open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nirribhidh

Is e dùthaich ann an Lochlainn anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an **Nirribhidh**.
A chionn 's gu bheil dà chànan ann an Nirribhidh, tha dà ainm oifigeil ann: *Kongeriket Norge* (bokmål) agus *Kongeriket Noreg* (nynorsk). Tha iad a’ ciallachadh Rìoghachd Nirribhidh. Tha crìochan aige leis an t-Suain anns an Ear agus leis an Ruis agus le Suomaidh anns an Earra thuath. Anns an Iar den dùthaich tha a' Chuan Siar ann. Tha Svalbard, eileanan beaga anns a’ Chuan Argtach, pàirt den Nirribhidh cuideachd. Tha Oslo na prìomh-bhaile. 'S e Baroniet Rosendal. a th'ann an aon Baranachd na dùthcha.

## Eachdraidh
Eadar 1397 agus 1523 bhuineadh an dùthaich dhan Aonadh Kalmar. Bha Nirribhidh na pàirt Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain gu ruige 1905.

## Daoine ainmeil
* Roald Amundsen, rannsachair agus a chiad sheòladair a rinn a shlighe tro Seòlaid an Iar-Thuath anns na bliadhnaichean 1903 - 1906.
* Bjornstjerne Martinus Bjornson, sgrìobhadair Nirribheach, a bhuannaich e an Duais Nobel ann an Litreachas anns a’ bhliadhna 1903.
* Knut Hamsun, sgrìobhadair eile, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1920.
* Lars Onsager à Oslo a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1968.

## Bailtean as Motha
Seo liosta na deich bailtean as motha na dùthcha a leanas:
* Oslo
* Bergen
* Stavanger
* Trondheim
* Fridrikstad
* Drammen
* Porsgrunn
* Kristiansand
* Tromsø
* Tønsberg

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*
Oslo

Is e prìomh-bhaile Nirribhidh a tha ann an **Oslo** (IPA:ʊʂˈlʊ). Is e cuideachd am baile as motha a tha ann an Nirribhidh. Eadar 1624 agus 1924 b' àbhaist ainm eile a bhith air: *Christiania* neo *Kristiania*. Tha Oslo faisg air na Skagerrak, 304&nbsp;km air falbh bho Bhergen, 999&nbsp;km bho Ghrimstad, 136&nbsp;km bho Lillehammer agus 301&nbsp;km bho Stavanger.

## Daoine ainmeil
* Ragnar Frisch: (1895–1973). Eaconamaiche.
* Odd Hassel: (17 an Cèitean 1897–11 an Cèitean 1981). Ceimigear. 
* Lars Onsager: (1903–1976). Ceimigear.
* Carl Borgstrøm: (1909–1986). Cànanaiche.
## Foghlam
*Sgoil Ailtireachd agus deilbh Oslo

## Bailtean co-cheangailte
*  Alfaz de Pi
*  Göteborg
*  Lillehammer
*  Manzarrón
*  Sankt Peterburg
*  Schleswig-Holstein
*  Shanghai
*  Vilnius
*  Warsaw

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Nirribhidh
An Òlaind

Gu math tric canar **an Òlaind** neo **An Olaind** seach na Tìrean Ìsle ris.
Gu h-àraidh anns a’ Bheurla agus ann am Fraingis, eadhan ann an Duitsis fhèin, cleachdar an t-ainm "An Òlaind" airson na dùthcha gu lèir. Ach chan iad ach pàirt de na Tìrean Ìsle.

'S e ceàrn a tha anns an Òlaind, suidhichte ann an taobh siar na dùthcha. Tha dà sgìre ann: *[[Noord-Holland]]* (Òlaind a Tuath) agus *[[Zuid-Holland]]* (Òlaind a Deas) le 6.1 millean luchd-còmhnaidh gu lèir.

B’ e dùthaich a bh' ann leis fhèin aig àm Impireachd nan Ròmanach. Chaidh ceàrn na h-Òlaind a stèidheachadh ann an 1840.

Tha bailtean mòra mar Amsterdam, Den Haag agus Rotterdam suidhichte anns an sgìre seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:An Olaind
An Ostair

'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha anns **an Ostair**.

Tha crìochan aice sa tuath leis a' Ghearmailt is an t-Seic, san ear leis an t-Slòbhac is an Ungair, san iar leis an Eilbheis agus le Liechtenstein agus sa deas leis an t-Slòbhain is an Eadailt. Tha Vienna na phrìomh-bhaile.

## Stàitean anns an Ostair

# Burgenland
# Carinthia
# An Ostair Ìochdar
# An Ostair Uachdar
# Salzburg
# Steiermark
# Tyrol
# Vorarlberg
# Vienna

## Bailtean Mòra
Seo liosta nam bailtean as motha san Ostair:
* Vienna
* Linz
* Graz
* Salzburg
* Innsbruck
* Klagenfurt
* Villach
* Wells
* Sankt Pölten
* Dornbiren

## Iomraidhean

## Daoine ainmeil
*Hans Asperger

## Ceanglaichean a-mach
* Austria.info Duilleag oifigeil Ionad turasachd na h-Ostaire 
* Eachdraidh na h-Ostaire
* An Roinn-Eòrpa - Dealbhan - An Ostair

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
*
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Baile Átha Cliath

Is e prìomh-bhaile Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Baile Átha Cliath** (IPA: bˠalʲə a:ha klʲiəh;  Beurla: *Dublin*, Gaelg Mhannain *Divlyn*) , agus am baile as motha 's an tir sin cuideachd. Tha e suidhichte air gach taobh an linn cumhang de Abhainn na Lifé. Thàinig a h-ainm Beurla bhon ainm Gaeilgeair an seòlaid: "Dubh Linn". A dh'aointinn an t-ainm b' e na Lochlannaich a stèidhich am baile. Tha iad comharraichte an ainm sgìre "Baile Lochlainn" dlùth ri taobh tuath na Life faisg air na ceithir cuairtean, agus an ìomhaigh umha crannghail long-fhada aig beulaibh prìomh-oifis Comhairle Atha Cliatha air Na Laimrigean Deasa.

An linn nan Normanach shuidhich iomadh choigreach a Sasainn am Baile Atha Cliath, agus mar a fhuair na Tighearnan Normanaich smachd air Èireann, thànaig Baile Atha Cliatha a bhi cathair cumhachd nan Sasunnaich an Èireann - suidheachadh a mhair sìos ri 1921. Rinneadh "callaid" mun chuairt am baile Shasunnaich ré an 14mh linn, a dhìon na Gall bho na Gaidheal "borb" air an taobh a muigh. Tro na meadhan aoisean, b' e am Beurla cainnte na Callaid agus a' Ghàidhlig cainnte den chorr, shuidheachadh a mhair gu ìre mhòr mus Bliadhna a' Ghoirt Mhòir (1847). 

A measg na prìomh thogalaich den cathair tha: Caisteal Atha Cliatha, Àros Eaglais Chrìosd (Eaglais na h-Èireann), Na Ceithir Cuairtean, Taigh nan Cuspainn, Oifig Ginearalta An Phoist. Tha an Taigh-grùdaidh ainmeil Guinness suidhichte aig Geata Naoimh Sheamuis. Tha Àros an Uachtaran suidhichte an Pàirc an Fhionn-Uisge, pàirc agus taigh a bhuineadh ris an teaghlach Ghuinness.

## Daoine Ainmeil
* George Bernard Shaw (1856 - 1950). Sgrìobhadair.
* William Butler Yeats (1865 - 1923). Bàrd.
* Pádraig Parthalán Ó hEachthairn (1951). Neach-poileataigs.
* Bono (1960). Ceòladair.
* Rody Gorman 1960. Bàrd Gàidhealach.
* Roibeard Ó Maolalaigh (1966). Cànanaiche.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Barcelona
*  Katowice
*  León
*  Meagsago (baile)
*  Podgorica
*  Poll a' Ghrùthain
*  San Jose, California
*  Tunja
*  Vilnius

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
A' Phòlainn

'S e dùthaich Eòrpach a th' anns **a' Phòlainn** no **a’ Phólainn** no **Póland**.
Tha i suidhichte ann am meadhan na Roinn-Eòrpa. Tha crìochan aice leis a' Ghearmailt, a' Bhealaruis, Poblachd na Seice, Ucràin agus le Slobhaigia. Gu h-eachdraidheil agus a rèir cultair is creidimh b' e pàirt den Roinn Eòrpa an Iar a bh' anns a' Phòlainn ach san latha an-diugh bidh i gu tric air a cur am measg nan dùthchannan eile a bha fo smachd a' Chomannachais mar phàirt den Roinn Eòrpa an Ear.

Cleachdar Bealaruisis, Silèisis, cànan Cassubian/Caisiubais, Gearmailtis agus Ucràinis cuideachd ged nach eil iad nan cànanan oifigeil.

'S e Oilthigh Jagiellonian an dàrna oilthigh as sine ann am meadhan na h-Eòrpa. 
Chaidh a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1364, mar sin tha e am measg nan oilthighean as aosmhoire san t-saoghal.

## Eachdraidh
* 960 - Freumhan miotasach nam Piast.
* 1205–1385 - A' chiad Rìoghachd na Pòlainn eachdraidheil, fo na Piast.
* 1385–1569 - An dàrna Rìoghachd na Pòlainn fo shliochd Jogaila.
* 1569–1795 - Co-fhlaitheas na Pòlainn - Liotuàinia.

Bhuineadh A' Phòlainn dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1955 agus 1990. Air 12 am Màrt 1999 ghabh an dùthaich ri NATO.

## Daoine ainmeil
* Franciszek Smolka (1810 – 1899): Neach-lagha agus neach-poileataigs.
* Frédéric Chopin
* Marie Curie
* Jarosław Dąbrowski
* Jogaila
* Czesław Miłosz, Sgrìobhadair
* Lech Kaczyński, Ceann-suidhe na Pòlainn a chaochail ann an tubaist adhair
* Henryk Sienkiewicz
* Wisława Szymborska, Sgrìobhadair.
* Lech Wałęsa

## Bailtean mòra
Seo liosta deich bailtean as motha na dùthcha:

* Warszawa (prìomh-bhaile)
* Kraków
* Łódź
* Wrocław
* Poznań
* Gdańsk
* Szczecin
* Bydgoszcz
* Lublin
* Katowice

## Dealbhan


Image:Wilanów Palace.jpg|Warsaw
Image:Kraków_Sukiennice.jpg|Kraków
Image:Gdańsk, Długie Pobrzeże (HB2).jpg|Gdańsk
Image:Wroclaw 1.jpg|Wrocław
Image:Sułkowski Castle, Bielsko-Biała.jpg|Bielsko-Biała
Image:Torun-palac-dambskich.jpg|Toruń
Image:7-11 Grodzka Street in Bydgoszcz 01.jpg|Bydgoszcz
Zamek, skrzydło zachodnie..jpg|Olsztyn
File:Panorama of Malbork Castle, part 4.jpg|Malbork
File:Katedra we Fromborku.JPG|Frombork
File:Poland Zelazowa Wola.jpg|Żelazowa Wola
Image:Tatry Panorama01xxx.jpg|Tatry


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
Tourist Places in Poland Àiteachan Turasachd sa Phòlainn

*
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Helsinki

'S e **Helsinki** neo *Helsingfors* (Suanais) prìomh-bhaile Suòmaidh. Tha Helsinki suidhichte ri taobh a' Chamais Shuòmaidh.
## Eachdraidh
Chaidh Helsinki a stèidhichte le Rìgh Gustav Vasa na Suaine ann an 1550 aig Helsingforsen (*Allt na Helsing*, nise Vanhankaupunginkoski no eas a' sheann bhaile) ach chaidh a ghluasad do àite làithreach ann an 1640. Thog na Suaineach dùn, Sveaborg (*Dùn na Suanie*, nise Suomenlinna) air eilean sa' chala nàdarra Helsinki ann an 1748. An dèidh do chogadh eadar an t-Suain is an Ruis anns an do chaill an t-Suain Suomaidh, chaidh Helsinki na phrìomh-bhaile Àrd-Diùcachd Shuòmaidh ann an 1808.
Ghluais Kungliga Akademin i Åbo gu Helsinki bho Turku ann an 1829.
Dh'fhosgail am metro ann an 1982. 
Bha Helsinki na phrìomh-bhaile Eòrpach a' Chultair ann an 2000.

## Daoine ainmeil
* Linus Torvalds, (1969) Innleadair bhathar-bog.
* Artturi Ilmari Virtanen (1895–1973), Ceimigear.
* Tarja Halonen (1943). Tè-Phoileataigs.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Suòmaidh
Romàinia

Is e dùthaich anns an earra-dheas na h-Eòrpa a tha ann an **Romàinia**, **Ròmainia** (IPA: ro.mɨˈni.a) neo **Romania**. Tha crìochan aice leis an Ungair agus an t-Sèirb anns an ear, leis an Ucràin agus leis a' Mholdobha san earra thuath, agus le Bulgàiria sa deas. Tha Bucharest na phrìomh-bhaile. Ged a tha Ròmainis na cànan oifigeil san dùthaich air fad, tha Ungairis, Gearmailtis, Ucràinis, Croatais is Sèirbis nan cànain oifigeil ann an roinnean sònraichte.

## Eachdraidh
Bha Romàinia na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1878. Bha Romàinia fo smachd an deachdaire Ion Antonescu tron Dàrna Chogadh. Dh' fhosgaladh campaichean-losgaidh agus dhèanadh murt air Iùdhaich agus Daoine Rroma, fiù's mus dh'iarr Hitler air Romàinia gun gabhadh iad ri Uile-losgadh Nàsach nan Iùdhach agus nan Rroma. Aig deireadh a' Chogaidh chaidh Antonescu dhìteadh agus a chur gu bàs airson an uilc a rinn e. Ghabh am Pàrtaidh Comunnach Romàinia os làimh Riaghaltas Romàinia ann an 1944 ann an cur-fodha stàite le taic on Aonadh Sobhiatach, ann an 1944 agus chumadh e Ròmainia fo smachd, agus gu math dlùth air Stalin, gu ruige Ar-a-mach na Nollaig 1989. Bhuineadh Romàinia dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1955 agus 1990. Fo Nicolae Ceaușescu, b' e an Securitate an t-seirbheis phoileis dhìomhair na bu bhrùideile san t-saoghal air fad, agus iad a' gabhail ri ainneart, craonadh agus murt gu leòr. Thathar daonnan a' cantainn gu robh neach-fiosrachaidh na Securitate anns gach uile oifis, sgoil, taigh-gnìomhachais neo bloca fhlataicheanAnn an 2009 ghabh an dùthaich ri NATO.

## Daoine ainmeil
*Vlad Țepeș (1431–1476)
*Ealasaid Báthory (1560–1616)
*Alexandru Ioan Cuza (1820–1873)
*Maria Cuțarida-Crătunescu (1857–1919)
*Constantin Brâncuși (1876–1957)
*Ștefan Gheorghiu (1879-1914)
*George Enescu (1881–1955)
*Ion Antonescu (1882–1946)
*Elek Köblös (1887 - 1938)
*Ana Pauker (1893 - 1960)
*Gheorghe Gheorghiu-Dej (1901–1965)
*Mircea Eliade (1907–1986)
*Eugen Ionescu (1909–1994)
*Nicolae Ceaușescu (1918–1989)
*Marin Preda (1922–1980)
*Elie Wiesel (1926–2016)
*Éva Heyman (1931 - 1944)
*Traian Băsescu (1951)
*Dumitru Prunariu (1952)
*László Tőkés (1952)
*Herta Müller (1953)
*Stefan Hell (1962)
*Dacian Cioloș (1969)

## Bailtean as motha
* Bucharest
* Cluj-Napoca
* Timișoara
* Iași
* Constanța
* Craiova
* Galați
* Brașov
* Ploiești
* Oradea

## Siorrachdan
Ann an 1968 chaidh fearrann Romàinia air a roinneadh ann an 41 siorrachdan (Romàinis: *județe*, IPA: *ʒuˈdetse*), stèidhichte, gu ìre, air na roinnean a a bh' ann eadar 1859 agus 1950.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Open Directory Project - ''Ròmainia''
* Duilleag oifigeil Ròmainia
* Leabharlann Nàiseanta Ròmainia 
* Eachdraidh Ròmainia bhon World History Database
* BBC Naidheachdan 2016-08-23: Spealadh Carpàitianach - *aithris le Teàrlach Quinnell air spealadh an fheòir sna beanntan Carpàiteanach*

Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*
An Spàinn

'S e stàit anns an Eòrpa an Iar a tha anns **an Spàinn** (Spàinntis: *España*, uaireannan **an Spàinnt**). Tha crìochan aice sa tuath leis an Fhraing agus le Andorra, san iar leis a' Phortagail, san ear is sa deas leis a' Mhuir Mheadhanaich agus le Giobraltair. 'S e Rìoghachd ann a th' anns an Spàinn an latha an-diugh, ach tha i air a bhith fo iomadh Cheannardan agus siostaman riaghlaidh eadar-dhealaichte, poblachdan agus deachdairean na measg.

Tha *roinnean* aig an Spàinn:
* Na h-Eileanan Balearach anns a’ Mhuir Mheadhanaich 
* Na h-Eileanan Canàrach anns a’ Chuan Siar
* Ceuta agus Melilla ann an Afraga a Tuath

'S i rìoghachd ioma-nàiseantach a th' innte. Bruidhnear mòran cànain agus dual-chainntean eadar-dhealaichte anns an Spàinn. Ged a tha Spàinntis na cànan oifigeil, tha Catalanais, Basgais, is Gailìsis co-oifigeil anns na Coimhearsnachdan fèin-riaghlaidh. Ann an Val d'Aran, bithear a' bruidhinn an dual-chainnt Aranais, cànan co-oifigeil a tha càirdeach ri Ogsatanais.

## Eachdraidh
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn.

## Bailtean mòra
Seo liosta nam bailtean as motha anns an Spàinn:
* Madrid
* Barcelona
* València
* Sevilla
* Zaragoza
* Málaga
* Murcia
* Las Palmas de Gran Canaria
* Bilbao
* Palma de Mallorca

## Cruth na tìre
Tha dà fhàsach anns an Spàinn: Bardenas Reales faisg air Nafarroa, agus Fàsach Thabernas anns an sgìre Almería.

## Coimhearsnachdan fèin-riaghlaidh

A bharrachd air sin, tha 50 Roinnean anns an dùthaich.

## Daoine ainmeil
* B' e bàrd barraichte Spàinnteach a bha ann an Antonio Machado.
* Rugadh Seòras Santayana a tha aithnichte an diugh mar fheallsanach, bhàrd agus sgrìobhadair ann am Madrid.
* Buannaich José Echegaray y Eizaguirre an Duais Nobel ann an Litreachas anns a’ bhliadhna 1904.
* Valentín González
* Francisco Franco

## Faic cuideachd
* Dàrna Poblachd na Spàinne
* Cogadh Sìobhalta na Spàinne
* Ceannardan na Spàinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*
Madrid

'S e prìomh-bhaile na Spàinn a tha ann am **Madrid** (IPA: maˈðɾɪ(ð)). Canar *Madrileños* ri muinntir a' bhaile. Tha an rìgh Spàinnteach a' fuireach an seo cuideachd. Tha am baile suidhichte ann am meadhan na Spàinn air bruach Abhainn *Manzanares*. 'S e am baile as motha den dùthaich agus an ceithreamh baile as motha den Aonadh Eòrpach. Tha am baile cliùiteach airson na taighean-tasgaidh, m.e.: Taigh-tasgaidh "Prado", Taigh-tasgaidh "Thyssen-Bornemisza" ann an *Villahermosa Palace* agus "Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía" le dealbhan anns an nòs ùr. Tha Madrid aon-roinneil.
## Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do Mhadrid, ann an ceann a tuath na roinne a-muigh Segovia. 'S e Dehesa de la Cepeda an t-ainm a tha air. Tha e na àite fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadar an iadhtag sin agus an còrr dhen roinn. A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann am Madrid. Cha tuit ach 421mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 752mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite àrd, tioram a th' annː

## Daoine Ainmeil
* Maslamah Ibn Ahmad al-Majriti: (10mh Linn).
* Alonso de Ercilla y Zúñiga (1553 - 1594)
* Pío Baroja: Sgrìobhadair.
* Jacinto Benavente: Sgrìobhadair.
* José Echegaray y Eizaguirre: Sgrìobhadair.
* Luís García Berlanga: (1921 – 2010) Riochdaire fiolmaichean.
* Leopoldo Calvo-Sotelo y Bustelo (1926 - 2008). Neach-poileataigs agus Innleadair.
* Ana Belén: (1951 -) Seinneadair.
* José María Aznar López: (1953 -) Prìomhaire ne Spàinne 1996 – 2004.
* Ángela Molina: (1955 -) Actair.
* Ramón Gómez de la Serna: (1888 – 1963) Sgrìobhadair.
* Pedro Duque Duque: (1963 -) Speuradair.
* Malú: (1982 -) Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte

## Ann an Litreachas
*San Camilo, 1936

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

## Dealbhan

File:Ministerio del Aire (Madrid) 01.jpg|Lùchairt Moncloa
File:EstacionAtochaMadrid2.JPG|Stèisean Atocha
File:Madrid - Plano de 1762.jpg|Madrid ann an 1762
File:Puerta de Alcalá 2.jpg|Geata Alcalá
File:Fachada del Palacio Real. Plaza de Oriente.jpg|An Lùchairt Rìoghail
File:Plaza de Castilla (Madrid) 06.jpg|Geata na Roinn Eòrpa
Faidhle:Escudo de Madrid.svg|Gearradh-arm Mhadrid
Faidhle:Bandera_de_la_ciudad_de_Madrid.svg|Bratach Baile Mhadrid
Faidhle:Flag of the Community of Madrid.svg|Bratach Roinn Mhadrid


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Bangladais

'S e dùthaich ann an Àisia a Deas a tha ann am **Bangladais** neo **Bangla Dais** neo 
**Bangla-deis** neo **Bangladeis**. Tha crìochan aice leis na h-Innseachan agus san earra-dheas le Mianmar. Tha Dhaka na phrìomh-bhaile.

## Bailtean Eile
* Chittagong

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil riaghaltas Bhangladais

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Sri Lanca

'S e dùthaich eileanach ann an Àisia a Deas a tha ann an **Sri Lanca** neo **Sri Lanka** (ainm oifigeal: *Poblachd shòisealach dheomacrasach Sri Lanca*). 

B' e **Sailon**  (Beurla: *Ceylon*) an t-ainm eile a bha oirre ro 1972.

Tha i na laighe san taobh a deas air na h-Innseachan.

'S e coimhearsnachd na Sinhalese an tè as motha a th' ann. Tha an cuid as motha den mhion-shluagh chinnidheach, na Tamils, a’ fuireach ann an earra-thuath na dùthcha.
Tha Sri Lanca cliùiteach airson cofaidh agus tì, m.e.: *Ceylon tea*.
Leis na coilltean tropaigeach, na tràighean brèagha agus an dualchas  cultarach tha an roinn turasachd gu math làidir ann an Sri Lanca.
Tha an Làn-thoradh dùthchail (GDP) gach pearsa am fear as àirde a tha ann an Àisia a Deas.

Tha Sgioba nàiseanta criogaid aig Sri Lanca. Chluich iad anns a h-uile Cupa na Cruinne.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Sri Lanca
Tibet

Is i **Tibet** dùthaich ann an Àisia a Deas (neo Meadhan Àisia), a-measg na Himalayas a bha neo-eisimeileach gus an d'thug na Sìnich ionnsaigh air ann an 1959.

Tha Lhasa na phrìomh-bhaile.
 
Is e an Dalai Lama an treòraiche cultarach, spioradail, agus poileataigeach aig a' phoball Tibeiteach. Tha a’ mhòrchuid den Tibeitich nam Budaich. 

Tha Sìona a chur mòran Han-Sìonaich gu Tibeit airson an cumhachd aige a chumail.

Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Kathmandu

'S e **Kathmandu** prìomh-bhaile  Neapàil agus am baile as motha na dùthcha. Tha e suidhichte anns a' Ghleann
*Kathmandu* eadar an *Abhainn Vishnumati* agus Abhainn *Dhobi Khola*.

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-bhailtean


Kathmandu-Thamel-12-Reklame-2007-gje.jpg|Thamel 2007
Kathmandu-Hotel-06-Kantipur Temple House-Gartenfront-2014-gje.jpg|Kantipur Temple House
Kathmandu-Janbahal-08-Seto Machindranath innen-2007-gje.jpg|Seto Machindranath
Kathmandu-Kathesimbu-50-2015-gje.jpg|Kathesimbu
Hashish-shop-Kathmandu-1973.jpg|Buth Hashish 1973
Kathmandu-02-PalastplatzP-Maju Dega-NayaranaK-Shiva Parvati-1976-gje.jpg|Durbar Square 1976
Kathmandu-Durbar Square-25-Kageshwor-Taleju-Indrapur-Kala Bhairav-Jagannath-2015-gje.jpg|Durbar Square 2015
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Eingang-08-2013-gje.jpg|Hanuman Dhoka


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Lhasa

'S e prìomh-bhaile Thibeat, Sluagh-Phoblachd na Sìne, a tha ann an **Lhasa**, (Beurla /ˈlɑːsə/, Tibeatais: ལྷ་ས་ IPA: [l̥ʰásə] neo l̥ʰɜ́ːsə]; uaireanan **Lasa**. Tha am baile suidhichte aig cois Bheinn Gephel. 

## Bailtean Co-cheangailte
* Boulder (Colorado)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sìona
Afraganais

'S e cànan ann an Afraga a Deas agus ann an Naimibia coltach ri Duitsis a tha ann an **Afraganais** (anns a' chànan fhèin: *Afrikaans*).

Tha timcheall air 7.2&nbsp;millean duine a' bruidhinn Afraganais mar cànan màthaireil (10.3 uile gu léir).

## Coimeasachadh le cànan Gearmanach agus a' Ghàidhlig

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Ndebele (cànan)

'S e cànan a th' ann an **Ndebele** a bhruidhneas na daoine Ndebele (*amaNdebele*) ann an Afraga-a-Deas. 'S e cànan Nguni a th' ann agus tha e am measg nan cànan Bantu.

Roinn-seòrsa:Cànain Nìgeir is Congo
Zulu (cànan)

Treubh is Cànan Afraganach. 
Chaidh an toirt fo smachd Bhreatainn as dèidh cogadh fuilteach.
La-an-diugh, tha a' mhor-chiud den Sulaich a' fuireach ann an Afraga a Deas far a bheil iad air an riochdach leis a' Phartaidh Saorsa Inkatha. Tha Buthelewzi na cheann-cinnidh dhaibh.

Roinn-seòrsa:Cànain Nìgeir is Congo
Roinn-seòrsa:Afraga
Faoileag

Seorsa eun a bhios beò aig, no faisg air, an cuan.

## Dealbhan

Faidhle:Seagull in flight by Jiyang Chen.jpg
Faidhle:Gulls in flight Cuxhaven June 2009 20090626 004.jpg
Faidhle:Black-headed Gull - St James's Park, London - Nov 2006.jpg
Faidhle:Antarctic tern - Sterna vittata.jpg
Faidhle:Rynchops niger 3.jpg
Faidhle:Dolphin Gull - Leucophaeus scoresbii on rock.jpg
Faidhle:Great Black-backed Gull Larus marinus.jpg


Roinn-seòrsa:Eun-mara
Duitsis

'S e cànan Innd-Eòrpach agus Gearmaineach a tha ann an **Duitsis** (no **Òlaindis**). Tha Duitsis air a bruidhinn anns na Tìrean Ìsle agus anns a' Bheilg is Suranam.

Tha timcheall air 25 millean duine a' bruidhinn Duitsis

## Gràmar
### Ainmearan
Tha trì gnèithean ann: gnè neodrach, gnè bhoireann agus gnè fhireann. Ach tha an diofar eadar gnè bhoireann agus gnè fhireann glè bheag, gu sònraichte anns an tuath.

Tha alt cinnteach agus neo-chinnteach ann. 

## Eisimpleirean

Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Carinthia, an Ostair

'S e stàit roinneil anns an Ostair a tha ann an **Carinthia** (Gearmailtis:* Kärnten*, Slovenianais: *Koroška*). Tha e suidhichte sa deas na h-Ostaire.


Faidhle:Faaker See and Mittagskogel.png|Sealladh air Loch *Faaker* agus Beinn *Mittagskogel*
Faidhle:Austria_ktn.svg|Carinthia anns an Ostair


Roinn-seòrsa:Stàitean na h-Ostaire
Burgenland

'S e stàit anns an Ostair a tha ann am **Burgenland** (Ungairis: *Várvidék/Őrvidék/Felsőőrvidék*, Croatais: *Gradišće*, Slovenianais: *Gradiščansko*). Tha e suidhichte san ear na dùthcha.

Roinn-seòrsa:Stàitean na h-Ostaire
Salzburg (stàit)

'S e stàit anns an Ostair a tha ann an **Salzburg**. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha is 's e Salzburg a th'ann prìomh-bhaile na roinne.

## Gailearaidh

Faidhle:Karte oesterreich salzburg.png|Salzburg, stàit anns an Ostair
Faidhle:Salzburg_von_oben_gross.jpg|Sealladh air seann bhaile Salzburg, teas meadhan cultarach den stàit Salzburg.
Faidhle:Pan venediger klein.jpg|Sealladh air na Beanntan *Venedigergruppe* anns na ruith-bheanntan Hohen Tauern. 'S e an Großvenediger a' bheinn as àirde anns an stàit Salzburg.


Roinn-seòrsa:Stàitean na h-Ostaire
Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer

B'e ceimigear Gearmailteach a bha ann an **Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer** (Berlin, 31 an Dàmhair 1835 - Starnberg, 20 an Lùnasdal 1917) a cho-chur guirmean agus a fhuair an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1905. Rugadh e ann am Berlin far an robh e an toiseach ag obair matamataigs agus nàdar-fheallsanachd mus do ghluais e gu Heidelberg airson obair air Ceimigeachd le Robert Bunsen. Fhuair e an t-ollamhachd aige bho Berlin ann an 1858. Bha e na òraidiche aig Acadamaidh Malairt Berlin ann an 1860 agus na àrd-ollamh aig Oilthigh Strasbourg ann an 1871. Ann an 1875 lean e Justus von Liebig mar Àrd-Ollamh Ceimigeachd aig Oilthigh Mhünchen. A bharrachd air sin, 's e a' chiad Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh' ann.

Tha e cuideachd ainmeil airson na h-obrach aige còmhla ri Victor Villiger.

## Aistean co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
John Bauer

B' e peantair ainmeil às An t-Suain a bh' ann an **John Albert Bauer** (Jönköping, 4 an t-Ògmhios 1882 - Vättern, 20 an t-Samhain 1918). B’ ann à Bayern shìos sa Ghearmailt a bh’ ann athair, a ràinig An t-Suain nuair a bha e gu math bochd is cha robh fiù ’s sgillinn ruadh aige. A dh’aindeoin sin, dh’fhosgail e bùth. Chuir Bauer seachad na bliadhnaichean bho 1900 gu ruige 1903 na oileanach san Kungliga Akademien för de Fria Konsterna: cha d’ fhuair ach triùir a-steach sa bhliadhna sin: Ivar Kamke, Pontus Lanner agus Bauer fhèin,  leis cho tàlantach 's a bha iad. Phòs e aig Ester Ellqvist ann an 1906, a bha na neach-ealain cuideachd. Chaidh Bauer a bhàthadh leis an teaghlach aige nuair a chaidh am bàta’aiseig *Per Brahe* fodha air Loch Vättern ann an 1918.
## Gailearaidh

Faidhle:Julbocken 1912.jpg|*Gobhair na Nollaig* 
Faidhle:Här ska du få en bit av en trollört, som ingen mer än jag kan leta rätt på.jpg|*Seo àite beag nan trobhaichean nach lorgas duine sam bi ach mise*
Faidhle:John Bauer - Princess Tuvstarr gazing down into the dark waters of the forest tarn. - Google Art Project.jpg|*Bana-phrionnsa Tuvstarr a' coimhead air uisgeachan domhain lochan na coille *
Faidhle:John Bauer 1915.jpg|*Trobhaichean le bana-phrionnsa fo bhrùid* 
Faidhle:Awake Groa Awake Mother - John Bauer.jpg|*Dùisg a Ghróa, dùisg a mhàthar*
Faidhle:John Bauer self-portrait 1908.jpg|Fèin-dhealbh
Faidhle:John Bauer-Freja 2.jpg|Freja
Faidhle:John Bauer -I julnatten.jpg|Oidhche na Nollaig


## Ceanglaichean a-mach
* Svensk Filmdatabas

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Sir William Ramsay

B’ e ceimigear Albannach a bh’ anns an Ridire **William Ramsay**. Rugadh e air  2 an Dàmhair 1852 ann an Glaschu. Chaidh e don Oilthigh Ghlaschu. Chaochail e air 23 an t-Iuchar 1916 ann an High Wycombe, Sasainn. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1904 "in recognition of his services in the discovery of the inert gaseous elements in air".

Sgrìobh e an tràchdas aige aig Oilthigh Tübingen fo Rudolph Fittig agus thill e gu Glaschu ann an 1872. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Bhristol ann an 1880 agus na chathair ceimigeachd aig Colaiste Oilthigh Lunnainn ann an 1889. Bha e na cheann-suidhe a' Chomainn Cheimigeach eadar 1907 agus 1909.

