open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tri Yann

'S e còmhlan-ciùil bho Naoned/Nantes anns a' Bhreatainn Bheag 'san Fhraing a tha ann an **Tri Yann** (Breatannais airson "Trì Iain"). Bidh iad a' cluich ceòl Ceilteach le ceangal làidir ri dualchas na sgìre.

Thòisich am buidheann ann an 1971 le Jean Chocun, Jean-Paul Corbineau agus Jean-Louis Jossic - agus tha iad uile ann fhathast - agus 's ann is coireach ris a seo a thagh iad an t-ainm *Tri Yann an Naoned* ('S e "Yann" am Breatannais airson "Jean").

'S iad am buidheann ceilteach is ainmeile anns an Fhraing agus aon de na còmhlan-ciùil is aosd ann an ceòl Breatannais agus iad air fuireach ri chèile bho an "ath-bheòthachadh" ann an ceòl traidiseanta na 1970an.

Am measg na h-òrain is ainmeile aca tha "La Jument de Michao" ("j'entends le loup, le renard et la belette" no 'sa Ghàidhlig : *Cluinnidh mi am madadh-allaidh, an t-sionnach agus an easag*) agus "Les Prisons de Nantes" (*Ann am [[prìosan]] [[Nantes]]*).

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Ally McCoist

'S e cluicheadair ball-coise a bh' ann an **Alistair "Ally" Murdoch McCoist** MBE (breith 24 den t-Sultain, 1962 ann am Bellshill). Chluich e mar cuspairiche, no "striker", agus chuir e seachad a chuid mhòr thìde a cluich airson Rangers agus tha tòrr dhaoine den bheachd gur e aon de na cuspairean is fheàrr ann an eachdraidh Rangers, agus ball-coise Albannach air fad, a bh' ann. Cluich e cuideachd airson Alba 61 turas agus fhuair e 17 tadhal do dhùthaich. Aig an àm seo tha e ag obair mar leas-mhanaidsear aig Rangers fo Walter Smith. Chaidh e fhèin na mhanaidsear a' chluba ann an 2012 ach leig e a dhreuchd suas ann an 2014.

## Urraman
Chaidh e na Bhall Òrd Ìmpireachd Bhreatainn ann an 1984.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rangers
Roinn-seòrsa:Cluicheadairean Ball-coise Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Haracleas

'S e Ìompaire Bheasantian a bh' ann an **Haracleas** (Laideann: *Flavius Heraclius Augustus*; Greugais: Ηράκλειος, *Hērakleios*). Riaghail e eadar 610 agus 641. Tarsainn air na bliadhnachan a bha an ceann an impireachd bha tòrr creach agus iomadaidh cogaidh a dol air adhart. Bha Persia agus Beasantian a sabaist a chèile agus bliadhna no dhà an deidh deireadh an cogadh fhada eatarra thàinig na h-Arabaich a cheannsaidh air Beasantian agus iad a faighinn smachd air coir is leth de talamh an impireachd.

## Aistean co-cheangailte
* An t-Impireachd Bheasantian

Roinn-seòrsa:Beasantian
Roinn-seòrsa:Ìompairean Bheasantian
Dealan-dè

**Dealain-dè**
*Dealan-dè*
Seòrsa na h-eòlaidheachd


:Animalia
:Arthropoda
:Hexapoda
:Insecta
:Lepidoptera
:**Rhopalocera**


**[[cinnidhean (bitheòlas)|Cinnidhean]]**

Sàr-teaghlach Hesperioidea:
&nbsp;&nbsp;Hesperiidae
Sàr-teaghlach Papilionoidea:
&nbsp;&nbsp;Papilionidae
&nbsp;&nbsp;Pieridae
&nbsp;&nbsp;Nymphalidae
&nbsp;&nbsp;Lycaenidae
&nbsp;&nbsp;Riodinidae
&nbsp;&nbsp;Libytheidae
&nbsp;&nbsp;Lyceanidae 


'S e seòrsa fiolan le sgiathan a tha ann an **dealan-dè** (iolra:dealain-dhè, dealanan-dè).

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Meanbh-fhrìdean
Roinn-seòrsa:Poileanaichean
Paul Tergat

'S e gille-ruith à Ceinia a tha ann an **Paul Tergat**. Rugadh e san 17mh an t-Ògmhios 1969.

Bhuannaich e dà bhonn airgid aig na Olympics ann an 1996 (Atlanta) agus 2000 (Sydney)  airson 10,000 meatair.

Roinn-seòrsa:Luth-chleasaichean‎
Roinn-seòrsa:Na h-Olympics
Roinn-seòrsa:Ceinia
Durham

'S e baile-cathaireachd agus siorramachd an Ear-thuath Sasainn a tha ann an **Durham**.
Suidhichte air raointean gual a chaidh air leasachadh gu mòr 's an 19mh linn, tha Durham air a bhith na cathair easbuigeachd bho na meadhan aoisean.  

Tha àras (Cille na h-Easbuig) Dhurham a measg na h-eaglaisean Normanaich bu mhòr 's na h-Eileanan Breatainneach, is e suidhichte air talamh àrd cuairtichte le lùib 's an Abhainn Wear. 'S e baile oilthigh a tha ann bho 1839.

Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
North British Railway

An Dara chompanaidh rathad-iarainn Albannach sios gu 1923.
Chruthachadh an companaidh seo tro aonadh de companaidhean rathad-iaruinn nas ionadail. B'e am priomh earran den "North British" an *Edinburgh and Glasgow Railway*, 47 mile 's an fhad eadar Glaschu Sraid na Ban-Righinn agus Haymarket Dun-Eidinn a chaidh air fhosgail an 1842.
Is iad na priomh obraichean air an slighe seo an "37 arch viaduct" faisg air Winchburgh agus Tunail Ard Eaglais Bhreac.

Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Staoin

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **staoin** le samhla **Sn** agus àireamh atamach 50.
'S e meatailt bloca-p bog a tha ann.
## Eachdraidh

Lorgar e anns an Linn an Umha.

## Cleachdadh
Cleachdar staoin ann an umha, feòdar agus sòdar.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Alasdair MacGriogair

B' e ministear agus sgrìobhadair a bh' ann an **Urramach Alasdair MacGriogair** (1806-1881).

Rugadh an t-Urramach Alasdair MacGriogair anns a’ bhliadhna 1806 an Gleann Gharthain, ri taobh Uisge Dé, an Siorrachd Obar Dheathain far an robh athair 'na mhinisteir. Ghluais athair gu sgìre Chill Mhoire an Tròndairnis anns an eilean Sgitheanach agus an dèidh àireamh bhliadhnachan, shuidhicheadh Alasdair MacGriogair gu bhi 'na cho-aoghaire d’a athair. Dh’fhan e an sgìre Chill Mhoire gus a bhliadhna 1850, an uair a chaidh a ghairm do eaglais Ghàidhlig Dhùn Èidinn. Trì bliadhna an déidh sin, chaidh e do Inbhir Nis, far an do chaochail e anns a’ bhliadhna 1881. 

Sgrìobh e àireamh mhòr phàipearan air iomadh stèidh anns a’ ''Chuairtear'', am ''Fear-tathaich nam Beann'', agus anns a’ ''Ghaidheal'', cuid diubh fon ainm *Sgiathanach*, is cuid eile fon ainm *Alasdair Ruadh*. 

Ann am beachd Watson: 'Bha buaidh shònraichte aig an duine fhoghlaimte urramach seo air nochdadh an cainnt shoilleir bhrìoghmhor nithean àrda agus cudthromach nach gabh mìneachadh gu furasda sa Ghàidhlig.'

## Iomraidhean


## Tuilleadh Leughaidh
Kidd, S.M. (2003) 'The Rev. Alexander MacGregor: the writer behind the pen-names', *Transactions of the Gaelic Society of Inverness*, LXI, td. 1-24.
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
MacGriogair, Alasdair
Iseabail NicCailein

B' e bhean-uasal ann an cùirt Inbhir Aora a bha ann an **Iseabail NicCailein** (no **Iseabail Ní Mheic Cailéin** sa Mheadhan-Ghàidhlig); a rèir coltais b' i bean no nighean Cailein, ciad iarla Earra Ghàidheal (†1493). Bha i air aon de na bana-bhàird Ghàidhealach as tràithe a tha ga h-ainmeachadh. Bha i posta aig Aonghas Óg Mac Dhòmhnaill a chaidh a mharbhadh ann an 1490. 

Tha na dàin aice air an glèidheadh ann an Leabhar Deathan Lios Mòir: 'Atá fleasgach ar mo thí', 'Éistibh, a lucht an tighe so' agus 'Is mairg dá ngalar an grádh'.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Gàidheil
NicCailein, Iseabail
Aithbhreac inghean Coirceadail

B' e bana-bhàrd a bha ann an **Aithbhreac inghean Coirceadail**, no mar a chuireadh sinne oirre anns an latha an-diugh **Aithbhreac Nic Chorcadail**. Cha tàinig ach aon dàn a rinn ise a-nuas thugainn: am marbhrann  A phaidrín do dhùisg mo dhéar, a tha air a ghlèidheadh ann an Leabhar Deadhan Lios Mòir agus anns a bheil i a' caoidh a fir, Niall Óg (mac Thorcuil) MacNéill Ghiogha, a bha na chonstabal aig Caisteal Suibhne ann an Cnapadal às leth MacDhòmhnaill nan Eilean, agus a dh'eug, a rèir coltais, uaireigin eadar 1455 agus 1472. Is dòcha gur e seo an dàn as tràithe a rinneadh (ann an Alba no ann an Èirinn) le bana-bhàrd air a bheil ainm cinnteach is ceann-là.

## Tùsan
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Aithbhreac inghean Coirceadail
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Niall Mòr MacMuireadhaigh

Bha **Niall Mòr MacMuireadhaigh** (no MacMhuirich) (c.1550-an dèidh 1613) air aon de na filidhean mu dheireadh a bhuineadh do Chlann Mhuirich (sliochd an fhilidh ainmeil Muireadhach Albanach Ó Dálaigh). Tha co-dhiù ceithir da chuid dhàn air tighinn a-nuas thugainn, nam measg an dàn gràidh ainmeil ‘Soraidh slàn don oidhche a réir’. A rèir dualchas an teaghlaich, bha ochd ginealach deug eadar Niall Mòr agus Muireadhach Albanach, a thàinig a dh’Alba còrr is trì cheud bliadhna ro linn Nèill Mhòir.

Niall Mòr MacMuireadhaigh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Rubha Robhanais

Tha **Rubha Robhanais** (am Buta Leòdhasach) ann an Sgìre Nis agus 's e an t-àite as fhaide gu tuath ann an Eilean Leòdhais. Tha taigh-solais air a bhith ann o na 1860an; chaidh a dhealbh le Daibhidh Stevenson. Tha stèisean diofarail GPS air cnoc eile faisg air làimh.

Tha bàgh seasgair air a bheil Stoth air an rathad gu ruige an taigh-solais. Tha feannagan rim faicinn air taobh eile an rathaid. Tha toll mòr cruinn anns na creagan gun iar air an taigh-sholais air a bheilear a' toirt An t-Suil. Gheibhear an sealladh as fheàrr air an seo a machair Thàboist.

## Ceangal a-mach

*Eachdraidh an Taigh-sholais bho Bhòrd nan Taighean-solais

Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Notre Dame de Paris

'S e **Notre Dame de Paris** (Fraingis: *Ar Baintighearna na Paris*) eaglais mhòr ann am Paris coisrigte ri Moire. Chanadh am bitheantas **Notre Dame** rithe le muinntir an àite agus sa Bheurla.

'S e cathair-eaglais Gotach a th' ann, suidhichte air an Île de la Cité, eilean ann an abhainn Seine ann am Paris, An Fhraing. Ged gur e ceann-siubhail mòr na turasachd a tha i, tha i air a cleachdadh fhathast mar Eaglais Chaitligeach agus 's e cathair clàr àrd-easbaig Paris a th' innte. Thathar gu tric ag ràdh gur e  Notre Dame de Paris tè de na h-eisimpleirean as fheàrr de ailtireachd Frangach Gotach.

Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Ailtireachd Gotach
Roinn-seòrsa:Cathair-eaglaisean
Roinn-seòrsa:Togalaichean àrda
Roinn-seòrsa:Paris
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Machair

Tha am facal Gàidhlig **machair** a' ciallachadh fadhlainn ìseal thorrach air costa Èirinn no Alba agus gu sònraichte anns na h-Eileanan Siar. Tha dà sheòrsa machair ann:
* Cluain no innis air dùn-gainmhich a tha tric ga àiteach agus nach tèid fodha ri linn droch shìde;
* Talamh eadar tràigh agus mòinteach

Tha machraichean de gach seòrsa nan seann tràighean a tha a-nis nas àirde na tràighean an latha an-diugh as dèidh do dh'ìre na mara tuiteam.

Tha luchd-eigeòlais agus glèidhteachais air tòrr rannsachaidh a dhèanamh air machraichean air sgàth nan siostaman sònraichte eigeòlach aca. Tha dìtheanan neo-àbhaisteach, leithid a' chailleach fhuar, agus eòin leithid ràcan-an-fheòir, beignein-baintighearna, gillean-feadaig agus gobhlain-mhara rim faighinn orra. 

Tha bleith-talmhainn na cunnart do mhachraichean. Tha seo air adhbharachadh le èirigh na mara agus mar a thathar a' cleachdadh thràighean faisg air làimh mar ghoireas cur-seachad.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Machair (tbh)

Bha ***Machair*** na shiabann-telebhisein Ghàidhlig air a dhèanamh le STV eadar Lùnastal 1992 agus Sultain 1996 agus air a chraoladh ann an Alba leis a' chompanaidh telebhisein Bhreatannach ITV. Bha ceithir fichead 's a naoi deug prògraman ann uile gu lèir agus chaidh an dèanamh air fad ann an Leòdhas anns na h-Eileanan Siar.

A-measg sgrìobhadairean na sreatha bha am bàrd ainmeil Aonghas 'Dubh' MacNeacail agus am measg nan cleasaichean bha Sìm MacCoinnich, Anna Mhoireach, Coinneach MacRàth, Donnchadh MacNèill agus Tony Kearney.

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1993
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 1999
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Rob Donn MacAoidh

B' e bàrd Gàidhlig a bh' ann an **Rob Donn MacAoidh** (1714–1778) no **Rob Donn** mar as fheàrr a dh'aithnichear e.

## Beatha

Rugadh Rob Donn ann an Allt na Caillich ann an Dùthaich MhicAoidh. Nuair a bha e fhathast na ghille òg chaidh e dh'fhuireach ann an taigh Iain MhicEachainn, fear-taca na sgìre. Bha Rob na chìobair do dh'Iain MacEachainn agus cuideachd thug e a dhà no thrì bliadhnaichean anns an arm. 

## Bàrdachd

Bha liut air leth aig Rob Donn air a bhith a' dèanamh bàrdachd agus gu sònraichte air a bhith a' fanaid air daoine a b' aithne dha - ge b'e cho àrd no ìseal 's a bha an seasamh sa choimhearsnachd - agus tachartasan a ghabh àite ann an Dùthaich MhicAoidh. Dh'fhàg e còrr is dà cheud dàn as a dhèidh, air an sgrìobhadh sìos le daoine a bh' air èisteachd riutha o bheul a' bhàird fhèin. Cha robh comas leughaidh no sgrìobhaidh aig Rob Donn.

A-measg nan dàn as ainmeile aige tha marbhrann sgaiteach a rinn e do chloinn Fhir Taigh Ruspainn, marbhrann àlainn do dh'Iain MacEachainn agus dà òran a' nochdadh bàidh don Phrionnsa Teàrlach, ged nach b'ann air taobh a' Phrionnsa a bha Dùthaich MhicAoidh. Sgrìobh e cuideachd 'Cead Fhir Bhìoguis don Fhrìth', a tha a' nochdadh na tlachd a bha e a' gabhail ann a bhith a' sealg, agus òran-gaoil ainmeil a tha fhathast ga sheinn an-diugh, air a bheil 'Iseabail NicAoidh'. Bha deagh chuid de na dàin aige air leth èibhinn agus tha dà fhear aca seo fhathast ga sheinn gu tric cuideachd, 'Briogais Mhic Ruaraidh' agus 'Thèid Mi Cuide Riut'.

Cha robh sgoil aig Rob ach bha e eòlach air obair a' bhàird Shasannaich ainmeil Alexander Pope, tro chòmhraidhean le ministear na sgìre, an t-Urramach MacDhòmhnaill, agus chithear a' bhuaidh a bh' aig stoidhle agus smuaintean Phope air torr den bhàrdachd aig Rob Donn ach gu sònraichte air na marbhrainn.

### Dàin
* Turas Dhàibhidh do dh’Arcaibh An Lasair, d.280-5
* Spìocairean Ruspainn 		An Lasair, d.234-7
* Is Trom Leam an Àirigh	An Lasair, d.142-3

### Sgrìobhaidhean mu a dhèidhinn
* Grimble, Ian. *The World of Rob Donn.* Saltire Society, 1999.
* Beard, Ellen (deas.) *100 Òran le Rob Donn MacAoidh.* Taigh na Teud, 2018.
* 

## Iomraidhean

* Black, R. (deas.) 2001. An Lasair: An Anthology of Eighteenth-century Gaelic Verse (Edinburgh: Birlinn)

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Rob Donn MacAoidh
* BBC Alba: Làrach nam Bàrd: Rob Donn MacAoidh
* Bliadhna nan Òran: Rob Donn, fiosrachadh is òrain
* 

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
MacAoidh, Rob Donn
610 RC

**610 RC** 

## Tachartan

## Brèithean
*Anaximander (610 - 546 RC), Feallsanaiche Greugach.

## Bàsaichean
 
-10
546 RC

**546 RC** 

## Tachartan

## Brèithean

## Bàsaichean
*Anaximander (610 - 546 RC), Feallsanaiche Greugach.
 
-04
610an RC

*Is dòcha gu bheil thu a' coimhead airson an [[7mh Linn RC]].*

* 619 RC
* 618 RC
* 617 RC
* 616 RC
* 615 RC
* 614 RC
* 613 RC
* 612 RC
* 611 RC
* 610 RC

-09
540an RC

*Is dòcha gu bheil thu a' coimhead airson an [[6mh Linn RC]].*

* 549 RC
* 548 RC
* 547 RC
* 546 RC
* 545 RC
* 544 RC
* 543 RC
* 542 RC
* 541 RC
* 540 RC

-06
Międzyrzec Podlaski

S'e baile ann an Pòlainn an ear-dheas, eadar Biała Podlaska is Lublin, air Abhainn Krzna a th'ann **Międzyrzec Podlaski**. (IPA: **mjɛnˈd:zɨʐɛt:s pɔdˈlaski**, Laideann: Meserici, Iùdais: מעזעריטש/Mezeritch, Gearmailtis: Meseritz, Seacais: Podleské Meziříčí, Liotuànais: Palenkės Mendzižecas, Ùcrainis: Межиріччя, Мендзижець-Підляський, Latbhais: Mendzižeca Podļaska, Ruseis: Мендзыжец-Подляски, Bealaruisis: Міжрэчча, Мендзыжац-Падляскі, Eabhra: מיינדזיז'ץ פודלסקי)Tha e na phriomh-bhaile den *gmina* ann an *voivodship* Lublin, agus tha 17.300 daoine ann (ann an 2005).Tha Międzyrzec Podlaski 83km air falbh bho Lublin, 291km bho Kraków, 380km bho Gdańsk agus 125km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1178, ann an sgrìobhainn eaglaiseil.

## Bailtean Co-cheangailte
* Kamien Kashirska
* Kobrin
* Ludza
* Malorita
* Petah Tikva
* Pogiry
* Thours

## Dealbhan

File:międzyrzec podlaski pomnik bohaterów miasta.jpg|Międzyrzec Podlaski


## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Tràillealachd-drùise

Tha **tràillealachd-drùise** 'na cùis àraidh na tràillealachd gum gabh a-staigh na cleachdaidhean seo air leth:
# strìopachas co-èignichte
# tràillealachd-drùise le aon sealbhadair
# tràillealachd-gnàthachaidh, air cheangail air uairibh ri cleachdaidhean dualchasach cràbhach
# tràillealachd airson adhbharan gun drùis far a tha drùis cumanta no ceadaichte

Am bitheantas, tha an nàdar na tràillealachd a' ciallachadh gur an tràill *gu fìor* ri fhaotainn airson drùis, agus ordinary social conventions and legal protections that would otherwise constrain an owner's actions are not effective. Tha ban-tràillean aig a' chunnart as àirde am gabhlach-brath na drùise agus tràillealachd-drùise.

## Ceanglaichean a-mach
*An taiceadh am malairte-drùise air obair cho-èignichte - BBC
*An turas brùiseil tràille nuaidh – BBC
* 'Bosnia: Tràill-Drùise 'g Innseadh a Fulang - Institute for War & Peace Reporting
* ''S e 'tràillealachd' a tha an malairt-drùise Aisia' - BBC
* 'Tha na Tràillean-Drùise an Iorain a' Fulang gu h-Oillteil Fo na Mullaidhean - Iranfocus'
* 'Sràidean an Eu-dòchas - The Observer
* ‘Thuirt iad nach e daonna a bh'annam ach càil gun urrainn do air cheannach a bhith’ – The Times
* ‘Agam air £1,300: Ileana, an tràill-drùise deugach deas a obrachadh ann Lunainn’ – The Sunday Telegraph
*eText de *Tràillean Cinneachail agus Àrd-Chinn Chrìosdaile* (1907) le Elizabeth Wheeler Andrew agus Katharine Caroline Bushnell, aig Project Gutenberg. Leabhar mu dheidhinn "Tràillealachd an taighe-strìopachas Earach air an Oirthir Shèimh".
* Gabhlaichean-brath nam Còraichean Daonna a' Toirt Buaidh air Mnathan air Mhalairt sa' Ghnìomhachas-Drùise Iosrael - Amnesty International
*Cùis nam Mnathan agus Tràillealachd/Malairt-Drùise Fad na Cruinne
* Beachd Ioslamach Dualchasach air Tràillealachd-Drùise
*Celia, Tràill (ISBN 0-380-71935-5)
*Buinn (ISBN 0-440-17464-3)
* The Natashas: Inside the New Global Sex Trade, le Victor Malarek. (ISBN 1-55970-735-6)
* Rannsachadh air Strìopachas 
* ''Na Meallaidhean "Tràillean-Drùise Deugach"'' -- ABC's Primetime Fakery, Debbie Nathan
* 'Celia, Tràill' - Answers.com

## Eagrachaidhean Inbheach
* An Càirdeas Ana-Malairt - A' Thoirt Ionnsaigh air Malairt-Drùise, A' Taiceadh a Luchd-Tàrrsainn.
* Eagrachadh sgàileag fad na cruinne (Aonachadh An Aghaidh Malairt Mnathan - CATW)
* Sanlaap Eagrachadh air Kolkata, India
* Aonachadh a Chur às Tràillealachd agus Malairt (CAST) air Los Angeles, CA
* Polaris, bunaichte air Tokyo agus Washington DC
* Amnesty International
* Tionnsgal a Ruigheachd a-mach ri h-Obraichean-Drùise
* Lìon-obair Foghlaim nan Strìopaichean
* --Ministreachd na h-Uile Pàisde-Tràillean-cloinne

Roinn-seòrsa:Strìopachas
Roinn-seòrsa:Tràillealachd
Caol meadhanach .

Is e a tha anns a' **chaol meadhanach** an t-àite far a bheil colunn daoine bu seanga, mu deidhinn a mheadhan. 

Lorgar còig "caol" air corp gach slàn.

Is iad an dà chaol dhuirn (os cionn na lamhan), an da chaol coise (os cionn na casan) agus an caol meadhanach.

Roinn-seòrsa:Corp
Na h-Òganaich

'S ann tràth ann an 1971 a chaidh an còmhlan traidiseanta Gàidhlig **Na h-Òganaich** a chur air bhonn ann an Glaschu, as dèidh don t-seinneadair Mairead NicLeòid tachairt ris a' chluicheadair giotàr Noel Eadie airson a' chiad uair aig cuirm-ciùil ann an Dùn Omhainn. Thuirt Mairead san dol seachad gun robh a bràthair Donnie ag ionnsachadh giotàr agus roghnaich iad cur a-staigh airson farpais nan Còmhlan Traidiseanta aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail.

Bha caraid dhaibh à Eilean Leòdhais, Dòmhnall MacIllEathain, ag obair aig a' BhBC agus 's e thug dhaibh an toiseach clàraidhean den bhàrd Murchadh MacPhàrlain à Mealabost, air nach robhar tuilleadh 's eòlach aig an àm. Dh'aithnich iad cho ùr agus togarrach 's a bha na h-òrain aig Murchadh agus thagh iad na dhà dhiubh airson an toirt gu Mòd Struighlea anns an Dàmhair 1971, far an do bhuinnig iad farpais nan Còmhlan Traidiseanta agus a ghlac iad aire an t-sluaigh leis cho proifeiseanta 's a bha an stoidhle aca agus cho inntinneach 's a bha an cuid òran.

An ath bhliadhna choisinn iad cliù eadar-nàiseanta nuair a bhuannaich iad farpais an Òrain Ùir aig an Fhèis Thar-Cheilteach ann an Cill Àirne ann an Èirinn, le òran eile le Murchadh, 'Mi le m' uillinn air mo ghlùin'. Mar thoradh air an seo thòisich iad a' cluich air feadh nan dùthchannan Ceilteach agus ann an Canada agus Sasainn.

Rinn an còmhlan trì clàran don chompanaidh Beltona Sword, meur de Decca Records - *The Great Gaelic Sound of Na h-Oganaich* (1972), *Gael Force Three* (1973) agus *Scot-Free* (1975).

Ann an 1976 chaidh iarraidh air Na h-Òganaich pàirt a ghabhail ann an cuairt mhòr sna Stàitean Aonaichte. Bha Noel ag obair na òraidiche aig an àm agus cha robh e comasach dha a dhol ann ach chaidh Mairead agus Donnie a-null agus nuair a thill iad chaidh iad air chuairt ann am Breatuinn nan dìsead le luchd-ciùil taice.

Tha an còmhlan slàn air tighinn ri chèile corra uair on uair sin airson tachartasan sònraichte leithid Fèis nan Còisir ann an Steòrnabhagh agus Fèis Celtic Connections ann an Glaschu (2007). Tha Mairead fhathast na Neach-ciùil proifeiseanta, a' seinn leis a' bhocsair Billy Anderson, agus choisinn Donnie cliù dha fhèin anns na 1980an mar phreasantair a' phrògram chloinne Dòtaman air BBC Alba. Tha Noel a' fuireach ann an Leòdhas agus ag obair ann am foghlam.

B' e measgachadh den ghuth air leth aig Mairead, an cràic aig Donnie air an stèidse, na sgilean aig Noel a thaobh a bhith a' cur ceòl ri chèile agus na h-òrain Ghàidhlig aig Murchadh MacPhàrlain nach maireann a dh'adhbharaich cliù Na h-Òganaich. A' coimhead air ais thathar a-nis gam meas mar stiùir do chòmhlain shoirbheachail Ghàidhlig eile leithid Runrig agus Capercaillie.

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach
Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil
A' Bhruiseal

'S e prìomh-bhaile na Beilge a tha anns **a' Bhruiseal **no **am Bruiseal**. 'S e *Bruxelles* (IPA: bʀyˈsɛl) san Fhraingis, *Brussel* (IPA: ˈbrɵsəɫ) san Duitsis/Fleamais neo *Brüssel* (IPA:brʏsəl) sa Ghearmailtis. 

Tha a' Bhruiseal na laighe ann am meadhan na dùthcha. Tha am baile cudromach anns an t-saoghal phoileataigeach, o chionn 's gu bheil prìomh-oifisean an Aonaidh Eòrpaich ann, prìomh-oifisean NATO agus prìomh-oifisean Pàrlamaid na Roinn-Eòrpa. Chaochail am peantair Pieter Brueghel Mòr an seo ann an 1569.

## Ri Fhaicinn
*Taigh Saint Cyr
*Taigh Nelissen

## Bailtean Co-cheangailte

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean na Beilge
Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig

Tha **Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig** na buidhinn leasachaidh a tha ag obair an co-phàirteachas le ùghdarrasan ionadail air feadh Alba gus foillseachadh agus sgaoileadh ghoireasan-teagaisg Gàidhlig a cho-òrdanachadh. Chaidh a' bhuidheann a stèidheachadh ann an 1999 agus tha prìomh oifis aice ann an Steòrnabhagh, Eilean Leòdhais.

## Goireasan agus Pròiseactan
* Ceàrd an Sgrìobhaiche
* Dealbh-chluichean - dealbh-chluichean Gàidhlig ann am PDF airson fileantaich san àrd-sgoil, mar eisimpleir *Ri Aghaidh na Creig* le Maoilios Caimbeul, *An Taghadh* le Iain Mac a' Ghobhainn no *Bòrd do Dheichnear* le Dòmhnall Iain MacÌomhair
* Eadar Dà Sgeul - cruinneachadh de sgeulachdan goirid airson sgoilearan Gàidhlig san àrd-sgoil, tha feadhainn de na sgeulachdan ri fhaighinn ann mar fhaidhleachan claisneachd no sruthach
* Fo Bhruid - an ath-chruthachadh den sgeulachd ainmeil aig Robert Louis Stevenson, *Kidnapped*, le Torcuil Crichton

* Giglets Gàidhlig - leabhraichean clasaigeach ainmeil air an ath-chruthachadh airson luchd-leughaidh an latha an-diugh, mar eisimpleir *MacBheatha* le William Shakespeare, *Dracula* le Bram Stoker no *Am Bann Breac* (Sgeulachdan Sherlock Holmes) le Arthur Conan Doyle 
* Mar a chuala mise e
* Na Lochlannaich 
* Stòrasan na Talmhainn
*  Eachdraidh-bheatha agus òrain Seasaidh NicLachlainn.

## An t-Alltan
Bi an Stòrlann a' cur air dòigh co-labhairt gach bliadhna do thidsearan Gàidhlig, An t-Alltan. Tha An t-Alltan a’ toirt cothrom do thidsearan Gàidhlig tighinn còmhla, toirt sùil air iomairtean teagaisg agus ionnsachaidh ùra. Bidh shreath de dh’òraidean agus bùthan-obrach ann ceangailte ri goireasan a th’ air ùr nochdadh no a th’ anns a’ bheairt aig an Stòrlann.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn an Stòrlainn
* Gaelic4Parents: làrach-lìn air fhoillseachadh leis an Stòrlann mar thaic do phàrantan aig a bheil clann ann am foghlam Gàidhlig
* An Seotal: pròiseact briathrachais Gàidhlig 

* BBC Naidheachdan 2020-02-12: Co-labhairt an t-Alltan a' dol air-loidhne

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Am Pàipear Beag

Tha a' **West Highland Free Press**, no **Pàipear Beag an Eilein Sgitheanaich/Am Pàipear Beag**, mar as fheàrr a dh'aithnichear e anns a' Ghàidhlig, na phàipear-naidheachd ionadail ann an Gàidhealtachd na h-Alba. Chaidh a stèidheachadh ann an 1971 leis an Làbarach Brian MacUilleim, agus tha smachd làidir aige air fhathast. Mar as àbhaist thèid a fhoillseachadh gach Diardaoin anns an Àth Leathann anns an Eilean Sgitheanach ach chan eil e ri fhaighinn ach air loidhne ri linn a' choròna-bhìorais.

'S e sluagh-ghairm a' phàipeir sluagh-ghairm Caidreamh Fearann na Gàidhealtachd on naoidheamh linn deug, 'An Tìr, an Cànan 's na Daoine'. Tha seo a' nochdadh prìomhachasan a' phàipeir, nam measg leasachadh na Gàidhlig agus ath-chruthachadh laghan fearainn. 

Tha am pàipear taiceil do dh'iomairt nan tuathanasan-gaoithe air Ghàidhealtachd ach bha e caran leam-leat mu deidhinn an iomairt aig SKAT gus cur às do chìsean Drochaid an Eilein Sgitheanaich. Tha e a' taobhachadh ris a' Phàrtaidh Làbarach, rud nach eil dh'fhaoite na ìoghnadh leis mar as ann le ball den Phàrtaidh a chaidh a stèidheachadh, agus 's e seo a choisinn dha am far-ainm sgaiteach *West Highland Free Pravda*.

Tha pàipearan-naidheachd nàiseanta corra uair a' togail air sgeulachdan a nochdas an toiseach anns a' Phàipear Bheag, leithid mar nach robh e comasach do dh'Austin Boyle ainm na h-ighne aige a chlàradh ann an Gàidhlig. 

Tha am Pàipear Beag cuideachd ag aithris ann an doimhneachd air camanachd.

Cha deach a fhoillseachadh anns a' Ghiblein agus anns a' Chèitean 2020 air sgàth a' choròna-bhìorais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn a' Phàipeir Bhig
* BBC Naidheachdan 2022-04-07: Am Pàipear Beag 50 bliadhna de dh’aois
* BBC Naidheachdan 2022-06-23; Luaidh ga dhèanamh air Iain MacCarmaig

Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Alba
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Dòtaman

B'e **Dòtaman** a' chiad phrògram-chloinne ann an Gàidhlig na h-Alba. Ag amas air clann fo aois-sgoile, thòisich e air 17 Dàmhair, 1985 gu 8 Dùbhlachd, 2000. B'e Donnie MacLeòid bho Na h-Òganaich preasantair a' phrògram.

## Adan
Tha Dòtaman ainmeil airson na adan a bh' aige.  Bhiodh e a' seinn òran ùr air a gach prògram agus bhiodh bha ad eadar-dhealaichte aige airson a h-uile òran.

## Òrain
Bha grunnan òrain aig Dòtaman. Tha cuid dhiubh air a bhith air an teagasg ann an sgoiltean Gàidhlig.  'S e fear dhe na h-òrain as ainmeile aige Einnsean, Tractair agus Bhan.   

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-muigh
* . *Aithris-bhideo 01:42*
* 

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1980an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1985
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2000
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Aonghas Caimbeul (Am Bocsair)

B' e **Aonghas Caimbeul** (1908 - 1949 ), neo mar a b' fheàrr a b' aithnichear e, *Am Bocsair*, bàrd à Nis. Chaidh a bhàrdachd fhoillseachadh fo stiùireadh a bhràthair, Am Puilean (a bha na bhàrd cuideachd) ann an 1978. Tha na mic aige, Alasdair Caimbeul agus Tormod Caimbeul, a' sgrìobhadh an dà chuid bàrdachd is rosg ann an Gàidhlig.

## A bheatha
Rugadh Aonghas Caimbeul, mac Alasdair Mhurchaidh Òig à Suaineabost, ann an Nis air 3 Sultain 1908. Thàinig far-ainm 'Am Bocsair' air ann an Sgoil Chrois seach gun dèanadh e sabaid cruaidh le a dhà dhòrn. Bha mac eile anns an teaghlach le aon ainm, Aonghas, agus 's e 'Am Puilean' am far-ainm a bh' air. B' e gnàthachadh gu math cumanta a bh' ann aig an àm seo. B' e miseanaraidh anns an Eaglais Shaor a bha na athair, Alasdair Mhurchaidh Òig. 

Bha e a' cumail bùth ann an Nis agus airson greiseig, bha e ag obair ann an Glaschu, ann an Ospadal Hawkhead. Ann an 1937 phòs e Màiri Mhoireach, tè a bhuineadh do Dhail bho Dheas, cuideachd ann an sgìre Nis. Bha trìur mhac agus aon nighean aca. Tha Tormod a' Bhocsair agus Alasdair a' Bhocsair nan sgrìobhadairean ainmeil.

## Bàrdachd a' Bhocsair
* An Cruthachadh Nuadh
* Nam Bàsaicheadh na Boireannaich
* Osag Chùbhraidh nam Beannaibh
* Tiodhlacadh Ailein

## Iomraidhean


## Leabhar-chlàr
*Bàrdachd a' Bhocsair. *Dùn Èideann: MacDonald Publishers, 1978.
## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Bliadhna nan Òran: Aonghas Caimbeul (Am Bocsair)
* GRD: Am Bocsair (Aonghas Caimbeul)

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Caimbeul, Aonghas
Acair Earranta

'S e buidheann foillseachaidh a tha ann an **Acair Earranta**. Foillsichidh Acair leabhraichean ann an Gàidhlig, Beurla agus leabhraichean dà-chànanach. 

Tha e stèidhichte ann an Steòrnabhagh, Leòdhas.

Dh'fhoillsich Acair iomadh leabhar cloinne agus bidh sgoiltean Gàidhlig air feadh na h-Alba gan cleachdadh. Bidh Acair cuideachd a' foillseachadh leabhraichean do dh'inbhich air iomadach cuspair: bàrdachd, aistean, òrain, dealbh-chluichean, dannsa, creideamh, eachdraidh neo cultar is dòigh-beatha na Gàidhealtachd. Cuideachd, tha Acair a' foillseachadh leabhraichean Beurla air cuspairean co-cheangailte ris a' Ghàidhlig agus ris a’ Ghàidhealtachd.

## Eachdraidh
Thòisich e mar phàirt de Phròiseact Dà-chànanch nan Eileanan Siar ann an 1976. 'S e *Call na h-Iolaire* le Tormod Calum Dòmhnallach a' chiad leabhar a dh'fhoillsich Acair ann an 1979.

## Sgrìobhadairean Gàidhlig a chaidh fhoillseachadh le Acair
* Anndra A. Dunn: *Còisir nan Gunna*
* Catrìona Lexy Chaimbeul: *Cluicheadairean*
* Crìsdean Whyte:* Bho Leabhar-Latha Maria Malibran*
* Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill: ''Fo Sgàil a’ Swastika''
* Dòmhnall MacAmhlaigh: *Deilbh Is Faileasan*
* Iain Mac a' Ghobhainn: *A' Bhàrdachd Ghàidhlig* (deas. Moray Watson)
* Somhairle MacGill-Eain: *Sangs tae Eimhir* (eadar-theang. le Derrick McClure); *Ris A’ Bhruthaich*; *Eimhir* *(Dàin do Eimhir* air eadar-theangachadh gu Beurla le Iain Mac a' Ghobhainn)
* Ruaraidh MacThòmais: *Sùil air Fàire*
* Tormod Caimbeul: eadar-theangachadh leabhraichean cloinne gu Gàidhlig

## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn aig Acair 
* BBC Naidheachdan 2015-10-26: Leabhraichean Acair air Geàrr-liosta Saltire
* BBC Naidheachdan 2017-01-31: 40 bliadhna ga chomharrachadh bho thòisich Acair *(aithris-bhideo 2:10*

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Spàgan

'S e caractar ann an sreath de leabhraichean  chloinne o Phròiseact Foghlam Dà-chànanach nan Eilean Siar a bh' ann an **Spàgan**. Bha na leabhraichean air an eadar-theangachadh bho sgeama-leughaidh Beurla a rinn Ellen Blance air an robh 'Monster'. 'S e Quentin Blake a rinn na dealbhan.

Roinn-seòrsa:Nobhailean cloinne
TeleG

B' e **TeleG** stèisean TBh ann an Alba a thòisich san 31 an Dàmhair 1999. Bha iad a' cluich programan Gàidhlig a h-uile latha airson uair a thide eadar 6 's 7 uairean.
23 an Cèitean 2011 stad e agus dh'ionadaich BBC Alba e.

Roinn-seòrsa:Seanalan telebhisean
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Pròiseact Foghlam Dà-chànanach nan Eilean Siar

Thòisich **Pròiseact Foghlam Dà-chànanach nan Eileanan Siar** ann an 1975 mar phìleat aig Comhairle nan Eilean Siar, ag amas air clann bhun-sgoile dà-chànanach oideachadh tro mheadhan na Gàidhlig agus na Beurla, agus tro churraicealam iomchaidh stèichichte air beatha agus àrainneachd nan eileanan.

'S ann an am fichead sgoil ann an sgìrean dùthchail anns na h-Eileanan a thòisich am Pròiseact, le taic bho Roinn Foghlam an Riaghaltais. Chaidh am pròiseact a leudachadh ann an 1978 gus tuilleadh sgoiltean a thoirt an sàs agus ghabhadh ri poileasaidh dà-chànanach airson sgoiltean an ùghdarrais air fad ann an 1981.

Ghabh sgoiltean ri dòighean-teagaisg ùra ri linn a' Phròiseict, nam measg ionnsachadh agus teagasg stèidhichte sa chiad dol a-mach air beatha agus eòlas na cloinne, pròiseactan agus teamaichean clas mar dhòigh gus curraicealam ceangailte a thabhann, agus fòcas sònraichte air Eòlas Arainneachd agus na h-Ealain Ghàidhlig. Ann an raon nan Ealan Gàidhlig bhathar a-meas aithris sgeulachdan agus sgilean-labhairt eile gu math cudromach agus bha oidhirp air a dèanamh obair-ealain a cheangail ri raointean eile sa churraicealam.

Chaidh grunn sreathan leabhraichean fhoillseachadh mar phàirt den phròiseact, nam measg leabhraichean Spàgan agus sgeama-leughaidh 'A' Ghrian'. 

Tha tuilleadh fiosrachaidh mun chiad cheum den Phròiseact ann am *Bilingual Education in the Western Isles, Scotland* le Iain Moireach (Acair, 1984)

## Ceanglaichean a-muigh

Fiosrachadh on Ionad Albannach airson Rannsachadh ann am Foghlam air a' Phròiseact Foghlam Dà-chànanach

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Seulra

Cainnt Ghàidhlig aosmhor, sònraichte o seann ri na ceàrdaich.
B' e creideamh nan ceàrd fhèin gur e chainnt fa-leth a bha anns an Seulra, ach is e a bha ann ach cruth dìomhair na Gàidhlig, cruthaichte le atharrachadh fuaimean neo òrdugh nan fuaim taobh a-steach facail fa-leth. 

Tha ainm air a' chainnt fhèin a' comharrachadh an dà fheart. Is e a tha ann "Seulra" ach "Beurla" le "Seilleach" an aite "Beith" agus "Ruis" is "Luis" air gabhail ionad a cèile. Tuigsear, gur e cainnt aosmhor a tha anns an t-Seulra, agus anns an linn a chaidh a chruthachadh cha robh am facal "Beurla" a' ciallachadh canan sònraichte mar a tha e an-diugh ach "canan" san fharsaingeachd. Mar sin chan eil "An Seulra" ach a' ciallachadh "An Canan".

Bha caochladh ainmean aig na Gaidheal nach do bhuin ri Clann nan Ceàrd air an Seulra, na measg "Laidionn nan Ceàrd", "Beurlagar" agus "Gàidhlig nan Ceàrd".

## Tùsan
*Chambers Encyclopedia New Edition (1935), Rol IX, Duilleag 329. *Faic "Shelta".*

Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Tenacious D

## Filmichean mu dheidhinn Tenacious D

* *Tenacious D: The Pick of Destiny* (2006) 

## Ceangailtean a-muigh (sa Bheurla)
* Làrach-lìn oifigeil

Tenacious D
Màiri Mhòr nan Òran

Rugadh **Màiri Mhòr nan Òran** (1821–1898), no Màiri Nic a' Phearsain, no Màiri Nighean Iain Bhàin, ann an Sgèabost san Eilean Sgiathanach. Chuir i seachad a h-òige anns an Eilean Sgitheanach agus ann an 1848 phòs i Isaac Mac a' Phearsain, greusaiche à Inbhir Nis, agus chaidh i a dh'fhuireach còmhla ris dhan bhaile sin. Bha sianar chloinne aca. Ann an 1871 chaochail Isaac agus chaidh Màiri a dh'obair na banaltraim.

'S ann ri linn na h-obrach seo, a-rèir na bàrdachd aice, a chaidh a chur às leth Màiri gun do ghoid i aodach boireannaich a bh' air ùr-bhàsachadh agus a chaidh a cur don phrìosan airson còrr is mìos. Chaidh dearbhadh as dèidh làimh gun robh Màiri neo-chiontach ach cha d' fhuair i seachad air an tàmailt airson ùine mòir agus bha i air a gluasad gu bàrdachd a dhèanamh mun eucoir a rinneadh oirre agus air iomadach cuspair eile.

Dh'fhàg Màiri Inbhir Nis goirid às dèidh seo agus chaidh i a dh'fhuireach a Ghlaschu. Rinn i trèanadh foirmeil an-sin mar bhanaltram agus mar mhnaoi-ghlùine. Dh'fhàs i ainmeil am measg Gàidheil Ghlaschu leis mar a bhiodh i a' frithealadh chèilidhean agus thachartasan mòra Gàidhealach eile anns a' bhaile. Rinn i grunn òran ainmeil mu na cruinneachaidhean seo, nam measg 'Camanachd Ghlaschu' agus 'Deoch-slàinte Gàidheil Ghrianaig'.

Tha an t-uamhas de dh'òrain Màiri a-mach air bòidhchead an Eilein Sgitheanaich agus air na h-atharrachaidhean a bha air tighinn air an àite. Tha tòrr aca seo gan seinn fhathast, a leithid 'Nuair a bha mi òg', 'Eilean a' Cheò' agus 'Soraidh le Eilean a' Cheò'. Bhiodh i a' tilleadh dhachaigh gu tric fhad 's a bha i a' fuireach sa cheann a deas agus mu dheireadh chaidh i air ais a dh'fhuireach, an-toiseach ann an Òs agus an uair sin a Sgèabost. Bha i gu mòr an sàs ann an Strì an Fhearainn agus bhiodh i a' frithealadh coinneamhan chroitearan agus a' dèanamh agus a' gabhail òran-brosnachaidh dhaibh. Nam measg seo tha 'Coinneamh nan Croitearan', 'Brosnachadh nan Gàidheal' agus 'Òran Beinn Lì'.

Chaochail Màiri ann am Port Rìgh ach tha i air a h-adhlacadh ri taobh a cèile ann an Inbhir Nis.

Tha leac a' cuimhneachadh Màiri ann am Makars' Court, Dùn Èideann.

## Leabhraichean

* 'Màiri Mhòr nan Òran', deasaichte le Dòmhnall E Meek (Gairm, 1977)
* 'An Introduction to Gaelic Poetry', le Ruaraidh MacThòmais (Dùn Èideann, 1990)
* 'The Companion to Gaelic Scotland', deasaichte le Ruaraidh MacThòmais (Glaschu, 1994)

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Màiri Mhòr nan Òran (Màiri Nic a' Phearsain)
* BBC Alba: Làrach nam Bàrd: Màiri Mhòr nan Òran
* 

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Bàird air a bheil ainm air nòs Gàidhealach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Strì an Fhearainn
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Màiri Mhòr nan Òran
Alasdair Caimbeul

'S e **Alasdair Caimbeul** (27 An Cèitean 1941) neo Alasdair a' Bhocsair sgrìobhadair à Nis, Leòdhas. 

## A bheatha
Rugadh e an 27 Cèitean 1941 ann an Dail bho Dheas, Nis, Leòdhas. 'S e a bhràthair an sgrìobhadair Tormod Caimbeul (Tormod A' Bhocsair). 'S e Aonghas Caimbeul (Am Bocsair) an t-ainm a bh' air an athair, agus b' e sgrìobhadair ainmeil Gàidhlig eile a bh' ann an uncail, Aonghas Caimbeul (Am Puilean). Dh'fhuirich e ann an Drochaid Chonain an Siorramachd Rois anns an 90an.

## Obair sgrìobhaidh
Tha e air dealbhan-cluiche, sgeulachdan goirid agus nobhailean a sgrìobhadh ann an Gàidhlig agus Beurla. Thòisich e a' sgrìobhadh ann an Gàidhlig ann an 1984. 'S e *Bùth a' Bhaile* a' chiad dealbh-chluich a sgrìobh e. Bha e an sàs ann am buidhnean dràma, nam measg 'Na Nisich' ann an Leòdhas agus Cluicheadairean Loch Aillse. Bho 1988 gu 1990 bha e na sgrìobhaiche ann an Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanach. Sgrìobh esan na nobhailean *The Nessman* agus *Visiting the Bard* ann am Beurla.

Bhuannaich e Duais Gasaet Steòrnabhaigh air dealbh-chluich ùr ann an 2009 aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail, agus Duais Dhòmhnaill Mheek ann an 2015 airson an nobhail aige, *Ro Fhada san t-Suidheachadh Seo*. 

## Clàr-leabhraichean Gàidhlig
* 1995. *Cha Sgeul Ruin E: Taghadh De Sgeulachdan O Chaochladh ùghdaran*, Acair, ISBN 0861521854
* 1989. le Aonghas MacDhòmhnaill *Murchadh agus Am Bradan* Steòrnabhagh: Acair
:*nobhail don òigridh
* 1990. *Trì dealbhan-cluiche* Slèite, An t-Eilean Sgitheanach: Clò Ostaig ISBN 0951641905
:* Ro-ràdh (dha Magaidh Choineagan)
:* Bùth a' Bhaile
:* A' Home Brew
:* Dol a dh'fhaicinn Nighean an Rìgh
* 1992. *Am Fear Meadhanach* Conon Bridge: Druim Fraoich ISBN 1874022038 (nobhail)
* 1999. *Lìontan sgaoilte* Slèite, [An t-Eilean Sgitheanach]: Cànan ISBN 1897873743
* 2011. *Cuid a' chorra-ghrithich* Inbhir Nis: Clàr ISBN 9781900901642
* 2011. *Sia Dealbhan-cluiche* Inbhir Nis: Clàr ISBN 9781900901635
:* An staffroom 
:* Toiseach an earraich 
:* An sgrìobhaiche 
:* 'S e seo do bheatha 
:* Na craoladairean 
:* Am fear a chaidh dhan eilean.
* 2016. *Ro Fhada san t-Suidheachadh Seo*

## Clàr-leabhraichean Beurla
* 2000. *The Nessman*, Edinburgh:Birlinn, ISBN 1841580902
* 2003. *Visiting the Bard*, Edinburgh: Polygon, ISBN 1904598021
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
*Guth aige air a BhBC. Cuideachd aig Archive.org
*Lèirmheas air 'Cuid a' chorra-ghrithich' le R. Black. Foillsichte 1 Dàmhair 2011.
*"Ceòl nach mì-chòrdadh ri Rìgh Dàibhidh nan Salm" aiste a sgrìobh Caimbeul mun chiad uair a choinnich e am fìdhlear Aonghas Grannd.

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean an t-Sabhail
Cailbeul, Alasdair
Màiri Nighean Alasdair Ruaidh

Tha **Màiri Nighean Alasdair Ruaidh** (*c*.1615 - *c*.1707) ainmeil mar bhàrd Ghàidhealach an seachdamh linn deug.

## A Beatha

Chan eil cinnt càite an do rugadh no an do thogadh **Màiri Nighean Alasdair Ruaidh** (c.1600), no Màiri NicLeòid, ach bha ceanglaichean aice ris na Leòdaich anns an Eilean Sgitheanach agus anns na Hearadh agus tha e coltach gun do chuir i seachad a beatha eadar an dà àite. Tha cuid den bheachd gun do rugadh i ann an Ròghadal, Hearadh, ach cuid eile gur e ban Sgitheanach a bh' innte.

Bha Màiri na banaltram ann an taigh MhicLeòid Dhùn Bheagain agus dh'altruim i còignear cheann-cinnidh Leòdach. Cha b' ann mu na Leòdaich a tha an dàn as tràithe a th' againn bhuaipe, ge-tà, ach mu fear de chlann Choinnich na Comraich, a bha cuideachd air altruim aig Màiri. Chaidh an dàn sin a dhèanamh ann an 1646 agus chan eil lorg againn air a' chòrr den bhàrdachd aig Màiri gu 1671, nuair a rinn i marbhrann do Iain Garbh Ratharsaigh an dèidh dhà bhith air a bhàthadh.

Tha beul-aithris ag innse gun deach Màiri agus fear de chinn-chinnidh nan Leòdach a-mach air a chèile agus gun robh i air a cur do dh'Eilean Scarbaigh, faisg air Diùraidh agus air Coire Bhreacain, mar pheanas. Chan eil e air innse ge-tà dè an eucoir a rinn i ach tha cuid a' cumail a-mach gur dòcha gur ann a chionn 's gu robh i a' moladh Sir Tormod Bheàrnaraigh cus, no nach robh e ga mheas iomchaidh gum biodh boireannach a' dèanamh bàrdachd-molaidh mar a bha Màiri. Tha beul-aithris cuideachd ag innse gun robh Màiri air a tìodhlacadh air a' beul-fodha, mar a bha na Lochlannaich a' tìodhlacadh bhuidsichean. Tha an aon sgeulachd ann am Eilean Mhuile mun a' bhana-bhàrd Maighrearad Nighean Lachlainn.

## A Bàrdachd

A-measg nan dàn as ainmeile aig Màiri tha:
* *An Crònan*
* *An Tuireadh*
* *Ri Fuaim an Taibh*
* *[http://www.bbc.co.uk/alba/oran/orain/luinneag_mhicleoid/?lang=gd Luinneag MhicLeòid]*
* *Cumha do Shir Tormod*
* *Marbhrann do Shir Tormod*
* *An Talla am bu ghnàth le MacLeòid*
* *Marbhrann do Fhear na Comraich*
* *Marbhrann do Iain Garbh*

Seo earrann dhen *Marbhrann do Shir Tormod*:

:*Dh'fhalbh mo shòlas:*
::*Marbh mo Leòdach*
:*Calma cròdha*
::*Meanmach ròghlic;*
:*Dhearbh mo sgeòil-sa*
::*Seanchas eòlais*
:*Gun chearb foghlaim:*
::*Dealbhach ròghlan t-èagasg*.

Tha ritheam gu math làidir ann am bàrdachd Màiri agus a-rèir beul-aithris 's i cuideachd a rinn grunn òran-luaidh a th' air an cruinneachadh anns an leabhar 'The Gaelic Songs of Mary MacLeod'.

Chan eil cinnt cuid a bhàsaich Màiri. Rinn fear de Chlann 'IcRuimein, pìobairean MhicLeòid Dhùn Bheagain, cumha-pìobaireachd dhith.

## Clàr-leabhar
* Ruairidh MacThòmais. *An Introduction to Gaelic Poetry*. Dùn Èideann, 1990.
* Uilleam MacBhàtair. *Bàrdachd Ghàidhlig*. An Comunn Gaidhealach, 1976.
* *Gaelic Songs of Mary MacLeod*. Scottish Gaelic Texts Society, 1982.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* GRD: Màiri nighean Alasdair Ruaidh
* Bliadhna nan Òran: Màiri nighean Alasdair Ruadh

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Màiri nighean Alasdair Ruaidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Ken Kesey

B'e **Kenneth Elton** "**Ken**" **Kesey** (17 an t-Sultain 1935–10 an t-Samhain 2001) ùghdar Aimearaganach a tha as ainmeil airson an leabhar aige *[[One Flew Over The Cuckoo's Nest]]*. 

## Beatha Tràth
Rugadh Kesey ann an Colorado ach thogadh e ann an Oregon, far a bheil *[[One Flew Over The Cuckoo's Nest]]* air a shuidheachadh. As dèidh dha bhith air a thaghadh mar am balach as coltach bhith soirbheachail bhon an àrd-sgoil aige chaidh e gu Oilthigh Oregon. Phòs e ann an 1956 agus bliadhna as dèidh sin fhuair e ceum bachelor bhon oilthigh. As dèidh seo chlàraich e ann an cùrsa airson sgrìobhadh cruthachail aig Oilthigh Stanford agus is ann fhad 's a bha e an seo a thòisich e ag obair aig ionad inntinn. Is ann tron an eòlas a fhuair Kesey air na h-euslaintich anns an ionad a tha cuid de na tachartasan ann an *One Flew Over the Cuckoo's Nest* stèidhichte air. 

## ''One Flew Over the Cuckoo's Nest''
Bha *One Flew Over the Cuckoo's Nest* na shoirbheachas plathadh nuair a chaidh fhoillseachadh ann an 1962. Bha e air a thogail mar dealbh-cluich ann an 1963 le Kirk Douglas a' cluich an caractair, McMurphy, agus cuideachd mar fhilm ann an 1975 air a' stiùireadh le Miloš Forman agus le Jack Nicholson a' cluich McMurphy.

## Beatha as dèidh ''One Flew Over the Cuckoo's Nest''
Leis a' bheartas ùr a bha aige, cheannaich e àite ann an California far an robh e fhèin agus a charaidean a' deuchainn leis an droga LSD. Bha e a' creidsinn gum b' urrainn dha drogaichean mar LSD a bhith air an cleachdadh airson rannsachadh inntinn eadar-dhealaichte a' ruighinn agus gum b' urrainn dha seo sòisealtas a' leasachadh. Bha beachdan mar seo, còmhla ris an iomagain a bha aig cuid de dhaoine mu dheidhinn drogaichean anns na seasgadan, dha thoirt gu aire na h-ùghdarrasan laghail. Thachair e gum b' fheudar do Kesey teicheadh gu Meagsago nuair a lorg am poilis e is e a' feuchainn ri cainb a' fliuchadh sìos taigh-beag. Nuair a thill e gu na Stàitean Aonaichte bha e air a chur an làimh agus chuir dhan phrìosan e airson iomadh mìos.

Ann an 1964, nuair a bha aige ri siubhal tarsainn Aimearaga gun Eabhraig Nuadh airson am foillseachadh den dara nobhail aige - *Sometimes a Great Notion* - chaidh e fhèin agus a charaidean (mar Neal Cassady) a bha gu lèir ann am buidheann leis den t-ainm 'The Merry Pranksters', air turas tarsainn an dùthaich ann an seann bhus-sgoile a dh'ainmich iad Furthur (Further - nas fhada). Tha leabhar Tom Wolfe - *The Electric Acid Kool-Aid test* - na chunntas den turas seo agus bha e uabhasach poblach leis an linn de hippies a bha ann anns na seasgadan. Thàinig cuid den feallsanachd agus na stoidhlichean aca bho duilleagan an leabhar.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Pòla (cruinn-eòlas)

Is e cruinne a tha anns an talamh. Tha sin ri ràdh gu bheil an talamh na ball fuathasach mòr a tha na siubhal tro'n fhànais. Tha i na siubhal, a' cuairteachadh na grèine aig astar de 93 millean mìltean. Tha an cuairt seo a' toirt bliadhna agus tha e ag adhbharachadh na ràithean againn: An t-Earrach, An Samhradh, Am Foghar agus An Geamhradh.

Air barrachd an siubhal a tha i a dèanamh, tha an talamh còmhnaidh a' tionndadh, mar gum bitheadh nan robh aiseal air an sàthadh tro a meadhan. Bithidh i a' gearradh làn cuairt mu an aiseal seo gach fichead uair ceithir. Is e an tionndadh seo a tha ag adhbharachadh oidhche agus latha.  Bithidh solas agus blàths na grèine a' tuiteam air taobh na talamhainn a tha ga h-aghaidh,ach bithidh an dara leth de na talmhainn an dubhar mòr na talmhainn fhèin.

Theirear *pòla* ri ceann aiseal, agus mar sin their sinn *an dà phòla* ri na puingean a bhitheas an talamh a' tionndadh mun chuairt.

*Is e obair leantainneach a tha anns an alt seo.*

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Meanbh-chuileag (buidheann)

*Saoil an e a' [[Meanbh-chuileag|mheanbh-fhrìde]] a bha thu a' lorg?*

'S e buidheann oideachadh dràma Ghàidhlig a th' ann am **Meanbh-chuileag**. Tha i a' ruith fo sgeith Fhèisean nan Gàidheal.

Chaidh a' bhuidheann a stèidheachadh ann an 2000 mar phàirt de phròiseact air a ruith le Fèis Dhùn Èideann. Bha i stèidhichte ann an Gracemount ann an Dùn Èideann bho Iuchar 2002 gu Cèitean 2006, nuair a ghluais a' bhuidheann gu Inbhir Nis.

Gu ruige seo tha a' bhuidheann air tadhal air còrr is 300 sgoil ann an Alba, agus tha mu 10,000 duine-chloinne air dealbh-chluich Mheanbh-chuileag fhaicinn.

## Ceanglaichean a-muigh
* 

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
An Carghas

'S e ràith ullachaidh airson Feille na Casg a tha ann **An Carghas**.   Bithidh luchd na h-Eaglais  Caitligeich gan chumail eadar Di-Ciadaoin Luaithre, agus  Di-haoine na Ceusda.

Màiridh an Carghas sia seachdainean, a’ comharrachadh an ceathrad (dà-fhichead) là traisg a rinn Iosa anns an fhàsach.    

Ruithidh trì snaithean gnìomhach tron a’ Charghais: 

* Carthannas: An toirt dèircean ri daoine nas bochda.

*Peansachadh: Mar eisimplir, le seachdnadh  rudeigin tlachdmhor re an ràith-deoch làidir mar eisimplir

* Urnaigh: A’ togail cridhe agus inntinn ri Dia.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Gracemount

'S e sgìre ann an ceann a deas Dhùn Èideann a tha ann an **Gracemount**. Tha i suidhichte eadar Liberton agus Southhouse/Burdiehouse. Chaidh Taigh Ghracemount a thogail ann an 1770 agus rinn George Shaw Aitkin leasachaidhean ann an 1800. Tha e na ionad-òigridh a-nis. Chaidh ionad-thaighean a thogail anns na 1950an agus tha sgoiltean agus ionad chur-seachadan ann.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Boston, Massachusetts

'S e **Boston** prìomh-bhaile Mhassachusetts agus Sasainn Nuadh anns na Stàitean Aonaichte. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 625,087 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 43m os cionn ìre na mara. Tha Abhainn Teàrlach a dol tro meadhan a baile. Tha dà oilthigh ann, Oilthigh Harvard agus MIT (fear teicneolas ).

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1630.

## Daoine Ainmeil
* Walter Gilbert: (1932). Ceimigear.
* Sylvia Plath: (1932 - 1963). Bàrd.
* Roger Myerson: (1951). Eaconamaiche.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Strasbourg, An Fhraing
*  Kyoto, An t-Seapan
*  Barcelona, An Spàinn
*  Hangzhou, An t-Sìn
*  Padova, An Eadailt
*  Melbourne, Astràilia
*  Taipei, Tai-Bhàn
*  Sekondi-Takoradi, Gàna

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* www.cityofboston.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts