Bautzen

S' e baile beag san àird an ear na Gearmailt a tha ann am **Bautzen** (IPA: [ˈbaʊ̯t͡sən]), Sòrbais Uarach: **Budyšin** (IPA: [ˈbudɨʃin]). Tha e suidhichte air bruach an abhainn Spree mu 50 cilemeatair air falbh san àird a tuath Dresden. Tha mu thimcheall 42.000 duine a’ fuireach an seo. 

Tron eachdraidh bha Bautzen na phrìomh-bhaile dhen roinn *Oberlausitz* (Beurla:*Upper Lusatia*). Ged nach eil ach eadar 5 % agus 10 % den sluagh nan Sorbaich an-diugh, canar gur e Bautzen an teas meadhan cultarach is poileataigeach nan Sorbach. Chìthear sanasan-rathaid dà-chànanach air feadh a' bhaile.

## Eachdraidh
Bha a chiad iomradh sgrìobhte mu Bhautzen a’ nochdadh anns a’ bhliadhna 1002. Ann an 1018, 
ann an “*Cùmhnant Bhautzen*” eadar an rìgh Gearmailteach Heinrich II agus am Prionnsa Pòlannach Boleslaus I chaidh Bautzen fo smachd na Pòlainn. An uair sin, ann an 1033 bha am baile fo smachd Ìompaireachd Naoimh Ròmanaich, ann an 1319 bha am baile aig Böhmen (Beurla: *Bohemia*) agus ann an 1635 aig Sagsainn. Anns na Meadhan Aoisean chuir sia bailtean (Görlitz, Zittau, Löbau, Kamenz, Lauban is Bautzen) caidreachas air bonn ris an chanadh “Six Cities' Alliance of the Upper Lusatian”. 

Aig àm nan Cogaidhean Napoleonach bha Blàr Bhautzen (1813) a’ cur sgrios mòr air a’ bhaile.
Anns an Dàrna Cogadh bha campa *concentration* faisg air Bautzen. Bha sabaid mhòr ann eadar 21 an Giblean agus 30 an Giblean 1945. Aig àm DDR bha prìosan (*Bautzen II*) ann do phrìosanaich phoileataigeich. Chaidh a dhùnadh ann an 1992. An–diugh 's e àite cuimhneachan a tha anns a' phrìosan.

## Sgìrean Bhautzen

Tha 15 sgìrean anns a’ bhaile fhèin. Seo iad: 
(Àireamh-shluaigh: 1 am Faoilleach, 2008): 
* *Innenstadt* (*Nutřkowne město*) - ("Meadhan a’ bhaile"), àireamh-shluaigh: 5,181
* *Südvorstadt* (*Južne Předměsto*) - " Iomall-baile a Deas", àireamh-shluaigh: 1,735 
* *Westvorstadt* (*Zapadne Předměsto*) - " Iomall-baile an Iar", àireamh-shluaigh: 3,534 
* *Gesundbrunnen* (*Strowotna studnja*) - Tobar-slàinte, àireamh-shluaigh: 8,321 
* *Nordostring* (*Sewjerowuchodny Wobkruh*) - "Cearcall Ear-thuath", àireamh-shluaigh: 10,791 
* *Ostvorstadt* (*Wuchodne Předměsto*) - " Iomall-baile an Ear ", àireamh-shluaigh: 6,393 
* *Teichnitz* (*Wuchodne Předměsto*), àireamh-shluaigh: 386
* *Nadelwitz* (*Nadźankecy*), àireamh-shluaigh: 274 
* *Burk* (*Bórk*), àireamh-shluaigh: 324 
* *Oberkaina* (*Hornja Kina*), àireamh-shluaigh: 835 
* *Niederkaina* (*Delnja Kina*), àireamh-shluaigh: 521 
* *Stiebitz* (*Sćijecy*), àireamh-shluaigh: 522 
* *Kleinwelka* (*Mały Wjelkow*) - "Welka Beag"; a’ gabhail a-steach na clachan *Kleinwelka* (*Mały Wjelkow*, àireamh-shluaigh: 773 ), *Großwelka* (*Wulki Wjelkow*, àireamh-shluaigh: 251), *Lubachau* (*Lubachow*, àireamh-shluaigh: 104) agus *Kleinseidau* (*Zajdowk*, àireamh-shluaigh: 180 
* *Salzenforst-Bolbritz* (*Słona Boršć-Bolborcy*); a’ gabhail a-steach na clachan *Salzenforst* (*Słona Boršć*, 312), *Bolbritz* (*Bolborcy*, 132), *Bloaschütz* (*Błohašecy*, 144), *Döberkitz* (*Debrikecy*, 54), *Löschau* (*Lešawa*, 26), *Niederuhna* (*Delni Wunjow*) agus *Oberuhna* (*Horni Wunjow*, 88 ), *Schmochtitz* (*Smochćicy*, 64) agus *Temritz* (*Ćemjercy*, 56)
* *Auritz* (*Wuricy*), àireamh-shluaigh: 461

## Eaconomaidh
Tha mòran ghnìomhachasan eadar-dhealaichte ann am Bautzen, gu h-àraidh gnìomhachasan traidiseanta. Tha an fhactaraidh BOMBARDIER an tè as motha, tha iad a’ togail charbadan-trèana. Tha mòran daoine ag obair ann an oifisean rianachd cuideachd.

Tha am mustard à Bautzen ainmeil air sgàth 's gu bheil blas sònraichte aige, tha am "*Bautz’ner Senf*" ga reic air feadh na Gearmailt. (64 % den mhalairt anns a' Ghearmailt an Ear)

## Àitichean inntinneach

* An *Reichenturm*: 'S e tùr dìonadach a tha ann an Reichenturm. Tha e na laighe rud beag gu aon taobh (mar an tùr ann am Pisa). Chaidh a thogail ann an 1490/92.
* Caisteal *Ortenburg* , caisteal às an 10mh linn.
* *Alter Wasserkunst* (Beurla:*Old Waterworks*): Togalach airson uisge a thoirt do mhuinntir a’ bhaile. Chaidh an togalach mar tha e ri fhaicinn an-diugh a thogail ann an 1558.
* *Dom St. Petri* - Àrd Eaglais Naomh Pheadair: Bho àm an Ath-Leasachaidh (1524) cleachdar an eaglais airson aifrinn Phròstanaich agus aifrinn Chaitligich. Mar sin 's i an eaglais as sine air feadh na Gearmailt le dà aifreann eadar-dhealaichte ann an aon eaglais. 
* *Hexenhäusel* – Taigh na Buidsich, an taigh as sine ann am Bautzen. Chaidh a thogail ann an 1604. Tha e a' dèanamh à fiodh. Tha e ri fhaicinn ann am broilleach na deilbh aig ceann na duilleige (an taigh dubh beag sa meadhan)

### Teas-meadhan nan Sorbach
 
Air sgàth 's gu bheil Bautzen na teas-meadhan nan Sorbach, tha mòran bhuidhnean agus togalaichean ann a tha ceangailte le cultar agus poileataigs nan Sorbach. Mar eisimpleir:
* *Stiftung für das sorbische Volk* (Załožba za serbski lud) - Comann do shluagh Sorbaich: Tha iad a' cur taic ri cànan, cultar agus dualchas nan Sorbach. 
* *Domowina*, (a' ciallachadh "dachaigh"): Ceann de na buidhnean Sorbaich gu lèir. Bidh iad a’ foillseachadh leabhraichean, irisean agus pàipear-naidheachd ann an Sòrbais. Tha bùth leabhraichean aca agus taigh-bìdhe le biadh Sorbach. A rèir Domowina 's e prìomh amas a th’ ann gun tèid Sòrbais a bhruidhinn agus a chleachadh. Tha amasan poiliteagach aig an Domowina cuideachd: gun tèid foghlam tro mheadhan na Sòrbais a leasachadh ach cuideachd gun tèid taic-airgid a thoirt seachad don t-sluagh Shòrbach.  
* *Deutsch-Sorbisches Volkstheater* (Němsko-Serbske ludowe dźiwadło), Taigh cluiche Sorbach
* *Sorbisches Institut* (Serbski institut) - Ionad na Sorbais: Tha an Ionad seo a’ dèanamh rannsachadh mun eachdraidh, chultar agus chànan Shorbach. Mar phàirt den Ionad seo, chaidh prìomh leabharlann Sòrbais a chur air bhonn ann am Bautzen ann an 1949. ’S e leabharlann Sòrbais as cudromaiche a th’ ann taobh a-staigh na Gearmailte agus gabhaidh 27,000 iris leughadh an sin: 13,000 ann an Sòrbais agus 25,000 ann an cànanan Slàbhach eile. 
* *Sorbisches National-Ensemble* (Serbski ludowy ansambl), Buidheann airson Ballett, ceòl-coisir is ceòl traidiseanta.
* *Verein für authentische sorbische Volksmusik e. V.* (k serbskej werziji). Buidheann airson ciùil agus dannsa tràidiseanta.
* *Sorbischer Künstlerbund e. V.* (Zwjazk serbskich wumétcow z. t.): Buidheann luchd ealain, a’ gabhail a-steach gu bhith 100 ùghdair, sgrìobhadair, neach cluiche, neach ceòl, dannsair agus neach ealain.

## Fèisean traidiseanta
Gach bliadhna san 25 am Faoilleach bidh *Vogelhochzeit* (Bainnis nan Eun) ann. Bidh a' chlann a’ cluich is a’ seinn Bainnis nan Eun le aodach traidiseanta orra. Gheibh iad stuth bèicearachd a bhios a’ coimhead mar eòin neo mar net. 

Aig a' Chàisg Mhòr bidh *Ostereierschieben* (Gluasad ugh na Càisge) ann. A-rèir an traidisean a tha nas sine na 400 bhliadhna b’ àbhaist do na daoine uaisle uighean a chur car mu char sìos a’ bheinn *Protschenberg*, far an robh clann bochd a’ feitheamh riutha. Anns na làithean an-diugh‚ 's e deagh spòrs a tha ann airson giftean a thoirt ri chèile.

Aig *Osterreiten* (Marcaich na Càisge) aig Di-Dòmhnaich na Càisge bidh na fir Caitligeach a’ marcaich bhon bhaile aca fhèin gu eaglais an ath bhaile. An uair sin bidh aifreann an seo. Anns a’ bhliadhna 2007 bha timcheall air 1700 marcaiche a’ gabhail pàirt anns an tachartas seo. 
B’ e traidisean pàganach a bha ann, b’ àbhaist do na marcaiche a’ marcaich timcheall na achaidhean aca airson “taibhsean a’ gheamhraidh” a chur air falbh.

Tha Margaidh Nollaig Bhautzen aon de na margaidhean as sine a tha anns a’ Ghearmailt.

## Ceanglaichean gu bailtean eile
*  Worms, a’ Ghearmailt (1990)
*  Heidelberg, a’ Ghearmailt (1991)
*  Dreux, an Fhraing (1992)
*  Jablonec nad Nisou (*Gablonz*), an t-Seic (1993)
*  Jelenia Góra (*Hirschberg*), a' Phòlainn (1993)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil Bhautzen(Beurla)
* Duilleag eadar-lìon Ionad "Domowina" (Beurla)

## Dealbhan

Image:Reichenturm Bautzen 100.jpg|An *Reichenturm*
Image:Ortenburg Bautzen 100.JPG|Caisteal *Ortenburg* 
Image:Alte Wasserkunst Bautzen 101.jpg|Na *Old Waterworks*
Image:Bautzen, Dom St Petri 003.JPG|Àrd Eaglais Naomh Pheadair
Image:Bautzen Theater.JPG|Taigh-cluich *Deutsch-Sorbisches Volkstheater* 
Image:160 Jahre Waggonbau in Bautzen.jpg|Taisbeannadh anns an factoraidh "BOMBARDIER"
Image:Bautzen Protschenberg 1.JPG|A' bheinn *Protschenberg*, far am bi Guasad ùgh na Càisge 
Image:Bautzen Weihnachtsmarkt 1.JPG|Margaidh na Nollaige


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt