open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Moya Brennan

Air chantainn ri **Moya Brennan** nas chumanta. Air bhreith ann an Gaoth Dobhair An Lùnasdal  4mh 1952 ris an ainm **Máire Ní Bhraonáin** (air fhaicinn nas chumanta ri **Moya Brennan** sa' Bheurla).

## Ceanglaichean a-mach
*Làrach-lìn eadar-nàiseanta Oifigeach: MoyaBrennan.com
*Làrach-lìn neo-oifigeach: Northern Skyline

Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Saor

Is e a tha ann an **Saor**, ceàrd a chruthaicheas rudan a-mach de dh'fhiodh. Canar "saorsainneachd" ris an gnìomh seo.

## Trèanadh is teisteanas
Is àbhaist do shaor a dh'ionnsaich a chiùird, fo steòrnadh "maighstir" a thàinig a mach na shaor nuair a bha e fhèin na h-òige. Fad 's a bhios gille ag ionnsachadh bithidh "bonn" (cumhnant oibre, a ghabhas a-steach dleasdanas air a' Mhaighstir a bhith ga treànadh agus dleasdanas air a' ghille a dh'obair gu deireadh a tìm airson tuarasdail nas ìsle na tuarasdail chiùird) eadar a fhèin is a Mhaighstir.  Gu tradaiseanta mhair am bonn 7 bliadhna, agus thòisich na gillean aig 14 bliadhna dh'aois, tighinn a-mach nan journeach (fear sgilte, airidh air tuarastail làitheil) aig 21 bliadhna dh'aois. Ann am Breatainn, anns an latha an diugh, cha mhair am bonn ach ceithir bliadhna agus mar is tric, bithidh am bonn eadar an gille agus an companaidh a tha ga fhasdadh. Air barrachd ionnsachadh 's an ionad oibre, thèid an gille, latha 's an seachdain, gu colaiste theicnigeach far am bi e coisinn teisteanas foghlaim freagarrach ris a' chiùird air barrachd an sgrìobhainn-chiùird a gheibh e bhon "mhaighstir" aig deireadh a' bhuinn.

## Saoir Ainmeil
*Ìosa Crìosd (mu 4 RCB - mu 33)
*Ștefan Gheorghiu (1879 - 1914)
*Elek Köblös (1887 - 1938)
*Aonghas Steafan Peutan (1888 - 1967)

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Innleadair

Is e a tha ann an **Innleadair** neach proifeiseanta a tha ri Innleadaireachd. Is ann an innleadaireachd a tha an gnìomh agus am proifeisean a bhitheas ri dealbhadh de uidheam, acfhuinn neo obraichean, stèidhichte air prionnsabalan saidheans, agus ro-dhearbhta le rìomhaireachd. Air barrachd dealbhadh bithidh innleadairean ag obair mar manaidsearan air pròiseactan innlichidh, neo a ruithe pròiseasan innlichidh

An iomadh dùthaich tha an stoidhle de "Innleadair" dìonta - a' ciallachadh nach faod duine sam bith a chantainn gu bheil e na h-innleadair mur eil barantas innleadaireachd aige. 

Anns an Èirinn, mar a tha air feadh Eòrpa ach am Breatuinn a-mhàin, is e stoidhle dìonta a tha ann an **innealtoir**. Chanar "Innealtoir Proifeasanta" ris a tha air cosnadh ceum oilthigh ann an sgoil-innleadaireachd. Nuair a bhitheas an t-innleadair òg air a bhith ri innleadaireachd aig inbhe freagarrach airson trì bliadhna, faodaidh esan a chuir a fhèin air adhart airson lèirmheas agus, ma bhios an lèirmheas fàbharach, thèid a chlàradh mar *Innealtoir Chairte*.

Anns an Rìoghachd Aonaichte, chan eil "innealtoir" neo "innleadair" na stoidhle dìonta idir. Faodaidh do neach sam bith a chumail a mach gur e innleadair a tha ann, ged 's a tha "Innleadair Chairte" na stoidhle dìonta riutha a tha air dol fo lèirmheas agus air clàradh le Comhairle Innleadaireachd na Rìoghachd Aonaichte. Anns an t-samhradh de 2007 ghluais Riaghaltas na Sasainn nas dlùth ri suidheachadh na h-Èireann, nuair a thòisich iad a chuir an stoidhle "**innleadair proifeiseanta**" air innleadairean le ceum an innleadaireachd.

## innleadairean Ainmeil
*Kirkpatrick MacMillan (1812 - 1878)
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Svalbard

Is e buidheann de eileanan a tha ann an **Svalbard**.
Tha iad anns a’ Chuan Argtach eadar Nirribhidh agus a’ Phòla-a-Tuath, eadar 76° is 81° Tuath agus 10° is 35° Ear.
Tha iad pàirt den Nirribhidh tron *"Svalbard Treaty"* , ach ann an dòigh shònraichte. Mar sin is e Svalbard aon de na ceithir dùthchannan air feadh an t-saoghail ris an canar: entities whose status is recognized by international treaty''.

Tha dìreach trì eileanan ann far a bheil daoine a’ fuireach. Is iad: Spitsbergen, Bjørnøya agus Hopen.

Is e Longyearbyen ann an Spitsbergen an t-àite as motha a tha ann an Svalbard.


Faidhle:Ny-Aalesund summer.jpg|Ny-Aalesund
Faidhle:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Na beanntan Adventtoppen agus Hiorthfjellet aig an fjord Adventfjorden dìreach tuath air Longyearbyen
Faidhle:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Soidhne rabhaidh mathan bàn aig crìoch ear-thuath Longyearbyen


## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil Svalbard 

Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Longyearbyen

Is e am baile as motha anns na h-eileanan Svalbard a tha ann an **Longyearbyen**.

Is e am baile as tuathaiche air feadh an t-Saoghal le barrachd na 1000 duine a tha ann an Longyearbyen.

Tha àite eile nas tuathaiche ann an Svalbard, Ny-Ålesund, ach tha dìreach 30 daoine a’ fuireach an seo.

Tha port-adhair, *Svalbard Airport*, faisg air a’ bhaile le plèanaichean gu agus à Tromsø agus Oslo, Nirribhidh. Tha roinn na turasachd gu math làidir as t-samhradh.

Ann an 1993 dh'fhosgail an Svalbard *University Centre* (UNIS), Ionaid a tha ceangailte ris na oilthighean ann an Nirribhidh. S' urrainn do na h-oileanaich geò-fiosaigeachd, eòlas-nàdair Artaigeach agus teicneòlas Artaigeach ionnsachadh an seo.

## Gailearaidh

Faidhle:Longyearbyen4.jpg|Longyearbyen


## Ceanglaichean a-muigh
* Duilleagan oifigeil
* The University Centre on Svalbard
* The Governor (Sysselmannen)
* The Store Norske Coal Mining Company
* Svalbard Airport:Facts and pictures from Avinor
* Mission Svalbard — Dealbhan bho Longyearbyen agus Bjørndalen

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Bratach na dùthcha

Tha **bratach na dùthcha** aig gach dùthaich air feadh an t-Saoghal. Is e ìomhaigh a tha innte a tha sònraichte don dùthaich fhèin. Mar is àbhaist tha i dìonta leis an lagh. Cleachdar a' bhratach mar riochdachadh aig tachartasan oifigeil.  

Mar is trice tha a' bhratach air a dèanamh à sìoda. Tha na dathan eadar-dhealaichte a rèir nan dùthchannan fèin.

Chan eilear cinnteach dè a' bhratach as aosda a th' ann: Bratach na h-Alba neo Bratach na Danmhairg.

Tha liosta anns a' **Wikipedia Commons** leis a h-uile bratach: 

 List of state flags

Roinn-seòrsa:cruinn-eòlas
Cumhachd

Is e a tha ann an **Cumhachd** ach sruth neirt air an libhrigeadh neo air an cleachdadh. Tomhaisear cumhachd leis a' mheud neirt libhrigte, no cleachdar ré aonad tìm.

Anns an t-Siostam Eadar-nàiseanta nan Aonadan is e an Joule a tha aonad an neirt agus is e an diog a tha na h-aonad tím. 

Mar sin is urrainnear tomhais sruth neirt le Joulean gach diog ( J/d ), ach tha aonad cumhachd ainmichte an Watt (as deidh Seumas Watt). 1 Watt = 1 joule / diog.

## Gnèithean Cumhachd
Aithnichear gnèithean cumhachd gu ìre mhòr a rèir an seòrsa uidheam neo an caille neirt a tha gan libhrigeadh. Mar sin, aithnichear gun tig cumhachd-uisge (mar is tric an cruth dhealain, nuair a chanar dealain-uisge ris), bho bheairt tiomnaichte le sruth uisge. 

Anns a h-aon dòigh, is e gnìomh muilnean gaoithe a chruthaich cumhachd bho neart na gaoithe. Mar is tric chanar Cumhachd na Gaoithe ri dealain cruthaichte anns an dòigh seo.

Bha cumhachd-stoithe, air an libhrigeadh le innealan-stoithe, riatanach ri car a' mhuiltean a' gnìomhachais a' stèidheachadh eaconomaidh giollacais na h-Eòrpa ré an 19mh linn.

Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Reul-chuairt

A thaobh nàdar-fheallsanachd, 's e a th' ann an **reul-chuairt**, slighe a bhios nì a' dèanamh mun cuairt air nì eile am feadh 's a tha e fo bhuaidh bun fhòrsa meadhan-aomachdail, leithid iom-tharraing.

Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Washington, D.C.

*Airson aistean eile faic [[Washington]]*

'S e prìomh-bhaile nan Stàitean Aonaichte a th' ann an **Washington, D.C.** Chaidh Washington D.C. a stèidheachadh a dh'aona gnothach gu bhith na phrìomh bhaile. Tha na litrichean D.C. a' seasamh airson District of Columbia. Tha sin a' ciallachadh gur e siorrachd àraidh an Riaghaltais Fheadarail 's chan e stàite a th' ann an District of Columbia. Tha na trì roinnean an riaghaltais, an Riaghaltas fhèin, na cùirtean, agus a' Còmhdhail, stèidhte ann an Washington, D.C. Tha 601,723 duine a' fuireach an seo.

## Eachdraidh

Chaidh an District of Columbia stèidheachadh fo Bhun-reachd nan Stàitean Aonaichte ann an 1790. Chaidh e a roinneadh bho Virginia agus Maryland. An toiseach 's e dùthaich cheàrnagach a bh' ann an District of Columbia le 10 mìle air gach taobh, rud a rinn 100 mìle cheàrnagach air fad a bh' air gach taobh na h-aithne Potomac. Ann an 1847, chaidh am pàirt a bhuineadh do Virginia bho thùs a thoirt air ais do Virginia. Mar sin, tha an District of Columbia gu lèir air an taobh a tuath na h-aithne Potomac.

Chan eil an District of Columbia na stàite mar Virginia neo Maryland agus air sgàth sin, chan eil an District air a riochdachadh anns an t-Seanaid neo anns an Taigh nan Riochdairean. Agus cha do ghabh an District pàirt anns na iomairtean-taigh a' cheann-suidhe gu ruige 1961 nuair a chaidh an 23mh atharrachadh a' Bun-reachd a chuir an sàs. Bho sin a-mach, tha còir aig an District of Columbia pàirt a ghabhail annta le tha trì bhòtaidhean aice. 

## Daoine ainmeil
* Samuel L. Jackson: (1948). Actair.

## Bailtean co-cheangailte
*  Dakar
*  Pretoria

## Cruinn-eòlas
Tha na Channeled scablands, roinn gheo-eòlach inntinneach, suidhichte ann an Washington, D.C.

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Bailtean anns na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Stàitean de na Stàitean Aonaichte
Bangkok

Is e prìomh-bhaile Tài-lann a tha ann am **Bangkok**. 'S e am baile as motha den dùthaich cuideachd. 
Tha ainm a’ bhaile (Thai: *Krung Thep Maha Nakhon*, IPA: kruŋtʰeːp mahaːnakʰɔn) a’ ciallachadh: *"Baile nan ainglean"*. Tha Bangkok suidhichte air bruaich Abhainn *Chao Phraya*.
Tha am baile cudthromach ann an ear-dheas na Àisia mar teas meadhan eaconomach.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Washington, D.C.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Bratach a' bhaile

Is e ìomhaigh a tha ann am **bratach a' bhaile** a tha sònraichte don bhaile fhèin. Eadhon ged nach eil bratach aig gach baile, tha iad gu math cumanta anns an Roinn-Eòrpa agus anns na Stàitean Aonaichte.

Cleachdar a' bhratach mar riochdachadh aig tachartan oifigeil agus  bidh muintir a’ bhaile ga cleachdadh a’ sealltainn cò às a tha iad.

Tha liosta anns an Wikipedia Commons le  brataichean nam bailtean: 

  City flags 

Roinn-seòrsa:cruinn-eòlas
Kuala Lumpur

'S e prìomh-bhaile Mhalaidhsia a th' ann an **Kuala Lumpur**.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Caileag

Tha **caileag** 'na pàiste boireannach, a' chomhair bhalach.

## Seallaibh cuideachd

* Bean
* Boireannach
* Baintighearna
* Naoidh-mhort nam nigheanan
* Balach

Roinn-seòrsa:Gnè
Toronto

'S e **Toronto** am baile as motha a tha ann an Canada. Cuideachd tha e na phrìomh bhaile Roinn Ontairio. Tha 2.5 millean duine a' fuireach anns a' chathair fhèin agus faisg air 6 millean anns an sgìre. Tha am baile suidhichte air taobh tuath Loch Ontario.  Tha comann Gàidhlig bheòthail ann, Comunn Gàidhlig Thoronto.

## Daoine ainmeil
* Christopher Plummer (1929): Actair.
* Stephen Harper (1959). Ann an 2006 chaidh a thaghadh mar Phrìomh-mhinistear Chanada.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Chicago (Illinois)
*  Frankfurt
*  Warsaw

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Comunn Gàidhlig Thoronto

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Tokyo

'S e prìomh-bhaile Iapain a th' ann an **Tokyo**. Thathas a' toirt an ainm Tokyo gu h-eadar-nàiseanta air **Àrd-bhaile Tokyo**(東京都・Tōkyō-to). 'S e seo aon de 47 sgìrean Iapain agus 's i an aon sgìre a tha a' toirt seachad seirbheisean bhailteach àraid, coltach ri cathair.

'S e Sgìre Mhòr Tōkyō an sgìre àrd-bhailteach as motha air an t-saoghal le tuilleadh air 30 millean luchd-còmhnaidh ann, agus tha seo a' gabhail a-steach prìomh-bhaile Thokyo agus cuid de na sgìrean mun chuairt air.

## Daoine Ainmeil
* Hideki Shirakawa (1936). Ceimigear.
* Shinzō Abe (1954). gnàthach Prìomh-mhinistear Iapan bho 2012.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Berlin
*  Cairo
*  Eabhraig Nuadh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Roinn-seòrsa:Bailtean
Stoth

Is e gas a dh'fhàsas o uisge nuair a bhios e air ghoil a tha ann an **stoth** .

Aig a' bhrùthadh àbhaisteach, iompaichidh uisge ri stoth aig teòthachd 100C (373 K).

Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Brùthadh àbhaisteach

'S e aonad tomhais le samhla atm a tha ann am  **brùthadh àbhaisteach**. Tha e co-ionnann ri 101325 Pa, no 760 mmHg.

Tha e na bhrùthadh cuibheasach an àile aig àirde na mara.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Schaan

'S e **Schaan** am baile as motha ann an Liechtenstein. Tha e na laighe ann am meadhan na dùthcha faisg air Vaduz, ach tha crìochan aige leis an Eilbheis cuideachd.

Tha an t-aon stèisean treanaichean de Liechtenstein ann an Schaan agus  tha e a' ceangail na dùthcha leis an Ostair agus leis an Eilbheis.

Tha Schaan cliùiteach mar mheadhan eaconomaidh, m.e.: tha companaidh *"Hilti Corporation"* an seo.

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Liechtenstein
Robert Koch

Tha **Heinrich Hermann Robert Koch** (Clausthal, 11 an Dùbhlachd 1843 - Baden-Baden 27 an Cèitean 1910) iomraiteach ann an rannsachadh air bitheagan ghabhaltach, gu h-àraid a thaobh lorg na caitheimh. Ann an 1905 fhuair e an Duais Nobel ann an Leigheas.

Rugadh Robert Koch ann an Clausthal faisg air Hànobhar ann an Sagsainn Ìosail anns a' Ghearmailt air 11mh dhen Dùbhlachd 1843, agus chaidh àrach ann an teaghlach mòr de 13 chloinne. Bha athair Robert ag obair ann am mèinn-ghuail; gidheadh fhuair air Robert a dhol gu Oilthigh Göttingen, agus aig 23 bliadhna a dh'aois bha e na dhotair. An uair sin bha e ag obair ann an àitichean diofraichte air feadh na Gearmailt.

A dh'aindeoin sin, bha faireachdainn aige air cho beag feum is a bha ann gu sabaid an aghaidh nan galaran mòra. Mar eisimpleir: Aig an àm sin bhiodh gach seachdamh daoine anns a’ Ghearmailt a' caochladh leis a' chaitheimh. Mar sin thòisich e air sgrùdadh mionaideach a dhèanamh air na bha ag adhbharachadh a' ghalair seo. 

Ach rinn e rudeigin ùr: Dh’ fhàs e bitheagan ann am meadhan-fàis beathachaidh agus dhathaich e le Anilin iad. Mar sin dheth, bha e an comas dha bitheag na sgreaba (*Bacillus anthracis*/Splenic fever 'sa Bheurla) a chur air leth. Thathas a' cleachdadh nan *aiseidean agar* agus an t-*soitheach Phetri* a dh' innlich e fhèin gus an latha an-diugh.
Ann an 1876 sgrìobh e lorg agus dòigh-beatha *Bacillus anthracis*.

B’ e sin an t-adhbhar gun d’ fhuair e obair ùr aig Bòrd na Slàinte ann am Berlin. An seo bha ùine gu leòr aige rannsachadh a dhèanamh agus ann an 1882 fhuair e a-mach mu dheidhinn na bitheag èitigich, (fàth na caitheimh, *Mycobacterium tuberculosis*). Bha e an comas dha shealltainn gum b' iad na bitheagan a bha rim faicinn anns an fhuil fàth a' ghalair, (nach b' iad dìreach na rudan a thigeadh an cois). Stèidhich e ceithir riaghailtean ris an canar **Tagraidhean Koch**. Ann an 1885 bha e na cheannard aig *Oifis Impireil na Slàinte* ann an Oilthigh Bherlin.

Bhiodh e a’ siubhal uaireannan air feadh an t-saoghail, don Eadailt, don Èipheit, do na h-Innseachan, Java agus Gini-Nuadh, agus air feadh Afraga an Ear. Fhuair e a-mach mu dheidhinn a' ghalair-àraidh, (*Vibrio cholerae*, Cholera 'sa Bheurla), mailèiria agus galaran eile. Ann an 1905, fhuair e Duais Nobel eòlas-leighis. Chaochail e air 27 Cèitean 1910 ann am Baden-Baden, Baden-Württemberg.

## Urraman
Gus an latha a th' ann an-diugh 's e *Ionad Robert-Koch* an t-ainm a tha air a’ bhòrd-slàinte as chudthromaiche anns a’ Ghearmailt. 

Stèidhicheadh *Duais agus Bonn Robert Koch* gus urram a thoirt air meanbh-bhith-eòlasaichean a th' air rud gu tùr ùr a lorg, no a th' air cur ri slàinte na cruinne ann an dòigh àraid. B' e a' chiad neo-Ghearmailteach a choisinn a' bhuinn an t-àrd-ollamh Bill Hutchison aig Oilthigh Srath Chluaidh ann an Glaschu.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Fonndas Robert Koch (anns a' Bheurla)
* Eachdraidh-bheatha air an làrach-lìn Fonndas Nobel (anns a' Bheurla)
* Eachdraidh-bheatha agus leabhar-liosta ann an Obair-Lann Bhiortal na Institiud Max Planck airson Eachdraidh Saidheans (Gearmailtis)

Roinn-seòrsa:Slàinte
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Coirea

'S e **Coirea** an seann ainm a tha air an  dùthaich leth-eileanach ann an Àisia an Ear. An diugh tha i air a sgaradh eadar Coirea a Tuath agus Coirea a Deas.

Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Seoul

'S e prìomh-bhaile Coirea a Deas  a tha ann an **Seoul** (IPA:sʌul). Tha e na laighe air bruach Abhainn *Han* ann an àirde an iar-thuath na dùthcha. Eadar 29mh den t-Samhain 1394 is 1948, b' e Seoul prìomh-bhaile Choirea gu lèir.

## Bailtean Co-cheangailte
* Astana
* Cairo
* San Francisco (Calafòrnia)
* Warsaw
* Washington, D.C.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Pyongyang

' S e prìomh-bhaile Coirea a Tuath a tha ann an **Pyongyang**. Tha e na laighe air bruaich Abhainn *Thaedong* ann an àirde an iar-dheas na dùthcha. A rèir beul-aithris chaidh am baile a stèidheachachd ann an 2334 RC mar "Wanggŏmsŏng".

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Seula

Is e soidhne sònraichte a tha ann an **seula**.

Anns na meadhan-aoisean chleachdadh fàinne-seula agus cèir-sheulaidh.

B’ àbhaist do na daoine an t-ainm aca a sgrìobhadh fo litir. An uair sin chaidh an litir air a seulachadh airson barantas a shealltainn gu robh am fo-sgrìobhadh ceart. 

Uaireannan chleachdadh seula cuideachd air cèis-litreach. Mar sin dheth cha b’ urrainn do daoine sam bith an litir fhosgladh gun ceud, nam bitheadh seula air.

Gus an latha an-diugh cleachdar seula air litrichean neo pàipearan oifigeil.

Tha dealbhan de seulachan diofraichte anns an Wikipedia Commons: 

Seula

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Bunan-lùth nach teirg ann an Alba

'S e lùth a bhios a' tighinn bho thùs nach teirg no nach tèid a-mach à bith a th' ann an **lùth ath-nuadhachail**. Ann an Alba, gheibhear lùth ath-nuadhachail gu sònraichte le bhith cleachdadh na gaoithe, nan tonn agus na tide-mhara.

## Ceanglaichean a-mach
*Scottish Renewables - Comhairle airson lùth ath-nuadhachail ann an Alba.
*EMEC - European Marine Energy Centre - Ionad Lùths Mara na Roinne-Eòrpa ann an Arcaibh.
*Cleachdaibh connadh-fiodha - Làrach bho Coimisean na Coilltearachd mu lùth bho fiodh. 
 

Roinn-seòrsa:Lùths
Roinn-seòrsa:Aimsir
Lucsamburg (baile)

'S e prìomh-bhaile na dùthcha Lucsamburg a tha ann am  **Baile Luscsamburg** (Fraingis: *Ville de Luxembourg*, Gearmailtis: *Luxemburg Stadt*, Lucsamburgais: *Stad Lëtzebuerg*).
Tha e suidhichte ann an taobh a deas na dùthcha eadar  Abhainn *Alzette* is Abhainn *Pétrusse*.

Tha am baile cudthromach anns an t-saoghal poileataigeach, o chionn's gu bheil cuid de na prìomh-oifisean an Aonadh Eòrpaich ann.

Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Lucsamburg
Roinn-seòrsa:Bailtean
Zürich

'S e am baile as motha den Eilbheis a tha ann an **Zürich** (IPA: ˈtsyːʁɪç). Canar *Züri* (ˈtsyɾi) ris anns an cànan aca fhèin, neo *Zurigo* (dzu'ɾiːgo) san Eadailtis agus *Zurich* (zyʁik) san Fhraingis. Tha am baile suidhichte anns an Eilbheis an Iar air bruach Loch Zürich. Tha e suidhichte 161km air falbh bho Stuttgart, thall anns A' Ghearmailt. A-rèir clàrachas ann an 2006 agus 2007, 's e Zürich am baile aig a bheil maitheas na beatha as fheàrr san t-saoghal. 'S e baile-breith Huldrych Zwingli (1484 - 1531) a th' ann, duine cudthromach aig àm an Ath-Leasachaidh.

## Eachdraidh
Thàinig an t-ainm Zürich bhon ainm ceilteach *Turus*, bha e sgrìobhte air uaigh bho àm nan Ròmanaich anns an 2. linn.  Thòisich an gluasad cultarach Dada ann an Zürich neo-phàirteil rè A' Chiad Chogaidh Mhòir.

## Daoine Ainmeil
* Hans-Adam II (1945): Prionnsa à Liechtenstein.
## Bailtean Co-cheangailte
*  San Francisco (Calafòrnia)

## Iomraidhean


## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Bheactor

Is e a tha ann an **bheactor**, neo **Uimhir Bheactor** uimhir nach gabh mìneachadh leis a' mheud a-mhàin air sgaths gu bheil *rian* aige air barrachd *uimhir*. Is e an rian am feart de bheactor a tha ga roinneadh bho *uimhir [[scalar]]* (a gabhas làn mìneachadh le meud a- mhàin) agus a tha fosgladh suas gnè ailseabra sònraichte ri bheactoran agus so-fuasgailte le triantanachd.

## Eiseimplirean de Uimhirean Bheactor agus Uimhirean Scalar

Uimhirean Bheactor: Forsa, Cuideam 

Uimhirean Scalar: Mas, fad

Roinn-seòrsa:Matamataig
Co-chomharran an Domhain

Thoir na **co-chomharran** tuairisgeul air an àite far am bheilear air an t-Saoghal. Tha dà loidhne ann. Tha an domhan-fhad còmhnard agus cleachdar na co-chomharran Tuath neo Deas ris. Tha an domhan-leud dìreach, cleachdar Ear neo Iar ris.

## Aiste co-cheangailte
* Cruinneadaireachd
* Co-chomharran

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Na Tìrean Ìsle

'S e dùthaich anns an Roinn Eòrpa an iar a th’ anns **na Tìrean Ìsle**  (Duitsis: *Nederland*, IPA: ˈne:dərlɑnt); ainm eile: **An Talamh Ìseal**  neo
**An Isealtìr**.  'S e ball den Aonadh Eòrpach.  Gu math tric canar an Òlaind seach na Tìrean Ìsle ris. Ach chan e an Òlaind ach dà sgìre de na Tìrean Ìsle.

'S e am pàirt Eòrpach de Rìoghachd nan Tìrean Ìsle, tha an còrr den Rìoghachd, na h-Eileanan Aintilia (Netherlands Antilles) agus Arùba, suidhichte anns a' Chairibìan san àirde thuath air a' Bheiniseala. 
Tha na Tìrean Ìsle suidhichte aig a' Chuan a Tuath, agus ri taobh an ear na Gearmailt agus ri taobh a deas na Beilge. Tha Amsterdam na phrìomh-bhaile.

Tha na Tìrean Ìsle cliùiteach air sgàth 's na muileann-gaoithe aca, càise, *clogs* (brògan à fiodh) tuiliop agus *delftware* (obair-criadha sònraichte). Tha na riaghailtean gu math libearalach, tha an dùthaich iomraiteach anns na laghan libearalach mu drugaichean, siùrsachd agus co-sheòrsachd.

## Eachdraidh
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn.

## Bailtean mòra
Seo lista na bailtean as motha anns an Òlaind:
* Amsterdam
* Rotterdam
* Den Haag
* Utrecht
* Eindhoven
* Tilburg
* Groningen
* Almere
* Breda
* Nijmegen

## Bailtean eile
* IJmuiden

## Daoine ainmeil
* Pàpa Hadrianus VI (1459 - 1523).
* Hieronymus Bosch (1450 - 1516): Peantair.
* Abel Tasman (1603 - 1659): Maraiche agus Fear-malairt.
* Joris van der Haagen (1615 - 1669): Peantair.
* Rembrandt van Rijn (1606 - 1669): Peantair.
* Johannes Vermeer (1632 - 1675): Peantair.
* Johan de Witt (1625 - 1672): Stàitire agus Matamataigear.
* Mata Hari (1876 - 1917): Tè-bhuairidh.
* Vincent van Gogh (1853 - 1890): Peantair.
* Arthur Nelissen (1879 - 1922): Ailtire.
* Ramses Shaffy (1933 - 2009): Seinneadair.
* Klaas Hendrikse (1947): Ministear na h-Eaglaise.
* Anton Corbijn (1955): Dealbhadair chamara.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*
Cliabh

Is e a tha ann an **cliabh** seorsa bucais fighte as calbhan eu-sgolta. B'e calbhan calltainn an stugh abhaisteachd de cliabhan. B'e priomh feum nan cliabh, ann an Gaidhealtachd na h-Albainn, a ghiulain eallachan air muin daoine neo eich. 

Is **cliabhaireachd**, an gniomh a tha ann an figheadh nan cliabh. Chanar **[[cliabhair]]** neo **cliabhadair** ri fear (neo tè) a tha ri cliabhaireachd.

Is teicneòlas traideasanta do Gaidhealtachd na h-Albainn is na h-Eirinn a tha ann an cliabhaireachd.
Chaidh cliabhan a mach a' cleachdadh, nuair a thanaig deireadh air linn nan deich anns an dara leth den 20mh linn. Lorgar ti an siud 's an seo fhadhast, mar as tric a' grodadh an bathaich croiteir.

Is bun an aiste seo. 

Roinn-seòrsa:Cliabhaireachd
Roinn-seòrsa:teicneòlas

Faic cuideachd:www.smo.ac.uk/cliabh
Cliabhair

Chanar **cliabhair** ri fear neo tè a tha ri **cliabhaireachd**. Is e a tha ann an cliabhaireachd an gniomh  a tha ann an figheadh nan cliabh.

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Buinne beoil

**Buinne beoil**: Am sreath de calbhan co-sniomhta a bhitheas fighte mun chuairt beul cleibh.

Ann an cliabhaireachd, chanar "buinne" ri sreath den churra. Is e a tha anns An Curra an àlach de calbhan fighte eadar na staingean. Roinn-seòrsa:cliabhaireachd
Còd Àireamh fòn eadar-nàiseanta

Leis an **Còd Àireamh fòn eadar-nàiseanta** s’ urrainnear bruidhinn air an fhòn eadar dùthchannan, ceàrnan agus sgìrean eadar-dhealaichte.
Mar as trice cleachdar “00” aig toiseach an àireamh-fòn eadar na dùthchannan agus “0” eadar ceàrnan agus sgìrean eadar-dhealaichte anns an dùthaich fhèin.
Anns na Stàitean Aonaichte agus Canada cleachdar "1" agus "011".

Tha liosta leis a h-uile àireamh fòn eadar-nàiseanta (sa Bheurla) ri fhaicinn an-seo.

Tha **an t-Aonadh Cian-chonantradh Eadar-nàiseanta**, ainm goirid ITU, (Beurla: *International Telecommunication Union*, Fraingis: *Union internationale des télécommunications*, Spàinntis: *Unión Internacional de Telecomunicaciones*) a’ dèiligeadh leis na cuisean seo. Stèidhichte ann an 1865 mar *International Telegraph Union* ann am Paris, tha iad pàirt de na Dùthchannan Aonaichte an diugh le prìomh-oifis ann an Geneva san Eilbheis.

## Ceanglaichean a-muigh
* ITU Liosta

* Duilleag oifigeil ITU

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Àireamh-shluaigh

Anns an eòlas-comainn cleachdar **Àireamh-shluaigh** airson a radh cia mheud duine a tha a’ fuireach ann an dùthaich, baile, ceàrn neo àite-eigin sònraichte.

* Liosta dùthchannan a-rèir àireamh-shluaigh
* Liosta àireamh-shluaigh a-rèir creideamh
* Na bailtean as motha

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Almaty

‘S e am baile as motha ann an Casachstan a tha ann an **Almaty**. (cànan kazakh: Алматы).
Eadar 1921 agus 1991 bha e na phrìomh-bhaile aig àm *Kazakh Soviet Socialist Republic* agus an uair sin ann am Poblachd Kazakhstan (1991 gu 1998). Eadhon ged an do ghluais an cùmhachd poileataigeach gu Astana ann an 1998, ‘s e Almaty cridhe malairteach na dùthcha fhathast. Gus na 1980 bha gu bhith 50% de mhuinntir a’ bhaile nan Ruiseach. Ach dh’fhàg iad aig àm neo-eisimeileachd Chasachstain.

Tha Almaty na laighe anns an earra-dheas na Casachstain, faisg air crìochan Cirgiostàn agus 300 cilemeatair bhon chrìochan Sìneach. Tha am baile suidhichte aig cois na ruith bheanntan *Tian Shan* – *Transili-Alatau*. Tha an t-ainm Almaty a’ ciallachadh: "beairteach le ubhlan".

Anns na sgìrean timcheall air Almaty tha ubhlan riasgail (Malus sieversii) a’ fàs. Tha luchd rannsachadh ag smaoineachadh gur e sin an t-ubhal as sine air feadh an t-Saoghail agus gu bheil na h-ubhlan anns an latha an-diugh a’ buntainn don àite sin. Thàinig an t-ainm bho Alma-Ata, ainm a bha na Ruiseach a’ cleachdadh airson Almaty: "алма" (ubhal) agus "ата" (seanair), ach canar gun do rinn iad mearachd leis an eadar-theangachadh.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Berlin
*  Istanbul
*  Jeddah
*  Kyiv
*  Minsk
*  Mosgo
*  Rennes
*  Sankt Peterburg
*  Tucson (Arizona)
*  Vilnius
*  Ürümqi

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Dluthad

Is e a tha ann an **dluthad** an cuideam a tha ann an aonad toirt de stugh.

Is aonad SI do dluthad kg/m3, kilogramme dhan mhetre cùbachd.

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Sumo

'S e spòrs nàiseanta na Seapaine a th' ann an **Sumo** (相撲 sumō), ach tha an àireamh de neo-Iapanaich a tha measail air a' fàs. Chan e spòrs a-mhàin a th' ann, ach rud a tha làn eachdraidh, a tha a' gabhail a-steach traidiseanan 's deas-ghnàthan à dualchas fèisean an fhogharaidh. 'S iad na h-aon coltasan sònraichte Iapanach aig an Cearcall Sumo, agus a gheibhear aig, mar eisimpleir Taigh-cluich Kabuki, a tha a' tarraing daoine ris.

## Eachdraidh
Bha Sumo ann bho shean, agus lorgar cunntasan air farpaisean Sumo anns na clàraidhean Iapanach as tràithe a tha maireann. B'e deas-gnàth taghairmeach a bh' ann bho thùs, a' buntainn do dh' ùrnaighean airson an fhoghair. Thàinig e gu bhith na spòrs amhairc rè ùine agus nochd Sumo proifeiseanta ann an linn Edo. Chaidh prìomh lann-amhairc Sumo, Kokugikan, a thogail ann an 1909, 's e na dhachaigh aig Comann Sumo Iapain, a stèidhicheadh ann an 1925.  

Chuir an Dàrna Cogadh às don linn a bu bhuidhe　aig Gleacadh Sumo, agus Futabayama an yokozuna a bu mheasail aig an àm, ach choisinn e a chliù is a ghreadhnachas air ais a-rithist am feadh is a bha Iapan ga h-ath-bheothachadh fhèin an dèidh an cogadh a chall. 

Dh'àrdaicheadh àireamh cho-fharpaisean nan 15 làithean gu sia tursan sa bhliadhna. Chuireadh air bhonn leasachaidhean eile mar cho-fharpais uile ri uile eadar stàballan ann an 1965.

## Dòighean-gleacaidh
Tha dithis ghleacadair a’ cur an aghaidh a chèile ann am meadhan doyō (àrd-ùrlar cearcallach), aig a bheil meadhan-thrastan de 4.55 meatairean. Sa chiad dol-a-mach, tha iad a’ coileanadh deas-ghnàth ron sabaid, ‘s iad gan cur fhèin ann an cruth eagalach, agus a’ sgapadh salainn glanaidh air a’ chearcall. Tha a h-uile sìon a’ mairsinn ceithir mionaidean aig a’ char as motha, do ghleacadairean aig àrd-ìre. Tha seo uile nam pàirt de thraidiseanan sumo, agus a-rèir choltais, ‘s e seo a tha gu sònraichte na thàladh mòr do dhaoine cèine. Tha tuilleadh air 70 dòighean eadar-dhealaichte ann gus sabaid a bhuannachadh, ach tha leth nan sabaidean air an glèidheadh le bhith a’ cur an cleachdadh nan dòighean gleacaidh as bitheanta, *tsuki-*, *yori-* agus *oshi-*. Tha gleacadairean air an ath-rangachadh an dèidh gach co-fharpais, a-rèir a’ chlàir glèidhte/caillte aca. Tha an rang as àirde, *Yokozuna*, air a bhith a’ buileachadh air tuilleadh air 60 daoine. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Spòrs
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Reidius de Gyration

Is e a tha ann an **Reidius de Gyration** coincheap, a tha feumail an ro-aithneachadh modh fàilligidh de colbhan fo eallach.

Is e a tha ann ach freumh ceàrnaich de 2na mòmaid de Achar roinnte le Tair-Achar a' choilbh.

r= \ddot O (I/A)  

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Roinn-seòrsa:Matamataig
New Firm

'S e a th' anns an New Firm briathar a thathas a' toirt air a' chòmhstri eadar dà chlub buill-choise Albannach, Dùn Dèagh Aonaichte agus Obar Dheathain. Tha an t-ainm a' buntainn do na 1980an nuair a bha soirbheas mòr aig an dà chuid ann am ball-coise na h-Alba, air thoiseach air na dhà chlub Albannach a bu shuidhichte, Rangers agus Celtic, air a bheil an Old Firm. 

Bhuannaich an dà sgioba Prìomh Roinn na h-Alba, agus ruig iad cuairtean-deireannach farpaisean na h-Eòrpa; b' e Obar Dheathain a ghlèidh Cupa Buannaichean-Cupa na h-Eòrpa fo stiùir Alex MacFhearghais, agus ruig Dùn Dèagh Aonaichte cuairt-dheireannach Cupa UEFA, fo stiùir Jim MacGilleEathain. 

Bha an New Firm aig àirde an cumhachd eadar 1980 agus 1985. Ghlèidh Obar Dheathain Cupa Buannaichean-Cupa na h-Eòrpa, a' dèanamh a' chùis air Real Madrid 2-1, agus a thuilleadh air sin, bha an dà sgioba a' strì ris a chèile gus buaidh a' Phrìomh Roinn a thoirt a-mach.  Bhuannaich Dùn Dèagh Aonaichte Prìomh Roinn na h-Alba ann an 1982-83 agus b'e Obar Dheathain a ghlèidh Cupa na h-Alba a' bhliadhna sin. An ath-ràith, b'e Obar Dheathain a-rithist a choisinn Prìomh Urram na h-Alba, agus cuideachd anns an ràith as dèidh sin, fhad 's a bha Aonaichte a' faighinn gu iar-chuairt dheireannach Cupa na h-Eòrpa. 

Thòisich claonadh ann an soirbheas an dà chlub mu dheireadh nan 80an, le Rangers agus an uairsin Celtic a' faighinn làmh an uachdair a-rithist, an aon àite a bh' aca roimhe mus do bhrist an New Firm a-steach orra anns na h-ochdadan.

Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Alex MacFhearghais

'S e manaidsear Manchester United a bh' ann an **Alex MacFhearghais** (Beurla: *Alex Ferguson*) (31 an Dùbhlachd 1941), a choisinn a chliù an toiseach, 's e na mhanaidsear aig CB Obar Dheathain anns na 1980an.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
C.B. Obar Dheathain

'S e club ball-coise Albannach a th' ann an **Club Ball-coise Obar Dheathain**. 'S iad aon de na clubaichean as soirbheachail a th' anns an dùthaich thairis air nam bliadhnaichean a dh' fhalbh, ach tha iad air an inbhe sin a chall bho dheireadh nan naochadan.

## Manaidsearan

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
Sùlaire

'S e seorsa eun-mara a th'ann an **Sùlaire**. Tha iad a' fuireach ann an àitean mar Alba. 'S e Guga an t-ainm a th' air àl an t-sùlaire.

Tha sùil na sùlaire cho geur ri sùil na fainge, a neart cho làidir ri fhradharc. Nan tachradh maide bhith roimhe air an fhairge nuair a bhiodh e a' feuchainn fodha, tha e air a ràdh gun deigheadh a ghob òirleach tron fhiodh.

Roinn-seòrsa:Eun-mara
Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Potsdam

Is e baile nan lùchairtean  agus nan ghàraidhean a th’ ann am **Potsdam**, (IPA: ˈpɔtsdam),  prìomh-bhaile Bhrandenbuirg. O chionn bliadhna 1990 tha e air a chomharrachadh leis an UNESCO mar Làrach Dhualchas na Cruinne.

Is e lùchairt **Schloss Sanssouci** an sealladh as ainmeile ann am Potsdam. Tha an lùchairt seo na laighe ann an gàradh mòr mar crùn air beinn fhìona a chaidh a cruthachadh mar staidhre. Chaidh Sanssouci  a thogail eadar 1745 agus 1747 mar lùchairt-shamhraidh air a dhoigh "Rokoko" airson an Rìgh Frederic Mòr. 

Tha tòrr lùchairtean eile ann am Potsdam, mar eisimpleir: is e *Das Neue Palais* an lùchairt as motha anns a’ bhaile, tha an *Neue Orangerie* agus am *Marmorpalais* ann cuideachd.  Anns an lùchairt *Schloss Cecilienhof* thàinig Winston Churchill ( an-dèidh Clement Richard Attlee), Harry S. Truman agus Iosif Stalin còmhla ann an 1945 airson co-labhairt ainmeil "Cò-labhairt Photsdam" (*Potsdam Conference* sa Bheurla) an-dèidh an Dàrna Cogadh. Anns a’ cho-labhairt seo chaidh a' Ghearmailt a sgaradh le ceithir pàirtean poileataigeach.

Is e an gàradh as aosda a tha ann an *Lustgarten* air beulaibh na lùchairt  *Das Stadtschloss*. Chaidh a chruthachadh anns a' bhliadhna 1660 agus chaidh a chruthachadh a-rithist ann an 2001 ann an seòrsa ùr airson fèill nan gharaidhean (*Bundesgartenschau* sa Ghearmailtis).

Is e gàradh ainmeil eile a tha anns a’ phàirc *Babelsberg*. Chruthaich Peter Joseph Lenné, an t-eòlaiche cliùiteach, a’ phàirc seo. 

A bharrachd air na lùchairtean agus na gàraidhean is toil leis an luchd-turais taighean
na luchd-tuineachaidh às an Òlaind. Thàlaidh Rìgh Frederic Uilleam I luchd-ciùird agus luchd-malairt do Bhrandenburg ann an 1733 agus thog iad fhèin cairteal a’ bhaile le 133 taigh à clachan-chrèadha. 

Ann an cairteal eile tha colonaidh Ruiseach *Aleksandrowka* ann, far an robh dà sheinneadair dheug de chòisir Ruiseach a’ fuireach ann an naoidheamh linn deug. Tha ceithir taighean deug agus eaglais anns an stoidhle Ruiseach anns a’ cholonaidh Aleksandrowka.

Is e baile nan oilthighean a tha ann am Potsdam cuideachd. Tha cuid de oilthighean agus institiuidean prìobhaideach agus trì oilthighean poblach ann, am measg an oilthighe *Konrad Wolf* (HFF Babelsberg)  airson fhilmichean agus telebhisean,  an t-oilthigh meadhanan as sìne air an t-Saoghal.
 

Tha tòrr thaighean-tasgaidh, agus thaighean – taisbeanadh a’ tàladh luchd-tadhail do Photsdam. Ach tha an dùthaich Brandenburg fhèin inntinneach dhaibh cuideachd.
## Bailtean Co-cheangailte
* Bobigny
* Bonn
* Jyväskylä
* Luzern
* Opole
* Perugia
* Sioux Falls  (Dakota a Deas)

## Iomraidhean
* Àireamh-shluaigh:Staitistearachd oifigeil 10/06  Brandenburg

## Ceanglaichean a-muigh
* Duilleag oifigeil (sa Bheurla)
* GermanPlaces - Potsdam – Fiosrachadh agus dealbhan (sa Bheurla)
* Interactive aerial tour of Potsdam - Turas ann am Potsdam
* Àitean turasachd ann am Potsdam

Tha tòrr dealbhan anns an Wikipedia Commons : 

 
Potsdam
agus
Sanssouci

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
C.B. Tobar na Màthar

'S e club ball-coise Albannach a th' ann an **Club Ball-coise Tobar na Màthar**. 

## Duaisean
Buadhaiche Alba (**1**): 1931.

Cupa na h-Alba (**2**): 1952, 1991.

Cupa Lìog na h-Alba (**1**): 1951.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
C.B. na h-Eaglaise Brice

'S e sgioba ball-coise a th' ann **An Eaglais Bhreac**. 

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
C.B. Greatna

Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Albannach
Pàirc Hampden

'S e lann-cluiche bhuill-choise nàiseanta na h-Alba a th' ann am **Pàirc Hampden**, ann an Glaschu. Tha i na dachaigh do C.B. Queen's Park agus sgioba nàiseanta ball-coise na h-Alba.

'S i tè de dhachaighean a' bhuill-choise a th' ann an Hampden, agus chomharraich i an cuimhneachan ceud aice air 31 Dàmhair, 2003. Tha oifisean Comann Ball-coise na h-Alba na broinn cuideachd. Thèid geamaichean a chumail ann rè ìrean tràithe de Cho-fharpais ball-coise Oilimpeach 2012.

Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Albannach
Loch Ladoga

'S e an loch as motha na h-Eòrpa a tha ann an **Loch Ladoga** (Ruiseis: *Ла́дожское Óзеро*). Tha e anns an Ruis.

Roinn-seòrsa:Lochan
Roinn-seòrsa:An Ruis
Rio de Janeiro

'S e **Rio de Janeiro** (fuaimneachadh Portagailis ann an IPA: ˈhiw dʒi ʒʌˈnejɾu) an dàrna baile as motha ann am Braisil, an-dèidh São Paulo. Tha an t-ainm a' ciallachadh "Abhainn den Fhaoilteach". Tha e na laighe ann an earra-dheas na dùthcha. B' àbhaist dha a bhith na phrìomh-baile Braisil, gus an do ghluais an riaghaltas gu Brasília ann an 1960. Tha am baile ainmeil airson na traighean brèagha, m.e. *Copacabana* agus *Ipanema* agus an ìomhaigh mhòr "Cristo Redentor" (*[[Crìosd]] am Fear-Saoraidh*) air mullach Beinn Chorcovado. Tha an àrd-fhèill (carnival) agus fèis na bliadhna ùir (reveillon) ann an Rio de Janeiro cliùiteach air feadh an t-Saogail.

## Daoine
* Fernanda Erlanger Rodrigues (1979): Actair.
* Nathalia Goyannes Dill Orrico (1986): Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Lagos
*  Lisbon
*  Miami Beach (Florida)
*  Montpellier
*  Nice
*  Oklamoma City (Oklahoma)
*  Qusqu 
*  Tunis
*  Warsaw

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Braisil
Urramachd Seapanais

'S e cainnt a tha a' nochdadh urram a th' ann an cainnt urramach. Tha tuilleadh 's a chòir cainnt urramach aig Iapanais, agus 's iomadh shuidheachadh sòisealta far a dh' fheumas an cleachdadh.

Roinn-seòrsa:Cànain Sheapanach
Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Brasília

'S e **Brasília** (IPA: bɾaˈziliɐ) am prìomh-bhaile Bhraisil. Tha e na laighe ann am meadhan na dùthcha. Chaidh am baile air a thogail ann an 1956 le Lúcio Costa agus Oscar Niemeyer mar ceannard ailtireachd. Ann an 1960 dh’ imrich an riaghaltas bho Rio de Janeiro gu Brasìlia. Chaochail Alfredo Stroessner, an seo ann an 2006.

Tha Brasília air an liosta UNESCO.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Abuja
*  Bissau
*  Lisbon
*  Luanda

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Braisil
Roinn-seòrsa:Bailtean
Sluagh-phoblachd na Sìne

*Na bi a' measgachadh le [[Poblachd na Sìne]].*

*Airson ciall eile, faic [[Sìona]].*

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an 
**Sluagh-phoblachd na Sìne**, (Beurla: *People's Republic of China*), ainm traidiseanta: **Sìona** neo **An t-Sìn**. 
'S e an dùthaich as motha ann an Àisia an Ear, agus an dùthaich as motha a-rèir àireamh-shluaigh san Saoghal air fad. Tha 1/4 den daoine san t-saoghal a' fuireach ann. 

Tha Beijing na phrìomh-bhaile. 

## Iomraidhean


## Aistean cho-ceangailte
* Poblachd na Sìne
* Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Tìr-mòr na Sìne
* Siona
* Hong Cong
* Macau
* Tai-Bhàn (eilean)

## Ceanglaichean a-muigh
* Sealladh air Sìona (BBC)

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear
Roinn-seòrsa:Sìona
Ainu

Dh'fhaoidte gu bheil **Ainu** (no *Aino*) ag iomradh air:
* an Sluagh Ainu
** Cànan nan Ainu
** Ceòl nan Ainu
** Biadh nan Ainu
* Ainur (singular *Ainu*), spioradan os-nàdarra ann an sgrìobhaidhean sgeul-guaineis J. R. R. Tolkien 
* Aino, pearsa fhionnsgeulach Shuomach 
* an Sluagh Aini
* Cànan nan Aini
Beijing

'S e **Beijing** prìomh-bhaile Sluagh-Phoblachd na Sìne. Tha e suidhichte ann an taobh a tuath na dùthcha. 

## Bailtean Co-cheangailte
*  Algiers
*  Astana
*  Berlin
*  Cairo
*  Eabhraig Nuadh
*  Köln
*  Washington, D.C.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Roinn-seòrsa:Sìona
Roinn-seòrsa:Bailtean
Tìr-mòr na Sìne

*Airson ciall eile, faic: [[Sìona]]*

**Tìr-mòr na Sìne** ()

'S e briathar geopoilitigeach a th' ann an **Tìr-mòr na Sìne** (),  no "Mòrthìr na Sìne", no gu sìmplidh "Am Mòrthìr". Thathas gan toirt air a' cheàrn a th' air a riaghladh le Sluagh-Phoblachd na Sìne (SPS).

Chan eil e a' gabhail a-steach:
* Tai-Bhàn 
* Roinn Rianachdail Shònraichte (SARs) air a riaghladh le SPS.
#Hong Kong  
#Macau

## Aistean cho-ceangailte
*Sluagh-Phoblachd na Sìne
*Poblachd na Sìne
*Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
*Siona
*Hong Cong
*Macau
*Tai-Bhàn (eilean)

Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Sìona
Taidh-Bhàn (eilean)

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg na dùthcha Taidh-Bhàn/Taiwan, faic: [[Poblachd na Sìne]]*

Tha **Taidh-Bhàn**, (Sìonais Tradaiseanta: 臺灣 no 臺灣; Sìonais Shìmplichte:台湾 Hanyu Pinyin: Táiwān; Tongyong Pinyin: Táiwan; Wade-Giles: T'ai²-wan1; Tai-Bhànais: Tâi-oân) na eilean ann an Àisia an Ear. Thathas a' toirt Taidh-Bhàn sa chumantas air na tìrean a th' air an riaghladh le Poblachd na Sìne agus air Poblachd na Sìne fhèin, a tha a' riaghladh eilean Tai-Bhàn, Lanyu anns a' Chuan Sèimh far oirthir Taidh-Bhàn, na Pescadores ann an Caolas Taidh-Bhàn, agus Kinmen 's na h-eileanan Matsu far oirthir Fujian. Tha buidhnean-eilean Taidh-Bhàn agus Penghu (ach Roinnean Taipei is Kaohsiung) air an riaghladh gu h-oifigeil mar Mhòr-roinn Taidh-Bhàn agus Poblachd na Sìne.

## Aistean co-cheangailte
* Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Poblachd na Sìne
* Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Tìr-mòr na Sìne
* Siona
* Hong Cong
* Macau

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Sìona
Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn Rianachdail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne

*Airson ciall eile, faic:[[Sìona]]*

'S e Roinn Rianachdail Sluagh-Phoblachd na Sìne a th' ann an **Roinn Rianachdail Sònraichte**.

## Aistean cho-ceangailte
*Sluagh-Phoblachd na Sìne
*Poblachd na Sìne
*Tìr-mòr na Sìne
*Siona
*Hong Cong
*Macau
*Tai-Bhàn (eilean)

Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Sìona
Macau

Stèidhicheadh **Roinn Rianachail Shònraichte Mhacau**, a dh'aithnichear am bitheantas mar **Macau**, no **Macàthu**, no **Macao**, air 20 Dùbhlachd, 1999. 'S i aon den dà Roinn Rianachail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne a th' innte, 's i Hong Cong an tè eile. Bha i air a riaghladh fad 442 bliadhna leis a' Phortagail, ga dèanamh an eilthir eòrpach as aosta ann an eachdraidh Àisia an Ear. Chan eil prìomh-bhaile aice, ach 's e am Freguesia de Nossa Senhora de Fátima an "Freguesia" as motha a th' ann. 
## Bailtean Co-cheangailte
*  Lisbon
*  Luanda
*  Porto

## Faic Cuideachd
* Luís Vaz de Camões
## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* Oifis Riaghaltas Macau 
* Ionad turasachd oifigeil Macau
* CIA - The World Factbook — Macau

## Aistean cho-ceangailte
* Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Poblachd na Sìne
* Roinn Rianachail Shònraichte Sluagh-Phoblachd na Sìne
* Tìr-mòr na Sìne
* Siona
* Hong Cong
* Tai-Bhàn (eilean)

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Roinn-seòrsa:Macau
Roinn-seòrsa:Sìona
Eòlas-sluaigh Mhacau

Tha sluaigh Mhacau nan 95% Sìneach, an cuid as motha Cantonach agus cuid dhiubh Hakka, an dà chuid a' buntainn do Mhòr-roinn Guangdong. Tha an còrr de shliochd portagaileach, no portagaileach-sìneach measgte. Tha cuid beag de dh' Iapanaich a' fuireach ann, 's iad fhèin à sìol nan Caitligeach Iapanaich a bh' air am fuadachadh le shogunan.

'S iad Portagailis, (gu h-àraidh a crìtheol Macanach, (Patuá no Macaista Chapado), a tha ri beul bàis), agus Sìonais (Mandairinis) nan cànain oifigeil aice, ged a bhios muinntir an àite a' bruidhinn Cantonais sa chumantas. Tha a' Bheurla ga bruidhinn ann an àitichean turasaiche. Tha oilthighean gu leòr ann am Macau.

Roinn-seòrsa:Sìona
Roinn-seòrsa:Macau
Coirèa a Tuath

'S e dùthaich ann an Àisia an Ear a tha ann an **Coirèa a Tuath**, **Coiria a Tuath** neo **Corea a Tuath**

Tha crìochan aice san ear-thuath leis an Ruis, sa tuath le Sìona agus sa deas le Coirèa a Deas.

Canar Coirèa ris an leth-eilean seo, 'b e sin an seann ainm a bha air an dùthaich (còmhla ri Coirèa a Deas) cuideachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear
Coirèa a Deas

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an **Coirèa a Deas** neo **Coiria a Deas** neo **Corea a Deas**. 'S e Seoul am phrìomh-bhaile. Tha crìochan aice san tuath le Coirèa a Tuath.

Canar Coirèa ris an leth-eilean seo, b' e sin an seann ainm a bha air an dùthaich (còmhla ri Coirea a Tuath) cuideachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coirèa a Deas
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear
Fergie Dòmhnallach

'S e neach-ciùil Gàidhealach à Mùideart a bha ann am **Fergie Dòmhnallach**. Bha e na chluicheadair bogsa-phutan agus bha e na cheannard chòmhlan-ciùil chèilidh mhìorbhaileach o chionn còrr is 40 bliadhna. Bha Gàidhlig aige. Chuir e còmhlan ri chèile airson a' chiad uair ann an 1953. Nochd e air rèidio a' BhBC agus air telebhisean ann an 1964. Gu ruige seo, chlàr e air còrr is 32 clàran. Bha e a' cluich gu cunbhalach air BBC Alba agus ' s e fhèin a bh' anns a chiad duine a chraolaich fìor cheòl cèilidh air a' BhBC. Bha e na òstair aig an Taigh-òsta Chlann Raghnaill ann am Mùideart, far a bheil ho-ro-gheallaidh is craic ri fhaighinn a h-uile deireadh-seachdain. Chaidh a sgeulachd-beatha *Fergie* fhoillseachadh ann an 2003 agus chaidh prògram a chraoladh mu a dheidhinn air Oidhche Challain an aon bhliadhna.

## Eachdraidh a Bheatha
Rugadh e ann an Glaschu agus thogadh e ann am Mùideart. Chaidh Fergie dhan bun-sgoil Mhìogharraidh agus Àrd-sgoil a' Ghearasdain. Chaidh e an uair sin dhan airm. Nuair a dh'fhàg e an t-airm fhuair e teisteanas mar leasaiche-cuirp ann an Glaschu. Fhuair e MBE ann an 2021.

Bhàsaich e aig aois 86, là gann air 87, anns a' Ghiblean 2024.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn oifigeil
* Fergie MacDonald Band - Bhidio bho 'Air an Ùrlar', BBC Alba 2012
* Tiugainn a Dhannsa' - rèidio: Ailean Caimbeul a' bruidhinn ri Fergie Dòmhnallach, Radio nan Gaidheal 18 Giblean 2013
* BBC Naidheachdan 2016-01-18: 60 bliadhna de chòmhlan-ciùil Fergie *(agallamh claisneach còmhla ri Fergie, 5:41)*
* BBC Naidheachdan 2020-12-31: Urraman do Ghàidheil air a' Bhliadhna Ùir
* 2024-04-23: Fergie Dòmhnallach MBE, 1938-2024
* 

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach
Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Neapàl

'S e dùthaich ann an Àisia a Deas a tha ann an **Neapàl** neo **Neapal**
ainm oifigeil: Stàit Neapàil (IPA: neˈpaːl). Tha crìochan aice le Sìona sa tuath agus leis na h-Innseachan sa Deas. Tha Kathmandu na phrìomh-bhaile. Tha a' bheinn as àirde air feadh an t-Saoghail, Beinn Everest, ann an Neapàl. Tha an Hinduachd uabhasach làidir ann an Neapàl.

## Iomraidhean



Kathmandu-Bhagvati-04-2013-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Tempel-22-Westzugang-Pilger-2014-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Pujari Math-06-Pfauenfenster-2013-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-Skulptur-40-Kultfiguren-2013-gje.jpg|Changu Narayan
Patan temples.jpg|Teampall ann am Patan
Dzongla to Lobuche-13-Pflanze mit Rauhreif-2007-gje.jpg|Himalaya
Dzongla to Lobuche-68-Ebene-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-49-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Tsarang-Lo Manthang-12-2015-gje.jpg|Mustang


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas