seanaiche nan Iùdhach.
*Marian Iwańciów (1906 – 1971): Dealbhadair.
*Roald Hoffmann (1937): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1981.

## Bailtean Co-cheangailte
* Schöningen

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Akira Suzuki

'S e Ceimigear agus Ollamh às  An t-Seapan a th’ann **Akira Suzuki** (Seapanais: 鈴木 章, Mukawa  12 an t-Sultain 1930). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2010, còmhla ri Richard Fred Heck agus Ei-ichi Negishi airson tar-chuplachaidh le catalais aig paladium ann an co-thàthadh fhàs-bheartach.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seapan
Dan Shechtman

'S e ceimigear à  Iosrael a th' ann an **Dan Shechtman** (Eabhra: דן שכטמן, Gearmailtis: Schechtman, Tel Aviv 24 am Faoilleach 1941). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2011.

## Leabhraichean
*R. Lifshitz, D. Shechtman and S. I. Ben-Abraham, Ed.  Quasicrystals: The Silver Jubilee, Proceedings of a Conference held in Tel Aviv, Israel, in 2007. Philosophical Magazine 88 (2008) 1879-2351.
*D. Shechtman, I. Blech, D. Gratias, and J.W. Cahn, “Metallic Phase with Long-Range Orientational Order and No Translational Symmetry.” Physical Review Letters 53, 1951 (1984).

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Israel
Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Richard Fred Heck

B' e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bh' ann an **Richard Fred Heck**.

Tha e ainmeil airson an iom-obrachadh Heck.

## Beatha
Rugadh e ann am Massachusetts is bha e na oileanach ann an Oilthigh Chalafòrnia, Los Angeles far an do sgrìobh e an tràchdas aige fo Saul Winstein.

Dh'obraich e agus thionnsgail e cuplachadh catailiseach aig Hercules, companaidh ann am Wilmington, Delaware gu ruige 1971, nuair a chaidh e na ollamh ann an Oilthigh Dhelaware.

## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2010 còmhla ri Ei-ichi Negishi agus Akira Suzuki airson tar-chuplachaidh le catailis aig paladium ann an co-thàthadh fhàs-bheartach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Želva

‘S e baile beag air an àirde an ear Liotuàinia a th’ ann an **Želva** (Pòlais: Pozelwa). The suidhichte aig 145m os cionn ìre na mara, faisg air Loch Makys, air an rathad 115 eadar Moletai agus Ukmergės, 84km air falbh bho Kaunas, 257km Klaipėda, 74km bho Phanevėžys, 37km bho Šiauliai agus 61km bho Vilnius, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1373 mar Antazelve. Tha dìreach 516 duine a’ fuireach anns a’ bhaile,  A bharrachd air sin, tha Eaglais Chaitligeach agus Sìonagoga ann an Želva.

## Daoine Ainmeil
*Aaron Klug: (1937), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1982.

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre
*Mockus

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Liotuàinia
Francisco Franco

B' e Deachdaire na Spàinne bho 1936 gu 1975 a bh' ann am **Francisco Franco y Bahamonde** (Ferrol, 4 an Dùbhlachd 1892 – Madrid, 20 an t-Samhain 1975). Bha e os cionn na dùthcha bho 1939 gus a chaochail e ann an 1975. Dh’èirich e, còmhla ri oifigearan eile, an aghaidh riaghaltas laghail Dàrna Poblachd na Spàinne ann an 1936 agus fhuair e taic bhon Fhaisisteachas air feadh na Roinn Eòrpa: Chuir na Nàsaich anns a' Ghearmailt an reiseimeaid Chòndor agus stuth armachd ùr chun na Spàinne, a bharrachd air cuideachaidh a fhuaras bho na Faisitich thall san Eadailt, ri linn Cogadh Sìobhalta na Spàinne.

## Òigridh
Rugadh Franco ann am Ferrol (san Roinn Coruña) port uamhasach cudromach do Chabhlach na Spàinne, ged a bhuineadh na daoine aige do dh’ Andalusia, san cheann a deas bho thùs. 'S e oifigearan a’ Chabhlaich a bh’ ann am muinntir Fhranco agus bha Franco fhèin ag iarraidh a dhol dhan Acadamh a’ Chabhlaich, ach bha e air a dhùineadh bho 1906 gu ruige 1913. Theab anarcach à Alba, air an robh Stuart Christie ga mharbhadh ann an 1964.

## Aistidhean Co-Cheangailte
* Ceannardan na Spàinne
* Faisisteachas
* Lluís Companys i Jover
* Manuel Azaña Díaz

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Daoine à Galicia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Lemvig

‘S e baile agus port air an àirde an iar-thuath na Danmhairg a th’ ann am **Lemvig**. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad  turas ann an 1234 mar Læmwich agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1545. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Bàgh Lem bhon fhacal Danmhairgis vigen (Bàgh). Tha e suidhichte aig 25m os cionn ìre na mara,ri taobh an Loch mara ris an canar Nissum Bredning, air an eilean Jylland, 282km air falbh bho Chopenhagen (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 125km bho Århus. Tha 7,140 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.  

## Daoine Ainmeil
*Jens C. Skou (1918): Ceimigear a  bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1997.

## Bailtean Co-cheangailte
* Alahärmä
* Garður
* Jevnaker
* Lindesnes
* Nybro

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Dansk Center for Byhistorie

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Siabost

'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann an **Siabost** (Beurla: *Shawbost*).  'S e seo na co-chomharran aige: 58.31° Tuath agus  6.68° Iar.

A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 72% Gàidhlig a bhruidhinn.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* BBC Naidheachdan 2015-12-15: Plana leudachaidh airson Muileann Shiaboist

Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Haifa

‘S e baile mòr agus port cudromach ann an ceann a tuath Iosrael a th’ ann an **Haifa** (Eabhra: חֵיפָה, IPA: :χ**eiˈfä**, Arabais: حيفا‎, IPA: Ḥayfā). Thathar dhen bheachd gur ann às an t-ainm a’ ciallachadh Tràigh Bhreàgha, bhon fhacal חוֹף (Gàidhlig: Tràigh). Tha e suidhichte aig 290m os cionn na mara, ri taobh na Mara Mheadhanach, eadar am Bàgh Haifa agus Beinn Charamel, 119km air falbh bho Ierusalem (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 86km bho Thel Aviv. Tha 268,200 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e an treas baile as motha na dùthcha a th' ann Haifa. 'S ann ann an Haifa far a bheil an taigh-tasgaidh a' pheantair Emmanuel Mané-Katz.

## Daoine Ainmeil
* Leila Khaled (1944): ball a’ PhLO.
* Aaron Ciechanover (1947): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2011.
* Gene Simmons (1949): Ceòladair le KISS.
* Ronnith Neumann (1949) Sgrìobhadair.
* Efrat Alony (1975): Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Israel
Damanhùr

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na h- Èipheit a th’ ann an **Damanhùr** (Arabais: دمنهور, Greugais: μοῦ πόλις μικρά). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Baile an Dia Horus, neo Di Men Hur.  Tha e suidhichte aig dìreach 19m os cionn na mara, ri taobh na h-aibhne Nìl, 132km air falbh bho Chairo (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 55km bho Alexandria. Tha 212,203 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 19mh baile as motha na dùthcha.

## Daoine Ainmeil
*Ahmed H. Zewail (1946): Ceimigear a  bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1999.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Èipheit
Tel Aviv

‘S e baile mòr agus port cudromach faisg air Ramla, ann an cridhe Iosrael a th’ ann an **Tel Aviv** (Eabhra: תֵּל־אָבִיב, Arabais: تل أبيب). Tha an t-ainm a’ ciallachadh "Cnoc an t-Earraich", bhon dhà fhacal anns an Eabhra: תֵּל (*Tel*, Gàidhlig: "Cnoc") agus אָבִיב (*Aviv*, "Earrach"). Tha e suidhichte aig 32m os cionn na mara, air oirthir na Mara Mheadhanach, ri taobh na h-aibhne Yarkon, 55km air falbh bho Ierusalem (prìomh-bhaile na dùthcha) agus 86km bho Haifa. Tha 404,400 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e am baile as motha na dùthcha a th’ann Tel Aviv.

## Daoine Ainmeil
* Salah Khalif (1933 – 1991): Ball a’ PhLO.
* Daniel Kahneman (1934): Eaconamaiche agus Inntinn-eòlaiche.
* Dan Shechtman (1941): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2011.
* Uri Geller (1946): Druidh.
* Dana International (1949) Seinneadair.
* Topol (1935): Actair.
* Ghil'ad Zuckermann (1971): cànanachas.

## Bailtean Co-cheangailte
*  İzmir
* Thessaloniki

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Israel
Chidambaram

‘S e baile mòr air an ear-dheas na h-Innseachan a th’ ann an **Chidambaram** (Tamil: சிதம்பரம், IPA: **ˈtʃiðʌmbəɾʌm**). Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn na mara, ri taobh na h-aibhne Kollidam, 1,937km air falbh bho Dhelhi (prìomh-bhaile na dùthcha), 1,545km bho Kolkata agus 1,119km bho Mhumbai. Tha 58,968 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo an an 1929. Tha Teampall Hindu cudromach anns a’ bhaile.

## Daoine Ainmeil
* Venkatraman Ramakrishnan (1952): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2009.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Imperia

‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar-thuath  na h-Eadailt a th’ ann an **Imperia**. Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, ri taobh na Mara Mheadhanach anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Imperia fhèin, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Liguria, faisg air na crìochan leis An Fhraing, 425km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 198km bho Mhilano agus 259km bho Fhirenze. Tha 42,667 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 197mh  na dùthcha.

## Daoine Ainmeil
*Giulio Natta (1903 – 1979): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1963.

## Bailtean Co-cheangailte
* Mandelieu La-Napoule
* Newport (Rhode Island)
* Newport Beach (Calafòrnia) 
* Rosario

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Zusamaltheim

‘S e baile beag ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an **Zusamaltheim** (Ruisis: Цузамальтхайм). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1504. Tha e suidhichte aig 430m os cionn ìre na mara,  anns an stàit Bayern, air iomall Dhillingen. Tha am baile 484km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha),  82km bho Mhünchen, 521km bho Bhremen agus 358km bho Dresden. Tha dìreach 1,278 duine a' fuireach anns a’ bhaile.

## Daoine ainmeil
*Ignaz Agricola (1661 – 1729) Seanaiche.
*Johann Deisenhofer (1943) Ceimigear.
*Andreas Schlagenhaft (1987) Ceòladair.

## Àireamh-sluaigh

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhayern
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Bergamo

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann am **Bergamo** (Fraingis: Bergame, Lumbaart: *Bèrghem*, Gearmailtis: *Wälsch-Bergen*, Laideann: *Bergomum*). Tha e suidhichte  aig 264m os cionn ìre na mara,  anns a’ Ghleann Po, eadar na h-Aibhnichean Brembo agus Serio, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Bergamo fhèin, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Lombardia, faisg air na crìochan leis An Eilbheis, 479km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 153km bho Ghenova agus 248km bho Fhirenze.   Tha 119,551 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 38 baile na dùthcha.  Chaochail an Ceimigear Giulio Natta an seo ann an 1979.

## Daoine Ainmeil
*Fra Galgalio (1655 – 1747): Dealbhadair.
*Pietro Locatelli (1695 – 1764): Ceòladair.
*Girolano Tiraboschi (1731 – 1794): Seanaiche.
*Gaetano Donizetti (1797-1848): Ceòl-sgriobhaiche
*Carla cerati (1927): Dealbhadair a’ chamara

## Bailtean Co-cheangailte
* Bengbu
* Buenos Aires
* Cochabamba
* Greenville (South Carolina)
* Mulhouse
* Olkusz
* Pueblo (Colorado)
* Tver’

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Salamanca

'S e baile mòr eachdraidheil air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann an **Salamanca** (IPA: *salaˈmaŋka*, Fraingis: Salamanque, Laideann: *Salamantica*). Tha e suidhichte  aig 795m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Tormes,  anns an Sgìre (Spàinntis: *Provincia*) Salamanca fhèin, anns a’ Choimearsnachd le Fèin-riaghladh (Spàinntis: *Comunidad Autónoma*) Castilla y León, faisg air na crìochan leis A' Phortagail, 171km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha, 655km bho Bharcelona agus 400km bho Shevilla.   Tha 154,462 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 44mh baile na dùthcha.  Chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an Salamanca ann an 1218, am fear as aosmhoire na Spàinne. Chaochail an Ceimigear Wendell Meredith Stanley an seo ann an 1971.
## Freumhan an ainm
'S ann connspaideach 's a tha freumh-fhaclachd an ainm. B' e *Helmantike* (Gàidhlig: Tìr na Geaslanachd) a chanadh na Greugaich ris, agus sgrìobh Ptolomaidh gu robh dùn Ceilteach an seo air an robh *Salmatica/Salmantica*. Sgrìobhadh Livius *Hermandica* e. Tha teòiridh caran ùr ann, a tha a' dearbhadh gur e *ath* a th' anns an eileamaid  *sala-* (mar Salas de los Infantes ann am Burgos no *Salas de Pallars* ann an Lleida), ged nach eil mòran dhaoine a' gabhail ri sin fhathast. Tha cruth na tìre a' gabhail ris an teòiridh ùr.

## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach tòisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.

## Daoine Ainmeil
*Zacarías González (1922 – 2003): Dealbhadair.
*Carmen Martín Gaite (1925 – 2000) Sgrìobhadair.
*Aníbal Núñez San Francisco (1944 – 1987): Bàrd.
*Pedro Gutiérrez Moya (1952): Taireabhadair.
*Silvia Alonso (1989): Actair.
## Ann an Leabhraichean
*Lazarillo de Tormes (1554, ùghdair neo-ainmichte)

## Bailtean Co-cheangailte
* Brugge
* Buenos Aires
* Coimbra
* Gijón 
* Las Palmas de Gran Canaria 
* Nîmes
* Würzburg

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An  Spàinn
Glaschu Ceilbhinn (Sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

: *Chan e seo an aon rud ri [[Glaschu Ceilbhinn (sgìre Phàrlamaid Westminster)]].*

Is e tè den 73 sgìrean Pàrlamaid na h-Alba a bhios gach a' taghadh aon Bhall-Pàrlamaid na h-Alba le siostam àireamh bhòtaichean as motha a tha ann an **Glaschu Ceilbhinn**. Tha e na phàirt den roinn-Phàrlamaid na h-Alba Glaschu, tè den 8 roinnean-pàrlamaid na h-Alba a bhios gach a' taghadh seachd Bhall-Pàrlamaid na h-Alba le siostam riochdachadh co-roinneil.

Tha an sgìre na laighe gu tuath air Abhainn Chluaidh, a' còmhdaichte Partaig an taobh an iar, Ceilbhinn a Tuath an taobh a tuath, Townhead an taobh an ear agus na ceàrnan eatorra. Tha e a' còmhdaichte nan uàrdan Baile Aindrea/Am Baile agus Ceann a' Chnuic buileach agus phàirtean de na uàrdan Partaig an Iar agus An Canàl.

Tha teis-meadhan Ghlaschu anns an sgìre seo, còmhla ri Gailearaidh is Taigh-tasgaidh Kelvingrove, a' chathair-eaglais agus na trì oilthighean Ghlaschu, Oilthigh Ghlaschu, Oilthigh Srath Chluaidh agus Oilthigh Chailleannach Ghlaschu. San fharsaingeachd 's e sgìre nas beartaiche anns a bhaile a tha innte. Aig àm a' chunntais-sluaigh ann an 2021 bha 94,051 daoine a' fuireach ann.

## Buill Phàrlamaid na h-Alba

## Ceanglaichean a-mach
* Glaschu Cheilbhinn air làrach-lìn Phàrlamaid na h-Alba
* BPA Ghlaschu Cheilbhinn làthaireach, Sandra NicIlleBhàin, air làrach-lìn Phàrlamaid na h-Alba

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Glaschu
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Kobe

'S e baile mòr agus port ann an ceann a deas na Seapaine a th’ ann an **Kōbe** (Seapanais: 神戸市). Tha e suidhichte aig 40m os cionn ìre na mara, ri taobh a’ Bhàigh Osaka, anns an Sgìre (Seapanais: 地方/Chihō) Kansai, anns an Roinn (Seapanais: 県/ken) Hyōgo, air an Eilean Honshu. Tha e 432km air falbh bho Thokyo, prìomh-bhaile na dùthcha, 30km bho Osaka agus 415km bho Kawagoe. Tha 1,545,011 daoine a’ fuireach ann an Kobe, an 6mh baile as motha anns an dùthaich. Chaidh am baile a chuir ait dòigh ann an 1889 agus chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an Kobe ann an 1949. 

## Daoine Ainmeil
* Ryoji Noyori (1938): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2001.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Barcelona 
*  Brisbane
*  Marseille
*  Philadelphia 
*  Riga
*  Rio de Janeiro
*  Seattle 
*  Tianjin

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Pàipear Naidheachd a’ Bhaile
* KISS FM Kobe

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Mukawa

‘S e baile beag ann an ceann a tuath na Seapaine a th’ ann am **Mukawa** (Seapanais: むかわ町). Tha e suidhichte ri taobh mara, anns an Sgìre (Seapanais: 地方/Chihō) Iburi, anns an Roinn (Seapanais: 県/ken) Hokkaidō (Eilean Hokkaidō). Tha e 788km air falbh bho Thokyo, prìomh-bhaile na dùthcha, 1,041km bho Osaka agus 1,054km bho Kobe. Tha 9,639 daoine a’ fuireach ann am Mukawa. Chaidh am baile Mukawa (むかわ町) a stèidheachadh ann an 2004 nuair a chuireadh seann Mhukawa (鵡川町) agus Hobetsu (穂別町) ri chèile. 

## Daoine Ainmeil
*Akira Suzuki (1930): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2010.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Kyoto

'S e baile mòr agus port ann an ceann a deas na Seapaine a th’ ann an **Kyōto** no **Kyoto** (Seapanais: 京都市,, IPA: **kʲoːto**). 'S ann às an Sìonais Jingdu/京都, neo Prìomh-bhaile, a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig 86m os cionn ìre na mara, anns an Sgìre (Seapanais: 地方/Chihō, eadar Loch Biwa agus an Abhainn Kamo, Kansai, anns an Roinn (Seapanais: 県/ken) Kyōto, air an Eilean Honshu. Tha e 372km air falbh bho Thokyo, prìomh-bhaile na dùthcha, 43km bho Osaka agus 64km bho Kobe. Tha 1,473,746 daoine a’ fuireach ann an Kyōto, an 8mh baile as motha na dùthcha. Bha am baile na phrìomh-bhaile na dùthcha gu ruige 1869. Chaidh oilthigh Kyōto a stèidheachadh san aon bhliadhna. 

## Daoine Ainmeil
* Osamu Shimomura (1928): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2008.
* Shigeru Miyamoto (1952): Dealbhaiche geama bhidio le Nintendo.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Qusqu 
*  Konya
*  Pràg 
*  Zagreb
*  Guadalajara
*  Boston 
*  X’ian
*  Köln
*  Kyiv

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Pàipear Naidheachd a’ Bhaile

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
La Jolla

‘S e baile beairteach agus port air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **La Jolla**. Thathar dhen bheachd gur ann às an Spàinntis *La Joya* (Gàidhlig: An Seud) neo am facal Tùsanach *Mat Kulaaxuuy* (Gàidhlig: Na Tollan) a th’ ann ainm a’ bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1850. Tha e suidhichte ri taobh a’ Chuain Sheimh, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Diego. Tha am baile 3,657km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha),  161km bho Los Angeles, 2,786km bho Chicago agus 2,516km bho St. Louis. Tha 42,808 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh UCSD a stèidheachadh an seo ann an 1960. A bharrachd air sin, tha prìsean nan taighean as àirde ann an La Jolla na ann an àite eile sam bith anns Na Stàitean Aonaichte, leis cho beairteach ‘s a tha muinntir a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Harold Clayton Urey an seo ann an 1981.

## Gràin air Iùdhaich
Cheannaich William H. Black 248 acair de dh'fhearann ann an La Jolla ann an 1948 agus cha do reic e no ceannaichean-seilbhe fearann airson taighean a thogail ri Iùdhaich ged a bha seo mì-laghail o 1948. Rinn Roger Revelle, fear de na stèidheadairean UCSD, iomairt an aghaidh sin agus bha roghainn fo chomhair nan ceannaichean-seilbhe: an do dh'iarr iad oilthigh ann an La Jolla no cùmhnant an aghaidh nan Iùdhach? Chaidh an t-oilthigh a stèidheachadh agus a-nise tha daoine Iùdhach ann agus sionagogan cuideachd.

## Daoine ainmeil
* Harold Clayton Urey (1893–1981), Ceimigear.
* Gregory Peck (1916–2003), Actair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Berkeley, Calafòrnia

‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am **Berkeley** (IPA: **ˈbɜrkliː**). ‘S ann à ainm an Easbaige George Berkeley, a bha an sàs anns an Eaglais Easbaigeach a tha an t-ainm, leis gun tuirt e gur robh “Slighe na h-ìompaire a’ dol chun an iar”. ‘S e Contra Costa (Gàidhlig: An aghaidh a’ Chòsta) an t-seann ainm Spàinntis a bha aige o shean. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1850. Tha e suidhichte aig 400m os cionn ìre na mara,  ri taobh a’ Bhàigh Shan Francisco, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Francisco. Tha am baile 3,903km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha),  558km bho Los Angeles, 2,967km bho Chicago agus 2,788km bho St. Louis. Tha 106,697 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Oilthigh UCB a stèidheachadh an seo ann an 1868. Chaochail an Eaconamaiche John Harsanyi agus na Ceimigearan Melvin Calvin is William Francis Giauque an seo.

## Daoine Ainmeil
*Frank Chin: (1940) Sgrìobhadair.
*John Fogerty: (1945) Ceòladair leis na Creedence Clearwater Revival. 
*Peter Buck (1956) Ceòladair le REM.
*Ben Afleck: (1972) Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Jena
*  León

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
El Cerrito, Calafòrnia

‘S e baile air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte ann an Calafòrnia a th' ann an **El Cerrito**. Tha an t-ainm a’ ciallachadh An Cnoc Beag sa Ghàidhlig, bho dhà fhacal Spàinntis: Cerro (Cnoc) agus -ito (-ag). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1906, le fògarraich a bha a’ teiche Crith-thalmhainn Shan Francisco. Tha e suidhichte aig 267m os cionn ìre na mara,  ri taobh a' Chuain Shèimh, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Francisco. Tha am baile 3,905km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha),  564km bho Los Angeles, 2,969km bho Chicago agus 2,790km bho St. Louis. Tha 23,549 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an Ceimigear Edwin Mattison McMillan an seo ann an 1991.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Big Sur, Calafòrnia

‘S e Sgìre iomallach air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am **Big Sur**. Tha an t-ainm a’ ciallachadh An Deas Mòr sa Ghàidhlig, bho dhà fhacal Spàinntis: Sur (Deas) agus Grande (Mòr), leis gur e El Sur Grande an t-ainm a bha airsan o thùs. Tha e suidhichte eadar Salinas, ann an ceann a Tuath, agus San Luis Obispo, ann an ceann a deas,  ri taobh a’ Chuain Shèimh, anns an stàit Calafòrnia. Chaochail na Ceimigearan Linus Carl Pauling agus Paul J. Flory an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Palo Alto

‘S e baile mòr air àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am **Palo Alto**. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Geug Àrd sa Ghàidhlig, bho dhà fhacal san Spàinntis: Palo (Geug/Slat) agus Alto (Àrd). Chaidh am baile a stèidheachadh ann a 1769. Tha e suidhichte aig 213m os cionn ìre na mara,  ri taobh a’ Bhàigh Shan Francisco, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Shan Francisco. Tha am baile 3,906km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha),  515km bho Los Angeles, 2,973km bho Chicago agus 2,786km bho St. Louis. Tha 64,403 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaochail an ceimigear Henry Taube an seo ann an 2005.

## Daoine Ainmeil
*Bill Kreutzmann: (1946) Ceòladair leis na Grateful Dead. 
*Teri Hatcher: (1964) Actair. 

## Bailtean Co-cheangailte
* Albi
* Linköping
* Oaxaca
* Enschede
* Palo
* Tsuchiura

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Saideal (reul-eòlas)

Tha **saideal** ann an reul-eòlas 'na nì a tha a' dol cuairt mu phlanaid. Tha dà sheòrsa dhiubh ann, saidealan nàdarra leithid na Gealaich agus saidealan fuadain a chaidh a dhèanamh le mac an duine.

Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Lafayette, Calafòrnia

‘S e baile agus air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **Lafayette**, neo **La Fayette** o thùs. ‘S ann à Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marquis de La Fayette a tha an t-ainm, leis gu robh esan na ghaisgeach ri linn Ar-a-mach nan Aimearaganach aig deireadh an 18mh Linn. ‘S e Rancho Acalanes (Gàidhlig: Tuathanas nan Tùsanach Acalanach) an t-seann ainm Spàinntis a bha aige o shean. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1834. Tha e suidhichte aig 121m os cionn ìre na mara,  ri taobh a’ Phàirce Briones, anns an stàit Calafòrnia, air iomall Bherkeley. Tha am baile 3,890km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha),  550km bho Los Angeles, 2,958km bho Chicago agus 2,774km bho St. Louis. Tha 23,893 duine a' fuireach anns a’ bhaile.

## Daoine ainmeil
* Chaochail an ceimigear Glenn Theodore Seaborg an seo ann an 1999.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Barabhas

'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann am **Barabhas** (Beurla: *Barvas*).  'S e seo na co-chomharran aige: 58° 21' Tuath agus  6° 30' Iar.

A-rèir cunntas-sluaigh ann an 2001, b' urrainn do 73% Gàidhlig a bhruidhinn an seo.

## Sealbh an fhearainn

Chaidh Oighreachd Bharabhais a cheannach leis a’ choimhearsnachd, Urras Oighreachd Bharbhais, sa Ghiblean 2016. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2013-07-11: Taic ri Oighreachd Bharabhais a Cheannach
* BBC Naidheachdan 2016-04-12: Oighreachd Bharbhais an làmhan na coimhearsnachd *(aithris bhideo 1:56)*

Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Liùrbost

'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann an **Liùrbost** (Beurla: *Leurbost*).

A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 57% Gàidhlig a bhruidhinn.

'S ann an seo a rinn Magne Oftedal a chuid rannsachadh air a' Ghàidhlig eadar 1949 is 1954.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Àrnol

'S e baile beag ann an Eilean Leòdhais ann an Alba a tha ann an **Àrnol** (Beurla: *Arnol*).  'S e seo na co-chomharran aige: 58°20' Tuath agus  6°35' Iar.

'S ann ann am Barabhas a tha am baile agus tha e air an rathad A858.

A rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 59% Gàidhlig a bhruidhinn an seo.

Chaidh grunnan thaighean-dubha a chaomhnadh agus a ath-thogail ann an Àrnol. Tha e aithnichte an-diugh airson taigh-dubh a tha na thaigh-tasgaidh aig Alba Aosmhor

## Eachdraidh

Tha am baile ris an canar Àrnol air gluasad co-dhiù trì tursan anns an dà cheud bliadhna a dh'fhalbh. Aig toiseach an 19mh linn, b' ann aig a' chladach a bha e. Chaidh clachan nan taighean a bha ann a thogail agus ath-chleachdadh a-rithist.

## Iomraidhean


## Tuilleadh leughaidh

* 1994. *Coimhead air an Taigh-dubh ann an Arnol*. (Stornoway and Edinburgh: Historic Scotland, Museum nan Eilean)

## Ceanglaichean a-mach

* Canmore - Clàr aig RCAHMS
* Canmore - Clàr mu 42 Àrnol
* Àrnol air Hebridean Connections
* Àrnol air Facebook

Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba