Gaisgeach

:*Tha 'n t-aiste seo timcheall an seòrsa de caractar. Air brìghean eile, seallaibh [[Gaisgeach (soilleireachadh)]]*.

Ann an ur-sgeulan, 's e **gaisgeach** a th'ann fear no bean (an tè mu dheireadh air chantainn ri **ban-ghaisgeach** gu tric), gu dualchasach an laoch de sgeul, seann-sgeul no sàga, a bheil comasan no càileachd nas motha na neach cumanta aig, a nì e/i comasach a ghnìomhadh euchdeigin fìor-iongantach, luachmhor ("euchd gaisgeil") a fàsaidh e/i iomraiteach air. Chan eil na comasan seo air uairibh a' chuirp a-mhàin ach cuideachd na h-inntinn. Tha gaisgich air chur an aghaidh gu coltach le slaoightearan.

## Ro-shealladh
Fàsaidh neach gaisgeach gu gnàthach le gnìomhadh euchd fìor-iongantach agus ionmholta. Tha euchdan dualchasach marbhadh uile-bhèistean is sàbhail luchd à bàs cinnteach. Crìochnaichidh gaisgeach mar as trice na sònrachaidhean de mar a th' air smaoineachadh math 'gus miadhail 'san dualchas àrsaideach. Ge-tà, 'san litreachas, gu h-àraidh 'san bròn-sgeul, faodainn gaoidean gàbhaidhe aig a' ghaisgeach a bhith a leanaidh do a mh(h)illeadh, mar Hamlet.

Air uairibh b'fhaodainn neach fìor inbhe gu leòr bhuinig a fhàs gaisgeach anns na h-inntinnean nan daoine. Tha seo mar as trice air mholadh le cinneas luath de ur-sgeulachdan timcheall an duin' ainmichte, a' cur às leth gu tric dha/dhi comasan thall na comasan de daoine bàsmhora gnàthach.

Cuiridh roinn nan luchd-aithris chomannach a-mach an dìth air gaisgich ann an àmannan de mì-thoileachas comannach no fèin-mì-chinnt nàiseanta, faicinn dìth air samhailean-dreuchd beusach, gu h-àraidh air na h-òganaich. B'fhaodainn dèanamh ur-sgeulachd den t-seòrsa nas fheàrr 'san àm a dh'aom: faodainn gluasadan làithreach gaisgich agus an adhradh-ghaisgich bhreisleachadh leis an dualchas na h-iomraiteachd a-mhàin.

## Daoine 's caractaran aidichte gu dualchasach ri gaisgich
* Achilles, A' Ghrèig sean
* Aeneas, Seann Ròimh
* Aragorn, prìomh-charactar anns *[[An Tighearna nam Fàinnean]]* le J. R. R. Tolkien 
* Rìgh Arthair, Sasann sean 
* Attila 
* Daoin'-ialtaig
* Beowulf, Lochlann na Linn an Iarainn
* Mario, prìomh-neach agus tiotal charactar còir-bhòtaidh a ’gheama bhidio *[[Super Mario (chòrachd)|Super Mario]]* le Shigeru Miyamoto bho Nintendo
* Brer Coinean, gille-nan-car dealbh na h-Afraga Iar
* Qin Shi Huang, stèidhich an rìgh-shlioch nan Qin agus a ’chiad ìmpire air Sìona aonaichte
* Dàibhead Broadfoot, oifigear-rèidio air a' *[[Ban-Prionnsa Victoria (dol fodha)|Bhan-Phrionnsa Victoria]]*
* Dàibhidh Crockett, neach-sluagh-iùlach às an Tennessee a shabaid agus bhàsaich airson saorsa na Texas aig an Alamo 
* Don Quijote, ridire a' mhic-meanmna agus neach-tòire a' mhathais, buaidh, urraim, agus fìrinne
* El Cid, ridire Spàinneach 
* Na Einherjar, gaisgich gun robh roghnaichte a shabaid na Jotunan aig an Ragnarok 
* Terry Fox, neach-dèanadais na h-aillse
* Titus Andronicus, gaisgeach tragaideach bho bhròn-chluich a sgrìobh Uilleam Shakespeare
* Frodo Baggins, neach-giùlain na Aon Fàinne anns *[[An Tighearna nam Fàinnean]]* le J. R. R. Tolkien.
* Mohandas Gandhi, an neach-dèanadais is neach-bun-os-ceann neo-ainneartach.
* Gilgamesh, An Dàn Mòr Ghilgamesh 
* Giordano Bruno, draoidh na Linn an Ath-bheòthachaidh air losgadh mar eiriceach 
* Ceann-feachd Harlock, spùinneadair sgeulach an fhàlais cruthaichte le Leiji Matsumoto
* Heracles (Hercules), eòlas-ur-sgeulachd na Grèige 's Ròimhe 
* Hua Mulan, Sìneis beul-gaisgeach 
* Iain Eanraig, neach-stiùiridh Amereiganach na stàilinne
* Ilya Muromets, gaisgeach dùthchail Slàbhach
* Iain Susanin, tuathanach Ruiseach a shàbhail an sàr-rìgh 
* Kintaro, gaisgeach à Eòlas-ur-sgeulachd na t-Seapain 
* Ash Ketchum (Iapanais: サトシ), an gaisgeach agus prìomh-neach còir-bhòtaidh meadhanan *[[Pokémon]]* le Satoshi Tajiri. 
* Laura Secord, Canada 
* Link, gaisgeach anns an sreath geama bhidio *[[An Seann-sgeul Zelda]]* bho Nintendo
* Morair Guan, ceann-airm na t-Sìne agus flath-threun 
* Lùc Coisichespeura, an gaisgeach na *[[Cogadh nan Reulan]]* le Seòrsa Lucas.
* Nelson Mandela, fad an sgaradh, bha e air chumail ann am prìosan na h-Afraga-a-deas ri trì bliadhn' air fhichead. Stiùir e 'n blàr a chrìochnachadh 'n sgaradh. 
* Momotaro, gaisgeach à Eòlas-ur-sgeulachd na t-Seapain 
* Muad'Dib, (aka Paul Atreides) gaisgeach às an lìon "Dune".
* Iar-ceann-airm Horatio Nelson, gaisgeach a' Bhlàir na Trafalgar. 
* Na dà ridirean aig Charlemagne 
* Pòl Bunyan, fiodhair ur-sgeulach Ameireaganach de meud mòr
* Billy the Kid, toirmeasg Ameireaganach agus gaisgeach dùthchail a bha gnìomhach ann am Meagsago Nuadh
* Sigurd, Eòlas-ur-sgeulachd na Lochlainn 
* Tiradentes, gaisgeach nàiseanta à Braisil 
* Stanislav Petrov, oifigear armalteach Sòibhiadach a stad cogadh fad is farsaing niuclasach ann an 1983 
* Piet Hein, long-spùinneadair Olaindeach na linn 16mh 
* Harry Potter, caractar ur-sgeulach le J. K. Rowling 
* Robin Hood, neach-cothromachd meadhan aoiseach Breatannach (leth-ur-sgeulachd) agus gaisgeach dùthchail a ghoid bho na daoine beairteach gus tabhartas a thoirt dha na bochdan agus an luchd-tuatha
* Raib Ruadh, gaisgeach na h-Alba 'san linn 17mh. 
* Roland, ridire Crìosdail Frangach knight air mharbhadh leis na Basgaich sa' Bhlàir a' Bhealaich na Roncevaux.
* Samglic Gaimdsidh, companach Fhrodo Baggins anns *[[An Tighearna nam Fàinnean]]* le J. R. R. Tolkien.
* Seònag na h-Arc, A' Fhraing
* Seumas Bond, neach-ionaid rùnach na Bhreatainn Mhòir 
* Sherlock Holmes, lorg-phoileas prìobhaideach na Bhreatainn Mhòir 
* Seumas T. Kirk, mith-gaisgeach *[[Star Trek]]* 
* Son Goku gaisgeach sgeulach de Turas dhan dh'Iar (agus an prìomh-charactar de manga agus lìn-telebhisean anime *[[Dragon Ball Z]]* le Akira Toriyama)
* Spartacus, ceann-feadhna de ar-a-mach de tràillean 'san Rìoghachd-mhòr na Ròimhe 
* Stenka Razin, mith-gaisgeach na Rùiseach 
* Superman, tùs-samhail a' phàipeir-cloinne laoch-mòr
*Spider-Man, gaisgeach comaigean air a chruthachadh le Stan Lee agus air a dhealbhadh le Steve Ditko airson Marvel Comics
*Black Panther, gaisgeach Afraganach comaigean air a chruthachadh le Stan Lee agus air a dhealbhadh le Jack Kirby airson Marvel Comics
* Tòmas Andrews, an dealbhaiche na Titanic; chaith e na h-uairean deireannach a bheatha 'cuideachadh daoine dhan bàtaichean-teasairginn agus chaidh fodha le a long.
* Vasil Levski, an gaisgeach nàiseanta na Bulgàiria, stèidheadair de lìon nan luchd-bun-os-ceann
* Uilliam Tell, an gaisgeach nàiseanta na h-Eilbheise 
* Uilleam Wallace
* Wong Fei Hong, gaisgeach na t-Sìne gun robh 'na mhaighstir nan ealainean-gaisgeanta cho math ri dòtair midhail. 

## Seallaibh cuideachd
* Gaisgeach-mòr
* Gaisgeach dualchais
* Gaisgeach dùthchail
* ana-gaisgeach
* Baile nam Gaisgeach
* Dùn nam Gaisgeach
* Xia (feallsanachd)

## Ceanglaichean a-mach
* Rannsachadh an Dreuchd nam Gaisgeach is Ban-Ghaisgeach anns an Litreachas na Cloinne à mun Saoghal

## Leughadh nas Fhaide
* Caimbeul, Eosaph, *An Gaisgeach le Mìle Aghaidh*
### Gaisgich Ghrèigeach
* Kerenyi, Karl, *Na gaisgich na Grèige* 1959.
* Burkert, Walter, *Creideamh na Grèige,* 1985: IV. Na luchd marbha 's gaisgich

Roinn-seòrsa:Clàran nam gnàth-charachtair
Roinn-seòrsa:Gnàthan-charachtair