open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
24 an t-Samhain

'S e **24 an t-Samhain** an 328mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (329mh ann am bliadhna-leum). Tha 37 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1924 - Chaidh Sluagh-phoblachd Mhongòilia a stèidheachadh.

## Breithean
* 1632 - Baruch Spinoza, ann an Amsterdam. Feallsanaiche às na Tìrean Ìsle.
* 1784 - Zachary Taylor, 12mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
* 1891 - Mariano Ospina Pérez, ann am Medellín. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1925 - William F. Buckley Jr., sgrìobhadair agus iomradair às na Stàitean Aonaichte.
* 1941 - Elmar Ternes, ann an Trier. Cànanaiche às a' Ghearmailt.

## Bàsan
* 1541 - Paracelsus, ceimigear às an Eilbheis.
* 1572 - Iain Knox, pearsa-eaglais Albannach.
* 1848 - William Lamb, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.
* 1991 - Freddie Mercury, ann an Lunnainn. Cluicheadair giotàir is seinneadair.
* 1996 - Somhairle MacGill-Eain, bàrd Gàidhlig.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
25 an t-Samhain

'S e **25 an t-Samhain** an 329mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (330mh ann am bliadhna-leum). Tha 36 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1562 - Lope de Vega, bàrd agus sgrìobhadair dràma às an Spàinn (chaochail 1635).
* 1787 - Franz Gruber, ann am Unterweizberg. Tha e ainmeil air sgàth an òrain "Oidhche Shàmhach".
* 1835 - Andrew Carnegie, ann an Dùn Phàrlain. Fear-gnìomhachais à Alba.
* 1844 - Carl Benz, ann an Karlsruhe.
* 1881 - Angelo Giuseppe Roncalli, ann an Sotto il Monte. Pàp (Iain XXIII) bho 1958 gu 1963.
* 1897 - William Faulkner, ann an New Albany. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
* 1959 - Teàrlach Ceanadach, neach-poileataigs.

## Bàsan
* 1034 - Maol Chaluim II na h-Alba, Rìgh na h-Alba.
* 1862 - An t-Urramach Tormod MacLeòid, Caraid nan Gàidheal
* 1885 - Eustorgio Salgar, fear-lagha, fear-poileataigs agus saighdear à Coloimbia.
* 1950 - Johannes Vilhelm Jensen, ann an Copenhagen. Sgrìobhadair às an Danmhairg.
* 2016 - Fidel Alejandro Castro Ruz, ann an La Habana. Neach-poileataigs à Cùba.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
26 an t-Samhain

'S e **26 an t-Samhain** an 330mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (331mh ann am bliadhna-leum). Tha 35 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1888 - T. S. Eliot, ann an St. Louis. Sgrìobhadair agus bàrd.
* 1898 - Karl Ziegler, ann an Helsa. Ceimigear.
* 1940 - Edward C. Prescott, ann an Glean Falls, Eabhraig Nuadh. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan
* 1915 - Keir Hardie, neach-poileataigs à Siorrachd Lannraig, ann an Glaschu

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
27 an t-Samhain

'S e **27 an t-Samhain** an 331mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (332mh ann am bliadhna-leum). Tha 34 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1701 - Anders Celsius, ann an Uppsala. Reul-eòlaiche, fiosaigiche agus matamataigear às an t-Suain.
* 1903 - Lars Onsager, ann an Oslo. Ceimigear à Nirribhidh.

## Bàsan
* 1869 - José Hilario López, ann an Campoalegre. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1953 - Eugene O'Neill, ann am Boston. Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
* 1973 - Pearl S. Buck, sgrìobhadair Aimearaganach, ann an Hillsboro. 

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
28 an t-Samhain

'S e **28 an t-Samhain** an 332mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (333mh ann am bliadhna-leum). Tha 33 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1912 - Fhuair Albàinia a chuid neo-eisimeileachd bho Ìompaireachd nan Otomanach.
* 1960 - Fhuair Moratainia a chuid neo-eisimeileachd bhon Fhraing.
* 1990 - Deireadh rèim Mhargaret Thatcher mar Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.

## Breithean
* 1757 - William Blake, ann an Lunnainn (Sasainn). Bàrd agus peantair.
* 1922 - Alasdair Iain MacAsgaill, anns a' Bhac, Leòdhas. Sgrìobhadair, deasaiche agus maighstir-sgoile.
* 1953 - Alistair Darling, ann an Lunnainn. Fear-poileataigs.
* 1984 - Marcas Mac an Tuairneir, sgrìobhadair Sasannach.

## Bàsan
* 1954 - Enrico Fermi, ann an Chicago, Illinois. Fiosagaiche às an Eadailt.
* 2010 - Leslie Nielsen, ann am Fort Lauderdale, na Stàitean Aonaichte. Cleasaiche à Canada.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
1 an Dùbhlachd

'S e **1 an Dùbhlachd** an 335mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (336mh ann am bliadhna-leum). Tha 30 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

*1918 - Chuir Romàinia ri chèile le Transsilvania.
*1973 - Neo-eisimeileachd Phapua Guinea Nuaidh bho Astràilia.

## Breithean
* 1743 - Martin Heinrich Klaproth, ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1832 - Alasdair Gilleasbaig MacGilleMhìcheil, neach-cruinneachaidh beul-aithris.
* 1928 - Malachi Throne, actair Aimeireaganach.
* 1943 - Finn E. Kydland, ann an Ålgård. Eaconamaiche à Nirribhidh. 
* 1949 - Pablo Escobar, ceannard luchd-reic nan drogaichean à Coloimbia.

## Bàsan
* 1886 - Pierre Kemp, ann am Maastricht. Bàrd às na Tìrean Ìsle.
* 1928 - José Eustasio Rivera, bàrd agus sgrìobhadair à Coloimbia.
* 1947 - Aleister Crowley, buidseachd, draoidh, bàrd, peantair agus nobhailiche à Sasainn.
* 1960 - Ernst Rowohlt, ann an Hamburg. Deasaiche às a' Ghearmailt.
* 1991 - George J. Stigler, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 2007 - June Almeida, eòlaiche bhìoras à Alba.
* 2009 - Ramses Shaffy, ann an Amsterdam. Actair agus Seinneadair às na Tìrean Ìsle.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
2 an Dùbhlachd

'S e **2 an Dùbhlachd** an 336mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (337mh ann am bliadhna-leum). Tha 29 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1409 - Chaidh Oilthigh Leipzig a stèidheachadh.
* 1804 - Chrùn Napoleon Bonaparte fhèin mar “Ìompaire nam Frangach”.
* 2005 - Latha eadar-nàiseanta an aghaidh Thràilleachd.

## Breithean

* 1783 - An t-Urramach Tormod MacLeòid, Caraid nan Gàidheal
* 1930 - Gary Becker, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 1981 - Britney Spears.

## Bàsan
* 1993 - Pablo Escobar, Ceannard luchd-reic nan drogaichean à Coloimbia.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
3 an Dùbhlachd

'S e **3 an Dùbhlachd** an 337mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (338mh ann am bliadhna-leum). Tha 28 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1818 - Inbhe stàite do Illinois.

## Breithean
* 1802 - Constantin Guys, ann an Vlissingen. Peantair Franco-Òlaindeach.
* 1811 - Francisco Javier Zaldúa, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1842 - Ellen Swallow Richards, ann an Dunstable, Massachusetts. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte. 
* 1900 - Richard Kuhn, ann an Vienna. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1927 - Andy Williams, ann an Lake Wall (Iowa). Seinneadair às na Stàitean Aonaichte.
* 1933 - Paul J. Crutzen, ann an Amsterdam. Ceimigear às na Tìrean Ìsle.

## Bàsan
* 1894 - Robert Louis Stevenson, sgrìobhadair Albannach.
* 1987 - Luis F. Leloir, ann am Buenos Aires. Ceimigear às an Argantain.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
4 an Dùbhlachd

'S e **4 an Dùbhlachd** an 338mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (339mh ann am bliadhna-leum). Tha 27 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1875 - Rainer Maria Rilke, ann am Pràg. Bàrd às an Ostair.
* 1892 - Francisco Franco, ceannard na Spàinn.
* 1939 - Étienne Mourrut, fear-poileataigs Frangach.
* 1940 - Frank Zappa, neach-ciùil Aimeirigeanach.

## Bàsan
* 1214 - Uilleam I, Rìgh na h-Alba.
* 1828 - Robert Jenkinson, 2na Iarla de Pholl a' Ghrùthain, Prìomh-mhinistear am Breatainn. 
* 1848 - Josef Mohr, sagart às an Ostair, a sgrìobh na faclan dhen òran Oidhche Shàmhach.
* 1900 - Aquileo Parra Gómez, ann am Pacho. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 2008 - Sim MacCoinnich, cleasaiche Gàidhlig às na Hearadh.

## Fèillean
* Latha Naomh Barabail

Roinn-seòrsa:Làithean
5 an Dùbhlachd

'S e **5 an Dùbhlachd** an 339mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (340mh ann am bliadhna-leum). Tha 26 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1493 - Ràinig Cristoforo Colombo an eilean Hispaniola.
* 1590 - Taghadh Phàpa Griogair XIV, ann an Cathair na Bhatacain.

## Breithean
* 1848 - T. P. O'Connor, fear-naidheachd agus fear-iomairt Pàrtaidh nàiseantach na h-Èireann.
* 1849 - Rafael Reyes, ann an Santa Rosa de Viterbo. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1885 - Dòmhnall Mac na Ceàrdaich, bàrd Gàidhlig.
* 1901 - Werner Heisenberg, fiosagaiche Gearmailteach.
* 1944 - Jeroen Krabbé, ann an Amsterdam. Actair às na Tìrean Ìsle.

## Bàsan
* 1791 - Wolfgang Amadeus Mozart, ann an Vienna.
* 1854 - Tomás Herrera, ann am Bogotá. Saighdear agus Neach-poileataigs à Coloimbia/Panama.
* 1925 - Władysław Reymont, ann an Warszawa. Sgrìobhadair às a' Phòlainn.
* 2013 - Nelson Mandela, Neach-poileataigs à Afraga a Deas.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
Manchester

Tha **Manchester** na bhaile mòr ann an iar-thuath na Sasainn. Tha rathad mhòr am M60 a cuartaicheadh am baile. 'S e 437,000 àireamh-sluaigh a' bhaile fhèin le **Manchester Mòr** a toirt a-steach mu 2,539,100 gu lèir. Chaidh an TUC a stèidheachadh an seo ann an 1868.
## Daoine Ainmeil
* Arthur Harden: (1865 - 1940)
* John Thaw: (1942 - 2005)

## Bailtean Co-cheangailte
*  Chemnitz
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
30 an t-Samhain

'S e **30 an t-Samhain** an 334mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (335mh ann am bliadhna-leum). Tha 31 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 2006 - Chaidh a’ chuid a bu mhotha den fhearann Uibhist a Deas, Beinn na Faoghla agus Éirisgeigh a cheannachd le Stòras Uibhist.

## Breithean
* 1751 - Smithson Tennant, ceimigear à Sasainn. Lorg e iridium agus osmium.
* 1817 - Theodor Mommsen, sgrìobhadair Gearmailteach.
* 1869 - Gustaf Dalén, ann an Falköping. Eòlaiche-fiosaig às an t-Suain.
* 1874 - Winston Churchill, Prìomh-mhinistear Bhreatainn (bàs. 1965).
* 1915 - Henry Taube, ann an Neudorf. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1963 - Alex Rowley, ann am Fìobha. Neach-poileataigs.
* 1973 - Angélica Ksyvickis Huck, ann an Santo André. Actair à Braisil.
* 1982 - Elisha Cuthbert, ann an Calgary. Bana-chleasaiche Chanadianach.

## Bàsan
* 1830 - Pàpa Pius VIII, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1829 gu 1830.
* 1972 - Compton Mackenzie, ùghdar *Whisky Galore*.
* 1995 - Uilleam MacMhathain, sgoilear Albannach.
* 2016 - An t-Urramach Ailean Iain MacArtair, ministear agus comhairliche à Alba.
* 2018 - George H. W. Bush, ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
* 2023 - Alistair Darling, seannsalair an ionmhais na Rìoghachd Aonaichte

## Fèillean

* Aidmheint an iar
* Là Naomh Anndra
* Latha nàiseanta ann an Alba.

Roinn-seòrsa:Làithean
29 an t-Samhain

'S e **29 an t-Samhain** an 333mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (334mh ann am bliadhna-leum). Tha 32 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

*1314 - Chaidh Louis X na Frainge a ghairmeadh mar rìgh ann am Paris (An Fhraing).

## Breithean

## Bàsan
* 1872 - Mary Somerville, neach-saidheans Albannach
* 1924 - Giacomo Puccini, ceòladair às an Eadailt.
* 1986 - Cary Grant, cleasaiche à Sasainn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
20mh Linn

Bha am **20mh linn**, eadar 1 am Faoilleach 1901 is 31 an Dùbhlachd 2000. Se na ochdamh deich-bliadhna den linn. Bha na 1900an eadar 1 am Faoilleach 1900 is 31 an Dùbhlachd 1999, ach tha ciall eile aca - an deichead eadar 1900 is 1910.

* 1900an (deichead)
* 1910an
* 1920an
* 1930an
* 1940an
* 1950an
* 1960an
* 1970an
* 1980an
* 1990an

Roinn-seòrsa:2 mìle-bliadhna
Roinn-seòrsa:3mh mìle-bliadhna
*
1980an

Bha na **1980an**, sa 20mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1980 is 31 an Dùbhlachd 1989. 'S e na ochdamh deich-bliadhna den linn

Sa bhliadhnaichean seo, thàinig Mikhail Gorbachev gu bhith aig ceann na Sovietich, agus bheir e perestroika is glasnost a-staigh. Seo na deich-bliadhna mu dheireadh den Aonachd Sovietach. Bha Thatcher agus Reagan a-staigh sa stàitean aca/

Thàinig a’ chiad PC saor a-mach aig toiseach na 1980an.

*1980 
*1981 
*1982 
*1983 
*1984 
*1985 
*1986 
*1987 
*1988
*1989

Roinn-seòrsa:20mh linn
*
1970an

Bha na **1970an**, sa 20mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1970 is 31 an Dùbhlachd 1979. Se na seachdamh deich-bliadhna den linn.

Sa bhliadhnaichean seo, chrìochnaich Cogadh Vietnam, thòisich punc agus bha coup d’etats Fàsistach ann an Aimearaga a Deas.

* 1970 
* 1971 
* 1972 
* 1973 
* 1974 
* 1975 
* 1976 
* 1977 
* 1978
* 1979

Roinn-seòrsa:20mh linn
*
1960an

Bha na **1960an**, sa 20mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1960 is 31 an Dùbhlachd 1969. Se na siathamh deich-bliadhna den linn

A-rèir cuid, bha na 1960s mar ar-a-mach, dh’atharraich aodach, ceòl is ailtireachd gu mor aig an àm seo. Choisich Niall Armstrong air a’ ghealach ann an 1969.

* 1960 
* 1961 
* 1962 
* 1963 
* 1964 
* 1965 
* 1966 
* 1967 
* 1968
* 1969

Roinn-seòrsa:20mh linn
*
1950an

Bha na 1950an, sa 20mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1950 is 31 an Dùbhlachd 1959. 'S e na còigeamh deich-bliadhna den linn

Mar na 1960an, bha atharrachadh mòr sa deich bliadhna seo – bha Sputnik na chiad saideal is Yuri Gagarin na chiad duine sa fànas. Chaill na Frangaich Vietnam gu ìre mòr, agus thòisich ceòl roc.

* 1950 
* 1951 
* 1952 
* 1953 
* 1954 
* 1955 
* 1956 
* 1957 
* 1958
* 1959

Roinn-seòrsa:20mh linn
*
1940an

Bha na 1940s, sa 20mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1940 is 31 an Dùbhlachd 1949. 'S e na ochdamh deich-bliadhna den linn

Thachair a' mhòrchuid den Dàrna Cogadh aig an àm seo – thoisich e ann an 1939 agus thàinig e gu crìoch ann an 1945. Bha Ar-a-mach Sìonach sa bhliadhnaichean seo.

* 1940 
* 1941 
* 1942 
* 1943 
* 1944 
* 1945 
* 1946 
* 1947 
* 1948
* 1949

Roinn-seòrsa:20mh linn
*
1910an

Bha na 1910an, sa 20mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1910 is 31 an Dùbhlachd 1919. 'S e an dàrna deich-bliadhna den linn.

Bha an Cogadh Mòr sna bliadhnaichean seo, eadar 1914-1918, agus Ar-a-mach Ruiseanach.

* 1910 
* 1911 
* 1912 
* 1913 
* 1914 
* 1915 
* 1916 
* 1917 
* 1918
* 1919

Roinn-seòrsa:20mh linn
*
19mh Linn

Bha an **19mh linn**, eadar 1 am Faoilleach 1801 is 31 an Dùbhlachd 1900. Bha na 1800an eadar 1 am Faoilleach 1800 is 31 an Dùbhlachd 1899, ach tha ciall eile aca; na bliadhnaichean eadar 1800 is 1810.

* 1800an (deichead)
* 1810an
* 1820an
* 1830an
* 1840an
* 1850an
* 1860an
* 1870an
* 1880an
* 1890an

Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna
*
1890an

Bha na 1890an, sa 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1890 is 31 an Dùbhlachd 1899. 'S e na naoidheamh deich-bliadhna den linn.

* 1890 
* 1891 
* 1892 
* 1893 
* 1894 
* 1895 
* 1896 
* 1897 
* 1898
* 1899

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
1920an

Bha na 1920s, sa 20mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1920 is 31 an Dùbhlachd 1929. Se na h-ochdamh deich-bliadhna den linn.

Thàinig a' Ghearmailt gu bhith gu math bochd sa 1920an, agus bha Cogadh sìobhalta anns an Ruis.

* 1920 
* 1921 
* 1922 
* 1923 
* 1924 
* 1925 
* 1926 
* 1927 
* 1928
* 1929

Roinn-seòrsa:20mh linn
*
1820an

Bha na **1820an** sa 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1820 is 31 an Dùbhlachd 1829. 'S e na dàrna deich-bliadhna den linn

* 1820 
* 1821 
* 1822 
* 1823 
* 1824 
* 1825 
* 1826 
* 1827 
* 1828
* 1829

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
1830an

Bha na 1830s, sa 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1830 is 31 an Dùbhlachd 1839. Se na treasamh deich-bliadhna den linn

* 1830 
* 1831 
* 1832 
* 1833 
* 1834 
* 1835 
* 1836 
* 1837 
* 1838
* 1839

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
1930an

Bha na 1930s, sa 20mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1930 is 31 an Dùbhlachd 1939. 'S e na treasamh deich-bliadhna den linn.

Ged a thoisich an dàrna cogadh ann an 1939, bha cusachas (*extremism*) poileataigeach gu mòr sa bhliadhnaichean seo. Bha an cumhachd aig Stalin is Hitler a' fàs, agus ann an Cogadh Sìobhalta na Spàinne, chuidich a' Ghearmailt is an Eadailt an taobh Fàsistach. 

* 1930 
* 1931 
* 1932 
* 1933 
* 1934 
* 1935 
* 1936 
* 1937 
* 1938
* 1939

Roinn-seòrsa:20mh linn
*
1850an

Bha na 1850an, san 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1850 abus 31 an Dùbhlachd 1859. 'S e an còigeamh deichead den linn

* 1850 
* 1851 
* 1852 
* 1853 
* 1854 
* 1855 
* 1856 
* 1857 
* 1858
* 1859

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
1860an

Bha na 1860an, san 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1860 is 31 an Dùbhlachd 1869. 'S e an siathamh deichead den linn.

* 1860 
* 1861 
* 1862 
* 1863 
* 1864 
* 1865 
* 1866 
* 1867 
* 1868
* 1869

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
1870an

Bha na 1870an san 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1870 is 31 an Dùbhlachd 1879. 'S e na seachdamh deich-bliadhna den linn.

* 1870 
* 1871 
* 1872 
* 1873 
* 1874 
* 1875 
* 1876 
* 1877 
* 1878
* 1879

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
1880an

Bha na 1880an, san 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1880 is 31 an Dùbhlachd 1889. 'S e na h-ochdamh deich-bliadhna den linn.

* 1880 
* 1881 
* 1882 
* 1883 
* 1884 
* 1885 
* 1886 
* 1887 
* 1888
* 1889

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
6 an Dùbhlachd

'S e **6 an Dùbhlachd** an 340mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (341mh ann am bliadhna-leum). Tha 25 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1922 - Inbhe stàite saor na h-Èirinn (gu ruige 1937).
* 1844 - Cur às do Thràilleachd ann am Poblachd Dhoiminicia.

## Breithean
* 1898 - Gunnar Myrdal, ann an Skattungbyn. Eaconamaiche às An t-Suain.
* 1920 - George Porter, ann an Stainforth. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1954 - Charles W. J. Withers, ollamh ann an Oilthigh Dhùn Èideann.

## Bàsan

* 1799 - Joseph Black, lighiche agus ceimigear Albannach. Lorg e magnesium, agus dà-ogsaid gualain m.e.
* 1937 - Francis Cadell, peantair Albannach.
* 1991 - Richard Stone, eaconamaiche Breatannach.

## Fèillean
* Là Fhèill Neacail

Roinn-seòrsa:Làithean
7 an Dùbhlachd

'S e **7 an Dùbhlachd** an 341mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (342mh ann am bliadhna-leum). Tha 24 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1787 - inbhe stàite do Dhelaware.
* 1916 - Thòisich David Lloyd George mar phrìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte (gu 1922)

## Breithean
* 1928 - Noam Chomsky, ann am Philadelphia. Cànanaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 1966 - Lucía Etxebarría, ùghdair às An Spàinn

## Bàsan
* 43 RC - Marcus Tullius Cicero, fear-poileataigs agus sàr-òraidiche Ròmanach.
* 983 - Otto II, Impire Naomh Ròmanach.
* 1775 - Charles Saunders, àrd-mharaiche Breatannach
* 1979 - Cecilia Payne-Gaposchkin, neach-saidheans agus reuladair (br.1900)
* 2016 - Alex Johnstone, neach-poileataigs à Alba.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
1840an

Bha na 1840s, sa 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1840 is 31 an Dùbhlachd 1849. Se na ceathramh deich-bliadhna den linn

* 1840 
* 1841 
* 1842 
* 1843 
* 1844 
* 1845 
* 1846 
* 1847 
* 1848
* 1849

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
8 an Dùbhlachd

'S e **8 an Dùbhlachd** an 342mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (343mh ann am bliadhna-leum). Tha 23 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1542 - Màiri I, Ban-rìgh Alba ann an Luchairt Ghleann Iucha.
* 1832 - Bjornstjerne Martinus Bjornson, sgrìobhadair.
* 1923 - Rudolph Pariser, ann an Harbin. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1947 - Thomas R. Cech, ann an Chicago. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan
* 1681 - Gerard ter Borch, ann an Deventer. Peantair às na Tìrean Ìsle.
* 1818 - Johan Gottlieb Gahn, ceimigear às an t-Suain.
* 1929 - José Vicente Concha, san Roimh. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1970 - Christopher Kelk Ingold, ceimigear Sasannach.
* 1980 - Chaidh John Lennon, seinneadair anns Na Beatles, a mharbhadh.
* 2013 - John Warcup Cornforth, ceimigear à Astràilia.
* 2016 - John Glenn, ann an Columbus. Saighdear, paidhleat, speuradair agus neach-poileataigs às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
9 an Dùbhlachd

'S e **9 an Dùbhlachd** an 343mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (344mh ann am bliadhna-leum). Tha 22 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1165 - Thòisich Uilleam I mar Rìgh na h-Alba.
* 1824 - Fhuair Pearù a chuid neo-eisimeileachd bhon Spàinn.

## Breithean
* 1868 - Fritz Haber, ann am Breslau. Ceimigear Gearmailtach.
* 1895 - Dolores Ibárruri, ann an Gallarta. Tè-phoileataigs às an Spàinn.
* 1919 - William Nunn Lipscomb, ann an Cleveland (Ohio). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan
* 1165 - Maol Chaluim IV, Rìgh na h-Alba (rug. 1141).
* 1565 – Pàpa Pius IV, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1559 gu ruige 1565.
* 1669 - Pàpa Clemens IX, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1667 gu ruige 1669.
* 1937 - Gustaf Dalén, ann an Lidingö. Eòlaiche-fiosaig às an t-Suain.
* 2002 - An t-Urramach Jack MacArtair, ann an Leòdhas. Ministear ann an Eaglais na h-Alba agus comhairliche riaghaltais ionadail.
* 2012 - Patrick Moore, reuladair Sasannach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
10 an Dùbhlachd

'S e **10 an Dùbhlachd** an 344mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (345mh ann am bliadhna-leum). Tha 21 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1817 - Inbhe stàite do Mhississippi.
* 1902 - Bhuannaich Theodor Mommsen an Duais Nobel ann an Litreachas agus bhuannaich Svante Arrhenius an Duais Nobel ann an Ceimigeachd.

## Breithean
* 1394 - Seumas I na h-Alba
* 1891 - Nelly Sachs, ann am Berlin. Sgrìobhadair às 'Ghearmailt.

## Bàsan
* 1896 - Alfred Nobel, ceimigear, innleadair agus nuadhasair.
* 1928 - Charles Rennie Mackintosh, neach-ealain agus ailtire.
* 1936 - Luigi Pirandello, san Roimh. Sgrìobhadair às an Eadailt.
* 2010 - John B. Fenn, ceimigear às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
11 an Dùbhlachd

'S e **11 an Dùbhlachd** an 345mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (346mh ann am bliadhna-leum). Tha 20 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan
* 1688 - Deireadh rìoghachadh Sheumais VII.
* 1816 - Inbhe stàite do dh' Indiana.
* 1936 - Thug Eideard VIII suas.

## Breithean

* 1475 - Pàpa Leo X (ch. 1521)
* 1781 - David Brewster, neach nàdar-fheallsanachd Albannach. Innleachdair kaleidoscoip.
* 1792 - Joseph Mohr, ann an Salzburg, an Ostair. Chruthaich e an t-òran "Oidhche Shàmhach".
* 1843 - Robert Koch, ann an Clausthal. Dotair agus bith-eòlaiche.
* 1911 - Naguib Mahfouz, ann an Cairo. Sgrìobhadair às an Èipheit.
* 1918 - Aleksandr Solženicyn, ann an Kislovodsk. Sgrìobhadair às an Ruis.

## Bàsan
* 1282 - Llywelyn ap Gruffydd, Prionnsa na Cuimrigh agus Gwynedd.
* 1978 - Vincent du Vigneaud, ceimigear às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
12 an Dùbhlachd

'S e **12 an Dùbhlachd** an 346mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (347mh ann am bliadhna-leum). Tha 19 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1787 - Inbhe stàite do Phennsylvania.
* 1963 - Fhuair a' Cheinia a chuid neo-eisimeileachd.
* 2003 - Thòisich Paul Martin ‎mar phrìomh-mhinistear Canada.

## Breithean
* 1821 - Gustave Flaubert, sàr-ùghdar Frangach.
* 1866 - Alfred Werner, ceimigear às an Eilbheis.
* 1915 - Frank Sinatra, seinneadair Ameireaganach.
* 1926 - Dòmhnall Aonghais Bhàin, bàrd Gàidhlig à Uibhist a Deas.

## Bàsan
* 2008 - Harold Pinter, ann an Lunnainn. Sgrìobhadair à Sasainn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
14 an Dùbhlachd

'S e **14 an Dùbhlachd** an 348mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (349mh ann am bliadhna-leum). Tha 17 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 872 - Chaidh Pàpa Iain VIII a thaghadh mar phàpa.
* 1819 - Inbhe stàite do dh'Alabama.
* 1911 - Ràinig Roald Amundsen am Mùl Deas a' chiad turas a-riamh.

## Breithean
* 1787 - Joaquín Mosquera, ann am Popayán. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1825 - Ezequiel Hurtado, ann an Silvia. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1895 - Seòras VI, rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte.
* 1938 - Leonardo Boff, ann an Concórdia (Santa Catarina). Sagart, feallsanaiche agus diadhair à Braisil.
* 1956 - Linda Fabiani, neach-poileataigs Albannach.

## Bàsan

* 1542 - Rìgh Seumas V Alba (rugadh 1512).
* 1799 - George Washington, ciad cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
* 1860 - George Hamilton-Gordon, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.
* 1947 - Stanley Baldwin, Prìomh-mhinistear Bhreatainn.
* 2013 - Peadar Ó Tuathail, ann an Lunnainn. Actair à Èirinn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
15 an Dùbhlachd

'S e **15 an Dùbhlachd** an 349mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (350mh ann am bliadhna-leum). Tha 16 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1937 - Ann an Cogadh Sìobhalta na Spàinne thòisich batal mòr fuilteach anns a' bhaile Teruel.
* 1958 -  Pàpa Pòl VI na ‎chàirdineal.

## Breithean
* 1823 -  Froilán Largacha, fear-lagha agus fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1852 - Henri Becquerel,fiosagaiche às an Fhraing.

## Bàsan
* 1263 - Rìgh Haakon IV na Nirribhidh (rug. 1204)
* 1675 - Johannes Vermeer, peantair às na Tìrean Ìsle.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
16 an Dùbhlachd

'S e **16 an Dùbhlachd** an 350mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (351mh ann am bliadhna-leum). Tha 15 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1497 - Chuairtich Vasco da Gama Ceap nan Stoirm a' chiad turas a-riamh.
* 1991 - Neo-eisimeileachd Casachstàin bhon Aonadh Sobhiat.

## Breithean
* 1775 - Jane Austen, sgrìobhadair Sasannach.
* 1826 - José Eusebio Otálora, ann am Fómeque. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1863 - Seòras Santayana, ann am Madrid. Sgrìobhadair.
* 1946 - Benny Andersson, ann an Stockholm. Ceòladair às an t-Suain.

## Bàsan
* 882 - Pàpa Iain VIII, Pàpa Eadailteach.
* 1965 - Somerset Maugham, ann an Nice. Sgrìobhadair à Sasainn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
17 an Dùbhlachd

'S e **17 an Dùbhlachd** an 351mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (352mh ann am bliadhna-leum). Tha 14 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1787 - Inbhe stàite do Jersey Nuadh.
* 1903 - Chruthaich na bràithrean Wright a' chiad phlèana a bh' ann a-riamh.

## Breithean
* 1770 - Ludwig van Beethoven, ann am Bonn (a' Ghearmailt).
* 1908 - Willard Frank Libby, ceimigear às na Stàitean Aonaichte
* 1936 - Jorge Mario Bergoglio, ann am Buenos Aires. Am Pàp.
* 1947 - Mykola Azarov, Neach-poileataigs ann an Ucràin.

## Bàsan
* 1830 - Simón Bolívar, saighdear agus neach-poileataigs às a' Bheiniseala.
* 1943 - An t-Urramach Niall Ros, ministear agus sgoilear na Gàidhlig.
* 1947 - Johannes Nicolaus Brønsted, ann an Copenhagen. Ceimigear fioseagach às an Danmhairg.
* 2011 - Kim Jong-il, deachdaire Coirea a Tuath. 

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
18 an Dùbhlachd

'S e **18 an Dùbhlachd** an 352mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (353mh ann am bliadhna-leum). Tha 13 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1865 - Cur às do thràilleachd air feadh nan Stàitean Aonaichte.
* 2006 - A' chiad taghadh anns na h-Iomaratan Arabach Aonaichte.

## Breithean
* 1856 - J. J. Thomson, ann am Manchester, eòlaiche-fiosaig.
* 1943 - Keith Richards, ann an Dartford. Cluicheadair giotàir anns na Rolling Stones.
* 1963 - Brad Pitt, ann an Shawnee. Actair às na Stàitean Aonaichte.
* 1983 - Kirsteen NicDhòmhnaill, craoladair sa Ghàidhlig.

## Bàsan
* 2011 - Václav Havel, ann am Vlčice. Sgrìobhadair, feallsanaiche agus neach-poileataigs às an t-Seic.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
19 an Dùbhlachd

'S e **19 an Dùbhlachd** an 353mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (354mh ann am bliadhna-leum). Tha 12 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1915 - Édith Piaf, ann am Paris. Seinneadair às an Fhraing.
* 1965 - Art MacCormaig, ann am Port Rìgh. Seinneadair agus ceòladair.

## Bàsan
* 1848 - Emily Brontë, sgrìobhadair Sasannach.
* 1851 - J. M. W. Turner, peantair Breatannach.
* 1940 - Tomás Carrasquilla, ann am Medellín. Sgrìobhadair à Coloimbia.
* 2004 - Herbert C. Brown, ann an Lafayette. Ceimigear.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
13 an Dùbhlachd

'S e **13 an Dùbhlachd** an 347mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (348mh ann am bliadhna-leum). Tha 18 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1810 - Thug an Fhraing thairis air Poblachd Rhodàinia.

## Breithean

* 1521 - Felice Peretti, ann an Grottammare. Pàp (Sixtus V) bho 1585 gu ruige 1590.
* 1805 - Johann von Lamont, ann am Bràigh Mhàrr. Reul-eòlaiche à Alba.
* 1911 - Trygve Haavelmo, ann an Skedsmo. Eaconamaiche à Nirribhidh.
* 1915 - Balthazar Johannes Vorster, ann an Uitenhage. Fear-poileataigs à Afraga a Deas.
* 1929 - Christopher Plummer, ann an Toronto. Actair à Canada.
* 1948 - Brian MacUilleim, Labarach, agus neach-deasachaidh don Phàipear Bheag.
* 1953 - Jim Davidson, ann an Lunnainn. Comaig à Sasainn.
* 1989 - Taylor Swift.

## Bàsan

* 1930 - Fritz Pregl, ann an Graz. Ceimigear às an Ostair.
* 1935 - Victor Grignard ann an Lyon. Ceimigear às an Fhraing.
* 2009 - Paul Samuelson, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
20 an Dùbhlachd

'S e **20 an Dùbhlachd** an 354mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (355mh ann am bliadhna-leum). Tha 11 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1745 - Chuir Prionnsa Teàrlach Stiùbhart oidhche seachad ann an Inbhir Anainn air an t-slighe air ais a dh'Alba.
* 1955 - Chaidh Caerdydd (*Cardiff*) a ghlaodhadh mar phrìomh-bhaile na Cuimrigh.

## Breithean
* 1890 - Jaroslav Heyrovský, ann am Pràg. Ceimigear às an t-Seic.
* 1961 - Keith Brown, ann an Dùn Èideann. Neach-poileataigs Albannach.

## Bàsan
* 1948 - C. Aubrey Smith, ann an Los Angeles. Actair à Sasainn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
21 an Dùbhlachd

'S e **21 an Dùbhlachd** an 355mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (356mh ann am bliadhna-leum). Tha 10 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 'S e toiseach a' Gheamhraidh a th' ann san latha seo.

## Tachartasan

* 1988 - Thachair an *Lockerbie disaster* ann an Logarbaidh.
* 2004 - Chaidh cìsean Drochaid an Eilein Sgitheanaich a chur às.

## Breithean
* 1804 - Benjamin Disraeli, Prìomh-mhinistear Bhreatainn.
* 1804 - Tomás Herrera, ann am Panama. Saighdear agus Neach-poileataigs à Coloimbia/Panama.
* 1917 - Heinrich Böll, sgrìobhadair às a' Ghearmailt.
* 1940 - Frank Zappa, ann am Baltimore (Maryland). Ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
* 1948 - Samuel L. Jackson, actair.

## Bàsan

* 1308 - Heinrich I Landgraf Hessen
* 1882 - Francisco Javier Zaldúa, ann am Bogotá. 

## Fèillean
* Grian-stad Geamhraidh 
* *Oidhche nan Seachd Suipearan* 

Roinn-seòrsa:Làithean
22 an Dùbhlachd

'S e **22 an Dùbhlachd** an 356mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (357mh ann am bliadhna-leum). Tha 9 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1858 - Giacomo Puccini, ceòladair às an Eadailt.
* 1915 - Philipp Glasier, seabhagair à Lunnainn.
* 1963 - Bryan Gunn, ann an Inbhir Theòrsa. Cluicheadair ball-coise à Alba.

## Bàsan
* 1812 - Sacagawea, neach-iùil Ameireaganach-dhùthchasach.
* 1989 - Samuel Beckett, sgrìobhadair Èireannach.
* 1995 - James Meade, eaconamaiche à Sasainn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
23 an Dùbhlachd

'S e **23 an Dùbhlachd** an 357mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (358mh ann am bliadhna-leum). Tha 8 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1634 - Mariana na h-Ostaire, *reina consorte* na Spàinne.
* 1805 - Joseph Smith Jr a stèidhich an gluasad Eaglais Iosd Chriost de Naomhan an Latha an Diugh.
* 1962 - Stefan Hell, fiosaigiche à Romàinia.
* 1968 - Sandra Roelofs, ann an Terneuzen. Cànanaiche às na Tìrean Ìsle.

## Bàsan
* 1907 - Jules Janssen, reuladair a lorg helium.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
24 an Dùbhlachd

'S e **24 an Dùbhlachd** an 358mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (359mh ann am bliadhna-leum). Tha 7 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1165 - Chaidh Uilleam I na h-Alba a chrùnadh mar rìgh.
* 1726 - Chaidh Montevideo a stèidheachadh.

## Breithean
* 1491 - Ignatius à Loyola, (ch. 1556)
* 1881 - Juan Ramón Jiménez, ann am Moguer. Sgrìobhadair às an Spàinn.
* 1943 - Tarja Halonen, ann an Helsinki. Tè-poileataigs à Suòmaidh.
* 1957 – Hamid Karzai, neach-poiliteags Afghan, 12mh Ceann-suidhe Afganastan

## Bàsan
* 1914 - John Muir, ann an Los Angeles, eòlaiche agus rannsachair nàdair.
* 1997 - Toshiro Mifune, actair Seapanach.
* 2008 - Samuel Huntington, sgoilear de saidheans poileataigeach.

## Fèillean
* Oidhche Nollaig

Roinn-seòrsa:Làithean
25 an Dùbhlachd

'S e **25 an Dùbhlachd** an 359mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (360mh ann am bliadhna-leum). Tha 6 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 800 - Teàrlach Mòr 'ga chrùnadh mar Impire.
* 1559 – Taghadh Phius IV, ann an Cathair na Bhatacain.
* 1902 - Chaidh Florencia (Coloimbia) a stèidheachadh.
* 1941 - Ghabh Iapan thairis air Hong Kong.

## Breithean
* 1876 - Adolf Otto Reinhold Windaus (Ceimigear), ann am Berlin.
* 1899 - Humphrey Bogart, actair Aimeireaganach.
* 1904 - Gerhard Herzberg, ann an Hamburg. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1918 - Anwar El Sadat, ann an El Monufia. Fear-poileataigs às an Èipheit.
* 1954 - Annie Lennox, ceòladair agus seinneadair Gàidhlig (Eurythmics).

## Bàsan

* 1914 - Dòmhnall MacFhionghain ann an Colbhasa. Sgoilear Ceiltis, sgrìobhadair Gàidhlig, agus cruinneachair de leabhraichean Gàidhlig. 
* 1977 - Charlie Chaplin, actair Sasannach.
* 1989 - Nicolae Ceaușescu, ceann-suidhe Romàinia. 
* 2006 - James Brown, ann an Atlanta. Ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
* 2010 - Iain Noble, fear-taice na Gàidhlig.
* 2016 - Vera Rubin, reuladair às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean
* Nollaig Mhòr.

Roinn-seòrsa:Làithean
27 an Dùbhlachd

'S e **27 an Dùbhlachd** an 361mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (362mh ann am bliadhna-leum). Tha 4 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1571 - Johannes Kepler, reuladair Gearmailteach (ch. 1630)
* 1717 - Angelo Onofrio Melchiorre Natale Giovanni Antonio Braschi, ann an Cesena. Pàp bho 1775 gu 1799.
* 1822 - Louis Pasteur, ceimigear às an Fhraing.

## Bàsan
* 1974 - Ned Maddrell, am fear mu dheireadh aig an robh Gàidhlig Mhannain traidiseanta.
* 1805 - Eachann Rothach, 8mh Ridire Taigh an Fhuamhair is seanailear Albannach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
1810an

Bha na 1810an sa 19mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1810 is 31 an Dùbhlachd 1819. 'S e na ciad deich-bliadhna den linn.

* 1810 
* 1811 
* 1812 
* 1813 
* 1814 
* 1815 
* 1816 
* 1817 
* 1818
* 1819

Roinn-seòrsa:19mh linn
*
26 an Dùbhlachd

'S e **26 an Dùbhlachd** an 360mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (361mh ann am bliadhna-leum). Tha 5 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1780 - Mary Somerville, neach-saidheans à Alba
* 1791 - Charles Babbage, innleachdair Sasannach.
* 1893 - Mao Zedong
* 1937 - John Horton Conway, matamataigear Sasannach.
* 1947 - Liz Lochhead, bana-bhàrd agus bana-dhràmadaiche à Alba.
* 1953 - Toomas Hendrik Ilves, ann an Stockholm. Neach-poileataigs à Eastòinia.

## Bàsan
* 1458 - Arthur III, Dùic na Breatainn Bheag (rug. 1393).
* 1880 - Manuel Murillo Toro, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 2007 - István Sándorfi (Paris), dealbhadair às an Ungair.

## Fèillean
* Là Fhèill Steafain

Roinn-seòrsa:Làithean
28 an Dùbhlachd

'S e **28 an Dùbhlachd** an 362mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (363mh ann am bliadhna-leum). Tha 3 làithean air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1846 - Inbhe stàite do dh' Iowa.
* 1879 - Thuit Drochaid-rèile na Tatha às a chèile nuair a bha trèana a' gabhail tarsaing oirre.

## Breithean
* 1818 - Carl Remigius Fresenius, ceimigear Gearmailteach ann am Frankfurt.
* 1856 - Woodrow Wilson, 28mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
* 1872 - Pío Baroja, ann am Donostia. Sgrìobhadair à Dùthaich nam Basgach.
* 1934 - Alasdair Gray, ann an Glaschu. Nobhailiche agus peantair.
* 1935 - Archibald Geikie, creag-eòlaiche Albannach.
* 1944 - Kary B. Mullis, ann an Lenoir (Carolina a Tuath). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1963 - Alasdair Barden, bàrd agus dotair-teaghlaich à Kenya.
* 1969 - Linus Torvalds, innleadair bhathar-bhog à Suòmaidh.
* 1984 - Martin Kaymer, Cluicheadair goilf às a' Ghearmailt.

## Bàsan
* 1734 - Rob Ruadh MacGriogair
* 1889 - José de Obaldía, ann an San José de David. Neach-poileataigs à Coloimbia/Panama.
* 2002 - Bertram Schmiterlöw, ann an Stockholm. Neach-ealain às an t-Suain.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
29 an Dùbhlachd

'S e **29 an Dùbhlachd** an 363mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (364mh ann am bliadhna-leum). Tha 2 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan
* 1845 - Inbhe stàite do Thexas.

## Breithean

* 1809 - William Gladstone, Prìomh-mhinistear Bhreatainn.
* 1821 - Iain Frangan Caimbeul (Iain Òg Ìle),  sgoilear beul-aithris agus deasaiche nan leabhraichean 'Sgeulachdan Gaidhleach' no *Popular Tales of the West Highlands*.
* 1910 - Ronald Coase, eaconomaiche Breatannach.
* 1947 - Ted Danson, actair Aimeireaganach.
* 1962 – Carles Puigdemont i Casamajó, Prìomh-mhinistear na Catalòinia.

## Bàsan
* 1170 - Thomas Becket, Àrd-easbaig Canterbury.
* 1924 – Carl Friedrich Georg Spitteler, ann an Luzern. Sgrìobhadair às an Eilbheis.
* 1926 - Rainer Maria Rilke, ann am Montreux. Bàrd às an Ostair.
* 1986 - Arailt MacMhaolain, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte eadar 1957 agus 1963.
* 2019 - Alasdair Gray, nobhailiche agus peantair.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
18mh Linn

Bha an **18mh Linn**, eadar 1 am Faoilleach 1701 is 31 an Dùbhlachd 1800. Bha na 1700an eadar 1 am Faoilleach 1700 is 31 an Dùbhlachd 1799.

* 1700an (deichead)
* 1710an
* 1720an
* 1730an
* 1740an
* 1750an
* 1760an
* 1770an
* 1780an
* 1790an

Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna
*
17mh Linn

Bha am 17mh Linn, eadar 1 am Faoilleach 1601 is 31 an Dùbhlachd 1700. Bha na 1600an eadar 1 am Faoilleach 1600 is 31 an Dùbhlachd 1699.

*1600an
*1610an
*1620an
*1630an
*1640an
*1650an
*1660an
*1670an
*1680an
*1690an

Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna
*
30 an Dùbhlachd

'S e **30 an Dùbhlachd** an 364mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (365mh ann am bliadhna-leum). Tha  latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

*1745 &ndash; Thug Prionnsa Teàrlach Stiùbhart ionnsaidh air Cathair Luail eadar 21 an Dùbhlachd agus 30 an Dùbhlachd, air an t-slighe air ais a dh' Alba gu ruige na Gàidhealtachd.

## Breithean
* 1819 - Theodor Fontane, sgrìobhadair às a' Ghearmailt.
* 1865 - Rudyard Kipling, ann am Mumbai. Sgìobhadair.
* 1922 - José Saramago, sgriobhadair às a' Phortagail.
* 1930 - Tu Youyou, ceimigear is neach-saidheans meadaigeach à Sìona.
* 1942 - Anne Charleston.
* 1975 - Tiger Woods.
* 1984 - LeBron James.

## Bàsan
* 1591 - Pàpa Innocentius IX, ann an Cathair na Bhatacain.
* 1944 - Romain Rolland, sgrìobhadair às an Fhraing 

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
31 an Dùbhlachd

'S e **31 an Dùbhlachd** an 365mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (366mh ann am bliadhna-leum). 'S e sin an latha mu dheireadh dhen bhliadhna.

## Tachartasan

* 1992 - Chaidh an t-Seic-Slòbhac a sgaradh.

## Breithean

* 1491 - Jacques Cartier, neach-malairt Frangach (ch. 1557)
* 1937 - Avram Hershko, ann an Karcag. Bith-eòlaiche à Iosrael.
* 1941 - Alex MacFhearghais, manaidsear Manchester United.
* 1948 - Donna Summer (ch. 2012).
* 1954 - Ailig Salmond, neach poileataigs Albannach.
* 1977 - Psy.

## Bàsan
* 1691 - Raibeart Ó Baoghail, ann an Lunnainn. Nàdar-fheallsanaiche.
* 2004 - Gérard Debreu, eaconamaiche às an Fhraing.

## Fèillean
* Oidhche Challainn

Roinn-seòrsa:Làithean
Bràiste

'S e ball-maise a tha ann am **bràiste** a cheanglas tu ri aodach. Tha e co-ionnan ri *badge* is *brooch* sa Bheurla.

Roinn-seòrsa:Buill-mhaise
Roinn-seòrsa:Aodach
Branndaidh

Tha **branndaidh** (*brandy*) neo “fìon-loisgte” na sheòrsa fìona.

## Anns na h-Ealain Ghàidhlig
* Òran a' Bhranndaidh, le Coirneal Ruadh Stiùbhart Chinn-Chairdin, ann an  *[http://digital.nls.uk/75862817 Comhchruinneacha do dh’Orain Thaghta Ghàidhealach]*, deas. le Gilleasbuig Meinne (Glascho [Glaschu]: Clo-Bhuailte air son an ughdair le W.G. Blackie, 1870), d.286-8.

Roinn-seòrsa:Deoch làidir
Brat

Is e seòrsa còmhdach a tha ann am **brat**. Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:

* aparan
* brat-ùrlair

Roinn-seòrsa:aodach
Brat-ùrlair

Se còmhdach-ùrlair a tha ann am **brat-ùrlair** neo **stràille**. Dèanar le clò, plastaig 7c, agus uaireannan cleachdar fiodh, rubair neo corcais mar brat-ùrlair.

Roinn-seòrsa:Taighean
Burras

'S e creutair fada snàigeach a tha ann am **bratag** (iolra: bratagan) neo **burras** (iolra: burrais). Thèid iad na fhrìdean gu h-àraid dealan-dè neo leòman, neo cuileag. Ged a tha sia casan aig frìdean inbheach, bidh mòran eile aig burras. 

*Burras na leòmainn-seabhaig (Beurla:*hawk moth caterpillar*)

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Frìdean
Breabadair

*Is docha tha thu lorg [[snàthad an duine mhairbh]]*

Tha **breabadadair** na sheòrsa fhìgheadair. Bidh iad ag obair air beart-chlò. Tha am facal a’ tighinn à Breaban (Noord-Brabant) far an robh mòran bhreabadairean ann. Bidh aodach air a chruthachadh nuair a bhios am breabadadair a' cleachdadh shnàithleanan bho gach taobh a' ceangal no a' fighe ri chèile agus an uairsin aodach no aodach fighte. Mar as trice, bidh am fighe ann an cathraichean lìn agus tha dualan fada ann am fighe eatorra. Chaidh trì prìomh sheòrsaichean aodach a chleachdadh ann an Innis Tìle, ach b ’iad sin muncaidhean, swarms agus cnuimhean. Tha an fhighe as sìmplidh monotonous ach an uairsin tha an snàithlean suas is sìos. Aig an àite tionndaidh, tha na trasnagan nan laighe co-shìnte ris an druim. Bhathar a ’cumail aon turas ann an aparanan agus millipedes, ach anns an t-slighe a-mach. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na greusaichean, leis gur e ciùird a th' annta.

## Breabadair Ainmeil
*Seonaidh Beag Mac a' Mhaoilein
*Uilleam Mac Congáil

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:dreuchdan
Bràigh

Tha iomadh ciall aig am facal **bràigh**:

* bràigh a’ chuirp
* bràigh na beinne
* bràigh (duine)
* bràigh (tìr-eòlas)
Bràigh (duine)

'S e cuideigin a tha ann am **bràigh** a chumas tu mar phrìosanach, neo fo bhagairt bàis gus am faigh thu an rud a tha thu ag iarraidh.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Lagh
Snàthad an duine mhairbh

Tha **breabadair** neo **snàthad an duine mhairbh** na sheòrsa fhrìde le casan fada caola oirre. Tha an t-ainm **toranach** neo **storanach** air an fheadhainn òga.

Roinn-seòrsa:Frìdean
Breac (tinneas)

B' e tinneas gabhaltach a bha anns **a' bhreac**, a chòmhdaicheas na daoine le buill bheaga breac.
## Leigheasadh
B' e seòrsa tùsach de leigheasadh airson na breac a bha ann am *variolation*, far an deach stuth à bòcan a chur sna daoine. Fhulaing iad buaidhean de bhreac nach robh cho dhroch ri na de bhreac fhèin. Dh'aithnich Edward Jenner ann an 1796 nach do fhulaing daoine a bha air breac nam bò fhulaing buaidhean sam bith is dh'innlich e a' bhanachdach, no "a' bhreac bheag". Stèidhich Buidheann Slàinte na Cruinne sgeama a' bhreac a spìonadh à freumhan ann an 1959 agus a-rithist ann an 1967. Chaidh a' bhreac à bith anns an Roinn Eòrpa ann an 1953 agus fad an t-saoghal gu oifigeil ann an 1980. B' e Janet Parker a bha an neach-fulaing a' bhric a chaochail mu dheireadh ann an 1978. Fhuair i le tuiteamas i is i ag obair neach-togail dealbh ann an ospadal ann am Birmingham faisg air buidheann a bha a' rannsachadh a' bhric. Chaochail i 11 Sultain 1978 ach mhair a màthair a fhuair bhuaithe i.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Tinneasan
Breac-sheunain

Tha **breac-sheunain** na buill bheaga dhonna air a’ chraiceann. Nuair a tha breac-sheunain ort, bidh thu “breac-bhallach”.

## Faic cuideachd
* Ball-dòbhrain

Roinn-seòrsa:Corp
Breacan-beithe

Tha am  **breacan-beithe** (Laideann:*Fringilla coelebs*, Beurla: *chaffinch*) a' buntainn don teaghlach Fringillidae. Tha e cumanta anns an Roinn Eòrpa seach ann an Innis Tìle. Tha e a' neadachadh cuideachd ann an ceann a tuatha Afraga agus anns an Ear Mheadhanach. 'S e breacan-baintighearna a tha air, uaireannan, ach chleachdar airson eun eile cuideachd.

## Seòrsaichean
Tha an teaghlach a' gabhail a-steach nan seòrsaichean:
* *Chloris chloris* | *carduelis chloris* (Beurla: *greenfinch*) – glaisean-daraich
* *Carduelis cannabina* | *acanthis cannabina* (Beurla: linnet) – gealan-lìn

 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòin
Breacan

*[[breacan (soilleireachadh)]]*

Tha **breacan** (*tartan*) na bhall-aodaich a bha na aon phìos, mar phlaide mhòir, leis an dèanadh tu an dà chuid fèileadh agus mullach a thigeadh tarsainn air do ghuailnean.

## Tùsan
* Hugh Cheape (2006) *Tartan: The Highland Habit* 3mh deas. NMSE - Publishing Ltd

## Aistean Co-cheangailte
* Fèileadh

Roinn-seòrsa:aodach
Breac-òtraich

Se galar a tha ann am **breac-òtraich** san nochd guireanan dearga air a’ chraiceann.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Tinneasan
Clach-chreadha

Tha **breice** (neo **breige**, o shean cuideachd **clach-chreadha** neo **criadh-loisgte**) na ceap beag de adhbhar cearamaigeach. Cleachdar ann a bhith a’ togail taighean agus ballachan. 'S e **[[breicire]]** a tha air duine a chuireas breicean ri chèile.

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Brèige

'S innealachd mheacanaigeach a chuireas maille ann an inneal no carbad a tha ann am **brèige**.

Tha brèigean ag atharrachadh lùth-gluasaid ann an teas agus fuaim.

Roinn-seòrsa:Inneal
Breitheamh

'S e cuideigin a bheir breith ann an cùirt-lagha a tha ann am **breitheamh**. Tha Lagh na h-Alba agus breitheamhan gu math eadar-dhealaichte bhon Lagh ann an Sasainn.
## Breitheamh Ainmeil
*Kristján Jónsson
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Lagh
Breug

'S e rudeigin a tha ann am **breug**, nach eil ceart neo fìor, neo chan e an fhìrinn a dh’aon ghnothaich.

* Fìrinn
* Sgeulachd
* Ur-sgeulachd

Roinn-seòrsa:Feallsanachd