open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Magne Oftedal

'S e cànanaiche Nirribheach a bha ann am **Magne Oftedal** (Sandnes, 10 am Màrt 1921 - Oslo, 26 an Cèitean 1985) 's rinn e rannsachadh air dual-chainntean na Gàidhlig agus ceanglaichean fòn-eòlasach eadar cànain Cheilteach is Spàinnteach. Rugadh e ann an 1921 ann an Sandnes, san sgìre Rogaland agus thòisich e air Fil-eòlas ionnsachadh aig Oilthigh Oslo ach bhris an Dàrna Cogadh Mòr a-steach air agus cha do chuir e crìoch air ceum, ann an cànanachas, ach ann an 1947 an dèidh deireadh a' chogaidh. Fhad 's e bha e 'na bhall air Oilthigh Oslo, rinn e obair-rannsachaidh air Eilean Leòdhais eadar 1949 is 1954 agus ri linn sin, dh'fhoillsich e pàipear cudromach air an robh *The village names of Lewis in the Outer Hebrides* ann an 1954 agus choisinn e inbhe dotaireachd le obair air Gàidhlig Liùrbost, *The Gaelic of Leurbost* ann an 1956. Rinn e rannsachadh gu h-àraidh air fuaim-eòlas na Gàidhlig 's na Cuimrise agus na Nirribhise fad a bheatha agus cuideachd ainmean-àite nan cànan sin agus fhuair esan ollamhachd aig Oilthigh Oslo an dèidh Carl Marstrander 's bha e ann mar ollamh cha mhòr fad 30 bliadhna. Bha e 'na dheasaiche os cionn na h-irise *[[Lochlann]] - A Review of Celtic Studies* eadar 1969 is 1974 agus bha e 'na bhall - no os cionn - ann an iomadh buidheann, leithid *Det Norske Videnskaps-Akademi* (o 1958) agus *Norsk Forening for Språkvitenskap*.

Chaochail e ann an 1985 ann an Oslo.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Elmar Ternes

'S e cànanaiche Gearmailteach a tha ann an **Elmar Ternes**. Rugadh e ann an Trier 24 an t-Samhain 1941 agus fhuair e ceum dotair aig Oilthigh Saarbrücken ann an 1970 agus ollamhachd ann an 1977 's bha e 'na ollamh airson fòn-eòlas aig Oilthigh Hamburg eadar 1977 is 2007. Tha a chuid rannsachaidh a' cur cuideam air fòn-eòlas, fuaim-eòlas, na cànain Cheilteach is cànanachas iomsgarach. 'S e *The Phonemic Analysis of Scottish Gaelic* an leabhair ainmeil aige a thaobh rannsachadh na Gàidhlig sa bheil e a' toirt dealbh air fuaimean Gàidhlig na Comraich.

## Leabhraichean
* *Grammaire structurale du Breton de l'Ile de Groix: (dialecte occidental).* Winter, Heidelberg (1970).
* *The phonemic analysis of Scottish Gaelic: based on the dialect of Applecross, Ross-shire.* Buske, Hamburg (1973)
* *Probleme der kontrastiven Phonetik.* Buske, Hamburg (1976).
* *The phonemic analysis of Scottish Gaelic: based on the dialect of Applecross, Ross-shire.* 2na deas. le barrachd fiosrachaidh. Buske, Hamburg (1989).
* *Einführung in die Phonologie.* 2na deas. le barrachd fiosrachaidh. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt (1999).
* *Brythonic Celtic – Britannisches Keltisch: from medieval British to modern Breton.* Hempen, Bremen (2011).

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag-dhachaigh Elmar Ternes

Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Will Lamb

'S e cànanaiche a tha ann am **William Lamb** (no **Will Lamb**). Rugadh e ann am Baltimore anns na Stàitean Aonaichte agus thàinig e a dh'Alba ann an 1996 agus rinn e MSc ann an Gàidhlig aig Oilthigh Dhùn Èideann. Fhuair e PhD airson a chuid rannsachadh air rèim-cainnte ann an cànan ann an cunnart, a' Ghàidhlig, ann an 2002  agus dh'fhoillsich e dà leabhar a tha stèidhichte air a' chiad chorpas tagaichte a-riamh sa Ghàidhlig. Bha e an uairsin a' teagasg Gàidhlig is ceòl aig Colaiste a' Chaisteil air àrainn Beinn na Faoghla fhad 's a bha e a' fuireach ann an Uibhist a Tuath. Tha e ag obair mar òraidiche aig an Oilthigh Dhùn Èideann an-dràsta.

## Foillseachaidhean
* (1999) *A diachronic account of Gaelic News-speak: The development and expansion of a register* ann an Scottish Gaelic Studies 19 (td. 141-171)
* (2001) *Scottish Gaelic* München: LINCOM EUROPA 2001, ISBN 3-89586-408-0
* (2005) *Toward a corpus of spontaneous spoken Scottish Gaelic* JM Kirk/DP Ó Baoill (deas.) ann an Legislation, Literature and Sociolinguistics: Northern Ireland, the Republic of Ireland, and Scotland, Beul Feirste: Cló Ollscoil na Banríona.
* (2006) *The Noun Phrase in Scottish Gaelic Speech and Writing* ann an Cànan & Cultar / Language & Culture: Rannsachadh na Gàidhlig 3, Dùn Èideann: Dunedin Academic Press
* (2008) *Scottish Gaelic Speech and Writing: Register Variation in an Endangered Language* Beul Feirste: Cló Ollscoil na Banríona ISBN 978-0-85389-895-5

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Cànanachas na Gàidhlig

'S e sgrùdadh na Gàidhlig aig ìre saidheansail a tha ann an **Cànanachas na Gàidhlig**. 'S e luchd-cànanachais a nì rannsachadh mar seo mar is trice. 'S iad seo na prìomh-chuspairean ann an cànanachas, a' gabhail a-steach cànanachas na Gàidhlig:
* structar a' chànain (gràmar, morf-eòlas, co-chàradh, fuaim-eòlas, fòn-eòlas
* ciall (seamantachd, pragmatachd)
* an cànan san fharsaingeachd (cànanachas eachdraidheil, sòiseo-chànanachas, saidhc-cànanachais, niùro-chànanachas, togail cànain)

Gu ruige seo, chaidh a' chuid as motha dhen rannsachadh saidheansail a dhèanamh air eachdraidh, dual-chainntean, fòn-eòlas is fuaim-eòlas na Gàidhlig ach nochd rannsachadh sna cuspairean eile cuideachd sna 30 bliadhna seo chaidh mean air mhean cuideachd. Ge-tà, tha mòran cuspairean ann a tha gu tur gun rannsachadh fhathast.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Roibeard Ó Maolalaigh

'S e cànanaiche a tha san ollamh **Roibeard Ó Maolaigh**. Rugadh e ann am Baile Àtha Cliath ann an Èirinn.

## Dreuchdan
Fhuair e an dà chuid BA agus MA aig An Coláiste Ollscoile ann an Gaeilge agus matamataig ann am Baile Àtha Cliath. Fhuair e sgoilearachd agus thàinig e a dh'Alba gus fòn-eòlas eachraidheil na Gàidhlig a rannsachadh. Fhuair e PhD sa chuspair sin agus an uairsin fhuair e obair mar fhear-teagaisg aig Oilthigh Dhùn Èideann ann an 1993.

Bha e 'an ollamh Gàidhlig ann an Roinn na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu a-mach o 2005 agus b' esan a' chiad duine a-riamh ann an 2010 a fhuair Cathair na Gàidhlig ann an Alba Bha e 'na leas-ollamh aig Scoil an Léinn Cheiltigh ann am Baile Àtha Cliath roimhe agus roimhe sin 

## Obair-rannsachaidh
Tha obair-rannsachaidh Roibeard Ó Maolalaigh a' coimhead air a' Ghàidhlig, a chuid dual-chainntean 's an cuid eachdraidh, ainmean-àite is briathrachas na Gàidhlig agus fòn-eòlas is fuaim-eòlas a' chànain.

## Foillseachaidhean
Tha an t-Ollamh Ó Maolalaigh air iomadh leabhair is pàipear fhoillseachadh is deasachadh, a' gabhail a-steach:
* *Scottish Gaelic in Three Months/Scottish Gaelic in Twelve Weeks* (1998)

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Carl Borgstrøm

'S e cànanaiche Nirribheach a bha ann an **Carl Hjalmar Borgstrøm** (Oslo, 12 an Dàmhair 1909 - Kristiania,  1986. Rinn e obair-rannsachaidh air dual-chainntean na Gàidhlig agus dh'fhoillsich e iomadh leabhar is pàipear cudromach, a' gabhail a-steach an fheadhainn a leanas:
* (1937) *The dialect of Barra in the Outer Hebrides* Norsk Tidsskrift for Sprogvidenskap 8
* (1940) *A linguistic survey of the Gaelic dialects of Scotland. The dialects of the Outer Hebrides* Oslo University Press
* (1941) *A linguistic survey of the Gaelic dialects of Scotland. The dialects of Skye and Ross-shire* Oslo University Press
* (1974) *On the influence of Norse on Scottish Gaelic* Lochlann 6 

Bha buaidh mhòr aige air leasachadh is rannsachadh cànanachais san Nirribhidh.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Moshchena (Volynska Oblast)

'S e **Moshchena** clachan anns an Ucràin an ear-dheas (Ucràinis; *Мощена*, Pòlais: *Moszczona*). Tha e na phrìomh-bhaile den *rada* ann an Volynska Oblast, agus tha 581 daoine ann (ann an 2010). Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1543.

## Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann am Moshchena a' bruidhinn (97.80 %), ged a tha mion-chuid ann le Ruisis (2.20%) cuideachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Roinn-seòrsa:Bailtean
Anndra Mac a' Cheàrnaigh

'S e cànanaiche à Canada a tha ann an **Anndra Mac a' Cheàrnaigh** neo **Andrew Carnie** (Calgary, 19 an Giblean 1969). agus tha e na ollamh aig Oilthigh Arizona 's tha a chuid rannsachadh a' cur cuideam air co-chàradh, fòn-eòlas is fuaim-eòlas na Gàidhlig agus na Gaeilge.

## Beatha phroifeiseanta
Fhuair e ceum BA ann an cànanachas agus eòlas Ceilteach o Oilthigh Toronto ann an 1991 agus PhD ann an cànanachas is feallsanachd o MIT ann an 1995. Bha e na leas-ollamh tadhalach aig Oilthigh Michigan fad bliadhna agus an uairsin aig Harvard gus an d' fhuair e dreuchd leas-ollamh aig Oilthigh Arizona ann an 1998. Fhuair e urram làn-ollaimh ann an 2009.

## Clàr-leabhraichean
* Carnie, Andrew. (2000). *The Syntax of Verb Initial Languages* Oxford; New York: Oxford University Press ISBN: 0195132238
* Carnie, Andrew. (2008). *Irish nouns: a reference guide* Oxford; New York: Oxford University Press ISBN: 9780199213757
* Carnie, Andrew (ed.) (2011). *Formal Approaches to Celtic Linguistics* Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing ISBN: 9781443829038

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Paltoga

'S e **Paltoga** clachan anns an Ruis an ear-dheas, eadar Vytegra is Vologda. Anns a’ bhliadhna 2002 bha 295 duine a’ fuireach an seo.

Roinn-seòrsa:An Ruis
The Rankin Family

'S e còmhlan-ciùil à Mabou, Alba Nuadh, Canada a tha anns na **The Rankin Family**.  Tha ceathrar ann, Jimmy Rankin, Cookie NicFhraingein, Raylene NicFhraingein is Heather NicFhraingein.

## Clàran
*1989: *[[The Rankin Family (album)|The Rankin Family]]*
*1990: *[[Fare Thee Well Love]]*
*1993: *[[North Country (album)|North Country]]*
*1995: *[[Endless Seasons]]*
*1998: *[[Uprooted (The Rankin Family album)|Uprooted]]*
*2007: *[[Reunion (The Rankin Family album)|Reunion]]*
*2009: *[[These Are the Moments]]*

## Ceanglaichean A-mach
* The Rankin Family

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Geàrr-sgrìobhadh Tiro

Chaidh **geàrr-sgrìobhadh Tiro** (Laideann: *notae Tironianae*) a dh'innleadh leis an rùnaire aig Cicero a rèir coltais, fear air an robh Marcus Tullius Tiro. Dh'innlich e na mìltean de chomharraidhean airson an t-siostam seo agus chaidh a leasachadh 's a chleachdadh fad ùine mhòr. 'S e siostam leth-lideach a th' ann.

## Eachdraidh
Tha siostaman geàrr-sgrìobhaidh san Àirde an Iar a' dol air ais dhan 4mh linn ro Chrìosd agus fhad 's fhios dhuinne, 's e Xenophon a' chiad duine a chleachd siostam mar seo. 'S e *notae* an t-ainm a bh' air an t-siostam seo agus chan eil na sgrìobhadairean Ròmanach ag aontachadh idir cò dh'innlich a chiad dhiubh airson na Laidinn.

Dh'innlich Tiro an siostam aigesan mun bhliadhna 60 ro Chrìosd agus ged a chrìoch a chleachdadh an dèidh 1100, chunnacas e gu ruige na 17mh linn.

## An t-agusan

Cha deach an ampersand (cothlamadh de *et* "agus" sa Laideann) a chleachdadh san t-siostam aig Tiro. Chleachd esan an t-agusan ⁊ () agus gu ìre, 's e seo an aon chomharra dhen t-siostam aige a dh'aithnichear cuid mhath dha na daoine fiù an-diugh, gu h-àraidh ann an Èirinn is Alba.

## Còdachadh
Chan eil cus dhe na comharran aig Tiro ann an Unicode agus leis a sin, tha e doirbh an cleachdadh air coimpiutairean. Ge-tà, tha an t-agusan ⁊ ri fhaighinn aig U+204A agus tha a chleachdadh gu h-àraidh cumanta ann an Èirinn agus tha e a' nochdadh ann an Alba an-siud 's an-seo cuideachd.

Tha gu h-àraidh bathar-bog Gàidhlig leithid Firefox, Opera agus LibreOffice ga chleachdadh, ged a chuireas iad gu feum comharra aig puing-còd eile (┐ aig U+2015) an àite an agusain fhèin a chionn 's gu bheil e ag obair nas fhearr air na siostaman-obrach a th' againn.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadh
Roinn-seòrsa:An Ròimh
William Lamb

Tha an t-ainm seo air na daoine a leanas:

*William Lamb, 2na Biocas Melbourne
*Will Lamb, cànanaiche
Cille Mhoire

'S e parraist agus baile air ceann a tuath Thròndairnis san Eilean Sgitheanach a tha ann an **Cille Mhoire** (Beurla: *Kilmuir*). 
## Daoine ainmeil
*Rugadh an seinneadair Anna Arnott an seo ann an 1887.
* Rugadh an seinneadair Catrìona Dhùghlas an seo ann an 1893 is dh'fhuirich i an seo fad a beatha.
*Tha chuimhneachan do Fhionnghail NicDhòmhnaill anns a' chladh air làrach na h-eaglaise.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Richard Cox

'S e cànanaiche agus foillsichear a tha ann an **Richard A. V. Cox**. Tha ùidh shònraichte aige ann an cànanachas eachdraidheil, ainmean-àite agus faclaireachd.

## Foghlam is Dreuchdan
Rugadh e ann an Sasainn ach thachair gun tàinig e a Leòdhas, far an robh e a' fuireach greis, agus chuir e roimhe an uair sin a dhol a Ghlaschu gus ceum a thoirt a-mach aig Oilthigh Glaschu. Chuir e seachad greis ann an Oslo cuideachd far an robh an t-Ollamh Magne Oftedal aig an àm sin. The e air a bhith an sàs ann an iomadh pròiseact, a' gabhail a-steach Faclair Eachdraidheil na Gàidhlig aig Oilthigh Ghlaschu agus an cùrsa Speaking Our Language nuair a bha e ann an Cnoc Iòrdain 's e a' toirt a-mach teisteanas foghlaim ann.

Dh'ionnsaich e ceàrd fhoillsichear aig Oilthigh Shruighlea mus deach e a Shabhal Mòr Ostaig a theagasg far an d' fhuair e urram ollaimh cuideachd.

## Foillseachadh
Tha e air iomadh leabhar is pàipear luachmhor fhoillseachadh, am faclair *Brìgh nam Facal* agus *The Gaelic place-names of Carloway* nam measg.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Gòrdon MacGilleFhinnein

'S e cànanaiche a bha ann am **Gòrdon MacGilleFhinnein** (Beurla: *Gordon Wallace MacLennan*). Rugadh e ann an 1931 agus chaochail e ann an 1992. B' e an Dotair MacGilleFhinnein a' chiad chathraiche os cionn Roinn na Ceiltis ann an Ottawa a chaidh a stèidheachadh ann an 1972 agus bha ùidh shònraichte aige ann an Gaeilge, Gàidhlig is beul-aithris an dà chànain. 

Tha e aithnichte gu h-àraidh ri linn dà leabhair a dh'fhoillsich e, *Gàidhlig [[Uibhist a Deas|Uidhist a Deas]]* agus *Seanchas Annie Bhán*, sgeulaiche à Dùn nan Gall ann an Èirinn agus bha e 'na dheasaich os cionn Proceedings of the First North American Congress of Celtic Studies cuideachd. 

Bha e cuideachd an sàs Suirbhidh Chànanach na h-Alba ann an Dùn Èideann.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Henry Dieckhoff

Bha **An t-Athair Henry Cyril Dieckhoff** (Ruisis: *Генрих  Кирилл Дикгоф*) (Mosgo, 3 an t-Iuchar 1869 - Cille Chuimein, 5 an Lùnastal 1950) 'na mhanach agus 'na chànanaiche Ruiseanach a bha a' fuireach ann an Abaid Chille Chuimein a-mach o 1891. Rugadh e ann am Mosgo agus bha athair 'na aoghaire Lutheranach ach chuir e seachad cuid mhath dhe òige sa Ghearmailt a chionn 's gun robh a mhàthair 'na Caitligeach is cha b' urrainn dhaibh fuireach san Ruis tuilleadh. Chaidh e dhan oilthigh ann am Berlin agus fhuair e an t-òrdugh naomh gun chead o na h-ùghdarrasan Ruiseach agus ri linn sin, b' fheudar dha teicheadh às an Ruis agus thàinig e a Shasainn an toiseach agus a dh'Alba an uairsin far an d'fhuair e fàilte mar bhràthair ann an Abaid Chille Chuimein ann an 1891. Fhuair e inbhe sagairt sia bliadhna an dèidh sin ann an 1897.

Dh'ionnsaich e Gàidhlig ann agus rinn e sgrùdadh mionaideach air Gàidhlig Ghleanna Garradh a dh'fhoillsich e san fhaclair aige *A Pronouncing Dictionary of Scottish Gaelic*. Thug e bliadhnaichean 'ga sgrìobhadh eadar 1920 agus 1932. Tha am faclair seo annasach a chionn 's gu bheil fuaimneachadh de gach facal ann, chan ann san tuiseal ainmneach a-mhàin ach san tuiseal ghinideach cuideachd a thaobh nan ainmearan.

B' fheudar dha na dotairean a leth-chas a thoirt dheth ann an 1947 agus cha b' urrainn dha coiseachd an dèidh sin. Thòisich e air sgeul a bheatha a sgrìobhadh an uairsin is chaochail e ann an 1950.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Craobh-sloinnidh
* Aiste mu Heinrich Wilhelm Dieckhoff, athair Cyril *(sa Ruisis, td.12, agus Gearmailtis, td.13)*

Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Màbu

'S e coimhearsnachd dùthchail na mòr-roinn Alba Nuadh, Canada a tha ann am **Màbu**, (Beurla: *Mabou*; Mi'kmaq: *Mȧbu*) neo **An Drochaid**. Anns a’ bhliadhna 2021 bha 4,865 duine a’ fuireach ann an fo-roinn B de Shiorrachd Inbhir Nis agus Màbu am baile as motha innte.

Dh'fhosgail meur ùr de Cholaiste na Gàidhlig ann am Màbu ann an 2023.

## Daoine ainmeil
* Aonghas MacCoinnich bhon chòmhlan Dàimh
* Rodney MacDonald
* Jimmy Rankin

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Beinn Mhàbu *(làrach-lìn oifigeil])* ~ Facebook
* BBC Naidheachdan 2015-09-28: Comann Gàidhlig is Eachdraidh Mhàbu 40 *(aithris bhideo)*
* BBC Naidheachdan 2021-03-16: Òran ùr ann an Ceap Breatainn
* NovaScotia.ca 2021-03-13: Investment to Create Gaelic College Satellite Campus in Mabou

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
LibreOffice

Tha **LibreOffice** 'na shreath de phrògraman oifis a tha stèidhichte air còd fosgailte agus tha e saor an-asgaidh ri linn sin. Chaidh LibreOffice a stèidheachadh mar ghobhal de OpenOffice agus tha e co-chòrdail le iomadh prògraman oifis eile leithid Microsoft Office agus tha e ag obair air iomadh siostam-obrach, a' gabhail a-steach Windows, Linux agus Mac OSX.

## LibreOffice agus a' Ghàidhlig
'S e 3.4.4 a' chiad sgaoileadh de LibreOffice a tha ri fhaighinn sa Ghàidhlig a-mach o 9.11.2011 agus tha e a-nis suas ri 3.5. Tha e ri fhaighinn ann am barrachd air 100 cànan, a' gabhail a-steach Gaeilge, Cuimris agus Breatnais.

## Faic cuideachd
* Bathar-bog Gàidhlig
* OpenOffice.org
* Firefox
* Opera

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag LibreOffice sa Ghàidhlig
* Dearbhair-litreachaidh Gàidhlig airson LibreOffice

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Roinn-seòrsa:Bathar-bog
Padova

'S e baile uabhasach mòr air an àirde an ear-thuath na h-Eadailt a th’ ann am **Padova** (IPA: **ˈpa: dova**, Beurla/Gearmailtis/Spàinntis: Padua, Fraingis: Padoue, bhon Laideann *Patavium*). Tha e suidhichte aig 11m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: provincia Padova fhèin, anns an roinn (Eadailtis: regione Veneto, ri taobh na h-aibhne Bacchiglione. Tha Padova 544km air falbh bho Napoli, 190km bho Fhirenze, 256km bho Ghenova agus 394km bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha.Tha 214,198 daoine a' fuireach ann an Napoli, an 14mh baile as motha na dùthcha. 

## Daoine Ainmeil
* Livius: Saighdear Ròmanach.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Beira 
*  Boston
*  Cagliari
*  Coimbra
*  Freiburg im Breisgau
*  Handan
*  Iași
*  Nancy
*  Zadar

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Aonach Thailteann

'S e fèis lùth-chleasan àrsaidh a bh' ann an **Aonach Thailteann** (no *Áenach Tailteann* ann an Seann Ghaeilge) ann an Èirinn. Chaidh an cumail eadar 632 RC agus 1169/1171 AD gus urram a thoirt do Thailtiu ach chrìon iad is chaidh iad à bith ri linn tìr-ghabhail nan Normanach.
Tha e ainmichte ann an *Trecheng Breth Féne*, làmh-sgrìobhainn às an 9mh linn far a bheil e ag innse gu bheil trì aonaich ann an Èirinn: *Trí óenaig hÉrenn: óenach Tailten, óenach Crúachan, óenach Colmáin Ela*.

## Eachdraidh
Chaidh an cur air bhonn ann an 632 le Rìgh Luaghaidh Lamhfáda gus urram a thoirt dha mhàthair-oide an dèidh a bàis. Thòisich iad air a' chiad latha dhen Lùnastal agus mhair iad fad seachdain, le lùth-chleasaichean o air feadh na h-Èireann a' tighinn còmhla gu sìtheil.

'S e Rìgh Ruaidrí Ua Conchobair a chum an tè mu dheireadh ann an 1169, a' bhliadhna a ghabh na Normanaich os làimh Èireann..

Thathar sa bheachd gur ann an Contae na Mì a chaidh an cumail, ann am baile air a bheil Tailtin an-diugh.

## Ath-bheòthachadh
Chaidh an ath-bheòthachadh grunn thursan, a' chiad turas sna meadhan-aoisean. A bharrachd air na geamannan fhèin, b' e seo an t-àm airson *pòsaidhean deuchainn* cuideachd, b' iad si pòsaidhean a mhaireadh bliadhna is latha agus bha iad seo laghail suas dhan 13mh linn. Tha Leabhraichean nam Britheamhan a' toirt iomradh air a’ ghnàthas seo cuideachd.

Chaidh an ath-bheòthachadh a-rithist an uairsin san 20mh linn, a' chiad turas ann an 1924 ann am Páirc an Chrocaigh, le cead aig duine sam bith pàirt a ghabhail aig an robh sinnsireachd Èireannach. Chaidh an cumail a-rithist ann an 1928 is 1932 ach cha deach an cumail a-rithist an uairsin.

Tha Athletics Ireland a' cumail fèis fon dearbh ainm an-diugh cuideachd.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Spòrs
Roinn-seòrsa:Èirinn
Oilthigh Humboldt Berlin

'S e **Oilthigh Humboldt Berlin** (Gearmailtis: *Humboldt-Universität zu Berlin*) an t-oilthigh as sine  ann am Berlin, a' Ghearmailt. Chaidh a stèidheachadh ann an 1810 fon ainm *Oilthigh Berlin* le Wilhelm von Humboldt. Bha Humboldt na libearalach, na leasaiche agus na fhear-cànanchais agus bha buaidh mhòr aig an oilthigh seo air feallsanachd nan oilthighean eile san Roinn-Eòrpa agus san Iar air fad. Bha ainmean eile air tro na linntean, a' gabhail a-steach *Friedrich-Wilhelms-Universität*, *Universität unter den Linden* (air sgàth 's gun robh e air an t-sràid sin) agus chaidh ainm atharrachadh gu oifigeil ann an 1949 mar urram dhan fhear a stèidhich e, Wilhelm agus a bhràthair Alexander von Humboldt a bha na bhith-eòlaiche.

## Daoine ainmeil
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 - 1831)
* Gustav Kirchhoff, (1824 - 1884),  fiosaiche a lorg caesium agus ruibidium. 

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Råshult

‘S e clachan beag ann an ceann a deas na Suaine a th’ ann am **Råshult**, neo Råshults Södregård, is  tha an t-ainm a’ ciallachadh Gleann na Coille ann an Suainis, bho dà fhacal: rås (gleann) agus hult (coille). Tha e suidhichte am broinn Älmhult, eadar Loch Möckeln agus Loch Saganassjon, anns an sgìre Kronobergs län, anns an roinn Småland, 378km air falbh bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha  agus 182km bho Ghöteborg. Tha àite glèidheachas nàdarra ann cuideachd, is e a’ sìneadh air 42ha faisg air a’ chlachan.

## Daoine Ainmeil
*Carl Linnaeus: (1707 – 1778) Rannsachair Bith-eòlais.

## Dealbhan

File:Interiör i Råshult.jpg|Am broinn an taighe
File:Råshult 1907.jpg|Am baile ann an 1907
File:Råshult 4.jpg|Liosan
File:LA2-Rashult.jpg|Taighean fiodha


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Tigh-tasgaidh Linnaeus

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Żelazowa Wola

‘S e clachan beag ann an cridhe na Pòlainn a th’ ann an **Żelazowa Wola** (IPA:  (**ʐɛlaˈzɔva ˈvɔla**, Ruiseis: Желазова Вола). Tha e suidhichte aig 69m os cionn ìre na mara, anns an roinn Mazowieckie agus anns an sgìre *Sochaczewski*, 191km air falbh bho Lublin, 138km air falbh bho Kraków agus 45km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Chan eil ach 65 daoine a' fuireach anns a' bhaile bheag seo. Chaidh Żelazowa Wola a stèidheachadh anns an 1579, le Piotr Żelazo agus Paweł Żelazo agus tha an t-ainm a’ ciallachadh Dìleab nan Żelazo.

## Daoine Ainmeil
*Frédéric Chopin: (1810 – 1849) Sgrìobhadair ciùil.
*Henryk Szeryng: (1918 – 1988) Cluicheadair na fhidheil.

## Dealbhan

File:Chopin zelazowa wola.JPG|Càrn-chuimhne do Chopin
File:ZW3 DSC0052.JPG|Taigh-bìdhe
File: ZW17 DSC0182.JPG|Am pàirc


## Ceanglaichean A-mach
*Stòras Fréderic Chopin
*Riaghaltas na Roinne
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Toruń

S' e baile mòr ann am meadhan na Pòlainn a tha ann an **Toruń** (IPA: **ˈtɔruɲ**, Gearmailtis: Thorn, Liotuànais: Torunė, Latbhais: Toruņa, Laideann: Thorunium). Tha e suidhichte aig 68m os cionn ìre na mara, dìreach ri taobh Bydgoszcz,  air  an abhainn Vistula, anns an roinn Kujawsko-pomorskie. Ann an 2010 bha 205,312 duine a' fuireach ann. Tha Toruń 335km air falbh bho Lublin, 340km bho Kraków, 147km bho Gdańsk agus 184km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘S e an 16mh baile as motha na dùthcha a th’ann. A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1233 ri linn nam Piast agus chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1945.

## Daoine Ainmeil
*Nicolaus Copernicus: (1473 –1543) Reul-eòlaiche

## Bailtean Co-cheangailte

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Klippan

'S e baile faisg air Össjö ann an ceann a deas na Suaine a th’ann **Klippan**. Tha e suidhichte anns an sgìre agus an roinn (Suainis: Län) Skåne eadar na h-Aibhnichean Rönne agus Fors. Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 16mh Linn ri taobh Muillean Phàipeir. Tha Klippan  aig  58m os cionn ìre na mara 190km  air falbh bho Ghöteborg agus 460km  bho Stockholm prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 8,116 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 
## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à *Klif* (Gàidhlig: creag/stac) ann an Lochlannais a tha an t-ainm. 
## Daoine ainmeil
*Bertil Ohlin: (1899 – 1979) Neach-poileataigs agus Eaconamaiche.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Turasachd anns an sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
OpenOffice.org

'S e sreath de phrògraman oifis a tha ann an **OpenOffice.org** (no **OpenOffice** leis fhèin) a tha stèidhichte air còd fosgailte. Tha comas air sgrìobhainnean teacsa, cliath-dhuilleagan, taisbeanaidhean, grafaigean is stòir-dhàta a chruthachadh agus tha e ag obair air a' chuid as motha dhe na siostaman-obrach, a' gabhail a-steach Windows, Mac OSX agus Linux. 

## Eachdraidh
Rugadh OpenOffice mar StarOffice, sreath de phrògraman a chaidh a dhealbhadh le StarDivision aig Sun Microsystems ann an 1999. Chaidh an còd a leigeil mu sgaoil san Iuchar 2000 's iad ag amas air smachd Microsoft Office a lughdachadh 's iad a' toirt ri làimh roghainn eile a tha saor an-asgaidh. Nuair a cheannaich Oracle Sun ann an 2010, sguir iad de thaic mhalairteach a chumail ris a' phròiseact agus thug iad am pròiseact dhan Apache Software Foundation.

Dh'èirich deasbad eadar a' choimhearsnachd agus Oracle mus do thachair sin agus stèidhich cuid dhen choimhearsnachd LibreOffice ri linn sin ann an 2011.

## Cànain
Tha OpenOffice ri fhaighinn ann an iomadh cànan, barrachd air 120 dhiubh ann an 2011. Chaidh a' chiad tionndadh Gàidhlig a sgaoileadh ann an 2004 as dèidh do LTS agus Riaghaltas na h-Alba maoineachadh a thoirt seachad airson eadar-theangachadh ach sguireadh dhen leasachadh aig tionndadh 3.0.1 san Fhaoilleach 2009.

## Faic cuideachd
* Bathar-bog Gàidhlig
* LibreOffice
* Firefox
* Opera

## Tùsan


## Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
* Làrach Ghàidhlig OpenOffice

Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Roinn-seòrsa:Bathar-bog
Bydgoszcz

'S e baile mòr ann am meadhan na Pòlainn a tha ann am **Bydgoszcz** (IPA: **ˈbɨdgɔʃʧ**, Gearmailtis: Bromberg, Liotuànais: Bydgoščius, Latbhais: Bidgošča, Laideann: Bydgostia). Tha e suidhichte aig 57m os cionn ìre na mara, eadar na h-aibhnichean Vistula agus Odra, dìreach ri taobh Toruń,  air a’ chanal (Pòlais: Kanał wodny) Bydgoszcz, anns an roinn Kujawsko-pomorskie. 

Ann an 2008 bha 360,142 duine a' fuireach ann. Tha Bydgoszcz 335km air falbh bho Lublin, 376km bho Kraków, 140km bho Gdańsk agus 25km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. 

'S e an 8mh baile as motha san dùthaich a th’ ann. Chaidh Bydgoszcz a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1238. A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1346 aig àm a' chiad Rìoghachd na Pòlainn agus chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1989. 'S e an t-oilthigh as ùire san dùthaich a th’ann.

## Daoine Ainmeil
*Alexander Schwimmelfennig: (1824 – 1865) Saighdear Aimearaganach.
*Walter Leistikow: (1865 – 1908) Dealbhadair.
*Marian Rejewski: (1905 – 1980) Matamataigear.
*Hermann Maaß: (1897 – 1944) a shabaid an aghaidh nan Nàsach.
*Grażyna Szapołowska: (1955) Actair.

## Bailtean Co-cheangailte

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na Pòlainn
Katowice

S' e baile mòr ann an ceann a deas na Pòlainn a th’ ann an **Katowice** (IPA: **katɔ'vʲitsɛ **, Gearmailtis: Kattowitz, Latbhais /Seacais: Katovice, Liotuànais: Katovicai, Laideann: Katovicum). Tha e suidhichte aig 293m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Rawa, anns an roinn Śląskie. Ann an 2009 bha 308,724 duine a' fuireach ann. Tha Katowice 272km air falbh bho Lublin, 67km bho Kraków, 454km bho Gdańsk agus 260km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘S e an 10mh baile as motha na dùthcha a th’ann. A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1865 agus chaidh oilthigh a stèidheachadh ann an 1968.

## Eachdraidh

‘S e na Silesianaich a bha nan tàmh an seo o shean. Bha na Piast uabhasach làidir fad na linntean, gus an tug na Habsburg an àite ann an 1532. Chaidh am baile beag Katowice air a stèidheachadh anns an 19mh Linn, nuair a bha an roinn fhathast fo bhuaidh na Prùise. Fhuair e a chuid chòirichean mar bhaile dìreach ann an 1845. ‘S e baile measgaichte a bh’ann le Gearmailtich, Silesianaich, Pòlaich agus mòran dhe Iùdhaich nan tàmh an seo. Chaidh e a chur ris A’ Phòlainn eadar 1918 agus 1921.

Dh’fhàs Katowice gu math beartach air sàilleabh gu robh mèinnean guail anns na beanntann mu thimcheall a’ bhaile. Chuir an gnothach seo piseach air an gnìomhachas, dh’fhàs àireamh-sluaigh a’ bhaile is thoisich gnìomhachas an Iarann cuideachd. Fhuair sin droch bhuaidh air na daoine is an àrainneachd, gu h-àraidh an dèidh an Dàrna Cogaidh is cha robh a’ chùis a cheartachadh gu ruige 1989, o chionns gum brosnachadh gnìomhachasan làidir ri linn nan Comannach. ‘S e Stalinogród a bha air a’ bhaile bho 1953 gu 1956, leis gu robh an Riaghaltas Comannach uabhasach dlùth airsan is an dùthaich fo bhuadh an Aonadh Sobhiat.

## Daoine Ainmeil
* Hans Sachs: (1877 – 1945) Neach-saidheans Iùdhach.
* Kurt Goldstein: (1809 – 1877) Eòlaiche-inntinn Iùdhach.
* Maria Goeppert-Meyer: (1906 – 1972) Neach-saidheans is an dàrna tè a bhuannaich an Duais Nobel.
* Wojciech Kilar: (1932) Ceòladair.
* Jerzy Kukuczka: (1948 – 1989) Sreapadair.

## Bailtean Co-cheangailte

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Basil D'Oliveira

B' e cluicheadair criogaid Sasannach a bha ann am **Basil Lewis D'Oliveira** (4 an Dàmhair 1931  ann an Cape Town - 19 an t-Samhain 2011 ann an Worcester). Bha  D'Oliveria a' cluich 44 geamean-ceasnachadh.

## Ceanglaichean a-mach
Basil D'Oliveira aig CricInfo

Roinn-seòrsa:Criogaid
Rìoghachd na Pòlainn (1025 - 1385)

B’ e **Rìoghachd na Pòlainn** stàit air an àirde an ear na Roinn Eòrpa a chaidh a chruthachadh ann an 1025 tro chrùnadh Bolesław I mar Rìgh na Pòlainn far an robh dìreach diùcachd ann ro làimhe. Chaidh aig Bolesław air sin a dhèanamh leis gun do bhàsaich an t-Iompaire Gearmailteach Heinrich II. Ach nuair chaochail Bolesław chaidh an tiotal aige à bhith.  Cha d’ fhuair A’ Phòlainn rìgh oifigeil air ais gu ruige 1295 còmhla ri Przemysł II  (1257 – 1296). 'S e na Piast a bha os cionn na Rìoghachd sin. Nochd Rìoghachd ùr fo uachdaranachd na Jagiellowie ann an 1385, nuair a phòs an diùc Jogaila (à Liotuàinia) ri Jagwida na Pòlainn.

## Rìghrean
Seo liosta riaghladairean Piast a bha os cionn na Rìoghachd:
* 18 an Giblean - 17 an t-Ògmhios 1025: Bolesław “Gaisgeach” I
* 1025 -1031: Mieszko II (rìgh)
* 1031 – 1032: Bezprym (diùc)
* 1032: Otton (diùc)
* 1032: Thiedric (diuc)
* 1032 – 1034: Mieszko II (diùc)
* 1039 – 1058: Kazimierz  I  (diùc)
* 1058 – 1079: Bolesław Fial II (diùc, rìgh bho 1076 gu 1079)
* 1079 – 1102: Władysław I Herman (diùc)
* 1102 – 1107: Zbigniew (diùc)
* 1102 – 1138: Bolesław “Cambheul” III (diùc)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Phòlainn 
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Rìoghachd na Pòlainn (1385 - 1569)

B’ e **Rìoghachd na Pòlainn** stàit air an àirde an ear na Roinn Eòrpa a chaidh a chruthachadh ann an 1385 tron Aonadh Krewo, an àite Rìoghachd eile a bh’ann ri linn nam Piast. Thoisich an rìoghachd ùr sin le crùnadh Jogaila à Liotuàinia ann an 1385, is leis gun do phòs e ri Jadwiga “Rìgh” (an àite Banrìgh) na Pòlainn. Mean air mhean dh’ fhàsadh A’ Phòlainn agus Liotuàinia na b’ fhaisge air a chèile, gus a dh’aontaich an dà nàisean ann an 1569.

## Rìghrean
Seo liosta riaghladairean Jagiellonowie a bha os cionn na Rìoghachd:

*Jogaila (1385 gu 1434)
*Władysław III Warneńczyk (1434 gu 1444)
*Kazimierz IV Jagiellończyk (1447 gu 1492)
*Jan I Olbracht (1492 gu 1501)
*Aleksander Jagiellończy (1501 gu 1505)
*Zygmunt I Stary (1506 gu 1548)
*Zygmunt II August (1548 gu 1572)

## Iomraidhean
	

Roinn-seòrsa:A' Phòlainn 
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Gary Speed

B' e cluicheadair ball-coise  às a' Chuimrigh a bha ann an **Gary Andrew Speed** (8 an t-Sultain 1969–27 an t-Samhain 2011) Bha Speed a' cluich air Leeds United, Everton, Newcastle United, Bolton Wanderers agus Sheffield United.

Bha e na mhanaidsear buidheann nàiseanta na Cuimrigh ach rinn e fèin-mhurt ann an 2011.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cluicheadairean Ball-coise
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Nordrhein-Westfalen

‘S e stàit (Gearmailtis: Land) anns A' Ghearmailt a th' ann **Nordrhein-Westfalen** (IPA: **ˈnɔɐ̯tʁaɪn vɛstˈfaːlən**). Tha an stàit seo suidhichte air an àirde an iar na dùthcha air na crìochan leis Na Tìrean Ìsle agus A' Bheilg. Tha trì stàitean eile air iomall Nordrhein-Westfalen: Hessen, ann an ceann a deas, Rheinland-Pfalz air an àirde an iar agus Sagsainn Iosail ann an ceann a tuath. ‘S e Düsseldorf a th’ann prìomh-bhaile na stàite, is ‘s e Köln a th’ann am baile as motha. Tha an stàit seo a’ sìneadh air 34,084.13km2 eadar an Abhainn Rhein san iar agus an Ruhr san ear. Le 17,845,154 de dhaoine nan tàmh an seo, ‘s e a’ chiad stàit na Gearmailte, a thaobh àireamh-sluaigh, a th’ann Nordrhein-Westfalen.

## Bailtean Eile
*Bocholt
*Bochum
*Bonn
*Breinigerberg
*Detmold
*Euskirchen
*Gelsenkirchen
*Kaarst
*Königswinter
*Kreuzau
*Mülheim an der Ruhr
*Rahden
*Solingen
*Wuppertal

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Piast

B’ e na **Piast** (Pòlais: Piastowie, Gearmailtis: Piasten) uacharanachd Rìoghal a bha os cionn Rìoghachd na Pòlainn bho 1025 gu ruige 1385. Bha  an cuid sliochd os cionn caochladh dhiùcachd fad na dùthcha ann an Masowie gu ruige 1526 is ann an Silesia gu ruige 1675. 'S e a' chiad riaghladairean stàit na Pòlainn a bh'annta.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Saarland

'S e stàit (Gearmailtis: Land) anns A' Ghearmailt a th' ann an **Saarland ** (IPA: **ˈzaːɐlant**, Fraingis: Sarre). Tha an stàit seo suidhichte air an àirde an iar na dùthcha air na crìochan leis An Fhraing agus aon stàit eile, Rheinland-Pfalz ann an ceann a tuath na roinne. 'S e Saarbrücken prìomh-bhaile na stàite, agus am baile as motha cuideachd. Tha an stàit seo a’ sìneadh air 2,568.65km2 ri gach taobh na h-Aibhne Moselle. Le dìreach 1,017,567 de dhaoine nan tàmh an seo, 's e an dàrna stàit as lugha anns a' Ghearmailt a thaobh àireamh-shluaigh a th' ann Saarland an dèidh Bremen.

## Bailtean Co-cheangailte
* Nantes
* Cottbus
* Tbilisi

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Schleswig-Holstein

‘S e stàit (Gearmailtis: Land) anns A' Ghearmailt a th' ann an **Schleswig-Holstein** (IPA: **ˈʃleːsvɪç ˈhɔlʃtaɪn**, Danmhairgis: Slesvig-Holsten, Frysk: Sleeswyk-Holstein). Tha an stàit seo suidhichte ann an ceann a tuath dùthcha air na crìochan leis An Danmhairg agus trì stàitean eile, Hamburg, Mecklenburg-Vorpommern agus Sagsainn Iosail is iad uile ann an ceann a deas na stàite. ‘S e Kiel a th’ann prìomh-bhaile na stàite, agus am baile as motha cuideachd, ach ‘s e Lübeck a th’ann am baile as eachdraidheil is as ainmeil na stàite. Tha an stàit seo a’ sìneadh air 15,763.18km2 ri taobh na mara Bhaltach agus a’ Chuain a Tuath, air an ceann a deas na Doirling Jutland. Le dìreach 2,834,259 de dhaoine nan tàmh an seo, ‘s e an naodhamh stàit as motha na Gearmailte, a thaobh àireamh-sluaigh, a th’ann Schleswig-Holstein. 

## Bailtean
*Garding
*Lauenburg/Elbe
*Lübeck
*Kiel
*Neumünster
*Ratzeburg
*Uetersen

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Mecklenburg-Vorpommern

‘S e stàit (Gearmailtis: Land) anns A' Ghearmailt a th' ann an **Mecklenburg-Vorpommern** (IPA: **mɛːkəlbɔɐç/-/fœɐpɔmɛɐn**, Pòlais: Meklemburgia-Pomorze Przednie). Tha an stàit seo suidhichte air an àirde an ear-thuath dùthcha air na crìochan leis A' Phòlainn agus trì stàitean eile: Schleswig-Holstein (air an àirde an iar) Brandenburg agus Sagsainn Iosail (ann an ceann a deas). ‘S e Schwerin a th’ann prìomh-bhaile na stàite, ach tha Rostock nas motha. Tha an stàit seo a’ sìneadh air 23,174km2 ri taobh na mara Bhaltach. Le dìreach 1,642,327 de dhaoine nan tàmh an seo, ‘s e an 13mh stàit na Gearmailte, a thaobh àireamh-sluaigh, a th’ann Mecklenburg-Vorpommern. 

## Bailtean eile
*Feldberg
*Greifswald
*Mirow
*Neustrelitz
*Rostock

## Gallaraidh

Image:Schwerin Castle Aerial View Island Luftbild Schweriner Schloss Insel See.jpg|*Schloss [[Schwerin]]*
Image:Mecklenburg-Vorpommern Map Districts Border Mecklenburg Western Pomerania - Landkreise Grenzen Karte MV MeckPomm.svg|Mecklenburg & Pomerania


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Saarbrücken

‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann an **Saarbrücken** (IPA: **zaːɐ̯ˈbʁʏkən** Fraingis: Saarbruck, Laideann: Saravipons). Tha e suidhichte aig 200m os cionn ìre na mara, ri taobh na na h-Aibhne Saar, faisg air Forbach, anns an sgìre Saarbrücken fhèin, 222km air falbh bho Düsseldorf, 357km bho Mhünchen, 523km bho Hamburg agus 578km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Saarbrücke a stèidheachadh leis na Ròmanaich. Tha 175,741 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 43mh baile nas motha na dùthcha. Chaidh Oilthigh Saarland a stèidheachadh ann an Saarbrücken ann an 1948.

## Daoine Ainmeil
*Max Ophüls: (1902 – 1967) Riochdaire fiolmaichean.
*Wolfgang Staudte: (1906 – 1984) Riochdaire fiolmaichean.
*Walter Schellenberg: (1910 – 1952) Nàsach.
*Tvzi Avni: (1927) Ceòladair.
*Nicole (1972) Seinneadair ainmeil.

## Bailtean Co-cheangailte
* Nantes
* Cottbus
* Pittsburg (Pennsylvania)
* Tbilisi

## Gailearaidh dhealbhan

Saarbruecken-128-altes Rathaus-2008-gje.jpg
Saarbruecken-106-Museumshof-2008-gje.jpg
Saarbruecken-110-Altstadt-Zum Stiefel-2008-gje.jpg
Saarbruecken-118-Schuhgeschaeft-2008-gje.jpg
Saarbruecken-124-Schloss-2008-gje.jpg
Saarbruecken-134-Ludwigskirche Ostseite-2008-gje.jpg
Saarbruecken-140-Ludwigskirche innen-2008-gje.jpg
Saarbruecken-148-Ludwigskirche innen-Predigtkanzel-Orgel-2008-gje.jpg
Saarbruecken-150-Ludwigsplatz-2008-gje.jpg
Saarbruecken-158-Bergwerksdirektion-Gropius-2008-gje.jpg


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Kiel

‘S e baile uabhasach mòr agus port cudromach ann an ceann a tuath na Gearmailte a th’ ann an **Kiel** (IPA: ‘ki:l, Frysk: Kil, Laideann: Kielia). Tha e suidhichte aig ìre na mara, ri taobh an Loch Kiel, ri beulaich na mara Bhaltach, anns an sgìre Kiel fhèin. Tha e 413km air falbh bho Düsseldorf, 696km bho Mhünchen, 87km bho Hamburg agus 296km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Kiel (neo Holstenstadt tom Kyle aig an àm) a stèidheachadh ann an 1233 leis an Iarla Adolf IV à Holstein. Tha 239,526 de dhaoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 30mh baile as motha na dùthcha. 

## Eachdraidh
Chaidh Oilthigh Kiel a stèidheachadh ann an 1665. Thoisich Ar-a-mach na Gearmailt na seo ann an 1918.

## Daoine Ainmeil
* Peadar III: (1728 – 1763) Rìgh na Ruise.
* Max Planck: (1858 – 1947) Lighiche.
* Detlev von Liliecron: (1884 – 1909) Bàrd.
* Heinrich Ehmsen: (1886 – 1964) Dealbhadair.
* Ernst Busch (1900 – 1980) Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Brest
*  Coventry
*  Gdynia
*  Kalingrad
*  Sovetsk
*  Stralsund
*  Tallinn
*  Vaasa

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Schwerin

‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath na Gearmailte a th’ ann an **Schwerin** (IPA: **ʃveˈʁiːn**, Niederdeutsch: Swerin, Laideann: Suerinum). B' e prìomh-bhaile Àrd Dhiùcachd Mhecklenburg-Schwerin a bh' anns a' bhaile eadar 1815 agus 1918. Tha e suidhichte aig 36m os cionn ìre na mara, ri taobh an Loch Schweriner See, ri beulaich na mara Bhaltach, anns an sgìre Schwerin fhèin. Tha e 412km air falbh bho Düsseldorf, 322km bho Dresden, 92km bho Hamburg agus 183km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Schwerin a stèidheachadh ann an 1158. Tha 95,220 de dhaoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 85mh baile nas motha na dùthcha. 

## Daoine Ainmeil
* Marie Hankel: (1884 – 1909) Bàrd Esperanto.
* Cecilie Herzogin zu Mecklenburg-Schwerin: (1886 – 1954) Bana-phrionnsa mu dheireadh na Gearmailte.
* Ludwig Bökow: (1912 – 2003) Innleadair nan Itealain.
* Gudrun Zapf von Hesse: (1918) Tè ealain-sgrìobhaidh.
* Oliver Riedel (1971) Ceòladair leis a’ chòmhlan Rammstein.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Milwaukee
*  Odense
*  Piła
*  Reggio Emilia
*  Tallinn
*  Vaasa
*  Växjö
*  Wuppertal

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Rostock

‘S e baile mòr air an àirde an ear-thuath na Gearmailte a th’ ann an **Rostock** (IPA: **ˈʁɔstɔk**, Laideann: Rostochium ). ‘S ann às an t-seann Slàbhais Raztocŭ a th’ann an t-ainm, is tha sin a’ ciallachadh *Leudachadh na h-aibhne.* Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1165 mar Roztoc. Bhuineadh am baile gu Àrd Dhiùcachd Mhecklenburg-Schwerin bho 1815 gu ruige aonadh na Gearmailte ann an 1871. Tha e suidhichte aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Warnow,  a shruthas chun na mara Bhaltach. 'S e am baile as motha na stàite Mecklenburg-Vorpommern a th' ann. Tha am baile 216km air falbh bho Mhagdeburg, 355km bho Dresden, 310km bho Leipzig agus 194km bho Bherlin,  prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e baile neo-eisimeileachd (Gearmailtis: Kreisfreie Stadt) a th' ann agus chaidh Oilthigh Rostock a stèidheachadh ann an 1419. Tha 202,735 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 38 baile as motha na dùthcha.

## Daoine Ainmeil
*Martin Chemnitz: (1596 – 1645) Riochdaire Dioplòmasach.
*Peter Becker: (1672 – 1753) Matamataigear.
*Angelius Johann Daniel Aepinus: (1718 – 1784) Feallsanaiche.
*Karl Kindt: (1901 – 1959) Feallsanaiche.
*Franziska Knuppe (1974) Modal.

## Bailtean Co-cheangailte
* Århus (Càirdeas)
* Antwerpen
* Bergen
* Bremen
* Dalian
* Dunkerque
* Göteborg
*  Rijeka
* Turku

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Martin Chemnitz

B' e riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Martin Chemnitz**, neo Martin òg Chemnitz (Rostock 13 an Cèitean 1596 - Krnov 24 an Dàmhair 1645). 'S e mac an fhir-lagha Martin Chemitz is a bhean Margarethe Camerarius agus bràthair an t-seanaiche Bogislaus Philipp von Chemnitz a bh' ann. Bha e an sàs anns na cogaidhean eadar na Suainich is na Gearmailtich fad an 16mh Linn agus an 17mh Linn.

## Ceanglaichean a-mach
*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Meg Bateman

Tha **Vivienne Mairead 'Meg' Bateman** (13 an Giblean 1959) na bana-bhàrd is neach-acadaimigeach.

Rugadh Bateman ann an Dùn Èideann. Rinn i ceum na Ceiltis aig Oilthigh Obar Dheathain is chrìochnaich i ollamhachd air bàrdachd chreidmheach Ghàidhlig. An uair sin, theagaisg i aig Oilthigh Dhùn Èideann is Oilthigh Obar Dheathain. Nochd a cuid bàrdachd ann an iomadh duanaire, mar eisimpleir *Other Tongues* (1990) agus *Twenty of the Best* (1990). Tha i air eadar-theangachadh bàrdachd Gàidhlig ann am Beurla ann an *Anthology of Scottish Women Poets* (1991) agus *[[Creachadh na Clàrsaiche]]* (1993). Chaidh a' chiad chruinneachadh le tionndaidhean Beurla aice fhoillseachadh ann an 1997, *Aotramachd is dàin eile*, a' dèiligeadh ri breòiteachd a' ghaoil is dhàimhean daonna. Tha i ag obair mar òraidiche aig Sabhal Mòr Ostaig anns an Eilean Sgitheanach agus mar phrìomh òraidiche urramach aig Oilthigh Chill Rìmhinn. Dheasaich i eagran ùr de bhàrdachd aig Dòmhnall nan Òran agus a mhic còmhla ri Anne Loughran.

## Urraman

Bhuilich Oilthigh na Gàidhealtachd an tiotal “proifeasair” oirre ann an 2015.

Fhuair i an tiotal Bàrd a’ Chomuinn Ghàidhealaich aig a' Mhòd anns an Òban ann an 2024.

## Foillseachaidhean

### Bàrdachd
* 1990. *Orain Ghaoil*
* 1997. *Aotromachd agus Dàin Eile*
* 2007. *Soirbheas*
* 2013. *Transparencies*

### Sgeulachdan Goirid
* 2011. *Chanadh Gun Do Chuir i Às Dha* ann an *SAORSA: sgeulachdan goirid Ùr-Sgeul* Inbhir Nis: CLÀR, Ùr-Sgeul, 2011, dd.141-144.

### Artaigilean Sgoilearach ann am Beurla
* Bateman, Meg 'The Bard and the Birlinn' ann an Camille Dressler & D. W. Stiùbhart (deas.) *Alexander MacDonald: Bard of the Gaelic Enlightenment / Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: Bàrd an t-Soillearachaidh Ghàidhealach* Kershader, Isle of Lewis: Islands Book Trust, 2012, dd.74-84.

### Leabhar ann am Beurla
* 

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Alba:Làrach nam Bàrd: Meg Bateman
* Tobar an Dualchais: Meg Bateman
* BBC Naidheachdan 2015-12-22: An t-Oll. Meg Bateman
* Òraid le Meg Bateman aig SMO, 2017-09-21  *(bhidio: 1:14:12)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Bateman, Meg
Iomlach

Canar **iomlach** (no **iomlag**) ri bun na feamnach *himanthalia elongata*, às a bheil meuran fada tana coltach ri "iallan" a' fàs. Tha e air cumadh cupa coltach ri imleag na bodhaig. Chan eil anns a' bhun seo ach an aon fheamainn.

## Faic cuideachd
* Feamainn

Roinn-seòrsa:Feamainn
Genève (Canton)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann **Genève** (IPA: **ʒn'ɛv**, Beurla: Geneva, Gearmailtis: Genf, Eadailtis: Ginevra). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na crìochan leis An Fhraing. 'S e Geneva a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Fraingis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1815. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Poblachd agus Roinn Ghenève. 'S e an 6mh roinn as motha na h-Eilbheis, a thaobh àireamh-sluaigh.

## Eachdraidh
Bhuineadh Genève dhan Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.

## Bailtean Eile
*Vernier

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Ville de Genève
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Zürich (Kanton)

'S e roinn (Fraingis: Canton, Gearmailtis: Kanton, Eadailtis: Cantone) anns An Eilbheis a th'ann **Zürich** (IPA: **ˈtsyːrɪç**, Rumantsch: Turtig, Eadailtis: Zurigo). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, ri taobh na crìochan leis A' Ghearmailt. 'S e Zürich a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Gearmailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris An Eilbheis ann ann 1351. Tha an t-ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Roinn Zürich. 'S e an roinn as motha na h-Eilbheise, a thaobh àireamh-sluaigh.

## Daoine Ainmeil
*Richard R. Ernst
*Paul Karrer
## Bailtean Eile
*Küsnacht
*Uster
*Winterthur

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Stadt Zürich
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise
Ticino (Cantone)

'S e roinn (Fraingis: *canton*, Gearmailtis: *kanton*, Eadailtis: *cantone*) anns an Eilbheis a th' ann an **Ticino** (IPA: **tiˈtʃiːno**, Rumantsch/Fraingis/Gearmailtis: *Tessin*). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ri taobh nan crìochan leis an Eadailt. 

'S e Bellinzona prìomh-bhaile na roinne, ach 's e Lugano am baile as motha. 'S e Eadailtis a tha ga bruidhinn air feadh na roinne, fiù 's aig ìre oifigeil. Gabh an roinn sin ris an Eilbheis ann ann 1803. Tha ainm oifigeil na roinne a' ciallachadh Poblachd agus Roinn Thicino. 'S e an 8mh roinn as motha anns an Eilbheis a thaobh àireamh-sluaigh. 

## Eachdraidh
Bhuineadh Ticino gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
## Bailtean Eile
*Lugano
*Montagnola
*Muralto

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Città de Bellinzona

Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Eilbheise