Lorg e argon còmhla ri Lord Rayleigh a bhuannaich an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1904, neon, criopton agus senon.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan à Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Cinn-suidhe a' Chomainn Cheimigeach
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Seann Oileanaich Oilthigh Ghlaschu
Jacobus Henricus van't Hoff

B' e **Jacobus Henricus van't Hoff** (30 an Lùnasdal 1852 - 1 am Màrt 1911) creag-eòlaiche, ceimigear, fiosaigiche agus fàs-bheartach Duidseach agus buannaiche dhan a' chiad Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1901. Chuidich e anns an stèidheachadh de na modhan aig ceimigeach fiosaigeach mar a tha fios againn air an diugh. Tha e cuideachd air a smaoineachadh air mar aon de na ceimigearan is ann an eachdraidh còmhla ri Antoine Lavoisier, Louis Pasteur agus Friedrich Wöhler. 

## Beatha tràth
Rugadh e ann an Rotterdam ri dotair. Bho aois òg bha ùidhe aige ann an saidheans agus cuideachd ann am bàrdachd agus bha an Tighearna Byron na ìomhaigh aige. An aghaidh miann athair chaidh e a sgrùdadh ceimigeachd aig Ionad Polytechnical Delft, Oilthigh Leiden, Oilthigh Bhonn anns a' Ghearmailt agus an uairsin Paris agus mu dheireadh fhuair e an ollamhachd aige aig Oilthigh Utrecht ann an 1874. Ann an 1878 phòs e Johanna Francina Mees agus bha dithis nighean aca, Johanna Francina (r. 1880) is Aleida (r. 1882), agus dithis mhac, Jacobus Henricus (r. 1883) agus Govert Jacob (r. 1889).

## Buannaiche dhan a' chiad Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Thoisich e a bhith na neach-labhairt ann an ceimigeachd agus nàdar-fheallsanachd aig Colaisde Lighiche-Bheataichean ann an Utrecht. Bha e na phroifeasair aig ceimigeachd, geòlas agus mèinn-eòlas ann an Amsterdam airson 18 bliadhna agus aig a' cheann thall ghabh e an àird an ceann-suidheachadh den roinn ceimigeachd. Ann an 1896 ghluais e chun na Gearmailt agus chrìochnaich e a dhreuchd a sin ann an 1911. Ann an 1901 bhuannaich e a' chiad Duais Nobel ann an Ceimigeachd airson na h-obrach aige le eadar-sgaoilidhean.

## Aistean co-cheangailte
*Duais Nobel

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan às na Tìrean Ìsle
Otto Wallach

B' e **Otto Wallach** (Königsberg 27 am Màrt 1847–Göttingen 2 an Gearran 1931) ceimigear Gearmailteach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1910 airson na h-obrach aige air ceimigeachd fhàs-bheartach.
Sgrìobh e an tràchdas aige fo August Wilhelm von Hofmann agus Hans Hübner. An dèidh don cogadh eadar a' Phruis agus an Fhraing dh'obraich e airson a' chompanaidh *Aktien-Gesellschaft für Anilin-Fabrikation*, no AGFA, ach thill e gu Bonn ann an 1872, far a chaidh e na àrd-ollamh ann an 1879. Thill e gu Göttingen ann an 1889.

A bharrachd air sin, b' e an treas Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh' ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Wilhelm Ostwald

Rugadh **Wilhelm Ostwald** ann an Riga, Laitbhia (2 an t-Sultain 1853 - 4 an Giblean 1932). Fhuair e Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1909. Chaochail e ann an Leipzig 'san Ghearmailt.

## Aistean Co-cheangailte
* Duais Nobel
* Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Laitbhe
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt an Ear
Eduard Buchner

: * 'S dòcha tha thu ag iarraidh [[Ernst Büchner]] (ceimigear) no [[Hans Buchner]] (baictear-eòlaiche).*
B' e ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann an **Eduard Buchner**, Ceimigear agus baictear-eòlaiche Gearmailteach (München 20 an Cèitean 1860-Focșani 12 an Lùnasdal 1917). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1907 airson na h-obrach aige air ataich.

## Aistean co-cheangailte
*Duais Nobel

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Hermann Emil Fischer

B' e ceimigear às  a' Ghearmailt a bh' ann an **Hermann Emil Fischer** (Euskirchen 9 an Dàmhair 1852 - Berlin 15 an t-Iuchar 1919). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1902.

## Aistean co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Ernest Rutherford

B' e fiosaigiche niùclach bho Sealainn Nuadh a bha ann an **Ernest Rutherford, 1ad Baron Rutherford de Nelson** OM PC FRS (Brightwater 30 an Lùnastal 1871–Cambridge 19 an Dàmhair 1937). Bha fios aig daoine air mar 'an athair de nàdar-fheallsanach niùclach'.

Bha e na oileanach aig Oilthigh Shealainn Nuadh agus Oilthigh Chambridge. Chaidh e na ollamh ann an Canada ann an 1898, aig Oilthigh Mhanchester ann an 1907 agus Oilthigh Chambridge a-rithist ann an 1919, far an do stiùirich e an deuchainn-lann Cavendish.
Dh'obraich e còmhla ri Frederick Soddy air iosatòpaichean.

## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1908.
Chaidh rutherfordium ainmicheadh air.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Henri Moissan

B' e ceimigear às an Fhraing a bha ann an **Henri Moissan** (Paris, 28 an t-Sultain 1852–Paris, 20 an Gearran 1907).

Rugadh e ann am Paris agus dh'imrich a theaghlach do Mheaux nuair a bha e 12 bliadhna a dh'aois. An dèidh do sgoil dh'obraich e ann am bùth-chungaidhean ann am Paris agus an sin anns an Taigh-tasgaidh Eachdraidh Nàdair. Rannsaich e meatabolachd nan lus agus ceimigeachd iarainn is cròmium. Chaidh e na ollamh aig École Supérieure de Pharmacie ann an 1882 ach cha robh deuchainn-lann ann agus rinn e a dheuchainnean ann an deuchainn-lann Aonadh nan Aonaidhean-ciùird far an deach e na stiùiriche ann an 1880. Leth-oirich e fluarain air a' chiad turas ann an 1886.  Chaochail e leis a' pheandaidh ann an 1907.
## Urraman
Chaidh a thaghadh mar bhall Acadamh Fhrangach an Leigheis ann an 1888 agus mar bhall Acadamh Fhrangach nan Saidheansan ann an 1891. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1906 airson an obair aige le fluarain. A bharrachd air sin, b' e an dàrna Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh' ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Maria Skłodowska-Curie

**Maria Salomea Skłodowska-Curie**, (Warsaw 7 an t-Samhain 1867–Passy 4 an t-Iuchar 1934). Rugadh i ann an Warszawa, anns a' Phòlainn, agus chaochail i anns an Fhraing leis an aillse.

Bha i na h-oileanach ann an Warsaw, Kraków, is dh'imrich i gu Paris ann an 1891. Phòs i Pierre Curie ann an 1894 is chaidh i na h-àrd-ollamh fiosaigs ann an 1906 nuair a chaochail e, is na stiùiriche an deuchainn-lann Curie san Institiud Radiuim ann an 1914.

Còmhla ri Pierre Curie lorg i polonium agus radium.

## Urraman
Bhuannaich i an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1903 agus an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1911, a' chiad thè a choisinn na duaisean sin a-riamh. Gu h-iongantach, bhuannaich a nighean, Irène Joliot-Curie agus a mac-cèile, Frédéric Joliot-Curie an duais seo fhèin ann an 1935. 

Chaidh an eileamaid cheimigeach curium ainmicheadh oirre is air Pierre Curie.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Theodore William Richards

B' e **Theodore William Richards** (Germantown, Pennsylvania 31 am Faoilleach 1868 -  Cambridge Massachusetts 2 an Giblean 1928) Ceimigear às  na Stàitean Aonaichte. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1914.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Richard Willstätter

B' e **Richard Martin Willstatter** (Karlsruhe 13 an Lùnasdal 1872 - Muralto 3 an Lùnasdal 1942) Ceimigear às A' Ghearmailt Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1915. A bharrachd air sin, s'e an ceithreamh Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh'ann.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Paul Sabatier

B’ e ceimigear Frangach a bh’ ann an **Paul Sabatier** (Carcassonne, 5 an t-Samhain 1854–Toulouse, 14 an Lùnastal 1941). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1912 airson iom-obrachaidhean far an do shùigh stuthan fàs-bheairteach haidridean is an do rinn iad stuthan ùra, le niceal mar chatailist, còmhla ri Victor Grignard.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Victor Grignard

B' e **François Auguste Victor Grignard**, (Cherbourg-Octeville 6 an Cèitean 1871–Lyon 13 an Dùbhlachd 1935), ceimigear às an Fhraing.

Rugadh e ann an Cherbourg is bha e na oileanach ann an Cluny is aig Oilthigh Lyon far an do sgrìobh e a theusais mu na co-thàthadairean organomagnesium an deach ainmicheadh air agus tha gabhail pàirt san iom-obrachadh cudromach is ainmeil Grignard.
Tha e cudromach air sgàth 's gu bheil an iom-obrachadh seo a' ceangal ataman carboin. Am bitheantas tha seo glè dhoirbh.

Fhuair e an  Duais Nobel ann an Ceimigeachd air sgàth an iom-obrachadh aige anns a' bhliadhna 1912, còmhla ri Paul Sabatier airson dòighean eile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Alfred Werner

B' e **Alfred Werner** (Mulhouse 12 an Dùbhlachd 1866 - Zürich 15 an t-Samhain 1919) Ceimigear às An Eilbheis. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1913.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Walther Hermann Nernst

B' e **Walther Nernst** (Briesen 25 an t-Ògmhios 1864  -  Zibelle 18 an t-Samhain 1941) Ceimigear agus fiosaigiche às  A' Ghearmailt. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1920.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Francis William Aston

B' e **Francis William Aston** ceimigear agus fiosaigiche Breatannach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1922 airson innleachadh an speactromatair tomad.

Rugadh e ann am Birmingham agus bha e na oileanach aig Colaiste Saidheans Mhason ann am Birmingham. Dh'obraich e aig taigh-grùide Bhutler agus Companaidh ann an Wolverhampton gu 1903 nuair a thill e gu Oilthigh Bhirmingham agus chaidh e na òraidiche ann an Oilthigh Chambridge ann an 1908.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Frederick Soddy

B' e radio-cheimigear Sasannach a bha ann am **Frederick Soddy** (Eastbourne 2 an t-Sultain 1877 – Brighton 22 an t-Sultain 1956). Rugadh e ann an Eastbourne, Sasainn agus dh'ionnsaich e ceimigeachd ann an Colaiste na Cuimrigh ann an Aberystwyth  agus an uair sin ann an Oilthigh Oxford far an robh e ag obair an-dèidh a dheuchainnean gus 1900. An uair sin rinn e rannsachaidhean air rèidio-beò (*radioactivity*) ann am Montreal còmhla ri Ernest Rutherford agus le Sir William Ramsay ann an Lunnainn. Eadar 1904 is 1913 bha e a' teagaisg ann an Oilthigh Ghlaschu, an uair sin ann an Oilthigh Obar Dheathain, mus thill e air ais gu Oxford ann an 1919, far an robh e ag obair gus 1936. Chaochail e ann am Brighton, Sasainn. Bhuannaich e ann Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1921.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Iomraidhean


Soddy, Frederick
Soddy, Frederick
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Fritz Haber

B' e ceimigear agus fiosaigiche às a' Ghearmailt a bha ann am **Fritz Haber**, (Breslau 9 an Dùbhlachd 1868–Basel 29 am Faoilleach 1934). Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1918. A bharrachd air sin, s' e an còigeamh Iùdhach a choisinn an Duais Nobel ann an Ceimigeachd a-riamh a bh'ann.

Thionnsgail Haber am pròiseas Haber ann an 1909.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Richard Adolf Zsigmondy

B' e **Richard Adolf Zsigmondy** (Magyar:Zsigmondy Richárd) (Vienna 1 an Giblean 1865 – Göttingen 23 an t-Sultain 1929) Ceimigear agus fiosaigiche às An Ungair, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1925.
## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd
## Ceanglaichean A-mach
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Roinn-seòrsa:An Ungair
Fritz Pregl

B' e ceimigear Ostaireach de shìol a bha ann an **Fritz (Friderik) Pregl** (Ljubljana 3 an t-Sultain 1869–Graz 13 an Dùbhlachd 1930). Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1923 airson na h-obrach aige mu meanbh-anailis na stuthan fàs-bheartach.

Rugadh e ann an Ljubljana agus dh'ionnsaich e leigheas aig Oilthigh Graz far an d'fhuair e dotaireachd. Thug e meanbh-anailis uimhireil air adhart nuair a dh'obraich e aig Oilthigh Innsbruck eadar 1910 is 1913. Lean e air an obair seo nuair a thill e a Ghraz ann an 1913. Chaochail e ann an 1930.

Thug e airgid a dh'Acadamh nan Saidheans ann am Vienna agus chruthaich iad an Duais Fritz Pregl.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Heinrich Wieland

B' e ceimigear  às  a' Ghearmailt a bha ann an **Heinrich Otto Wieland**.

Rugadh e 4 an t-Ògmhios 1877 ann an Pforzheim, Baden-Württemberg is bha e na oileanach aig Oilthighean Munich, Berlin is Stuttgart agus thill e gu Mhunich far an do sgrìobh e a theusais fo Johannes Thiele. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Mhunich ann an 1925. Nuair a bha na Nàsaich ann an greim, chuidich e oileanaich Iùdhaich a theicheadh do na Stàitean Aonaichte no leig iad obair sa dheuchainn-lann. 

Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a’ bhliadhna 1927. Tha e ainmeil air sgàth na h-obrach aige air searbhagan dhomblasach.
Chaochail e 5 an Lùnasdal 1957 ann an Starnberg, Bavaria.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Adolf Windaus

B' e ceimigear Gearmailteach a bha ann an **Adolf Windaus** (Berlin 25 an Dùbhlachd 1876 - Göttingen 9 an t-Ògmhios 1959).

Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1928 airson an obrach aige air coileastarail agus beòthamanan.
Bha Adolf Butenandt a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1939 na oileanach aige.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Hans Fischer

B' e ceimigear Gearmailteach a bha ann an **Hans Fischer** (Frankfurt 27 an t-Iuchar 1881 - München 31 am Màrt 1945). Fhuair e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1930.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Carl Bosch

B' e ceimigear Gearmailteach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1931, còmhla ri Friedrich Bergius a bha ann an **Carl Bosch**, (Köln 27 an Lùnastal 1872–Heidelberg 26 an Giblean 1940).

Nuair a dh'obraich e aig BASF thug e gu buil am pròiseas Haber mòr-sgèileach.

Bha e uabhasach measail air daolagan is fhuair an taigh-tasgaidh Senckenberg a chruinneachadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Ceimigearan Gearmailteach
Friedrich Bergius

B' e **Friedrich Bergius** (Breslau 11 an Dàmhair 1884  -  Buenos Aires 30 am Màrt  1949) Ceimigear às  A' Ghearmailt. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1931, còmhla ri Carl Bosch. Ghabhadh e ri Nàsachd.
## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Irving Langmuir

B' e ceimigear às agus fiosaigiche na Stàitean Aonaichte a bha ann an **Irving Langmuir** (Eabhraig Nuadh 31 am Faoilleach 1881–Wood Hole, Massachusetts 16 an Lùnastal 1957) . 
## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1932 airson "na lorg e is na rannsaich e ann an ceimigeachd uachdarach". Chaidh an Duais Irving Langmuir ann am Fiosaigs Ceimigeach agus an iris *Langmuir* ainmicheadh air.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Harold Urey

B’ e ceimigear às na Stàitean Aonaichte a bh’ ann an **Harold Clayton Urey** (Walkerton, Indiana 29 an Giblean 1893–La Jolla, Calafòrnia 5 am Faoilleach 1981). Tha e ainmeil airson an obair aige air iosatòpaichean agus na deuchainne a rinn e còmhla ri Stanley Miller aig Oilthigh Chicago far an do rinn iad moileciuilean a tha riatanach airson a' bheatha ann an àrainneachd a bha coltach ris a' Shaoghail nuair a bha e òg.

Dh'ionnsaich e ainmh-eòlas aig Oilthigh Mhinnesota is sgrìobh e a theusas ann an ceimigeachd aig Oilthigh Bherkeley. Bha e an sàs anns a' phròiseact Manhattan far an do stiùir e an deuchainn-lann a shaothraich iosatòpaichean uranium a bha freagarrach airson a' bhoma.

Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1934 air sgàth 's gun do lorg e deuterium.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Theodor Svedberg

B' e ceimigear Suaineach a bha ann an **Theodor Svedberg**, neo **The Svedberg** (IPA: **teː ˈsveːdbæɹʝ**, Valbo 30 an Lùnasdal 1884 - Kopparberg 25 an Gearran 1971). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1926.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Arthur Harden

B' e  ceimigear à Sasainn a bha ann an **Arthur Harden** (Manchester, 12 an Dàmhair 1865–Bourne End, 17 an t-Ògmhios 1940). 

Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1929 còmhla ri Hans von Euler-Chelpin airson an obrach air brachadh siùcair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Irène Joliot-Curie

B' e fiosaigiche agus ceimigear às an Fhraing a bha ann an **Irène Joliot-Curie** (Paris 12 an t-Sultain 1897–Paris 17 am Màrt 1956). Fhuair i an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1935 còmhla ris an duine aice, Frédéric Joliot-Curie, dìreach an dàrna thè a choisinn an duais seo. Gu h-iongantach, 's e nighean Marie Curie, a' chiad thè a fhuair an duais a bh'ann co-dhiù is Pierre Curie.

Rugadh i ann an 1897 is dh'ionnsaich i aig Roinn Saidheansan Pharas is ag obair mar ghath-ghrafaiche sa' Chogadh Mòr. Phòs i Frédéric Joliot ann an 1926 is rinn iad iosatòpaichean rèidio-bheò de naitridean, fosfaras is aluminium.
Chaidh i na h-òraidiche ann an 1932 is na h-àrd-ollamh ann an 1936.
Fhuair i caitheamh san Dàrna Cogadh is dh'imrich i don Eilbheis. Thill i don Fhraing as dèidh a' chogaidh is stiùir i an Institiud Radium as dèidh 1946 is ghabh i pàirt ann an togail a' chiad reactar niùclasach san Fhraing ann an 1948. Chaochail i ann an 1956.

Dh'ainmicheadh cruinn-shloc air Bhèineas oirre.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Paul Karrer

B' e **Paul Karrer**, (Mosgo 1889–Zürich 1971), am bith-cheamagair Eilbheiseach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1937 còmhla ri Walter Norman Haworth. Rugadh e ann an Mosgo, anns an Ruis, ach bha a phàrantan às an Eilbheis, agus ann an 1892, thill a phàrantan chun na h-Eilbheis. Leann e Ceimigeachd aig Oilthigh Zürich fo Alfred Werner, agus fhuair e PhD ann an 1911. Chaidh a leabhar, *Lehrbuch der Organischen Chemie* fhoillseachadh ann an 1927 agus chaidh a ath-fhoillseachadh 13 tursan. Chaidh e a-mach ann an seachd cànanan cuideachd. Bha e pòsta, agus bha da mhac aige.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
Walter Norman Haworth

B' e **Walter Norman Hawthorn** (Chorley 1883  -  Barnt Green 1950) Ceimigear à  Sasainn. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1937, còmhla ri Paul Karrer. Tha fios gu robh e ag ithe coin na òige airson a bhith beò.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Ceanglaichean A-mach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Artturi Ilmari Virtanen

B' e ceimigear à Suòmaidh a bha ann an **Artturi Ilmari Virtanen** (IPA: **ˈɑrtːuri ˈilmɑri ˈʋirtɑnen**) (Helsinki 15 am Faoilleach 1895–Helsinki 11 an t-Samhain 1973). Chaidh e gu Oilthigh Helsinki is dh'obraich e aig Valio, co-chomann biadh-bainne far an do dh'innlich e dòighean airson fodar is ìm glèidheadh agus cruth ùr saidhlids. Rannsaich e cuideachd bacteria anns na 1920an.
## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1945 airson a rannsachaidh ann an àiteachas is biadh-eòlas, gu sònraichte glèidhteachas fodair. Chaidh institiud aig Oilthigh na Fionnlann an Ear ainmicheadh air còmhla ri bacterium a chaidh a lorg ann an eòrna air a bhrachadh.
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh