open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jean Chrétien

'S e neach-lagha, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach Canadach a th' ann am **Joseph Jacques Jean Chrétien**, PC, OM, CC, QC.  (rug. 11 am Faoilleach, 1934).  Bha e na phrìomh-mhinistear Chanada eadar 1993 agus 2003.

Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan Chanada
Selena Gomez

'S e seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Grand Prairie, Texas a tha ann an **Selena Gomez** (rugadh i 22 an t-Iuchar 1992).

## Clàran
* Wizards of Waverly Place – Alex Russo
* Cruella de Vil (101 Dalmatians)

Roinn-seòrsa:Ceòl
Pòsadh

Tha **Pòsadh** 'na aonadh chomannach no laghail eadar daoine air chantainn ri cèilean gun cruthnaich cinneadh. Atharraichidh an sònrachadh a' phòsaidh a-rèir ri dualchasan eugsamhala, ach tha mar as trice is 'na òrdachadh anns a bheil càirdeasan, mar as trice dlùth is feòlmhor, air aithneachadh eadar daoine. Tha aonadh mar seo gu tric air dhèanamh tron riaghailt deas-ghnàtha na bainnse. Bacaidh mòran dhualchasan pòsadh ri dithis daoine an caochladh gnè, ach leigidh roinn de dualchasan seòrsaichean ioma-phòsaidh, agus leigidh roinn pòsadh co-sheòrsach. Ann an roinn dualchasan, tha pòsadh air mholadh no èigneachail mus an tòir na feise.


Roinn-seòrsa:Eòlas-sluaigh
Roinn-seòrsa:Teaghlach
Roinn-seòrsa:Co-ghineadh
Roinn-seòrsa:Feallsanachd a' ghràidh
Roinn-seòrsa:Gnè
Roinn-seòrsa:Cinneadh agus sinnsearachd
Roinn-seòrsa:Òrdachaidhean comannach
Demi Lovato

'S e seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Alburquerque a tha ann an **Demi Lovato** (rugadh i 20 an Lùnasdal 1992).

Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Ball-coise Gàidhealach

'S e spòrs bhuidheann ann an Èirinn a tha ann am **Ball-coise Gàidhealach**.

Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Roinn-seòrsa:Spòrs Gàidhealach
Howl's Moving Castle

'S e leabhar le Diana Wynne Jones, sgrìobhadair Sasannach, a tha ann an ***Howl's Moving Castle*** agus film dealbhach Iapanais le Hayao Miyazaki. Ged a chaidh am film air bhith à sgeulachd an leabhair, tha iad gu math eadar-dhealaichte.

Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Film
Jacques-Louis David

'S e peantair nua-clasaigeach a bh' ann an **Jacques-Louis David**. Rugadh e 30 an Lùnasdal 1748 ann am Paris, an Fhraing agus chaochail e 29 an Dublachd 1825. 

## An Rèabhlaid Fhrangach
Thaic e an Rèabhlaid Fhrangach agus bha e eòlach air Maximilien Robespierre. 'S e comharradh an Rèabhlaid Fhrangach a th' ann an cuid de na dealbhan a rinn e, m.e. National Convention (1792) agus La Mort de Marat (1793).

## Napoleon
Às dèidh an Rèabhlaid Fhrangach, bha David na pheantair aig cùirt Napoleon. Rinn e dealbh ainmeil de Napoleon, Napoleon at the Saint-Bernard Pass (1801).

Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Dealbh

'S e seòrsa obair-ealain a th' ann an **dealbh**. 'S iad rud dà-mheudach a bhios a' sealltainn coltach ri rudeigin eile. 

Mar eisimpleir, dh'fhaodadh dealbh a bhith coltach ri duine no ri oibseact. Dh'fhaodadh iad a bhith dèanta le peant, pinn no le camara. Canar luchd-ealain no peantairean ri daoine a bhios gan cruthachadh. 

Rinneadh dealbhan air feadh eachdraidh mac an duine. 

## Eisimpleirean na dealbhan
*The Death of Marat (1793)
*Am Mona Lisa

Roinn-seòrsa:Ealain
Dealbhadair

'S e neach a dhealbhas stuthan a th' ann an **dealbhadair**. Canar dealbhadair-èibhinn ris an neach a nì dealbhan aoireil airson nam meadhannan.

## Daoine Ainmeil
*Dyke White  (1885–1933)
*Horațiu Dimitriu (1890–1926)
*Victor Brauner (1903–1966)

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Na h-ealain
Emily Carr

B' e peantair, dealbhadair, agus sgrìobhadair Chanèidianach a bh' innte. Rugadh i 13 an Dàmhair, 1871 ann am Bhictoria, Columbia Bhreatannach, Canada agus chaochail i an siud 2 am Màrt, 1945. Fhuair i brosnachadh bho nàdar agus bho na daoine tùsanach ann an Columbia Bhreatannach.  

## Tusan


Carr, Emily
Carr, Emily
Nahuatl (cànan)

'S ann ann am Meagsago a thèid **Nahuatl** [ˈnaːwatɬ] a bruidhinn le timcheall air 1.5 millean duine. 'S e buidheann de chànain is dual-chainntean a th' annta, gu tradaiseanta chanadh "cànain Aztecan" riutha. 

Tha Nahuatl air a bhruidhinn ann am meadhan Mheagsago bhon 7mh linn AD a-mach
 
Nuair a thàinig an aibidil Laideannach gu Meagsago, chaidh mòran dhiubh a sgrìobhadh siòs anns an 16mh is 17mh linn, gu h-àraid bàrdachd, gràmair agus na h-achdan aca. 'S e sin an Nahuatl clasaigeach.  

An-diugh thèid Nahuatl ga bruidhinn mar is trice anns na roinnean dùthchail agus tha mòran dual-chainntean eadar-dhealaichte ann nach eil coltach le Nahuatl clasaigeach tuilleadh. Bha buaidh na Spàinntis oirre, ged a bha cuid fhaclan abhuinneas don àite fhéin a' tighinn a-steach don Spàinntis cuideachd, m. e.: "*chili*", "*chocolate*" no "*coyote*", agus a' sgaoileadh tron Spàinntis gu iomadh cànain eile air feadh an t-saoghail. 

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Cànain dùthchasail Aimeireaganach
Passamaquoddy (cànan)

'S e **Passamaquoddy** tè de na cànain a tha air a bruidhinn ann am Brunswick Nuadh, Canada. Tha cuid de dhaoine ann am Maine, SA ga bruidhinn cuideachd. Chan eil tòrr luchd-labhairt aig a' chànan: a rèir Ethnologue (2009) tha mu 2,060 eadar na dà dhùthaich ga bruidhinn. 

'S e Algic an teaghlach chànan aig Passamaquoddy agus tha Passamaquoddy air an geug chànan Algonquian an Ear. Tha an cànan càirdeach do Micmac, cànan eile air a bruidhinn ann am Brunswick Nuadh, Maine, Alba Nuadh, Eilean a' Phrionnsa agus Quebec.

'S e Passamaquoddy an cànan aig muinntir Passamaquoddy.

## Ceanglaichean a-mach
*Passamaquoddy aig Ethnologue

Roinn-seòrsa:Cànain dùthchasail Aimeireaganach
Fiodh-fillte

'S e bòrd air a dhèanamh bho dhuilleagan fiodha agus air a' ghlaoidheadh aghaidh ri aghaidh fo bhrùthadh a tha anns an **fhiodh-fillte**.

Dèanar bùird fhiodha-fhillte ann an factaraidhean co-cheangailte ri muileann-sàbhaidh. 'S e am meud àbhaisteach bòrd fiodha-fillte a chleachdar airson obraichean togalaich 2.4m x 1.2m. Dèanar fiodh-fillte ann an caochladh thiughadan (m.e. 4mm, 6mm, 8mm, 12mm, 20mm neo 25mm) agus ann an dà seòrsa: bòrd a-muigh agus bòrd a-staigh.

Roinn-seòrsa:Stuth
Chris Pine

'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Chris Pine**, ainm bho thùs Christopher Whitelaw Pine. (Los Angeles 26 an Lùnasdal 1980). Thòisich e ann an 2003 anns an t-sreath telebhisean *Emergency Room* agus dh'fhàs e ainmeil air sgàth 's gun do chluich e James T. Kirk anns an 11a film *Star-Trek*.

## Filmichean
Seo liosta de chuid de na filmichean anns an robh e a' cluich:

* 2003: Emergency Room 
* 2004: Why Germany? (film goirid)
* 2004: The Princess Diaries 2: Royal Engagement
* 2005: Six Feet Under
* 2005: The Bulls
* 2005: Confession
* 2006: Surrender Dorothy
* 2006: Just My Luck
* 2006: Blind Dating
* 2007: Smokin’ Aces
* 2008: Bottle Shock
* 2009: Star Trek
* 2009: Carriers
* 2010: Unstoppable
* 2012: This Means War

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Pine, Chris
Jeremy Renner

'S e cleasaiche agus neach-ciùil à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Jeremy Renner**. Rugadh e ann am Modesto, 7 am Faoilleach 1971.  Thòisich e ann an 1995 nuair a chluich e anns an fhilm *National Lampoon's Senior Trip*. Ann uair sin bha e ri fhaicinn air an telebhisean, ann an *Deadly Games* agus ann an *Strange Luck*.

## Filmichean
Seo liosta de chuid de na filmichean anns an robh e a' cluich:

### Telebhisean
* 1995: Deadly Games
* 1996: Strange Luck
* 1997: Nightmare Comes True
* 1998: Push
* 1999: Zoe, Duncan, Jack & Jane
* 1999: New York Life
* 2000: Angel
* 2001: 'CSI: Crime Scene Investigation
* 2007: Dr. House
* 2008: The Oaks 
* 2009: The Unusuals 

### Filmichean
* 1995: National Lampoon's Senior Trip
* 1996: A Friend’s Betrayal
* 1996: Paper Dragons
* 1997: A Nightmare Come True
* 1999: The Net
* 2001: Fish in a Barrell
* 2002: Dahmer
* 2002: Monkey Love
* 2003: S.W.A.T.
* 2004: The Heart Is Deceitful Above All Things
* 2004: Neo Ned
* 2005: Love comes to the Executioner
* 2005: North Country
* 2005: Lord of Dogtown
* 2005: 12 and Holding
* 2005: A Little Trip to Heaven
* 2006: The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford
* 2007: Take
* 2007: 28 Weeks Later
* 2008: The Hurt Locker
* 2009: Lightbulb
* 2010: The Town
* 2011: Thor
* 2011: Mission: Impossible – Ghost Protocol
* 2012: The Avengers

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Josh Duhamel

'S e cleasaiche à Dakota a Tuath sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Josh Duhamel** (Minot, 14 an t-Samhain 1972). Dh'fhàs e ainmeil leis an t-sreath telebhisean *All My Children* anns an robh e a' cluich eadar 1999 is 2002. Ann an 2003 thòisich e anns an t-sreath telebhisein *Las Vegas*.

## Obair
Seo liosta de chuid de na filmichean anns an robh e a' cluich:

### Telebhisean
* 1999–2002: All My Children
* 2003–2008: Las Vegas
* 2004: Crossing Jordan 

### Filmichean
* 2004: The Picture of Dorian Gray
* 2004: Win a Date with Tad Hamilton!
* 2006: Turistas
* 2007: Transformers
* 2009: Transformers: Revenge of the Fallen
* 2010: When in Rome
* 2010: The Romantics
* 2010: Ramona and Beezus
* 2010: Life as We Know It
* 2011: Transformers: Dark of the Moon
* 2011: New Year’s Eve

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Duhamel, Josh
Taylor Lautner

'S e cleasaiche à Michigan sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Taylor Lautner**, ainm bho thùs **Taylor Daniel Lautner**. (Grand Rapids, 11 an Gearran 1992).

## Filmichean
* 2001: Shadow Fury
* 2004: My Wife and Kids (sreath Tbh)
* 2005: Cheaper by the Dozen 2
* 2005: The Adventures of Sharkboy and Lavagirl in 3-D
* 2006: Love, Inc. (sreath Tbh)
* 2008: Twilight
* 2008: My Own Worst Enemy (sreath Tbh)
* 2009: The Twilight Saga: New Moon
* 2010: Valentine’s Day
* 2010: The Twilight Saga: Eclipse
* 2011: Abduction
* 2011: The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 1

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Lautner, Taylor
Pangram

Tha **pangram** (on Ghreugais:  παν γράμμα, *pan gramma*, "gach litir) 'na abairt 's a bheil gach litir de chànan àraidh a' nochdadh. Mura nochd gach litir ach dìreach aon turas, 's e *fìor phangram* a chanar ris. Tha iad gu h-àraidh cumanta an-diugh ann an clò-ghrafachd gus dreach nan litrichean ann an cruth-clò a shealltainn.

## Buill-eisimpleir
Ann an Gàidhlig tha ***Mus d'fhàg Cè ròp Ì le aon tiùb*** agus ***Lorg Sìm fiù bò, cè ⁊ neup 'ad àth*** 'nam buill-eisimpleir de phangramaichean.

### Cànain eile
:* Beurla: *The quick brown fox jumps over the lazy dog* (gach litir).
:* Duitsis: *Lynx c.q. vos prikt bh: dag zwemjuf!* (gach litir)
:* Gearmailtis: *Victor jagt zwölf Boxkämpfer quer über den großen Sylter Deich* (gach litir).
:* Fraingis: *Portez ce vieux whisky au juge blond qui fume* (gach litir).
:* Turcais: *Pijamalı hasta yağız şoföre çabucak güvendi* (gach litir)
:* Spàinntis: *El veloz murciélago hindú comía feliz cardillo y kiwi. La cigüeña tocaba el saxofón detrás del palenque de paja.* (gach litir is stràc)
:* Ruisis: *Любя, съешь щипцы, — вздохнёт мэр, — кайф жгуч* (gach litir Chirileach).
:* Seacais: *Nechť již hříšné saxofony ďáblů rozzvučí síň úděsnými tóny waltzu, tanga a quickstepu.* (gach litir is comharra-litreach; eadar-theangachadh: "Dèanadh sacsafonan pecach nan diabhlan an talla a' fuaimneachadh le pongan uabhasach de waltz, tango is quickstep aig a’ cheann thall.")
:* Arabais: *أبجد هوَّز حُطّي كلَمُن سَعْفَص قُرِشَت ثَخَدٌ ضَظَغ*

## Eachdraidh
Chaidh am fear Beurla, *The quick-brown-fox* a chleachdadh co-dhiù a-mach on 19mh linn le Western Union gus na loidhnichean telegraf a chur fo dheuchainn.

## Ainmean deuchainne
Tha rud car coltach ri pangram 'ga chleachdadh ann an saoghal a' bhathair-bhog uaireannan. Sin sreath de dh'fhaclan, can ainm, a tha a' cleachdadh gach rud a dh'fhaodadh a bhith cugallach ann am bathar-bog. Mar eisimpleir pasgadh fhaclan, litrichean mòra le stràcan, asgairean is rudan mar sin. Tha ainmean fuadain mar *Alasdair Mór Ùisdean GillEasbaig 'ic Iain Mac a' Ghobhainn Fear an t-Srònaich* (anns a bheil an dà stràc air litrichean mòra 's beaga, asgair aig toiseach is deireach facail, tàthan an dèidh litreach bheag ro litir mhòr is litir mhòr am meadhan facail) a' toirt cothrom do luchd-leasachaidh seo a chur fo dheuchainn.

## Tùsan



Roinn-seòrsa:Cànain
Roinn-seòrsa:Geamannan fhaclan
Companaidh Obrachaidh Trèanaichean

Is e **Companaidh Obrachaidh Trèanaichean**, (Beurla: *Train Operating Company*) ainm coitcheann airson companaidh ann an gnìomhachas Rathad-iarainn Breatainneach a bhitheas a' ruith trèanaichean airson siubhalachanan (luchd-siubhail). Chan e companaidh rathad-iarainn a tha ann an Companaidh Obrachaidh Trèana. Gu dearbh is e companaidh rathad-iarainn a tha ann an companaidh a sheilbheas rathad-iarainn ged nach bi a' chompanaidh sin a' ruith trèanaichean idir.

Roinn-seòrsa:Giùlan
Karl Prusik

'S e sreapadair Ostaireach agus neach-teagaisg ciùil a bha ann an **Karl Prusik**. Rugadh e 19 an Cèitean 1896 ann an Wien agus chaochail e ann am Perchtoldsdorf faisg air Wien 19 an Cèitean 1961. Bho 1939 gu 1941 agus bho 1951 gu 1953 bha e na cheannard dhen *Österreichischen Alpenklubs* (OeAV) (*Austrian Alpine Club*). Dh'fhàs e ainmeil air sgàth 's an snaidhm a dh'innlicheas e. Fàsaidh an snaidhm seo nas teinne ma bhios cuideam a' tarraing air. Canar "snaidhm Phrusik" ris gus an latha an-diugh.

## Artaigealan bho Karl Prusik
* *Der Gitarrist Jakob Ortner als Lehrer und Mensch*, Nachrichten vom Bund der Gitarristen, Wien 1984 (an dèidh a bhàis)
* *Der Bergsteiger Erzherzog Johann*, (an sreapadair Erzherzog Johann) Verband der alpinen Vereine Österreichs, Wien 1959
* *Ein Wiener Kletterlehrer*, Artaria, Wien 1929
* *Gymnastik für Bergsteiger*, Bergverlag Rother, München o.J. (timcheall air 1925)

Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Baile Udain

'S e baile beag ann an Siorrachd Lannraig a Deas a tha ann am **Baile Udain** (Beurla: *Uddingston*). Tha e na laighe gu taobh ear air Abhainn Chluaidh, mu ochd mìle gun ear-dheas air meadhan a' bhaile Ghlaschu. Aig àm a' chunntais-sluaigh ann an 2001 bha 5,576 daoine a' fuireach ann, 0.32% dhiubh a' bruidhinn Gàidhlig.

'S e na iomall-bhaile is na bhaile-eisimeil Ghlaschu a tha ann, ach tha am factaraidh-fuine ainmeil Tunnock's ann. Tha stèisean-rèile, dà bhun-sgoil, leabharlann agus grunnan eaglaisean anns a' bhaile.

Rugadh James W. Black, a fhuair Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1988, anns a' bhaile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Comhairle Coimhearsnachd Baile Udain (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
A phaidrín do dhùisg mo dhéar

Sgrìobh Aithbhreac inghean Coirceadail an dàn **A phaidrín do dhùisg mo dhéar**. Rinneadh sa 15mh linn e. Tha e ri lorg anns an Leabhar Deadhan Lios Mòir.

## An dàn


A Phaidrín do dhúisg mo dhéar,
ionmhain méar do bhitheadh ort;
onmhain cridhe fáilteach fial
gá raibhe riamh gus a nocht.**

Dá éag is tuirseach atáim,
an lámh má mbítheá gach n-uair,
nach cluinim a beith i gclí
agus nach bhfaicim í uaim.

Mo chridhe-se is tinn atá
ó theacht go crích an lá dhúinn;
ba ghoirid do éist ré ghlóir,
ré h-agallaimh an óig úir.

Béal asa ndob aobhdha glór,
dhéantaidhe a ghó is gach tír:
leómhan Muile na múr ngeal,
seabhag Íle na magh mín.

Fear ha ghéar meabhair ar dhán,
ó nach deachaidh dáimh gan díol;
taoiseach deigh-einigh suairc séimh,
agá bhfaightí méin mheic ríogh.

Dámh ag teacht ó Dhún an Óir
is dámh ón Bhóinn go a fholt fiar:
minic thánaig iad fá theist,
ná mionca ná leis a riar.

Seabhag seangglan Sléibhe Gaoil,
fear do chuir a chaoin ré cléir;
dreagan Leódhuis na learg ngeal,
éigne Sanais na sreabh séimh.

A h-éagmhais aon duine a mháin
im aonar atáim dá éis,
gan chluiche, gan chomhrádh caoin,
gan ábhacht, gan aoibh i gcéill.


Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Andrew Garfield

'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Andrew Garfield**, ainm bho thùs **Andrew Russell Garfield**. (Los Angeles 20 an Lùnasdal 1983). Dh'fhàs e ainmeil leis na filmichean *The Social Network* agus *The Amazing Spider-Man*. 

## Filmichean
* 2007: Lions for Lambs; Boy A
* 2008: The Other Boleyn Girl
* 2009: The Imaginarium of Doctor Parnassus; Red Riding
* 2010: I'm Here; Never Let Me Go; The Social Network
* 2012: The Amazing Spider-Man

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Garfield, Andrew
Leabhar Deathan Lios Mòir

'S e cruinneachadh de seann làmh-sgrìobhainnean a  tha ann an **Leabhar Deathan Lios Mòir** (Beurla: *Book of the Dean of Lismore*).  
'S ann air Seumas MacGriogair a tha an leabhar seo air ainmeachadh. Bha e na dheadhan ann an àrd-eaglais Lios Mòir aig an àm ud agus rinn e an cruinneachadh còmhla ris a bhràthair Donnchadh a bha na bhàrd. 

Tha an leabhar a' gabhail a-steach teacsaichean ann an Gàidhlig, ann an Gaeilge agus ann an Beurla Ghallda, uaireannan ann an Laideann cuideachd. Chaidh iad a chruinneachadh eadar 1512 agus 1526 agus mar sin 's iad na sgrìobhainnean as sine ann an Gàidhlig na h-Alba. 

## Bàrdachd
A-measg sgrìobhadairean eile tha e a' gabhail a-steach bàrdachd bho: 
* Aithbhreac inghean Coirceadail
* Aonghus Fionn
* Angus mac Cearbhaill Bhuidhe
* Cù-chonnacht mac Cearbhaill Bhuidhe
* Donnchadh Mòr
* Fionnlagh Ruadh
* Gofraidh Fionn
* Iseabail NicCailein
* Tadhg Camchosach
* Muireadhach Albannach

Tha an dàn A phaidrín do dhùisg mo dhéar a' nochdadh anns an leabhar seo.

## Tùsan
* Bernhard Maier: *Lexikon der keltischen Religion und Kultur*. Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5.
* Derick S. Thomson: *The Companion to Gaelic Scotland*. Blackwell Publishing, Oxford 1983, ISBN 0-631-12502-7, d:59-60

## Ceanglaichean a-mach
* Cruth didsiteach aig ISOS *(ìomhaighean de na duilleagan)*

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Motörhead

'S e còmhlan-ciùil gu math ainmeil à Poll a' Ghruthain a tha ann am **Motörhead**.

Chuireadh Motörhead air chois ann an Lunnainn ann an 1975 leis a' chluicheadair-beus agus seinneadair Lemmy Kilmister. Is esan an aon duine a th' air a bhith sa chòmhlan bhon toiseach gus an latha an-diugh. 

## Clàran

* 1977: *[[Motörhead (album)|Motörhead]]*
* 1979: *[[Overkill]]*
* 1979: *[[Bomber]]*
* 1979: *[[On Parole]]* 
* 1980: *[[Ace of Spades]]*
* 1982: *[[Iron Fist]]*
* 1983: *[[Another Perfect Day]]*
* 1986: *[[Orgasmatron]]*
* 1987: *[[Rock 'n' Roll]]*
* 1991: *[[1916 (album)|1916]]*
* 1992: *[[March ör Die]]*
* 1993: *[[Bastards]]*
* 1995: *[[Sacrifice]]*
* 1996: *[[Overnight Sensation]]*
* 1998: *[[Snake Bite Love]]*
* 2000: *[[We Are Motörhead]]*
* 2002: *[[Hammered]]*
* 2004: *[[Inferno]]*
* 2006: *[[Kiss of Death]]*
* 2008: *[[Motörizer]]*
* 2010: *[[The Wörld Is Yours]]*
* 2013: *[[Aftershock]]*
* 2015: *[[Bad Magic]]*

## Ceanglaichean a-muigh

* (en) Làrach-lìn oifigeil 

Roinn-seòrsa:Ceòl
A' Chuideachd Urramach a tà Chum Eòlas Crìosdaidh a Sgaoileadh

A rèir Reachdan Ìdhe ann an 1616 bu chòir do sgoil a bhith anns gach parraist air feadh na h-Alba le Beurla mar mheadhan teagaisg. Ach cha robh siostam nam paraistean gu math stèidhichte air feadh na dùthcha. 

Mar sin chaidh an **A' Chuideachd Urramach a tà chum Eòlas Crìosdaidh a Sgaoileadh air Feadh Gàidhealtachd agus Eileana na h-Alba** (Society in Scotland for Propagating Christian Knowledge (SSPCK)) a stèidheachadh le cairt rìoghail ann an 1709 agus fhuair iad cead bhon chrùin airson sgoiltean a thogail anns na roinnean iomallach na h-Alba, gu h-àraid air a' Ghàidhealtachd, a bha anns an linn sin a' gabhail a-steach na h-Eileanan Siar. 

Bha còig sgoiltean aca ann an 1711; 25 ann an  1715 agus 176 ann an 1758. 
Ann an 1795 bha 323 sgoil gu lèir aca, a ghabh a-steach 96 sgoil-obrach far an do dh’ionnsaich clann-nighean banas-taighe agus snìomh.  Dh'fhàs àireamh nan sgoiltean rud beag na bu lugha anns an 19mh linn air sgàth 's gun do thòisich buidhnean eile a bhith an sàs ann an fhoghlam cuideachd, ach bha 270 sgoil aca ann an 1872, a bha a' gabhail a-steach 76 sgoil-fuaigheil. .

B' e teagasg fhoghlaim Chrìosdail agus litearrachd na prìomh amasan a bh' aca. 

Seo na bun-bheachdan den SSPCK ann an 1716:
 
“*Nothing can be more effectual for reducing these countries to order, and making them usefull to the Commonwealth than teaching them their duty to God, their King and Countrey and rooting out their Irish language, and this has been the case of the Society so far as they could, ffor all the schollars are taught in English*”  


An toiseach cha robh iad soirbheachail le a bhith a' teagasg tro mheadhan na Beurla, air sgàth 's nach robh na sgoilearan a' tuigsinn ciall nan teacsaichean. Mar sin dh'fhoillsich an SSPCK "Leabhar a Theagasc Ainminnin"  ann an 1741 agus Bìoball Gàidhlig ann an 1767 a chaidh a chleachdadh anns a' chiad dà bhliadhna mar "drochaid airson greim nas fhasa fhaighinn air a' Bheurla" .  Ach bha e toirmisgte Gàidhlig a bhruidhinn taobh a-muigh nan seòmraichean-teagaisg .

## Iomraidhean


## Tùsan
* Thomson, D.. (1983) *The Companion to Gaelic Scotland*. Oxford: Basil Blackwell Publisher Ltd.

* Withers, C. (2000). ‘Education and the Gaelic Language’. Am broinn *Education - Scottish Life and Society*. deas. le Holms, H. East Linton: Tuckwell Press, 397 - 414

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Jimmy Reid

B’ e **Seumas "Jimmy" Reid** (9 an t-Iuchar 1932 gu ruige 10 an Lùnasdal 2010) ball aonaidhean-ciùird, òraidiche, neach-poileataigs agus neach-aithris Albannach, a rugadh ann am Baile a' Ghobhainn, Glaschu. Thug e deagh chliù air feadh an t-saoghail mar neach-ghairm agus ceannard nuair a ghabh na luchd-obrach os làimh gàrraidhean-shoithichean aig *Upper Clyde Shipbuilders* eadar an t-Ògmhios 1971 agus an Dàmhair 1972. An uair sin bha e an sàs mar Reachdadair Oilthigh Ghlaschu agus mu dheireadh thall bha e na fhear-aithris is na chraoladair. Dh’fhàg e Pàrtaidh nan Comannach airson Pàrtaidh Làbarach na h-Alba mus a bhith na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Bha Reid dhen bheachd gu robh Neo-eisimeileachd na h-Alba agus Sòisealachd air an aon ràmh. Chaochail e ann an 2010 an dèidh a bhith tinn fad mìosan.

'S e ogha dha a tha ann an Joani Reid, neach-poileataigs Làbarach agus ball pàrlamaid airson Cille Bhrìghde an Ear agus Srath Athainn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Seumas Grannd

'S e cànanaiche a tha san **Ollamh Seumas Grannd** (Baile Ùr nan Granndach, 26 an Dàmhair 1950). Tha e an sàs rannsachadh dual-chainntean taobh a deas na h-Alba, gu h-àraidh dual-chainntean Ìle, Earra-Ghàidheal agus Bhàideanach.

Rugadh Seumas ann am Baile nan Granndach agus thogadh e ann an Rata Mhurchais. Thug e a-mach ceum ann an Ceiltis ann an Obar Dheathain agus an uairsin ann am foghlam aig Colaiste Chnoc Iòrdain ann an Glaschu. Ghabh e dreuchd teagaisg aig Oilthigh Obar Dheathain ann an 1983 far an robh e fad 23 bliadhna agus far an dug e a-mach ceum ollamhachd ann an 1988 le obair rannsachaidh air Gàidhlig Ìle 's Earra-Ghàidheal.

Tha e air tilleadh a bhaile àraidh, Rata Mhurchais, far a bheil e a' fuireach leis a bhean, an t-Ollamh Alison Diack.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dolores Ibárruri

B’ e **Isidora Dolores Ibárruri Gómez** neo **La Pasionaria**, (Gallarta, 9 an Dùbhlachd 1895–Madrid, 12 an t-Samhain 1989), ceannard Poblachdach, tè-phoileataigs agus Comunnach à Dùthaich nam Basgach rè Cogadh Sìobhalta na Spàinne. ‘S mathaid gu bheil i cho cliùiteach gus ar làithean airson na rinn i airson Dàrna Poblachd na Spàinne a dhìon agus an t-sluagh-ghairm ainmeil aice ¡No Pasarán! ("Cha tèid iad seachad") ri linn Cath Mhadrid. Ged an robh i na Chaitligeach rìoghaire (Spàinntis: Carlista) nuair a bha i òg, dh’fhàs i a bhith na neach-dèanadais cathail is i airson ar-a-mach comannach, is fiù 's fhuair i ballrachd Pàrtaidh Comannach na Spàinne (Spàinntis: Partido Comunista Español) nuair a chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh ann an 1921. Fad na 30an sgrìobhadh i ann am Mundo Obrero (Gàidhlig: Saoghal nan Luchd-obrach), pàipeir-naidheachd a’ phàrtaidh fhèin. Chaidh i a thaghadh mar bhall-pàrlamaid airson Asturias anns An Gearran 1936 ri linn an dàrna Poblachd. B’ fheudar dhi an dùthaich fhàgail aig deireadh a’ chogaidh. Dh’ainmicheadh Ibárruri Ceannard Comataidh Mòr a’ Phàirtidh, dreuchd a chumadh i bho 1942 gu ruige 1960. A bharrachd air sin, bha i na ceann-suidhe onorach nan Comannach Spàinnteach fad a beatha cuideachd. Nuair a dh’fhaodadh i a thilleadh gus An Spàinn ann an 1977, chaidh i a thaghadh a-rithist airson an aon sgìre. Thathar ag ràdh daonnan gur e tè dhe na h-òraidichean na b’ fheàrr na 20mh Linn a bh' innte. Thog na aonaidhean-ciùird càrn-cuimhne air a son ann an Glaschu. Bha Spàinntis aice.

## Dealbhan

La Passionara.jpg|Càrn-cuimhne ann an Glaschu
Dolores Ibárruri 1936.jpg|Ann an 1936
RIAN archive 616310 Pilot cosmonaut Valentina Tereshkova at World Women's Congress.jpg|Ann am Moscobha


## Ri leughadh
*Dolores Ibarruri (1976). El único camino. Moscú: Progreso. Reedición Editorial Castalia.ISBN 84-703-9661-7.
*Rafael Cruz (1999). Pasionaria, Dolores Ibarruri, historia y símbolo. Madrid: Biblioteca Nueva. ISBN 84-703-0741-X.
*Dolores Ibarruri (1985). Memorias. Barcelona: Planeta. ISBN 84-703-0741-X.
*Teresa Pamiés (1976). Una española llamada Dolores Ibarruri. Barcelona: Martínez Roca.
*Manuel Vázquez Montalbán (1995). Pasionaria y los siete enanitos. Barcelona: Planeta.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Dùthaich nam Basgach
Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne
Gallarta

‘S e baile beag ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann **Gallarta**. Tha Gallarta suidhichte aig 100m os cionn ìre na mara, ri taobh a' Chuain Siar faisg air Bilbao, 328km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, 482km bho Bharcelona agus 61km bho Ghasteiz, prìomh-bhaile Dùthaich nam Basgach. Tha 4,915 duine a’ fuireach ann an Gallarta.

## Daoine Ainmeil
*Dolores Ibárruri

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na  Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Georges Pompidou

**Georges Jean Raymond Pompidou** (* Cantal, 5 an t-Iuchar, 1911 - † Paris, 2 an Giblean, 1974) Ceann-suidhe na Frainge bho 1969 gu ruige 1974.

Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Werner Kissling

'S e fear togail dhealbhan a bh' ann an **Werner Kissling** (1895 - 1988). Rugadh e ann am Breslau (Silesia) ann an teaghlach iar-fhlaitheach agus beartach. Às dèidh a' chiad chogaidh bha e ag obair ann an seirbhis dhioplòmasaich Ghearmailtich. Seach agus gun robh e gu làidir an aghaidh nan Nàsach, dh’fhàg e an obair seo agus a’ Ghearmailt aig toiseach nan deich air fhicheadan agus chaidh e a Bhreatainn far an robh e a’ teagasg gu prìobhaideach agus far an do thòisich e le bhith togail dhealbh-camara. Bhiodh e a’ tadhal air na h-Eilean Siar gu tric nuair a rinn e rannsachadh an lùib cultair dhùthasaich. Agus b’ ann eadar 1928 agus 1960 a bhiodh e a’ toirt cunntais dhuinn mu bheatha muinntir Uibhist a Deas is Èirisgeigh tro dhealbhan-camara. B’ esan a rinn a’ chiad fhilm riamh anns an robh Gàidhlig ri cluinntinn ann an 1934 – A Poem of Remote Lives. Chaochail e ann an Dùn Phrìs ann an  3 an Gearran 1988.

Bha na dealbhan aige ri fhaicinn airson a' chiad turais ann an 2011 ann an *Landesmuseum* (Taigh-tasgaidh na dùthcha) ann am Bonn, a' Ghearmailt agus an uair sin, san Ògmhios 2012,  bha iad air an taisbeanadh ann an Taigh-tasgaidh Chill Donnain ann an Uibhist a Deas. 

## Leabhraichean
*Michael W. Russell, 1997 *The Enigma of Werner Kissling 1895–1988*. Neil Wilson Publishing, Glaschu ISBN 1-897784-46-5

## Ceanglaichean a-mach
*''Scottish Screen biography'' le ceangal don fhilm: *Eriskay: A poem of remote lives*

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Alba
Ruadhainn

:*Tha "Ruadhainn" eile faisg air [[Hunndaidh]].*

'S e baile beag ann am Bàideanach, a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Ruadhainn** (Beurla: *Ruthven*). Tha e suidhichte mu leth-mhìle (0.80 km) air àird a deas air Ceann a' Ghiùthsaich agus mu 43 mìle (69 km) sa deas air Inbhir Nis anns an Siorrachd tradaiseanta Inbhir Nis.

Rugadh Seumas Mac a' Phearsain, a rinn an "eadar-theangachadh" den bhàrdachd Oisean ann an Ruadhainn ann an 1736.

Mu 400m ear-thuath air aʼ bhaile chithear tobhtaichean Taigh-feachd an Ruadhainn, ionad cudthromach aig an arm dearg anns na deicheadan as dèidh Bliadhna a' Phrionnsa. 

## Ceanglaichean a-mach
*Ruadhainn, *Gazetteer for Scotland* (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Charles W. J. Withers

'S e ollamh airson cruinn-eòlas eachdraidheil ann an Oilthigh Dhùn Èideann a tha ann an **Charles W. J. Withers** (FBA, FRSE). Rugadh e air 6 an Dùbhlachd 1954 agus fhuair e a chuid foghlaim ann an *Daniel Stewart's College* ann an Dùn Èideann,  an uair sin chaidh e do dh'Oilthigh Chill Rìmhinn (B.Sc.) agus rinn e Ph.D. ann an Oilthigh Chambridge.

## Leabhraichean
**Placing the Enlightenment: thinking geographically about the Age of Reason* (University of Chicago Press, 2007).
**Geography and revolution*, còmhla ri David N. Livingstone (University of Chicago Press, 2005).
**Georgian geographies: essays on space, place and landscape in the eighteenth century*, còmhla ri Miles Ogborn (Manchester University Press, 2004).
**Science and medicine in the Scottish Enlightenment*, còmhla ri Paul Wood (Tuckwell Press, 2002).
**Geography, science and national identity: Scotland since 1520* (Cambridge University Press, 2001).
**Geography and Enlightenment* còmhla ri David N. