open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Albertus Magnus

B' e manach agus neach-feallsanachd Gearmailteach a bh' ann an **Albertus Magnus**, ainm eile: *Albertus Coloniensis*. Rugadh e timcheall air 1200 ann an Lauingen, Bavaria agus chaochail 15 an t-Samhain 1280 ann an Köln. Tha e ainmeil airson an obair aige a tha a' sealltainn na ceanglaichean eadar feallsanachd agus creideamh. B' esan a' chiad fear a rinn arsnaig fhìor-ghlan ann an 1250.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Vladimir Vasilevich Markovnikov

B' e ceimigear Ruiseach a bh'  ann an **Vladimir Vasilyevich Markovnikov** (Ruisis: Марковников, Владимир Васильевич). 
Rugadh e  san  22na, an Dùbhlachd 1838  ann an   Nizhny Novgorod. 
Chaochail e san 11ad, an Gearran 1904 ann an Sankt Peterburg.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan 
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Lise Meitner

B' i ceimigear a bh’ ann an **Lise Meitner**. 

Rugadh i 7 an t-Samhain 1878 ann an Vienna. Chaochail i san 27 an Dàmhair 1968 ann an Cambridge, Sasainn. Bha i ag obair mu “*nuclear fission*” còmhla ri Otto Hahn a bhuannaich an Duais Nobel.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Dmitri Mendeleev

B’ e ceimigear Ruiseach a bh’ ann an **Dmitri Ivanovich Mendeleev** (Ruisis: Дми́трий Ива́нович Менделе́ев).

Rugadh e sa bhliadhna 1834 ann an Tobolsk, Siberia. Ghluais an teaghlach aige do Sankt Peterburg ann an 1849, far an do chaochail e air 2 an Gearran 1907. 

Tha e ainmeil airson an obair a rinn e a' sgrìobhadh a' chiad chlàr pillteach de na h-eileamaidean ceimigeach.

Tha ainm na h-eileamaid cheimigeach mendelevium a' tighinn à ainm an duine fhèin, Mendeleev.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans Ruiseanach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
John Mercer

B' e ceimigear Sasannach a bh’ ann an **John Mercer**.
Rugadh e  san 21 an Gearran 1791 ann an Great Harwood, Sasainn. Chaochail e anns a' bhliadhna 1866. Cha deach e dhan sgoil idir, dh'ionnsaich e leughadh is sgrìobhadh bhon nàbaidh aige.  Dh' ionnsaich e am fiosrachadh ceimigeach leis fhèin. Tha e ainmeil airson nan dòighean ùra a chur dath ri cotan. Dh'innlich e am  *“mercerization”* cuideachd, obair teicnigeach air cotan.

## Iomraidhean

 

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Lothar Meyer

B' e ceimigear Gearmailteach a bh' ann an **Julius Lothar Meyer**. Rugadh e san 19 an Lùnasdal 1830 ann am Varel, a' Ghearmailt. Chaochail e 11 an Giblean 1895 ann an Tübingen. Bha e ag obair còmhla ri Robert Bunsen airson bliadhnaichean. Sgrìobh Meyer cuideachd air an "periodic table" (Clàr pillteach) nan eileamaidean ceimigeach, mar a rinn Dmitri Mendeleev.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Viktor Meyer

B' e ceimigear Gearmailteach a bh' ann an **Viktor Meyer**.
Rugadh e 8 an t-Sultain 1848 ann am Berlin. 
Chaochail e 8 an Lùnasdal 1897 ann an Heidelberg. 

Tha e ainmeil airson inneal a chruthachadh airson tomhas tiughad a dhèanamh ris an canar uidheam Viktor Meyer.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Kurt Heinrich Meyer

B' e ceimigear  às an Eastòinia a bh’ ann an **Kurt Heinrich Meyer**.
Rugadh e san 29mh, an t-Sultain 1883 ann an Tartu. Chaochail e san 14mh, an Giblean 1952 ann am Menton. Dh’ionnsaich Meyer ceimeigeachd anns an Oilthigh Leipzig. Eadar 1907 is 1911 bha e ag obair ann an Sasainn agus an uair sin ann am München. Anns a’ bhliadhna 1932 ghluais e do Ghenf, far an robh e ag obair anns an oilthigh. Tha e ainmeil mun obair aige airson *Keto-enol tautomerism*.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine à Eastòinia
Andy Moireach

'S e cluicheadair teanas Albannach a tha ann an **Anndra "Andy" Moireach** (Beurla: *Andy Murray*). Rugadh e air 15mh latha den Chèitean, 1987 ann an Glaschu ach fhàs e mòr ann an Dùn Bhlàthain. An-dràsta tha e air a' chiad àite air liosta cluicheadairean teanas ann am Breatainn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Roinn-seòrsa:Glaschu
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Suainis

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Suainis**. Tha Suainis air a bruidhinn anns an t-Suain mar chànan oifigeil, ann am pàirt de Suòmaidh agus air na h-eileanan Åland. Thàinig an cànan bhon t-Seann-Lochlannais. Thòisich Suainis mar dual-chainntean eadar-dhealaichte ann am meadhan na Suaine anns an 19mh linn. An-diugh tha barrachd air 10 millean duine ga bruidhinn.
## Sgrìobhadairean
*Henning Mankell

## Faic cuideachd
* Wikipedia Suainis

Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Amy Winehouse

B' e neach-ciùil, seinneadair is sgrìobhadair-òrain a bha ann an **Amy Jade Winehouse**. Rugadh i san 14mh latha den t-Sultain 1983 ann an Lunnainn, agus chaochail i 23 an t-Iuchar 2011.
## Clàran
* *Frank* (2003)
* *Back to Black* (2006)
## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàsan 2011
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Achadh nan Leac

'S e  baile beag ann an Siorrachd Àir an Ear, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an **Achadh nan Leac** (Beurla: *Auchinleck*). Ann an 2001, b' e 3,900 an àireamh-shluaigh a bha aige.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Place-Names of the Coalfield Communities: The name Auchinleck

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Àir an Ear
Roinn-seòrsa:Paraiste Achadh nan Leac
Cumnag

'S e  baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir an ear, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an **Cumnag** neo **A' Chumanag** (Beurla: *Cumnock*).  Ann an 2001 's e 13,000 an àireamh-shluaigh a tha aige. Tha am baile ainmeil airson toll-guail.

## Ceangal a-mach
* 
*Duilleag oifigeil Chumnag le barrachd fiosrachaidh 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Dail Fhraoich

'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir a Tuath, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an **Dail Fhraoich** (Beurla: *Dalry*). 
Ann an 2001 's e 5,395 an àireamh-shluaigh a tha aice.

Tha Dail Ruighe eile ann an Dùn Èideann agus fear ann an Gall-Ghàidhealaibh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Rìbhinn shoinneanta

Th' an **rìbhinn shoineannta** 'na gnè de gnàth-charachtair ann an litreachas agus film agus dreuchd 'san taigh-chluiche, ann am bitheantas caileag no bean òg a tha gràdhach soineannta.

Gu dualach, 's e maiseach, caomh, milis, òigheil, agus gu tric (gu soilleir) soineannta a tha an rìbhinn mhaoth, ann an cunnart inntinneil no mothachail an àite cunnart corporra, mar as trice targaid *a' [[bealgair|bhealgaire]]*; 's dòcha smaoinich i le mearachd gum b' e an gaisgeach. 'S tric a' bhean-bhuairidh coimeas dhan rìbhinn shoinneanta (no an rìbhinn fo claoidh, gu dearbh).

Ann an opra 'gus cluich ceòlmhor, th' an rìbhinn shoineannta mar as trice air sheinn le aotrom guth àirde. Gu dlùth-chlòdhach, th' an neo-chiontachd 's an t-soineanntachd mang-sùileach dhuine-chloinne aice.

## Rìbhinnean soineannta
Rìbhinnean soineannta agus dreuchdan rìbhinn shoineannta a' gabhail a-staigh:

* Mimì 'san opra La Bohème
* Madison 'san fhilm Splash
* Liù 'san opra Turandot
* Michaëla ann am Carmen
* Dorothy Gale 'san leabhar An Draoidh Iongantach na Tìre Oz
* Antonia 'san opra Les contes d'Hoffmann
* Baintighearna Dealan-dè
* Nannetta 'san opra Falstaff
* Sneachda Geal
* Christine Daaé 'san leabhar/sa' chluich cheòlmhor An Taibhse an t-Opra
* Lauretta 'san opra Gianni Schicchi
* Lakmé
* Jemima sa' chluich cheòlmhor Cats
* Gilda 'san opra Rigoletto
* Tatajana 'san opra Eugene Onegin
* Cosette 'san leabhar/sa' chluich cheòlmhor Les Miserables
* Rapunsail

## Ainmichte (ri cluiche) rìbhinnean soineannta

* Mary Pickford
* Daryl Hannah
* Lillian Gish
* Mary Philbin
* Marguerite Clark
* Janet Gaynor
* Bessie Love
* Judy Garland
* Sarah Brightman
* Emmy Rossum
* Veerle Casteleyn

## Seallaibh cuideachd
Beachd-smuaib film nam luchd-beanalachd

Roinn-seòrsa:Gnàthan-charachtair
Sgoth Niseach

'S e seòrsa bàta iasgach à Nis a tha ann an **Sgoth** neo *Sgoth Niseach*. 

## Ceanglaichean a-mach
* Ness Historical Society le eachdraidh mun Sgoth Niseach
*Dealbhan nam bàtaichean

Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Maghlinn

'S e  baile beag ann an Siorrachd Àir an Ear, ann an àird an iar-dheas na h-Alba a tha ann am **Machlainn** neo **Maghlann** no **Maghlinn**  (Beurla: *Mauchline*).

Tha am baile ainmeil airson Raibeart Burns.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Baile Fharfair

'S e am prìomh-bhaile anns an t-Siorrachd Aonghais a th' ann am **Baile Fharfair** (Beurla: *Forfar*) neo **Foithir Faire** no **Farfar**.

Anns a' bhliadhna 2020 bha 14,120 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin.

Tha Baile Fharfair ainmeil airson a mhuileannan-clòtha, gu h-àraidh muileannan diut, agus airson am pastraidh "Forfar bridie".

Tha taigh-tasgaidh anns a' Bhaile Fharfair, 's e Meffan Museum a tha an t-ainm air. Tha leacan shnaidhte Chruithneach ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Smeartan

'S i **Algae dhonn** a th' ann an **smeartan** no *Laminaria saccharina*.

Air a' Ghàidhealtachd, bhite ga thoirt dhan chrodh nuair a bhiodh fodar a' fàs gann.

## Dealbhan

Roinn-seòrsa:Feamainn
Robert Sanderson Mulliken

B' e **Robert Sanderson Mulliken** (Newburyport (Massachusetts 7 an t-Ògmhios 1896 - Arlington (Virginia) 14 an Giblean 1986) Ceimigear às na Stàitean Aonaichte. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1966. Tha e ainmeil ais sgàth na h-obrach aige air *molecular orbital theory*.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Colbhasa

'S e eilean ann an Earra-Ghàidheal, Alba a th' ann an **Colbhasa**. 

A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 124 duine a' fuireach ann an Colbhasa agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 108 duine anns a' bhliadhna 2001.

## Gàidhlig anns an eilean
Anns a' bhliadhna 2011, bha Gàidhlig aig eadar 10% agus nas lugha na 25% den àireamh-shluaigh.

## Muinntir Cholbhasa
* Dòmhnall MacFhionghain (ollamh Ceiltis) (1839-1914)

## Iomraidhean


## Sgrìobhaidhean mu a dhèidhinn sa Ghàidhlig
* BBC Naidheachdan 2013-11-20: Gàidhlig Cholbhasa *(aithris bhideo 2:30)*
* BBC Naidheachdan 2014-06-06: Colbhasa: Eilean Dhòmhnaill MhicFhionghain
* BBC Naidheachdan 2016-05-04: £3,000 a dhìth air Colbhasa *(mu eaglais Sheòrasach an eilein)*
## Ceanglaichean a-muigh
* Island web site
* Colonsay House and gardens
* The Corncrake, Colonsay's newsletter
* On The Edge, documentary about Colonsay

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Jacques Monod

B' e ceimigear  às  an Fhraing a bh’ ann an **Jacques Lucien Monod**. Rugadh e air 9 an Gearran 1910 ann am Paris. Chaochail e air 31 an Cèitean 1976.

Tha e ainmeil air sgàth 's an obair aige air co-chur nam beirmear agus nam bìoras.
Bhuannaich e an Duais Nobel airson a chuid obair ann an eòlas-leighis anns a' bhliadhna 1965 còmhla ri François Jacob agus André Lwoff.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Duais Nobel
Sabir Yunusov

B' e ceimigear às an t-Aonadh Sobhiatach a bh’ ann an **Sabir Yunusovich Yunusov** (Ruisis: Сабир Юнусович Юнусов). Rugadh e air 18mh am Màrt 1909 ann an Tashkent. Chaochail e air 29mh an t-Sultain 1995 ann an Tashkent, (a-nise Usbagastàn).

Tha e ainmeil air sgàth 's an obair aige airson *alkaloids*.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Aonadh Sobhiatach
Roinn-seòrsa:Daoine à Usbagastàn
Orasaigh

'S e eilean ann an Earra-Ghàidheal, Alba a th' ann an **Orasaigh**. Tha e gu deas air Colbhasa.
A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha ochdnar a' fuireach anns an eilean. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Joseph Priestley

B’ e ceimigear a bh’ ann an **Joseph Priestley**.

Rugadh e 13mh am Màrt 1733 ann am Birstall, Siorrachd Eabhraig, Sasainn.
Mar easaontaire, cha b' urrainn dha dol dhan Oilthigh Oxford no Oilthigh Chambridge is chaidh e na oileanach anns an Acadamh ann an Daventry. Theagaisg e is shearmonaich e agus chaidh e na mhinistear ann an 1762 agus dh'obair e ann an Leeds far an do rannsaich e dà-ogsaid gualain is bhuannaich e am Bonn Copley airson seo.
Choinnich e Antoine Lavoisier nuair a shiubhail e anns an Fhraing. Dh'imrich e do Bhirmingham ann an 1780 agus bha e na bhall an Lunar Society.
Dh'imrich e agus a theaghlach do New York ann an 1794 air sgàth 's gun do loisg gràisg a thaigh agus eaglais, is lorg e aon-ogsaid gualain nuair a bha e ann an Ameireaga.
Chaochail e 6mh an Gearran 1804 ann an Northumberland ann am Pennsylvania.

Tha e ainmeil air sgàth na obrach aige air ogsaidean agus *adhairean* eile. Sgrìobh e 6 iom-leabhraichean de *Experiments and observations on different kinds of air* far an do tug cunntas air nadar-fheallsanachd de ghasan.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roy J. Plunkett

B’ e ceimigear  a bh’ ann an **Roy J. Plunkett**. Rugadh e air 26 an t-Ògmhios  1910  ann an  New Carlisle, Ohio. Chaochail e air 12 an Cèitean 1994. 

Tha e ainmeil  air sgàth na h-obrach aige air Teflon.

## Ceangal a-mach
*chemheritage.org – Roy J. Plunkett (Beurla)

Roinn-seòrsa:Ceimigearan 
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Robert G. Parr

’S e ceimigear  a th’ ann an **Robert Ghormley Parr**.

Rugadh e san 22nd, an t-Sultain, 1921  ann an Chicago.
Tha e ainmeil  air sgàth na obrach aige airson *[[molecular orbital]] computation*, a dh’fhoillsich e anns a’ bhliadhna 1953. Bha e ag obair còmhla ri  Rudolph Pariser air a’ phròiseict seo. An-diugh canar  Pariser–Parr–Pople method ris, o chionn 's gun robh  John A. Pople ag obair air an aon rud aig an aon àm cuideachd.

## Ceangal a-mach
*An duilleag aige anns an  "International Academy of Quantum Molecular Science"

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Rudolph Pariser

'S e ceimigear  a th’ ann an **Rudolph Pariser**.

Rugadh e san 8mh, an Dùbhlachd 1923 ann an Harbin, an t-Sìn. Chaidh e dhan sgoil an toiseach ann am Beijing  agus an uair sin ann an Tokyo.  Dh’imrich do na Stàitean Aonaichte anns a’ bhliadhna 1944, dìreach ron Dàrna Cogadh.

Tha e ainmeil  air sgàth na h-obrach aige air *[[molecular orbital]] computation* a dh’fhoillsich e anns a’ bhliadhna 1953. Bha e ag obair còmhla ri  Robert Parr air a’ phròiseict seo. An-diugh canar  Pariser–Parr–Pople method ris, o chionn ’s gun robh  John A. Pople ag obair air an aon rud aig an aon àm cuideachd.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Comann na Camanachd

Tha **Comann na Camanachd** a' stiùireadh iomain ann an Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil

* BBC:Naidheachdan 2014-09-18: Plana nan clogaidean an dàrna taobh
* BBC Naidheachdan 2014-12-03: Treas structar ùr aig an iomain *(aithris-bhideo 2:36)*
* BBC Naidheachdan 2016-09-30: Àrd-Oifigear ùr a dhìth air Comann na Camanachd

Roinn-seòrsa:Spòrs
Roinn-seòrsa:Camanachd
Aonadh Rugbaidh na h-Alba

Tha **Aonadh Rugbaidh na h-Alba** a' stiuireadh rugbaidh ann an Alba.

## Ceangailtean a-muigh
*Scottish Rugby Union - larach-lin oifigeil
* Guide to Scottish Rugby (An t-Albannach)
* Fans Forum 

Roinn-seòrsa:Rugbaidh
Roinn-seòrsa:Alba
Aonadh Rugbaidh na h-Èireann

Tha **Aonadh Rugbaidh na h-Èireann** (Gaeilge: **Cumann Rugbaí na hÉireann**) a' stiùireadh rugbaidh ann an Èirinn air fad.

## Ceanglaichean a-muigh
* Irish Rugby Football Union
* IrishRugby.net

Roinn-seòrsa:Rugbaidh
Roinn-seòrsa:Èirinn
Aonadh Rugbaidh na Cuimrigh

Tha **Aonadh Rugbaidh na Cuimrigh** (Cuimreis: **Undeb Rygbi Cymru**) a' stiuireadh rugbaidh anns a' Chuimrigh.

## Ceangailtean a-muigh
* 
* Larach-lin oifigeil

Roinn-seòrsa:Rugbaidh
Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Sgioba nàiseanta rugbaidh Thonga

Tha **Sgioba nàiseanta [[rugbaidh]] [[Tonga|Thonga]]** fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus am fear as cudromaiche ann an Cuan Seimh. 

## Ceangailtean a-muigh
* Larach lin oifigeil

Tonga
Roinn-seòrsa:Tonga
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Portagail

Tha **Sgioba nàiseanta [[rugbaidh]] [[a' Phortagail|Portagail]]** fear de na sgiobaichean aig rugbaidh. Bha iad ann an Cupa an t-Saoghail airson a' chiad àm ann an 2007.

## Ceangailtean a-muigh
* Federação Portuguesa de Rugby

Portagail
Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Abu Bakr al-Razi

B’ e obraiche-mheatailt, feallsanaiche agus neach-rannsachaidh eòlas-leighis ainmeil à Persia a bha ann an **Abū Bakr Muhammad ibn Zakarīya Rāzi** (Arabais: أبو بكر محمد بن زكريا الرازي; Perseis: زكريای رازی *Zakaria ye Razi*; Laideann: **Rhazes** neo **Rasis**).

Bha e beò eadar 865 agus 925.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Peirse
Henri Victor Regnault

B’ e ceimigear Frangach a bh’ ann an **Henri Victor Regnault**. 

Rugadh e air an 19mh am Faoilleach 1878  ann an Aachen, a' Ghearmailt, ach dh’imrich e don Fhraing nuair a bha e ochd bliadhna a dh’aois.  Bha e ag obair còmhla ri Justus von Liebig.

Chaochail e san 21a, an t-Iuchar 1810.

Tha e ainmeil air sgàth na h-obrach aige airson gas.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan 
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Tadeus Reichstein

B’ e ceimigear Eilbheiseach a bh’ ann an **Tadeusz Reichstein**. Rugadh e san 20mh, an t-Iuchar 1897 ann an Włocławek, a' Pholainn. Chaochail e san 1ad, an Lùnasdal 1996 ann am Basel. Tha e ainmeil air sgàths an obair aige airson beòthag C. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an eòlas-leighis anns a' bhliadhna 1950.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
Romanais

: *Airson a' chànain aig a bheil daoine ann an Romàinia agus Moldobha, faic [[Romàinis]].*

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Romanais**.

Roinn-seòrsa:Cànain
Ellen Swallow Richards

B’ e ceimigear a bh’ ann an **Ellen Henrietta (Swallow) Richards**.

B’ ise a’ chiad bhoireannach anns na Stàitean Aonaichte aig an robh cothrom a dhol gu sgoil teicneòlach, MIT ann am Boston, as dèidh dhi ceum a dhèanamh aig Colaiste Vassar. Bu i cuideachd a' chiad tè a fhuair ceum ann an ceimigeachd. Theagaisg i ceimigeachd eadar 1873 is 1878 gun tuarastal neo tiotal is stèidhich i deuchainn-lann nam ban ann an 1876. Chaidh i na leas-ollamh ann an 1879, a-rithist gun tuarastal. Eadar 1887 is 1897 bha i na neach-sgrùdaidh uisge airson na Stàite Massachusetts is theagaisg i aig MIT gu ruige 1911.

Rugadh i air 3mh an Dùbhlachd 1842 ann an Dunstable, Massachusetts. Chaochail e air 30mh am Màrt 1911 ann an Jamaica Plain, Massachusetts.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan 
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Hilaire Rouelle

B' e ceimigear às an Fhraing a bh’ ann an **Hilaire-Marin Rouelle** (1718 &ndash; 1779).

Tha e ainmeil air sgàth na h-obrach aige air urea.

Roinn-seòrsa:Ceimigearan 
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Louis Pasteur

B’ e ceimigear agus baictear-eòlaiche a bh’ ann an **Louis Pasteur**.

Rugadh e air an 27mh an Dùbhlachd 1822 ann an Dole, Franche-Comté, an Fhraing. Chaidh e na ollamh ann an Oilthigh Strasbourg ann an 1848 agus dh'imrich e do Pharis ann an 1857. Stèidhich e an Institiud Phasteur ann an 1887. Chaochail e air an 28mh an t-Sultain 1895 ann am Marnes-la-Coquette.

Tha e ainmeil air sgàth an rannsachadh a rinn e air bitheagan ghabhaltach agus a thaisgealadh làmhachd nam moileciuilean. Canar gur e aon de na daoine as ainmeile ann am meanbh-bhith-eòlas, còmhla ri Ferdinand Cohn agus Robert Koch.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Paracelsus

B’ e ceimigear agus obraiche-mheatailt a bh’ ann am **Paracelsus**, ainm-breith **Phillip von Hohenheim**. Dh’atharraich e an t-ainm aige an toiseach gu *Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim* agus an uair sin gu Paracelsus, a tha a’ ciallachadh "co-ionann ri no nas motha na Aulus Cornelius Celsus". Rugadh e san 11ad an t-Samhain no san 17mh, an Dùbhlachd 1493 ann an no faisg air Einsiedeln, san roinn Schwyz, an Eilbheis. Chaochail e san 24mh, an t-Samhain 1541 ann an Salzburg, an Ostair, ged an do chuir e seachad mòran ùine aig an oilthigh ann am Basel.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
Roinn-seòrsa:An Ostair
Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

Seo **liosta nam [[fàsach|fàsaichean]]** as motha air feadh an Saoghail a rèir farsaingeachd. Tha e a' gabhail a-steach a h-uile fàsach a tha nas motha na 50 000 cilemeatair  (19 300 mìle ceàrnagnach).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Liostaichean
Fàsach Araibianach

'S e aon de na fàsaichean as mhotha air feadh an t-Saoghail a tha ann am **Fàsach Araibianach**.

Tha e suidhichte ann an Saud-Aràibia, Iòrdan , Ioràc, Cubhait, Catar, na h-Iomaratan Arabach Aonaichte, Omàn agus Iemen.

'S e seo am farsaingeachd aige: 2 330 000 cilemeatair ceàrnagach.

## Faic cuideachd
* Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Gobi

'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am **Fàsach Gobi**.

Tha e suidhichte ann am Mongòilia agus ann an Sìona.

'S e seo am farsaingeachd aige: 1,300,000 cilemeatair ceàrnagach.

## Faic cuideachd
* Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Sìona
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Fàsach Mhòr na Gainmhich

'S e aon de na fàsaichean as motha anns an t-Saoghail a tha ann am **Fàsach Mhòr na Gainmhich**, (Beurla: *Great Sandy Desert*).

Tha e suidhichte ann an Astràilia.

'S e seo am farsaingeachd aige: 267,250 cilemeatair ceàrnagach (km2), no 3.5% den fharsaingeachd Astràilia.

Tha am Fàsach Ghibson air an taobh a deas agus tha a Fàsach Tanami air an taobh an ear.

## Iomradh


## Faic cuideachd
* Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Astràilia
Fàsach Sonora

'S e **Fàsach Sonora** fear dhe na fàsaichean as motha anns an t-saoghal.

Tha e suidhichte air gach taobh dhen chrìoch eadar Meagsago agus na Stàitean Aonaichte.

Tha e 310,000 cilemeatair ceàrnagach de mheud.

## Faic cuideachd
* Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Meagsago
Thar

'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha anns an fhàsach **Thar**.

Tha e suidhichte anns na h-Innseachan agus ann am Pagastàn.

'S e seo am farsaingeachd aige: 200,000 cilemeatair ceàrnagach.

## Faic cuideachd
* Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Roinn-seòrsa:Pacastan
Cànan Silesianach

Tha an **cànan Silesianach** ga bruidhinn ann an Upper Silesia anns a' Phòlainn, ach cuideachd anns an t-Seic agus anns a' Ghearmailt. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 509 000 ag ràdh gu bheil iad a’ cleachdachd a’ chànan mar prìomh-chànan.
Tha cànan Silesianach ceangailte ri Pòlais, mar sin dheth canar uaireannan gur e dual-chainnt Phòlais a tha innte. 

## Aibidil
Tha nas motha na aon aibidil a tha ann. Is àbhaist do na luchd-bruidhinn na litrichean a sgrìobhadh le litrichean pòlainneach. Anns a’ bhliadhna 2010 chaidh aibidil ùr a chur ri chèile a tha a’ gabhail a-steach na deich dòighean sgrìobhaidh eadar-dhealaichte. Tha an aibidil ùr cleachte gu math tric anns an eadar-lìon agus ann an Wikipedia Silesianach.

Seo liosta nan litreachan:

## Eiseimpleir
Seo eiseimpleir den chòmhradh laitheil anns a' chànain Shilesiannach agus anns a' Ghàidhlig:

## Urnaigh an Tighearna

Seo Urnaigh an Tighearna sa' chànain Silesianach agus anns a' Phòlais:

*Cànan Silesianach*
:Ôjcze nasz, świynte durś miano Wasze,
:Wasze Krōlestwo niychej tyż nasze.
:Niych wola Waszo ciyngym sie dzieje,
:w niebie, na ziymi, kej ćmi, kej dnieje.

:Dejcie nōm dzisioj chycić sie chleba,
:kej co dziyń przeca jeść go nōm trzeba.
:I nōm wyboczcie w Swyj łaskawosci,
:te grzychy nasze, jako my, prości,
:nōm winowatym tyż wyboczōmy,
:ze wolny woli co ôd Wos mōmy.
:Amyn.

*Pòlais*
:Ojcze nasz, któryś jest w niebie,
:święć się imię Twoje,
:przyjdź królestwo Twoje,
:bądź wola Twoja jako w niebie tak i na ziemi.
:Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj.

:I odpuść nam nasze winy,
:jak i my odpuszczamy naszym winowajcom.
:I nie wódź nas na pokuszenie,
:ale zbaw nas ode złego. 
:Amen.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Wikipedia Silesianach
* Naidheachdan anns a' chanain Shilesianach

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Sgioba nàiseanta criogaid Phagastan

Tha **Sgioba nàiseanta criogaid [[Pagastan]]** fear de na sgiobaichean mòra aig criogaid. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.

## Ceangailtean a-muigh
* Bord Criogaid Phagastan (PCB)

Roinn-seòrsa:Criogaid
Roinn-seòrsa:Pacastan
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Stàitean Aonaichte

Tha **Sgioba nàiseanta [[rugbaidh]] [[na Staitean Aonaichte]]** fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus an dàrna fear as cudromaiche ann an Aimearaga a Tuath, as dèidh Canada. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.

Tha an reacord aca caran neo-rèidh, mar is trice, tha cluicheadairean glè mhath aca, ach chan eil na sgiobannan air leth math.

Chan eil rugbaidh mòr sna Staitean, air sgath gu bheil ball-coise Aimearaganach cho làidir, ach bha rugbaidh fhèin na bhuaidh air an geama seo. 

Staitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:na Stàitean Aonaichte
Sgioba nàiseanta rugbaidh na Cairtbheil

Tha **Sgioba nàiseanta [[rugbaidh]] [[A' Chairtbheil|na Cairtbheile]]** fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus a, fear as cudromaiche ann an sean-USSR. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.

Roinn-seòrsa:Rugbaidh
Roinn-seòrsa:A' Chairtbheil
Sgioba nàiseanta rugbaidh Romàinia

Tha **Sgioba nàiseanta [[rugbaidh]] [[Romàinia]]** fear de na sgiobaichean mòra aig rugbaidh, agus am fear as cudromaiche ann an Eòrpa an Ear. Bha iad sa h-uile Cupa an t-Saoghail.

Aig aon àm bha iad glè mhath, ach chan eil cho àrd a-nis.

Romainia
Roinn-seòrsa:Romàinia
Fàsach Ghibson

'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am **Fàsach Ghibson**  (Beurla: *Gibson Desert*).

Tha e suidhichte ann an Astràilia.

'S e seo am farsaingeachd aige: 156,000 cilemeatair ceàrnagach (km2) neo 2% den fharsaingeachd Astràilia. 'S e an còigeamh fàsach as motha anns an dùthaich a th' ann. 

## Iomradh


## Faic cuideachd
* Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Astràilia
Pùma

Se seòrsa cat mhòr a tha anns am **pùma**, **leòmhann nam beinntean** neo ** cùgar** a tha a' fuireach ann Aimearaga a Deas agus Aimearaga a Tuath

Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Cat mòr

Tha **[[cat|cait]] mhòra** am measg nan feòil-ithich as ainmeile san t-saoghail. Bho làithean tràth mhac-an-daoine, chruthaich sinn uirsgeulan agus dealbhan bhuapa.

Teaghlach: Felidae

* Gèineas *[[Panthera]]* 
** Leopard, *Panthera pardus* (Aisia is Afraga)
** Leòmhann, *Panthera leo* (Afraga, Coille Gir sna h-Innseachan; marbh ann an Eòrpa, Middle East, a' mhòrchuid den Aisia, agus Aimearaga a Tuath)
** Iaguar, *Panthera onca* (Na h-Aimearagan; bho Mexico gus an Argantain-a-tuath)
** Tigear, *Panthera tigris* (Aisia) 
* Gèineas *Acinonyx*
** Sìotà, *Acinonyx jubatus* (Afraga agus Ioran)
* Gèineas *[[Puma (genus)|Puma]]*
** Pùma, *Puma concolor* (Na h-Aimearagan)
* G *Uncia*
** Leopard-sneachda, *Uncia uncia* (beinntean ann am meadhoin agus taobh-a-deas Aisia)

Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Leopard

Se seòrsa cat mhòr bhreac a tha anns am **leopard** a tha a' fuireach ann an Afraga

## Dealbhan

Leopard africa.jpg


Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Leòmhann

'S e seòrsa cat mhòr a tha anns an **leòmhann** (iolra: leòmhannan) (Laideann: *Panthera leo*) a tha a' fuireach ann an Afraga agus sna h-Innseachan. B' àbhaist dha fuireach anns an Roinn Eòrpa, a' mhòrchuid den Àisia, agus Aimeireaga a Tuath. Tha leòmhann air bratach rìoghail na h-Alba.

## Dealbhan

Lion in Kenya.jpg|right|Leomhann ann an Kenya


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Iaguar

'S e seòrsa cat mhòr bhreacach a tha anns an **iaguar** (iolra: iaguaran) no **deàguar**  (iolra: deàguaran) (Laideann: *Panthera onca*), a tha a' fuireach sna h-Aimearagan.

'S e an treas cat as motha san t-saoghail as dèidh an tìgear agus an leòmhann. 

'S toil le iaguaran uisge. Coltach ris an tigear, 's toil leis snàmh. Mar as trice, bidh an iaguar a' sealg na aonar. 

## Dealbhan

Jaguar sitting.jpg


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Atacama

'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am fàsach **Atacama**.

Tha e suidhichte anns an t-Sile.

'S e seo am farsaingeachd aige: 140,000 cilemeatair ceàrnagach.

## Faic cuideachd
* Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An t-Sile
Leopard-sneachda

Se seòrsa cat mhòr bhreac a tha anns am **leopard-sneachda** neo **unns**, a tha a' fuireach ann an Aisia a-measg nam beanntan.

Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Sìotà

Se seòrsa cat mhòr bhreacach a tha anns am **sìotà**, a tha a' fuireach ann an Afraga. Tha iad gu math luath.

Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Fàsach Namib

'S e aon de na fàsaichean as motha air feadh an t-Saoghail a tha ann am **Fàsach Namib**  (Beurla: *Namib Desert*).

Tha e suidhichte ann an Naimibia agus Angòla.

'S e seo am farsaingeachd aige: 135,000 cilemeatair ceàrnagach.

## Iomradh


## Faic cuideachd
* Liosta nam fàsaichean a rèir farsaingeachd

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Cearban (iasg)

'S e iasg mòr feòil-itheach a tha ann an **cearban** (iolra: cearbain) neo "siorc".

* cearban mòr geal (*Carcharodon carcharias*)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Iasg
Roinn-seòrsa:Eisg
Fàsach Bheag na Gainmhich

'S e fàsach ann an Astràilia a tha ann am **Fàsach Bheag na Gainmhich**, (Beurla: *Little Sandy Desert*).

Tha e suidhichte ann an Astràilia an Iar deas air an Fhàsach Mhòr na Gainmhich agus san àirde an iar Fàsach Ghibson. Thàinig an t-ainm bho Fhàsach Mhòr na Gainmhich, air sgàth 's gu bheil cruth na tìre coltach ris, ach tha Fàsach Bheag na Gainmhich fada nas lugha.

'S e an t-siathamh fàsach as motha ann an Astràilia le farsaingeachd de 111,500 km2, no 1.5% den fharsaingeachd Astràilia.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Astràilia
Fàsach dathte (Astràilia a Deas)

'S e fàsach ann an Astràilia a tha ann am **Fàsach dathte**.

Tha e suidhichte ann an Astràilia a Deas faisg air Arckaringa. Tha am fàsach seo nas sine na 80 millean bliadhna.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Astràilia
Rangipo

'S e fàsach ann an Sealainn Nuadh a tha anns an fhàsach **Rangipo** (Beurla: *Rangipo Desert*).

Tha e suidhichte anns an *Ruapehu District*. San ear tha tri beanntan-teine ann: Ruapehu, Ngauruhoe agus Tongariro.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
Fàsach Strzelecki

'S e fàsach ann an Astràilia a th' anns an **Fhàsach Strzelecki** (IPA tʃəˈlɛtski, Beurla: *Strzelecki Desert*).

## Cruinn-eòlas
Tha e suidhichte ann an Astràilia-a-Deas, Queensland agus New South Wales. Tha am Flinders Range san àirde a deas dheth. The e anns an lag-creige Lake Eyre còmhla ri dà fhàsach eile&mdash;am Fàsach Tirari agus am Fàsach Shimpson.

'S e an t-seachdamh fàsach as motha ann an Astràilia le farsaingeachd de 80,250 km2, no 1% den fharsaingeachd Astràilia. 

Tha am feansa ris an canar an Dingo Fence, agus na slighean Birdsville Track agus Strzelecki Track a' dol tron fhàsach.

### Aibhnichean
Tha na h-aibhnichean Diamantina River, Cooper Creek agus Strzelecki Creek uile a' ruith tron fhàsach.

## Eachdraidh
Thàinig an t-ainm bhon neach rannsachadh Phòlannach Paweł Edmund Strzelecki.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Astràilia
Sturt's Stony Desert

'S e  fàsach ann an Astràilia a tha ann an **Sturt's Stony Desert**.

Tha e suidhichte ann an Astràilia-a-Deas. Tha am Fàsach Shimpson san àirde am iar dheth agus am Fàsach Strzelecki san àirde an earra dheas. San àirde an iar-dheas tha an Tirari Desert.

Thàinig an t-ainm bho Charles Sturt a bha a' feuchainn a dhol do mheadhan Astràilia ann an 1844. Air sgàths gu bheil mòran creagan anns an fhàsach seo, bha each Sturt air a ghoirteachadh air a ladhran.

## Iomradh
*Narrative of an Expedition into Central Australia...anns a' bhliadhna 1844, 5, agus 6*, Charles Sturt, 1848.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Astràilia
Tanami

'S e fàsach ann an Astràilia a tha anns an fhàsach **Tanami** (Beurla: *Tanami Desert*).

Tha e suidhichte anns an Roinn-a-Tuath. Tha mòran creagan agus cnocan beaga ann.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Astràilia
Tirari

'S e fàsach ann an Astràilia a tha ann am Fàsach **Tirari**, (Beurla: *Tirari Desert*).

Tha e suidhichte san àirde a tuath Astràilia-a-Deas.

'S e seo am farsaingeachd aige: 15,250 cilemeatair ceàrnagach.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Astràilia
MV Earra-Ghàidheal

'S e bàta-aiseig a tha ann am  **MV Earra-Ghàidheal**. Tha i aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Bidh i a' seòladh eadar Baile Bhòid agus Wemyss Bay. Chaidh a togail ann an Gdańsk, a' Phòlainn agus thòisich i na dreuchd anns a' Chèitean 2007.
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Caledonian Mac a' Bhriuthainn
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Fàsach Bhayuda

'S e  fàsach ann an Afraga a tha ann am **Fàsach Bhayuda** (Beurla: *Bayuda Desert*).

Tha e suidhichte san àirde a tuath Khartoum ann an Sudàn. The e san taobh a deas na 
Nubian Desert agus tha e na phàirt den fhàsach Sahara.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Danakil

'S e fàsach ann an Afraga a tha anns an fhàsach **Danakil** (Beurla: *Danakil Desert*)

Tha e suidhichte anns an Itiop, ann an Ertra agus ann an Diobutaidh.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Fàsach Libianach

'S e fàsach ann an Afraga a tha ann am **Fàsach Libianach** (Arabais: الصحراء الليبية , Beurla: *Libyan Desert* neo *Great Sand Sea* neo *Western Desert*).

Tha e suidhichte anns an Èipheit, Libia agus Sudàn. 'S e pàirt den fhàsach Sahara a tha anns an Fhàsach Libianach.

'S e seo am farsaingeachd aige: 1,100,000 cilemeatair ceàrnagach. 

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Fàsach Nubianach

'S e  fàsach ann an Afraga a tha ann am **Fàsach Nubianach**  (Beurla: *Nubian Desert*).

Tha e suidhichte ann an Sudàn eadar an  Nile agus a' Mhuir Dearg.
Tha e na phàirt den fhàsach Sahara.

'S e seo am farsaingeachd aige: 50,000 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Ténéré

'S e fàsach ann an Afraga a tha anns an fhàsach **Ténéré**.

Tha e suidhichte ann an Nìgeir agus anns an t-Siad. 'S e seo am farsaingeachd aige: 400,000 cilemeatair ceàrnagach.

Tha e dìonta leis an UNESCO mar Làrach Dhualchas na Cruinne.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Richtersveld

'S e  fàsach ann an Afraga a tha anns an fhàsach **Richtersveld**.
 
Tha e suidhichte ann an Afraga a Deas. Tha cruth na tìre gu math eadar-dhealaichte, tha e ag atharrachadh bho beanntan gu beanntan teine gu raon gainmheich.

Bhon bhliadhna 2007 tha pàirt dheth dìonta leis an UNESCO mar pàirce nàiseanta ris an canar "*Richtersveld Cultural and Botanical Landscape*".

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Farafra

'S e àilean a tha ann am **Farafra** (Arabais: الفرافرة, Beurla: *Farafra Oasis*). Tha e suidhichte anns an Fhàsach Libianach aig 27.06° Tuath agus 27.97° Ear anns  an Èipheit a Deas. 

## Fàsach Gheall
Tha am **Fàsach Geal** (*Sahara el Beyda* neo *White Desert*) mu 45 cilemeatair san àirde a tuath Farafra. Tha dath na fàsaich a’ coimhead geal.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Èipheit
Àilean

'S e àite ann an fhàsach far a bheil uisge ann. Ma bhios uisge gu leòr ann, 's urrainn do daoine, lusan agus beathaichean a' fuireach an seo. Mar sin 's e àite glè chudthromach a th' ann airson siubhail anns an fhàsach agus airson malairt.

Thàinig am facal Beurla: *oasis* bhon fhacal 
Ghreugach: ὄασις (oasis), a thàinig bhon seann-fhacal Èipheiteach wḥ3t neo wḥỉ.

## Faic cuideachd
* Farafra

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Fàsach Chalbi

'S e fàsach beag ann an Afraga a tha ann am **Fàsach Chalbi** (Beurla: *Chalbi Desert* )

Tha e suidhichte ann an Ceinia a tuath agus anns an Itiop a deas. 'S e Marsabit am baile as fairsge air. 

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Ceinia
Roinn-seòrsa:An Itiop
Ferio

'S e fàsach ann an Afraga a tha anns an fhàsach **Ferio**, neo **Fouta Ferlo** cuideachd, (Beurla: *Ferio Desert*).

Tha e a' gabhail a-steach an treasamh pàirt de Seanagal.

'S e seo am farsaingeachd aige: 70,000 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Iar
Fàsach Alvord

'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach **Alvord** (Beurla: *Alvord Desert*)

Tha e suidhichte san earra dheas Oregon ann an Harney County.

Tha e 12 mhìltean a dh’fhad agus 7 mìltean a leud.

Thàinig an t-ainm bhon General Benjamin Alvord, a  bha na cheannard anns a’ Chogadh Cathara Ameireaganach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Fàsach Amargosa

'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach **Amargosa** (Beurla: *Amargosa Desert*).

Tha e suidhichte ann an Nevada an Iar aig crìochan  California. 

Thàinig an t-ainm bhon Amargosa River aig a bheil facal Spàinnteach airson geur. Bha blàs den uisge anns an abhainn geur.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Àrd-thìr Cholorado

'S e àrd-thìr anns na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Àrd-thìr  Cholorado** (Beurla:* Colorado Plateau*).

Tha e a' gabhail a-steach pàirt de Colorado, New Mexico, Utah agus Arizona.
'S e seo am farsaingeachd aige: 337,000 cilemeatair ceàrnagach.

Tha cruth na tìre gu math eadar-dhealaichte, tha 
fàsaichean ann cuideachd. 

Tha mòran pàircean nàiseanta anns an Àrd-thìr Cholorada. 

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Fàsach Escalante

'S e  fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach **Escalante** (Beurla: *Escalante Desert*).

Tha e suidhichte ann an Cedar City, Utah. eadar an State Route 56 agus an State Route 21. 

'S e seo am farsaingeachd aige: 7,800 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Fàsach Nk'mip

'S e  fàsach ann an Canada a tha ann am Fàsach  **Nk'mip** (IPA: /ɪn.kʌ.mip/) (Beurla: *Nk'mip Desert*)

Tha e suidhichte ann an Columbia Bhreatannach san àirde an ear Osoyoos Lake.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Canada
Fàsach dathte (Arizona)

'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am **Fàsach dathte** (Beurla: *Painted Desert*)

Tha e suidhichte ann an Arizona a thuath eadar an Grand Canyon National Park agus am Petrified Forest National Park.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Fàsach dathte

Tha dà fhàsach ann leis an ainm **Fàsach dathte**. Is dòcha gu bheil thu a' lorg:
* Fàsach dathte (Astràilia a Deas)
* Fàsach dathte (Arizona)
Great Salt Lake Desert

'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach **Great Salt Lake** (Beurla: *Great Salt Lake Desert*)

Tha e suidhichte ann an Utah a Tuath. Tha a' ghainmheach geall air sgàths gu bheil salainn ann.
'S e seo am farsaingeachd aige: 10,360 cilemeatair ceàrnagach.

Bha pàirt den fhilm Pirates of the Caribbean le Johnny Depp air a thogail an seo.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Channeled scablands

'S e roinn gheo-eòlach inntinneach  anns  na Stàitean Aonaichte a tha anns na **Channeled scablands**.

Tha iad suidhichte ann an stàit Washington.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Creag Dhubh (fàsach)

'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach **Creag Dhubh** (Beurla: *Black Rock Desert*). 'S e seòrsa loch tioram a th’ ann. 

Tha e suidhichte ann an Nevada. 

'S e seo am farsaingeachd aige: 2,590 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Jornada del Muerto

'S e fàsach anns na Stàitean Aonaichte a tha ann am Fàsach  **Jornada del Muerto** (sa Beurla: *Journey of the Dead Man*)

Tha e suidhichte ann am New Mexico. 

Thàinig an t-ainm bho na Spàinnteach a bha a’ siubhail bho Mheagsago gu tuath.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Fàsach Owyhee

'S e  fàsach anns  na Stàitean Aonaichte a tha anns an fhàsach **Owyhee** (Beurla: *Owyhee Desert*)

Tha e suidhichte ann an Nevada a Tuath, Idaho agus Oregon.

'S e seo am farsaingeachd aige: 36,260 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
MV Loch Siora

'S e bàta-aiseag a tha ann am  **MV Loch Siora** (Beurla: *MV Loch Shira*). Tha i aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha i a' ruith eadar an Leargaidh Ghallda agus Cumaradh Mòr. Chaidh a thogail ann am Port Ghlaschu 2007 is thòisich i air seirbheis anns an Ògmhios 2007.
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Caledonian Mac a' Bhriuthainn
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
MV Muirneag

'S e bàta-aiseag a tha ann am  **MV Muirneag** a chaidh a togail ann an 1979  ann am Frederikshavn, an Danmhairg. . Tha i aig Caledonian Mac a' Bhriuthainn agus a' ruith eadar Steòrnabhagh agus Ullapul. Ghabh CalMac am bàta air mhàl ann an 2002 agus thòisich i air seirbheis do Leòdhas an uair sin. Chuir CalMac MV Clipper Ranger ann an àite MV Muirneag ann an 2013.

## Seirbheis

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Caledonian Mac a' Bhriuthainn
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Gurraig

'S e baile beag ann an Inbhir Chluaidh an Ear, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an **Guireag** no **Gurraig** (Beurla: *Gourock*).

'S ann ann an Gurraig a tha prìomh-oifis Caledonian Mac a' Bhriuthainn. An sin tha aiseagan a' dol eadar Gurraig is Dùn Omhain le Argyll Ferries.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Fàsach Accona

'S e fàsach anns an Roinn-Eòrpa a tha ann am Fàsach **Accona** (Eadailtis: *Deserto di Accona*, Beurla: *Accona Desert*)

Tha e suidhichte anns an Tuscany, an Eadailt faisg air Asciano.

Tha seann abaid às na meadhan aoisean ann ris an canar *Monte Oliveto Maggiore*.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Bardenas Reales

'S e fàsach anns an Roinn-Eòrpa a tha ann am **Bardenas Reales** (IPA: baɾˈðenaz reˈales).

Tha e suidhichte ann an Navarre, an Spàinn.

'S e seo am farsaingeachd aige: 415 cilemeatair ceàrnagach.

Bhon 7mh, an t-Sultain 2007 tha am Bardenas Reales dìonta leis an UNESCO mar „Biosphere reserve”.

* Bardenas Reales

* www.bardenas-reales.net

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Błędów

'S e fàsach anns an Roinn-Eòrpa a tha anns an fhàsach **Błędów** (Pòlais: *Pustynia Błędowska*).

Tha e suidhichte eadar Błędów agus Klucze anns a' Phòlainn.

'S e seo am farsaingeachd aige: 32 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Deliblatska Peščara

'S e fàsach anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an **Deliblatska Peščara** (Searbais: Делиблатска Пешчара, Beurla: *Deliblato Sand*)

Tha e suidhichte anns an sgìre Vojvodina, an t-Sèarb. Thàinig an t-ainm bhon bhaile Deliblato a tha faisg air.

'S e seo an roinn ghainmhich as motha a tha ann air feadh an Roinn-Eòrpa.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Àrd-thìr Thìle

'S e àrd-thìr anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an **Hálendi** neo **Beanntan Innis Tìle**.

Tha e a’ gabhail a-steach an cuid as motha den mheadhan Innis Tìle. 'S e seòrsa fàsach a tha ann, air sgàth 's gu bheil an t-uisge a' ruith air falbh ro luath. Mar sin dheth chan eil mòran a' fàs an seo.

Tha rathaidean ann, ach cha bhi iad fosgailte ach san t-samhradh a-mhàin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Sahara Olteniei

'S e  fàsach ann an Roinn-Eòrpa a tha ann an  **Sahara Olteniei** (Ròmainis, sa  Beurla: *Oltenian Sahara*): 
 
Tha e suidhichte eadar Calafat agus Dăbuleni anns an Romàinia. 
'S e seo am farsaingeachd aige: 800 cilemeatair ceàrnagach.

Tha taigh tasgaidh ghainmheich  ann an Dăbuleni, 's e an t-aonar taigh tasgaidh gainmhich oifigeil a tha anns an Roinn-Eòrpa..

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Romàinia
Fàsach Ryn

'S e fàsach ann an Roinn-Eòrpa a tha ann am Fàsach **Ryn** (Ruiseis: Рын-пески),  Beurla: *Ryn Desert* neo *Ryn-Peski Desert*)

Tha e suidhichte ann an Casachstan agus san àird an earra-dheas na Ruise, san àirde an ear a' Mhuir Caspach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Fàsach Thabernas

'S e fàsach anns an Roinn-Eòrpa a tha ann am **Fàsach Thabernas** (Beurla: *Tabernas Desert*).

Tha e suidhichte anns an sgìre Almería, Andalusia anns an Spàinn.

'S e seo am farsaingeachd aige: 280 cilemeatair ceàrnagach. 'S e tèarmann nàdair a th' ann bho 1989. Tha ionad-rannsachaidh lùtha na grèine ann (Plataforma Solar de Almería).

## Filmichean
Air sgàth 's gu bheil cruth na tìre gu math freagarrach, chruthaicheadh mòran filmichean
anns an Fhàsach Thabernas, gu h-àraid anns na 1960an. Mar eisimpleir:

* The Good, the Bad and the Ugly
* A Fistful of Dollars
* 800 Bullets
* Pàirt de "Lawrence of Arabia"

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:an Spàinn
La Guajira (Fàsach)

'S e  fàsach ann an Ameireaga a Deas a tha ann am fàsach **La Guajira** (Beurla: *La Guajira Desert*).

Tha e suidhichte ann an Coloimbia a Tuath agus anns a' Bheiniseala.

Tha stòras mòr guail ann.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Médanos de Coro

'S e pàirc nàiseanta a tha ann am **Pàirc nàiseanta Médanos de Coro** (Beurla: *Médanos de Coro National Park*).

Tha i suidhichte anns an sgìre Falcón faisg air Coro, anns a' Bheiniseala. 'S e seo am farsaingeachd aice: 91.280 hm²

Tha an cuid as motha den phàirc na fàsach.
Tha na dùnan–gainmhich ris an canar *Médanos*, cho àrd ri 40 meatair. Tha iad ag atharrachadh fad na h-uine air sgaths na gaoithe.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Monte Desert

'S e  fàsach ann an Aimearaga a Deas a tha ann am Fàsach **Monte** (Beurla: *Monte Desert*). 

Tha e suidhichte anns an Argantain anns an earra deas na fàsaich Atacama, san àirde a tuath na Fàsaich Phatagòinia agus san ear na h-Andes.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Sechura

'S e fàsach ann an Aimearaga a Deas a tha anns an fhàsach **Sechura** (Beurla: *Sechura Desert*). Canar cuideachd *Peruvian Desert* neo *Peru-Chile Desert* rithe.

Tha an cuid as motha den fhàsach suidhichte air an iomall-fairge Phearu le pàirt bheag anns an t-Sile.

Tha e faisg air an fhàsach Atacama.

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Tatacoa

'S e  fàsach ann an Aimearaga a Deas a tha anns an fhàsach  ** Tatacoa** (Spàinntis: *Desierto de la Tatacoa*;  Beurla: *Tatacoa Desert*).

Tha e mu timcheall air 38 cilemeatair air falbh bhon bhaile Neiva ann an Coloimbia.

'S e seo am farsaingeachd aige: 300 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Dasht-e Lut

'S e fàsach anns an Ear Mheadhanaich a tha ann an  **Dasht-e Lut** neo  **Dasht-i-Lut**.

Tha e suidhichte ann an Ioràn. 'S e fàsach-salainn a tha ann.

'S e seo am farsaingeachd aige: 51,800 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Dasht-e Margoh

'S e  fàsach anns an Ear Mheadhanaich a tha anns an fhàsach **Dasht-e Margoh** neo  **Dashti Margo** neo **Dasht-e Mārgow** (Beurla: *Margow Desert*).

Tha e suidhichte anns na sgìrean Helmand agus Nimruz ann an Afganastan.

'S e seo am farsaingeachd aige: 150,000 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Nefud

'S e  fàsach anns an Ear Mheadhanaich a tha anns an fhàsach   **Al-Nefud** (Arabais: صحراء النفود, *ṣahrā' al-nefud*;  Beurla: *The Nefud*)

Tha e suidhichte air an leth-eilean Araibiannach.

'S e seo am farsaingeachd aige: 103,600 cilemeatair ceàrnagach.

Tha am film Lawrence of Arabia a’ cluich an-seo.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Rub' al Khali

'S e  fàsach anns an Ear Mheadhanaich a tha ann an  **Rub' al Khali** (Arabais: الربع الخالي , Beurla: *Empty Quarter*)

Tha e suidhichte san àird a deas an leth-eilean Araibiannach.  Tha e a' gabhail a-steach pàirt de  Saud-Aràibia, Omàn, na h-Iomaratan Arabach Aonaichte agus Iemen.

'S e seo am farsaingeachd aige: 650,000 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Fàsaichean
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Tihamah

'S e fàsach anns an Ear Mheadhanaich a tha ann an **Tihamah** neo **Tihama** (Arabais: تهامة‎ [Tihāmah])

Tha an t-ainm a' ciallachadh "dùthaich theth".

Tha e suidhichte ann an Saud-Aràibia agus Iemen faisg air a' Mhuir Dearg.

'S e seo am farsaingeachd aige: 13,000 cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Roinn-seòrsa:Fàsaichean