open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pawtucket, Rhode Island

'S e baile ann an Rhode Island, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am **Pawtucket**.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 71,148 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 11m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1671.

## Daoine Ainmeil
* Wendy Carlos: (1939), ceòl-sgrìobhaiche.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Belper, Sasainn

## Ceanglaichean a-mach
*   www.pawtucketri.com

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Rhode Island
Comunn Gàidhlig Inbhir Nis

'S e buidheann sòisealta a th' ann an **Comunn Gàidhlig Inbhir Nis** a tha ag iarraidh Gàidhlig a bhrosnachadh.

Tha bun-reachd a' chomainn (no 'comh-shuidheachadh' mar a th' aca air) bho 1871 ag ràdh gur e rùn a' Chomuinn 
::"Na buill a dhèanamh iomlan 's a' Ghàidhlig; cinneas Cànaine, Bàrdachd agus Ciùil na Gàidhealtachd; Bàrdachd, Seanachas, Sgeulachd, Leabhraichean agus Sgrìobhanna 's a' chànain sin a thèarnadh o dhearmad; Leabhar-lann a chur suas ann am baile Inbhir-Nis de leabhraichibh agus sgrìobhannaibh - ann an cànain sam bith - a bhuineas do Chàileachd, Ionnsachadh, Eachdraidheachd agus Sheanachasaibh nan Gàidheal, no do thairbhe na Gàidhealtachd; còir agus cliù nan Gàidheal a dhìon; agus na Gàidheil a shoirbheachadh a ghnàth ce b'e àit' am bi iad."

### Ceannardan a' Chomuinn

### Foillseachaidhean a' Chomuinn

Bidh an Comunn a' foillseachadh nan òraidean leis an tiotal **Transactions of the Gaelic Society of Inverness**. Gheibhear liosta den na h-òraidean air an làrach-lìon.

### Leabharlann a' Chomuinn

Tha stòras luachmhor aig Comunn Gàidhlig Inbhis Nis de leabhraichean a chaidh a thional thar nam bliadhnaichean. Tha mu 2,500 leabhar sa chruinneachadh, a' gabhail a-steach sgrìobhaidhean mu eachdraidh na Gàidhealtachd agus leabhraichean Gàidhlig, sean agus nuadh.

Gheibhear catalog air na tha am broinn an stòrais air làrach-lìon a' Chomuinn.

Tha Leabharlann Inbhir Nis, as leth a' Chomuinn, ga chumail ann an Farraline Park, Inbhir Nis.
Gheibh buill den Chomunn chun nan sgeilpichean le sealltainn an cairt ballrachd. Faodaidh daoine eile leabhraichean iarraidh agus thèid an toirt thuca. Chan fhaodar na leabhraichean a thoirt a-mach air iasad ge-tà. Ma tha daoine a tha a' fuireach sa chòrr de dh'Alba ag iarraidh leabhar, gheibh an leabharlann as fhaisge orra e dhaibh tron sgeama iasadan eadar-leabharlainn. 

### Iomraidhean


### Ceanglaichean a-mach
* Comunn Gàidhlig Inbhir Nis
* Òraid air an Dr. Uilleam MacAoidh a stèidhich an Comann le Graeme MacCoinnich (Beurla)

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Alasdair

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Alasdair** . 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann.
Tha e a' nochdadh ann am Beurla mar *Alastair*, *Alistair* no *Alister* . Tha e co-ionnann le Alexander .

## Bunachas
Thàinig an t-ainm bho thùs bhon ainm Greugach Αλέξανδρος (Aléxandros). Tha ἀλέξω (aléxō) a’ ciallachadh  " tha mi a' dìon, a’ cumail air falbh" agus + ἀνδρός (andrós), an tuiseal ginideach airson  ἀνήρ (anēr) a bhios a’ ciallachadh  "duine". Mar sin 's e "dìonadair an duine" an ciall a th’ aig Alasdair.  Nochd e ann an Laideann mar Alexander.

Canar gun do nochd an t-ainm airson a’ chiad turas le Alasdair Mòr Mac Dòmhnaill anns na 1250an.

## Daoine air a bheil an t-ainm Alasdair
* Alasdair mac Mhaighstir Alasdair 
* Alasdair Mòr
* Alasdair Caimbeul
* Alasdair II na h-Alba
* Alasdair III na h-Alba
*Alasdair Crotach MacLeòid
*Alasdair Allan
*Alasdair MacCoinnich
*Alasdair MacGriogair
*Alasdair MacGilleBhàin
*Màiri nighean Alasdair Ruaidh

## Ainmean-àite
Tha an t-ainm a' nochdadh ann an ainmean-àite cuideachd, mar eispimpleir:
*Sgùrr Alasdair, a' bheinn as àirde anns an Eilean Sgitheanach
*Creag Alasdair

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Pàirc-gheòlais iar-thuath na Gàidhealtachd

'S e a' chiad pàirc-gheòlais ann an Alba a th' ann am  **Pàirc-gheòlais iar-thuath na Gàidhealtachd**. Fhuair i inbhe mar phàirc-gheòlais ann ann 2004 leis an UNESCO. Chaidh an sgìre seo a thaghadh air sgàth nam feartan geòlasach cliùiteach, mar eisimpleir am *Moine Thrust* agus *Smoo Cave* ann an Diùranais, ach cuideachd airson àrc-eòlais, eig-eòlas agus feartan cultarach. Tha a' phàirc suidhichte ann an iar-thuath na h-Alba agus tha i a' gabhail a-steach pàirt den Chataibh agus Ros an Iar.  Tha e chor mòr ri 2,000 cilemeatair ceàrnagach (770 sq mi).

## Feartan sònraichte
* Ulapul, far am faicear làraichean a chaidh a chruthachaidh le togail bheanntan agus eigheanaich-shiubhail
* Stac Pollaidh le mullach à clach-ghainmhich Thoirbheartanach. 
* Innis nan Damh, far a bheil seann taigh-òsta a bha na àite-còmhnaidh do luchd-geòlasach ainmeil. Faisg air a' bhaile tha Uamh nan Cnàmhan.
* Loch Asainte
* Creag a' Chnocain
* Unabol
* Loch Eurabol

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Bileag fiosrachaidh Pàirc-gheòlais iar-thuath na Gàidhealtachd (Gàidhlig)
* Làrach-lìn oifigeil Pàirc-gheòlais iar-thuath na Gàidhealtachd (Beurla)

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Queen

'S e còmhlan-ciùil gu math ainmeil à Poll a' Ghruthain a tha ann an **Queen**. Nuair a thòisich iad ann an 1970 bha ceathrar ann, Freddie Mercury, Brian May, John Deacon is Roger Meddows Taylor.

## Clàran

* *Queen* (1973)
* *Queen II* (1974)
* *Sheer Heart Attack* (1974)
* *[[A Night at the Opera]]* (1975)
* *A Day at the Races* (1976)
* *News of the World* (1977)
* *Jazz* (1978)
* *The Game* (1980)
* *Flash Gordon* (1980)
* *Hot Space* (1982)
* *The Works* (1984)
* *A Kind of Magic* (1986)
* *The Miracle* (1989)
* *Innuendo* (1991)
* *Made in Heaven* (1995)

## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn oifigeil aig Queen (Beurla)

Roinn-seòrsa:Còmhlain roc
Eachann

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Eachann** . 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Mar as trice thèid Eachann eadar-theangachadh gu Beurla mar Hector. .

## Bunachas
'S e fìor ainm Gàidhealach a tha ann an Eachann, thàinig e bho na faclan Gàidhlig "each" agus "donn" agus a' ciallachadh "each donn".

## Cruthan eile
Thèid an t-ainm **Eachainnean** a chleachdadh ann an Ros an Iar mar ainm goirid cuideachd.

## Daoine air a bheil an t-ainm Eachann
* Eachann MacDhòmhnaill 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Ailpean

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Ailpean** no **Ailpein**. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Thèid e a chur dhan Bheurla mar Alpin.

## Bunachas
Is dòcha gun tàinig an t-ainm Ailpean bho fhacal Chruithneach a bha a' ciallachadh "geal" .

## Daoine air a bheil an t-ainm Ailpean
Bha an t-ainm seo air a chleachdadh le rìghrean Cruithneach agus ann an Dail Riata.
* Coinneach Cruaidh MacAilpein 
* Dòmhnall MacAilpein 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Ailbhe

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Ailbhe**. 'S e ainm baistidh a th’ ann. Chan eil eadar-theangachadh gu Beurla ann. 

## Bunachas
Is dòcha gun tàinig an t-ainm seo bhon t-seann fhacal Gàidhlig "albho" (geall). Nochd e ann am beul-aithris Èireannach, far an robh an t-ainm Ailbhe aig aon de na bana-ghaisgich den Fhianna. Chaidh an t-ainm a chleachdadh cuideachd airson fireannach, bha naomh fireannach ann san 6mh linn aig an robh an dearbh ainm. Chaidh cruth na Beurla a chur ris: "Alby" mar ainm boireannach agus "Albert" mar ainm fireannach.

## Daoine air a bheil an t-ainm Ailbhe
* Ailbhe Mac Raghnaill

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Aonghas

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Aonghas** . 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Mar as trice thèid Aonghas eadar-theangachadh gu Beurla mar Angus. . A rèir Colin Mark  thèid  Aeneas a chleachdadh cuideachd . 

## Bunachas
Nochd an t-ainm Aonghas ann an seann Ghaeilge mar Óengus. Is dòcha gun tàinig e bho na faclan Gaeilge "óen" (aon) agus "gus" (neart). Tha e a' faicinn gu tric ann an miotas-eòlas Èireannach mar Óengus no Aonghus agus b' e ainm cumanta aig rìghrean Èireannach a bh' ann.

## Cruthan eile
Thèid  Aonghas a sgrìobhadh mar Aonghus cuideachd .

'S e Angaidh an t-ainm goirid airson "Aonghas". Chithear an t-ainm meanbhach Aonghasan cuideachd.

## Daoine air a bheil an t-ainm Aonghas
* Aonghas I 
* Aonghas Pàdraig Caimbeul 
* Aonghas Caimbeul 

## Ainmean-àite
* Siorrachd Aonghais
* Comhairle Aonghais
* Cupar Aonghais

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Ailbeart

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Ailbeart**. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Tha an t-ainm cumanta air feadh na Roinn Eòrpa, tha a' nochdadh ann an iomadh cànan Eòrpach, m. e.  mar "Albert" ann am Beurla, Gearmailtis, Fraingis, Pòlais no Nirribhis.  

## Bunachas
Thàinig an t-ainm bhon ainm Ghearmanach Adalbert a bha cumanta a-measg rìghrean Gearmailteach anns na Meadhan-aoisean. Tha e a' gabhail a-steach an dà fhacal: "adal" (uasal) agus "beraht".(soilleir, dearrsach). Thàinig e leis na Nòrmannaich gu Sasainn agus chaidh an t-ainm seo a chur an àite an seann ainm Bheurla Æðelbeorht.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Adhamh

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Adhamh** no **Àdhamh**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh an t-aimn seo a sgaoileadh leis a' Bhìoball, mar sin tha e a' nochdadh ann an iomadh cànan, mar eisimpleir gu tric mar Adam ann am Beurla, Gearmailtis, Fraingis, Pòlais no Ruisis (Адам).

## Bunachas
Thàinig an t-ainm bhon Eabhra אֲדָמָה  "adamah" (talamh, ùir no grunnd)  agus a rèir Genesis, a' chiad leabhar den Bhìoball, chruthaich Dia a' chiad duine às an ùir. Tha am facal Eabhra cuideachd a' ciallachadh "duine".

## Cruthan eile
A rèir Colin Mark 's e **Adaidh** an t-ainm goirid airson Adhamh, litreachadh eile **Àdaidh**

## Daoine air a bheil an t-ainm Adhamh
* Adhamh Mac a' Ghobhainn 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Amhlaidh

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Amhlaidh** . 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Chaidh an t-aimn air ais don Bheurla ann an cruth Gall-Ghàidhlig mar *Aulay*.

## Bunachas

'S e Amhlaidh an t-ainm Gàidhlig airson Olaf. Thàinig an t-ainm seo bhon t-Seann-Lochlannais Áleifr. Tha e a' gabhail a-steach na faclan "anu" (sinnsear) agus "leifr" (neach de shliochd), mar sin 's e  neach sliochd an t-sinnsir an ciall a th' aig Olaf..

## Cruthan eile
Tha litreachadh eile den ainm cuideachd ann mar **Amhlaigh**  no **Amhladh** . Bha **Amhla** cumanta ann an Ros an Iar .

Nochd e mar ainm sloinneadh cuideachd, Mac Amhlaoibh, Beurla:  *MacAulay*, teaghlach ann an Àird nan Capall, Siorrachd Dhùn Bhreatainn .

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Bun-sgoil Taobh na Pàirce

'S e bun-sgoil làn-Ghàidhlig ann an Dùn Èideann, Alba a tha ann am  **Bun-sgoil Taobh na Pàirce**.  Bha 287 cloinne anns an sgoil ann an 2015.

Thòisich foghlam tron Ghàidhlig aig ìre na bun-sgoile ann an Dùn Èideann aig Bun-sgoil Chrois na Cìse le aonad Gàidhlig ann an 1988 anns an robh mu naodhnar chloinne nuair a dh’fhosgail e.  Dh’fhàs na h-àireamhan, agus ann an 2013 ghluais a’ Ghàidhlig dhan sgoil ùr làn-Ghàidhlig, Bun-sgoil Taobh na Pàirce.  Bhon uair sin tha mu 60 sgoilear air a bhith tòiseachadh air P1 gach bliadhna

Faodaidh clann a thig tron sgoil leantainn orra aig Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig far a bheil iomadh cuspair ga theagasg tro mheadhan na Gàidhlig.

## Aistean co-Cheangailte
* Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
* Sgoiltean tro mheadhan na Gàidhlig

## Ceanglaichean a-mach
* Blog Pàrlamaid na h-Alba 2013-12-04: Latha Mòr na Gàidhlig an Dùn Èideann
* An t-Albannach 2016-08-27: An sgoil is an òigridh nam bunait dhan Ghàidhlig ann an Dùn Èideann

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
Marjorie Estiano

'S e actair à Braisil a tha ann am **Marjorie Dias de Oliveira**. Rugadh i ann an Curitiba, 8 am Màrt 1982.

## Actair
* 2003: *Malhação* ... *Fabiana*
* 2004 - 2005: *Malhação* ... *Natasha Ferreira*'
*2006: Páginas da Vida ... *Marina Andrade Rangel* 
*2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li*
*2007: Duas Caras ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*

*2009: Caminho das Índias ... *Tônia (Antônia Cavinato)* 
*2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
*2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
* 2011: *Cine Conhecimento* ... -
* 2011: *Malu de Bicicleta* ... *Sueli*
*2011: A Vida da Gente ... *Manuela Fonseca*
* 2012: *Apneia* ...  Giovanna
*2012: Lado a Lado ... *Laura Assunção* 
* 2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana*

## CD
* 2005: Marjorie Estiano
* 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá
* 2013: Pre-production
### DVD
* 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil
Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Angaidh

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Angaidh**. 'S e ainm goirid fireann airson "Aonghas" a th’ ann. 
Nochdaidh e ann am Beurla mar Angie. 

## Cruthan eile
Chithear an t-ainm **Angan** airson Angie (Beurla) cuideachd.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Aodh

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Aodh** no **Aoidh**. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. Mar as trice cha chuirear an t-ainm seo don Bheurla, ach uaireannan thèid Aodh eadar-theangachadh gu Beurla mar Hugh, ged nach eil iad ceangailte a thaobh freumh-fhaclachd. 

## Bunachas
Thàinig an t-ainm Aodh bhon ainm  "Áed" ann an seann Ghaeilge. Tha sin a' ciallachadh teine. Bha an t-ainm seo gu math cumanta anns na seann làithean ann an Èirinn, gu h-àraid a-measg nan rìghrean agus ann am miotas-eòlas Èireannach..

## Cruthan eile
Canar cuid gur e Ùisdean eug-samhail eile airson Aodh a bhios ann. 

Nochd an t-ainm Aodh cuideachd mar Áed, Áedán, Áedh anns an t-seann Ghaeilge. An-diugh chuireadh cruth Bheurla mar Aden, Aidan, Aiden, Aydan, Ayden air.

'S e Aodhán ainm meanbhach air Aodh .

Chithear an t-ainm Aoidhean cuideachd, a rèir cuid 's e  eug-samhail eile ann airson Aodh .

## Daoine air a bheil an t-ainm Aodh
* Áed mac Cináeda, Rìgh na h-Alba eadar 877 is 878
* Constantín mac Áeda, ainm eile: Còiseam mac Aoidh,  Rìgh na h-Alba eadar 900 is 943
* Aodh Rua Ó Dónaill
* Aodh Mór Ó Néill

## Ainmean-àite
* Dùthaich MhicAoidh

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Aodhagan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Aodhagan** no **Aodhagán**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Cha eil cruth Beurla aig an ainm seo. 

## Bunachas
'S e ainm meanbhach den ainm Aodhan a th' ann an Aodhagan. 

## Cruthan eile
Nochdaidh e mar Iagan cuideachd .

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Aodhan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Aodhan**. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. 

## Bunachas
Thàinig an t-ainm seo bhon seann Ghaeilge Áedán agus 's e sin ainm meanbhach den ainm Aodh. Bha e gu math cumanta ann am miotas-eòlas Èireannach. Dh'fhàs e fasanta a-rithist aig toiseach na 20mh linn le strì nan Èireannach airson neo-eisimeileachd.

## Cruthan eile
Chithear litreachadh eile cuideachd: **Aodhán** no **Aodhann**.

Nochdaidh e mar Edan cuideachd no chaidh cruth Bheurla a chur ris mar Aidan, Aiden, Aden,  Aydan no Ayden .

'S e Aodhagan an t-ainm meanbhach air Aodhan.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Oilthigh Tübingen

'S e **Oilthigh Tübingen** (Gearmailtis: *Eberhard Karls Universität Tübingen*, Beurla: *University of Tübingen*) an t-oilthigh as sine sa Ghearmailt.
Chuir Eberhard im Bart (Eberhard ann am Feusag), a' chiad Dhiùc Württemberg, air bhonn an t-oilthigh ann an 1477 agus chuir Karl Eugen, an 12amh Diùc Württemberg e air bhonn a-rithist ann an 1767.

## Daoine cudromach aig Oilthigh Tübingen
* Philipp Melanchthon, (1497–1560)
* Georg Wilhelm Friedrich Hegel, (1770–1831)
* Friedrich Hölderlin, (1770–1843)
* Peter von Köppen, (1793 - 1864)
* Sgrìobh William Ramsay, (1852–1916), ceimigear à Glaschu, an tràchdas aige aig Oilthigh Tübingen ann an 1872 fo Rudolph Fittig.

## Ceanglaichean a-muigh
* Duilleag oifigeil Oilthigh Tübingen anns a' Beurla

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:a' Ghearmailt
Anndra

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Anndra**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann.  Nochdaidh e ann an iomadh cànan Eòrpach, mar eisimpleir ann am Beurla mar Andrew, ann am Fraingis mar André agus ann an Gearmailtis mar Andreas. 

## Bunachas
Thàinig an t-ainm bho thùs bhon ainm Ghreugach Ανδρέας (Andreas).  Ann an seann Ghreugais tha ἀνήρ/ἀνδρός  (anēr/andros)  a' ciallachadh "duine dèanta,  fearail, misneachail" .

## Cruthan eile
Chithear cruthan eile den ainm cuideachd: **Aindrea**,  **Aindreas** no **Anndrais** . Nochdaidh na h-ainmean seo mar eisimpleir aig "Eaglais Naoimh Anndrais" agus an "Naomh Aindrea" fhèin.

## Daoine air a bheil an t-ainm Anndra
* Anndra Abstol
* Anndra Ardbuckle 
* Anndra Mac a' Cheàrnaigh

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Gobha

'S e a tha ann an  **gobha**  fear a chruthaicheas rudan a-mach à meatailt. Chan e ceàrd a-mhàin a tha ann an gobhaireachd, ach àlach de cheàrdan fa-leth, a chruthaicheas bathair à mheatailtean eadar-dhealaichte. Is e gnìomh nan goibhnean-dubha rudan a chruthaich à iarann. Nì goibhnean-dubha an cuid as motha den obair aca air iarann aig teas, air am bi an t-iarann na dearrsadh dearg-bhuidhe. Is e gnìomh nan goibhnean-geala, rudanan a chruthachadh à meatailtean ghile, e,g, staoinean, sinc, Almain. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na goibhnean, leis gur e ciùird a th' annta. A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh aca.

## Goibhnean Ainmeil
*Johannes Gutenberg (1398 - 1468)
*Kirkpatrick MacMillan (1812 - 1878)
*Bàrd Bharbhais (1861 - 1916)
*Aonghas Fleidsear (1896 - 1983)

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
San Luis (Antioquia)

'S e baile beag ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann **San Luis**. Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha faisg air El Santuario aig 1,050m os cionn ìre na mara agus 116km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann agus tha teodhachd mheadhanach dhe 24˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1875.

## Eachdraidh
Ri linn fàs Antioquia, san dàrna leth dhen 19mh Linn, thàinig aig an t-Sagart Clemente Giraldo air slighe gu deas chun na talmhainn bhàn a shealltainn do fheadhainn a bha airson croitean a stèidheachadh dhaibh fhèin. Chaidh am baile seo a chur ait dòigh ann an 1875 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1882. 'S e Samuel Gómez, José María Gómez, Silverio Hernández, Serafín Yepes, Nepomuceno Castaño, Cayetano Rivas, José María Suárez, Emigdio Suárez, Ramón Giraldo, Antinógenes García, Sergio Marín agus Antonio González na ràinig còmhla ris an t-sagart.

## Sluagh a' bhaile
Tha  10,987 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 6,105 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: *municipios*) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math traidiseanta a th’ ann an San Luis fhathast.

A thaobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an San Luis, agus 0.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 85.4% dhe na daoine ann an San Luis leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig ach 14.3% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an San Luis.  Chithear fèilltean Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
* Fèill an Naoimh Luis Góngora: 21 an t-Ògmhios.
* Fèis na Ponair (Spàinntis: Fiesta del Fríjol): an t-Samhain.
* A' Chàisg: am Màrt neo an Cèitean.

## Ceanglaichean a-mach
* An t-sìde ann an San Luis

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Aonghasan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Aonghasan**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. 

## Bunachas
'S e ainm meanbhach den ainm Aonghas a th' ann an Aonghasan. 
Nochd an t-ainm Aonghas ann an seann Ghaeilge mar Óengus. 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Art

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Art**. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. 

## Bunachas
Thàinig an t-ainm seo bhon seann fhacal Ghàidhlig "art" (mathan) 'S e ainm Gàidhlig fa-leth a th' ann, agus ged nach eil ceangal a thaobh freumh-fhaclachd eatorra chaidh e a chur don Bheurla mar Arthur . An-diugh thèid a chleachdadh mar ainm goirid airson Arthur.

## Cruthan eile
'S e **Artagan**  ainm eile airson Art
. Chithear  Artair no  **Airt** cuideachd 

'S e **Artan** ainm meanbhach airson Art. Nochdaidh e ann an ainm sloinnidh cuideachd mar Mac Artain no McCartan sa Bheurla .

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Athairne

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Athairne** . 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. 

## Bunachas
'S e ainm tearc  a th' ann an Athairne a chaidh a chleachdadh air a' Ghàidhealtachd. Nochd e cuideachd ann am miotas-eòlas Èirinneach, mar eisimpleir ann an "Tochmarc Luaine acus aided Athirni" (suirghe Luaine agus bàs Athairne) a chaidh a sgrìobhadh sìos aig deireadh na 12 linn .

Chuireadh cruth Bheurla air mar Hercules,  ainm Greugach a bhios a' ciallachadh "glòir Hera".

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Artair

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Artair**. 'S e ainm baistidh fireann a th’ ann. 'S e ainm cumanta a th' ann, nochdaidh e ann an iomadh dùthaich Eòrpach, mar Arthur sa Bheurla, mar Artur anns na cànain Slàbhach agus Gearmanach, mar Arturo ann an Spàinntis agus  mar Arttu no Artturi ann an Fhionnlannais. 

## Bunachas
Ged as e ainm cumanta a th' ann an Artair, chan eilear buileach cinnteach cò às a thàinig e. Tha cuid ag ràdh gu bheil freumh Ceilteach aige a tha ceangailte le Rìgh Artair a nochdas gu tric ann am miotas-eòlas meadhan aoiseach. Is dòcha gun tàinig e bho na faclan Breatannach *Arto-rīg-ios* a chaidh a chur don Laideann mar "Artōrius" , ainm far a bheil am freumh *arto-rīg-* (rìgh mhathan) a' nochdadh ann an seann Gaeilge a-rithist mar ainm pearsanta *Art-ri*. 

Dh'fhàs an t-ainm Arthur fasanta anns an 19mh linn gu h-àraidh aig àm Bhictorianach nuair a nochd ùidh mhòr aig na daoine ann am miotas-eòlas meadhan aoiseach.

## Cruthan eile
Nochdaidh e mar **Artur** cuideachd. Gu tric thèid Art a chleachdadh mar ainm meanbhach airson Artair.

## Daoine air a bheil an t-ainm Artair

### mar Arthur
* Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington 
* Sir Arthur Lewis 
* Arthur Harden 
* Arthur Koestler 
* Arthur Aikin 
* Arthur Eichengrün 
* Arthur Balfour 

### ann an ainmean-àite
* Beinn Artair ann an Tairbeart Iar

### ann an nobhailean
* The Mists of Avalon 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Arailt

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Arailt**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar Harold agus ann an Gearmailtis is na cànain Lochlannach mar Harald.
 
## Bunachas
Thàinig an t-ainm bhon t-seann Gearmanach, tha e a' gabhail a-steach na h-eileamaidean "Harja" (armailt) agus "Walda" (riaghladair, ceann-feachd). Nochd e airson a' chiad turais aig Tacitus ann an *dux Batavorum*, Tac. ann. II,11,1 is 3 ann an 16 AD mar Chariovalda.
Ghluais e don seann Bheurla mar Hereweald ("here" (armailt) + weald (riaghladair, ceann-feachd)) agus do na cànain Lochlannach mar Haraldr.

## Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo mar **Haral** cuideachd.

## Daoine air a bheil an t-ainm Arailt
* Arailt MacMhaolain
* Arailt MacUilleim

### mar Harold
* Harold Clayton Urey
* Harold Pinter
* Harold Kroto

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Adhamhnan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Adhamhnan**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar Adamnan.

## Bunachas
Is dòcha gur e cruth Èireannach eile airson Adhamh a th' ann an Adhamhnan.

## Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm Adhamhnan/Adamnan cuideachd mar Eódhanan no Eódhanag.

## Daoine air a bheil an t-ainm Adhamhnan
* Naomh Adhamhnán 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Naomh Adhamhnán

B' e aba ann an Ì Chaluim Chille (679–704) agus neach-lagha clèireachail a bha ann an **Naomh Adhamhnán** (627/8 – 704). Canar *Saint Adamnan* ris sa Bheurla, ach ann an Èirinn chithear cruth Beurla mar *Saint Eunan* cuideachd.

Chan eilear buileach cinnteach far an do rugadh e, ach canar cuid gum b' e Ráth Bhoth ann an Contae Dhún nan Gall an t-àite-breith aige. Ann an 679, thòisich e mar aba ann an Abaid Ì Chaluim Chille. B' e esan an naoidheamh aba an dèidh Chaluim Cille. Chaochail e ann an 704. Tha e na naomh ann an Èirinn agus Alba agus tha e na dhuine cudromach ann an eachdraidh an dà dhùthaich cuideachd. Dh'fhàs e ainmeil air sgàth 's na  leabhraichean a sgrìobh e.

## Na h-obraichean aige

'S e "*Vita Columbae*" an leabhar as cudromaiche aige a bhios a' toirt seachad fiosrachadh mionaideach mu bheatha Calum Cille. Rinn e cruinneachadh mu àitichean naomh ann an "*De Locis Sanctis*".

Bha e an sàs gu mòr cuideachd gus lagh ùr a chur air bhonn ris an canar "Cáin Adomnáin", (Lagh  Adomnán) no "lex innocentium" (*Law of Innocents* sa Bheurla) an-diugh. Bha Cáin Adomnáin a-mach air daoine a dhìon nach eil an sàs ann an cath. Chuir an lagh peanasan air marbhadh luchd clèireachail, clann no boireannaich; mar eisimpleir:
 
*whoever slays a woman ... his right hand and his left foot shall be cut off before death, and then he shall die ...* 

## Eadar-theangachaidhean
* Alan Orr Anderson, Marjorie Ogilvie Anderson (deas.): *Adomnan's Life of Columba*. Clarendon Press, Oxford 1991 
* Reeves, William, James Henthorn Todd (deas.). *Vita Sancta Columbae: The life of St Columba founder of Hy, written by Adamnan, ninth Abbot of Iona*. Dublin: Dublin University Press for the Irish Archaeological and Celtic Association, 1857. Ri fhaotainn aig CELT
* Denis Meehan (deas.): *Adamnan's De Locis Sanctis*. The Dublin Institute for Advanced Studies, Dublin 1958 (*Scriptores Latini Hiberniae*. 3)

## Ceanglaichean a-mach
* Cáin Adomnáin bho Kuno Meyer aig Internet Medieval Sourcebook

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
T in the Park

'S e fèis a th' ann an **T in the Park** a tha a' tachairt gach bliadhna ann am Balado, faisg air Peairt. 

Ann an 2013, b' e tòrr diofar daoine a' cluich air an àrd-ùrlar mar Mumford and Sons, Chase and Status, Calvin Harris agus Rihanna. A' bharrachd air Calvin Harris, bha cluicheadairean Albannach eile ann mar 'The Proclaimers'.

Tha T in the Park a' tachairt fad 3 làithean, bho oidhche Haoine gu Didòmhnaich. Tha taghadh aig na daoine a th' a' dol ann eadar a' campadh neo a' fuireach faisg air an àite. 

Tha ticeadan ri fhaighinn bho T in the Park fhèin. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Beàrnaraigh na Hearadh

'S e aon de na h-Eileanan an Iar, Alba a th' ann am **Beàrnaraigh**.

## Daoine ainmeil

* Iain Eairdsidh MacAsgaill, Bàrd Bheàrnaraigh
* Dòmhnall MacPhilip

## Sgrìodhaidhean mun eilean

Tha leabhar r’a fhaighinn sa Ghàidhlig, r’a leughadh air an Eadar-lìon no ’na leabhar-d, mu eachdraidh na h-eilthireachd bhon Eilean: “Sgeul nan Eilthireach a dh’fhalbh à Beàrnaraigh na Hearadh”, le Pàdruig MacIlleChiar, 2012.

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Ruairidh MacLeòid nan Duilleagan Gàidhlig

Buinidh an Dr **Ruairidh MacLeòid** (Beurla: *Roderick MacLeod*) do Loch nam Madadh ann an Uibhist a Tuath agus bha e bliadhnaichean na mhinistear ann am Beàrnaraigh na Hearadh mus do ghluais e gun Fhùirneis ann am Meadhan Earra-Ghàidheal. Bha e na Chomhairliche air Comhairle nan Eilean nuair a chaidh an t-ùghdarras ionadail a stèidheachadh. Tha e air a bhith na fhear-deasachaidh air Na Duilleagan Gàidhlig airson na h-iris ‘Life and Work’ aig Eaglais na h-Alba airson iomadh bliadhna agus b' esan a ghabh seirbheis cuimhneachaidh Iain Noble ann an Eaglais nam Manach Liath ann an Dùn Èideann anns a’ Ghiblean 2010.

## Clàr-leabhraichean
* MacLeòid, Ruairidh. 1982. *Pleunaichean na Gàidhealtachd* (Uibhist-a-Tuath: Crùisgean)

## Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn
* MacThòmais, R. 1983. ‘Pleunaichean na Gàidhealtachd le Ruaraidh MacLeoid.’ *Gairm* 124, d.383.

MacLeòid, Ruairidh
Roinn-seòrsa:Gàidheil
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Hilum

Ann an luibh-eòlas, is e a tha ann an **hilum** an sgòrr air craiceann pòr, far an robh am por altaichte ris a' chocull nuair a bha e na fhàs. Chanar "sùil" ris an t-hilum de phònairibh.

Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas
Richmond, Virginia

'S e **Richmond** prìomh-bhaile Bhirginia.  Anns a’ bhliadhna 2012 bha 208,833 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 45.7m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1607.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Olsztyn, A' Phòlainn
*  Saitama, An t-Seapan
*  Richmond, Sasainn
*  Uijeongbu, Coirèa a Deas
*  Windhoek, Naimibia
*  Zhengzhou, An t-Sìn
*  Ségou, Màili

## Ceanglaichean a-mach
*  www.ci.richmond.va.us

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Virginia
Virginia Beach, Virginia

'S e **Bhirginia Beach** am baile as motha a tha ann an Bhirginia. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 447,489 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 6m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1906.

## Daoine Ainmeil
* J. Evan Bonifant: (1985). actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Beannchar, Èirinn a Tuath
*  Miyazaki, An t-Seapan
*  Moss, Nirribhidh

## Ceanglaichean a-mach
* www.vbgov.com s

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Virginia
Chesapeake, Virginia

'S e baile ann an Bhirginia, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Chesapeake**. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 228,210 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1-9m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1963.

## Ceanglaichean a-mach
*www.cityofchesapeake.net

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Virginia
Ella Fitzgerald

B' e neach-ciùil, seinneadair agus actair Aimeireaganach a bh' ann an **Ella Fitzgerald**. Rugadh i ann an Newport News, Bhirginia anns na Stàitean Aonaichte san 2 an Giblean, 1917. Chaochail i san 15 an t-Ògmhios 1996 ann am Beverley Hills, Calafòrnia. Bha i air tè dhe na seinneadairean a b' fheàrr a bh' ann a-riamh.
## Ceanglaichean A-muigh
*IMDB
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
William Styron

B' e sgrìobhadair à Bhirginia anns na Stàitean Aonaichte a bha ann an ** William Clark Styron, Jr.** Rugadh e ann an Newport News, Bhirginia ann an 1925 agus chaochail e ann am Martha's Vineyard, Massachusetts ann an 2006.. 

## Leabhar-chlàr
Seo liosta de na leabhraichean as ainmeile a sgrìobh William Styron:

* * Lie Down in Darkness*, 1951 
* * The Confessions of Nat Turner*, 1967 
* * Sophie's Choice*, 1979 

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Frank Lloyd Wright

B' e ailtire Aimeireaganach a bha ann am **Frank Lincoln Wright** (Richland Center, Wisconsin, 8 an t-Ògmhios 1867–Scottsdale, Arizona, 9 an Giblean 1959).

Rugadh e ann an Wisconsin is dh'imrich a theaghlach o àite do dh'àite nuair a bha e òg. Dh'ionnsaich e ailtireachd aig Oilthigh Wisconsin is ann an 1887 chaidh e do Chicago far an do dh'obair e airson dà chompanaidh ailtireachd ro Adler and Sullivan, chompanaidh a dh'fhàg e ann a 1893 as dèidh mì-chòrdaidh ri Louis Sullivan, is stèidhich e oifis ailtire neo-eisimeileach. Dhealbhaich e The William H. Winslow House mar a chiad choimisean.

Dh'obair e anns an Roinn Eòrpa o 1909 is sgrìobh e dà leabhar cliùiteach, *Ausgeführte Bauten und Entwürfe von Frank Lloyd Wright* is *Ausgeführte Bauten* ann an 1911. Thill e do na Stàitean Aonaichte is thoisich e Taliesin faisg air Spring Green a thogail. Phòs e Olga Lazovich ann an 1928 is stèidhich iad sgoil ailtireachd ann an Taliesin. Dh'fhoillsich e *An Autobiography* agus *The Disappearing City* ann an 1932.

Ann an 1943 choimiseanaich Hilla von Rebay e a thogalach as ainmeile, an Taigh-tasgaidh Guggenheim ann an Eabhraig Nuadh, a dhealbhaich. Chaochail e ann 1959.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ailtirean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Bàncho

'S e ainm Gàidhlig a th' ann am **Bàncho**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Otto Sander

B'e actair Gearmailteach a bh' anns an **Otto Sander** (Hànobhar,  30 Ògmhios 1941 &ndash; Berlin 12 Sultain 2013). Chaochail e le aillse. Tha e ainmeil taobh a-staigh na dùthcha aige airson na rinn e san sreath Das Boot (Gàidhlig: Am Bàta).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*IMDB

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Sander
Geamannan a' Cho-fhlaitheis

'S e tachartas spòrs a th' ann an **Geamannan a' Cho-fhlaitheis**.

Thig lùth-chleasaichean às a' Cho-fhlaitheas gus pàirt a ghabhail ann an iomadach spòrs. Thathas ag ràdh gur e an dàrna tachartas ioma-spòrs as motha air an t-saoghail as dèidh na Geamannan Olympic. Gabhaidh e àite ann am baile eadar-dhealaichte gach ceithir bliadhna. 

'S e an Commonwealth Games Federation a tha os cionn rianachd nan Geamannan agus a bhios a' taghadh nam bàiltean far an gabh e àite. 

Ann an 2014, bidh na ficheadamh Geamannan ann an Glaschu. 

### Eagrachadh
Ged a tha 54 dùthchannan nam buill anns a' Cho-fhlaitheas, bidh 71 sgiobaidhean a' gabhail pàirt ann an Geamannan a' Cho-fhlaitheis. Tha siud air sgàth 's gum bi sgiobaidhean fa leth ag cuid a tha nan eilean, ranntairean no 'crown dependencies' mar sin air adhart. Tha sgiobaidhean fa leth aig na ceithir dùthchannan anns an Rìoghachd Aonaichte: Sasainn, Alba, a' Chuimrigh agus Eireann a Tuath. 

### Eachdraidh
Chuireadh air bhog na Geamannan ann an 1930. Thachair e gach ceithir bliadhna on uair sin ach ann an 1942 agus 1946 air sgàth an Dàrna Cogaidh. 

B' e an t-ainm 'British Empire Games' a bh' air an toiseach. Dh'atharraich an t-ainm ann an 1954  mar 'British Empire and Commonwealth Games' agus a-rithist ann an 1970 mar 'British Commonwealth Games'.  Fhuair e ainm an latha an-diugh, na Commonwealth Games no Geamannan a' Cho-fhlaitheis ann an 1978.

Gu ruige seo, ghabh na Geamannan àite ann an 18 bàiltean ann an 7 dùthchannan. 

## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn oifigeil Glaschu 2014
* Làrach-lìn oifigeil Geamannan a' Cho-fhlaitheis
* Statistics (1911 to 2006)
* Brataichean Geamannan a' Cho-fhlaitheis

Roinn-seòrsa:Spòrs
Silvio Berlusconi

‘S e neach-malairt agus neach-poileataigs às an Eadailt a tha ann an **Silvio Berlusconi** (IPA: **ˈsilvjo berluˈskoːni**). Rugadh e 29mh an t-Sultain 1936 ann am Milano. Bha e na Phrìomhair Eadailteach ann an 1994 – 1995, 2001 – 2006, 2008 – 2011. 'S e neach-tionnsgain agus tòcair na mheadhan a th’ ann an cuideachd. ‘S e fear connsachail a th’ ann agus tha e air a bhith ann an staing laghail mòran tìde. Ann an t-Sultain, 2013, thòisich seanadh na h-Eadailte Berlusconi dol a-mach à poilteataics gu tur, leis gun d'fhuair Berlusconi binn-prìosain.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Beàrnaraigh Mòr

Tha **Beàrnaraigh Mòr** (neo dìreach **Beàrnaraigh**) 'na eilean ri taobh Leòdhas.

A-rèir staitistearachd ann an 2001,bha comas bruidhinn ann an Gàidhlig aig 64% dhen t-sluaigh ann

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-04-19: Maill air iomairt mhuinntir Bheàrnaraigh
* BBC Naidheachdan 2021-03-18: Obair air tòiseachadh air Drochaid Bheàrnaraigh
* BBC Naidheachdan 2021-03-23: Dùnaidh Bun-sgoil Bheàrnaraigh ann an Leòdhas airson ùine
* BBC Naidheachdan 2024-03-22: An dà là ann am Beàrnaraigh a thòisich Strì an Fhearainn

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Harrisburg, Pennsylvania

'S e **Harrisburg** prìomh-bhaile Pennsylvania.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 49,528 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 98m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1791.

## Daoine Ainmeil
* Newt Gingrich: (1943), neach-poileataigs .

## Ceanglaichean a-mach
* harrisburgpa.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
Allentown, Pennsylvania

'S e baile ann am Pennsylvania, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Allentown**.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 118,974 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 103m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1762.

## Daoine Ainmeil
* Lee Iacocca: (1924), neach-gnothaich.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Ma'alot-Tarshiha, Iosrael
*  Lelów, A' Phòlainn
*  Vinci, An Eadailt

## Ceanglaichean a-mach
* www.allentownpa.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
Erie, Pennsylvania

'S e baile ann am Pennsylvania, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Erie**. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 101,047 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 223m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1795.

## Daoine Ainmeil
* Ann B. Davis: (1926), actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Dún Garbháin, Èirinn
*  Lublin, A' Phòlainn
*  Méridan, Yucatán, Meagsago
*  Zibo, An t-Sìn

## Ceanglaichean a-mach
* www.erie.pa.us

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
Michelangelo

'S e deilbhear, peantair, cruth-ealantair, ailtire agus bàrd Eadailteach a bha ann am **Michelangelo Buonarroti** (ainm slàn **Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni**, IPA: /mikeˈlandʒelo di lodoˈviːko ˌbwɔnarˈrɔːti siˈmoːni/, 6 am Màrt 1475, Caprese-18 an Gearran 1564, An Ròimh). Bha e beò aig àm Linn an Ath-bheòthachaidh. Am measg nan ìomhaighean snaighte as ainmeile leis tha *[[David (Michelangelo)|David]]* agus *[[Pietà vaticana]]*, agus tha e cuideachd glè chliùiteach air sàilleibh nan dealbhan air ballachan is mullach a' Chaibeal Sistine. Thug e buaidh uabhasach làidir air El Greco.

## Gailearaidh


File:David von Michelangelo.jpg|*David*
File:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|*Pietà vaticana*
File:Michelangelo, Giudizio Universale 02.jpg|*Là a' Bhreitheanais *, Caibeal Sistine
File:Creación de Adán.jpg|*Cruthachadh Àdhaimh*, Caibeal Sistine

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean
Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eadailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
William Forbes Skene

Bha **W. F. (William Forbes) Skene** (Obar Dheathain, 7 an t-Ògmhios 1809 - Dùn Èideann, 29 an Lùnasdal 1892) na sgoilear ceilteach anns an naoidheamh linn deug.

Bha e na neach-lagha is chaidh e na WS (*Writer to the Signet*) ann an 1832. Dh'fhoillsich e a chiad leabhar, *The Highlanders of Scotland, their Origin, History, and Antiquities*, ann an 1837. Cha do dh'fhoillsich e rud sam bith eile ro 1862, nuair an do sgrìobh e ro-ràdh is nòtaichean ann an eagran Leabhar Deathan Lios Mòir.

### Clàr-leabhraichean
* 1877. *Celtic Scotland: a history of ancient Alban* Vol. II Church and Culture. Edinburgh: David Douglas 
* 1902. *The Highlanders of Scotland* deas. le notaichean le Alexander Macbain 
#### Mar dheasaiche
* 1887. *Memorials of the family of Skene of Skene: from the family papers, with other illustrative documents* deas. William Forbes Skene 
* 1892. *Catalogue of the valuable library in antiquarian, historical, and Celtic literature of the late William F. Skene* Edinburgh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
York, Pennsylvania

'S e baile ann am Pennsylvania, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **York**.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 43,718 duine a’ fuireach an seo. 

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1741.

## Daoine Ainmeil
* Frances Lee McCain: (1944), actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Arles, An Fhraing
*  Leinfelden-Echterdingen, A' Ghearmailt

## Ceanglaichean a-mach
* www.yorkcity.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
Pittsburgh

'S e **Pittsburgh** an dàrna baile as motha a tha ann am Pennsylvania. Anns a’ bhliadhna 2012 bha 306,211 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte eadar 1371 troigh is 710 troigh os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1758.

## Daoine ainmeil
* Gertrude Stein (1874-1946), sgrìobhadair, bàrd.
* F. Murray Abraham (1944), actair.
* William Powell (1892-1984), actair.
* Andy Warhol (1928-1987), peantair.
* Madalyn Murray O'Hair (1919-1995), neo-dhiadhaire.
* Frances Arnold (1956), ceimigear.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Astana, Casachstàn
*  Hamilton, Canada
*  Bilbo, An Spàinn
*  Charleroi, A' Bheilg
*  Da Nang, Bhiet-Nam
*  Donetsk, An Ucràin
*  Fernando de la Mora, Paraguaidh
*  Karmiel, Iosrael
*  Matanzas, Cùba
*  Misgav, Iosrael
*  Ostrava, An t-Seic
*  Prešov, An t-Slòbhac
*  Novokuznetsk, An Ruis
*  Saarbrücken, A' Ghearmailt
*  Terrassa, An Spàinn
*  Saitama, An t-Seapan
*  San Isidro, Niocaragua
*  Sheffield, Sasainn
*  Skopje, Masadoinia
*  Sofia, Bulgàiria
*  Wuhan, An t-Sìn
*  Zagreb, Croàisia
*  Rijeka, Croàisia

## Ceanglaichean a-mach
* www.pittsburghpa.gov
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pennsylvania
Frances Tolmie

Tha **Frances Tolmie** (1840-1926) ainmeil airson nan cruinneachaidhean de dh'òrain Ghàidhlig a rinn i. B' i a' chiad neach-cruinneachaidh nach do dh'fheuch na h-òrain a 'leasachadh' nuair a dh'fhoillsich i iad, ach a thug iomradh orra mar a chuala i iad.

## A beatha
Rugadh i ann an 1840 ann an Uiginis, an t-Eilean Sgitheanach. B' e athair John Tolmie, fear-baile no gabhaltach ann an Uiginis. Tha beul-aithris air an Eilean ag innse gur e Lochlannaich a bh' anns na Tolmie agus gun do thog iad Caisteal Dhùin Thuilm.

Chuir i seachad a beatha le a bràthair ann an Sròn an t-Sìthein agus an uair sin ann an Bracadal bho 1856 nuair a chaidh a bràthair a ghairm dhan eaglais an sin.

## A h-obair
Bha Gàidhlig aice agus bha comas aice ceòl a sgrìobhadh agus a leughadh.  

Mar nighean òg, rinn i obair airson a' Bhana-mhaighstir NicLeòid Dhùn Bheagan, a' fighe stocainnean do shaighdearan anns a' Chogadh Crimea.  B' ann aig an àm sin a thòisich i òrain a chruinneachadh bho a teaghlach fhèin agus a coimhearsnachd. Thug i na h-òrain dhan English Folksong Society a dh'fhoillsich iad ann an 1911. Thug i òrain cuideachd do Keith Norman MacDonald agus tha 130 òrain anns a' Gesto Collection a dh'fhoillsich e.

## Clàr-leughaidh
* Tolmie, Frances. *One hundred and five songs of occupation from the Western Isles of Scotland* Ceredigion: Llanerch, 1997 ("Reprinted from the Journal of the Folk-Song Society, no. 16, 3rd part of vol. IV, 1911.")

### Sgrìobhaidhean mu a deidhinn
* Bassin, Rose Ethel. *The debt of Marjory Kennedy Fraser to Frances Tolmie. A paper read to the Gaelic Society of Inverness on 28th March, 1958. Reprinted from Gaelic Society of Inverness transactions.* Stirling: s.n., 1963
* Bassin, Ethel. *The old songs of Skye: Frances Tolmie and her circle* Derek Bowman (deas.) London: Routledge and Kegan Paul, 1977.
* De Val, Dorothy. 'Collecting in Scotland and Ireland' ann an *In search of song : the life and times of Lucy Broadwood* Farnham, 2011.
* Leabharlann Nàiseanta na h-Alba (NLS) 'Correspondence and papers of Hector Hugh Mackenzie (1867-1948) mostly relating to Highland History and music, including some papers relating to Frances Tolmie. Acc 12175'
* Nicolson, A.W. 'Look Out For New Book' ann an *The Clarion of Skye* Issue 18, July 1952. Page 5.
*  Clàradh leis an Urr. Ailig MacCoinnich a' bruidhinn ri Iain Peatarsan
*  Clàradh le Dòmhnall Iain MacAsgaill
* 
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
T. P. O'Connor

B'e **Tómas de Paor Ó Conchobhair** (Beurla: Thomas Power "T. P. " O'Connor, Baile Átha Luain, 5 an Dùbhlachd 1848 - Lunnainn, 18 an t-Samhain 1929), neach-aithris, agus fear-iomairt Pàrtaidh nàiseantach na h-Èireann, a bharrachd air a bhith na bhall phàrlamaid airson Liverpool Scotland (an sgìre mu thimcheall Sràid na h-Alba, ann am Poll a' Ghrùthain, Sasainn), fo bhràiste Partaidh Nàiseantachd na h-Èireann eadar 1885 agus 1929. Bha Ó Conchobhair an sàs ann an iomairt airson neo-eisimeileachd na dùthcha aige fad a bheatha, an dà chuid taobh a-staigh na h-Èireann agus thall thairis ann an Sasainn cuideachd. A thuilleadh air sin, bha e uamhasach ainmeil mar fhear-aithris cuideachd is e na eòlaiche na Pruise. Thug e ceum ann an Eachdraidh agus Cànain ann an oilthigh na Gaillimhe agus bha e fileanta san Fhraingis is sa Ghearmailtis.

## Ceanglaichean A-mach
* Treccani
* Spartacus Educational

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Devanāgarī

S' e Aibidil abugida a chleachdar gus iomadh cànan a sgrìobhadh, mar samscruta, an hindi, an neapali, am marathi, an caismiri, an sindhi, am bihari, am bhili, an konkani air neo am bhojpuri. S' e fear dhe na abaidilean nas cumanta anns Na h-Innseachan agus Neapal a th'ann an **devanagari** (ann an samscruta: **देवनागरी**, IPA: **d̪eːʋˈnaːɡri**).

## Samhlaidhean Devanāgarī
Ann an devanagari sgrìobhar gach uile fuaimreag fo na connragan neo os an cionn: a thuilleadh air sin thathar a’ sgrìobhadh feadhainn air an t-soidhne guthach *AA* air an taobh dheas, ach thathar a’ sgrìobhadh an soidhne guthach *I* air an taobh chlì. Mìneachaidh an clàr gach uile fuaimreag a leanas: seallaidh an colbh "*Litir*" an litir fhèin gun fhuaimreag, "*Soidhne còmhla ri [p]*" a’ chonnrag air a cleadhadh còmhla ri fuaimreag, an turas seo leis an litir "p"; "*Ainm Unicode*" an t-ainm aig gach fuaimreag ann an Unicode; tha an colbh IPA a’ sealltainn na litrichean ann an aibidil fuaim-eòlasach eadar-nàiseanta co-fhreagrach leis an fhuaimneachadh hindi dhen litir devanagari.

Feumar an litir a fhuaimneachadh mura sgrìobhar fuaimreag sam bith. Feumar *viraama*/*halant* a chleachdadh gus dì-fhuaimreag a sheallltain.

Dhen fheadhainn seo, cha chleachdar ळ ann an hindi. Cleachdar a h-uile càil ann am marathi.

Sgrìobhar na h-Àireamhan ann an Devanāgarī mar a leanas:

## Fir eile
* Aibidil Arabach
* Aibidil Cirillach
* Aibidil Eabhra
* Aibidil Greugach

## Ceanglaichean A-mach
* Avashy

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Aibidil
Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Freddie Mercury

B' e cluicheadair piàna is giotàir agus seinneadair anns a' chòmhlan Queen a bh' ann am **Freddie Mercury** (Farrokh Bulsara; Gujarati: ફરોખ બલ્સારા‌, Pharōkh Balsārā‌; 5mh den t-Sultain 1946 - 24mh den t-Samhain 1991). Bha e air a bhith tinn le HIV bho 1986, agus chaochail e ann an 1991 leis a' ghalar sgamhanach ann an Lunnainn.

## Clàran
* *Mr. Bad Guy* (1985)
* *Barcelona* (1988)

Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Còisir an t-Sratha

Chaidh **Còisir an t-Sratha** a chur air chois sa bhliadhna 1979, nuair a thàinig Còisir Loch Aillse agus Còisir an Àth Leathainn còmhla.

Tha i a’ coinneachadh aig 8f gach Diardaoin ann an Talla Chaoil Àcainn.  Tha Karen Macrae ’na stiùiriche oirre an-dràsta agus tha Iseabail Fhriseil a’ toirt taic leis a’ Ghàidhlig.

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag Facebook aig aʼ Chòisir
* Tobar an Dualchais - Mòrag Pheutan aʼ bruidhinn ann an 1984 mu eachdraidh na Còisir
* Bliadhna nan Òran: Còisir an t-Srath
* Tobar an Dualchais: Còisir Ghàidhlig an Àth Leathainn

Roinn-seòrsa:Ceòl
Srath
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach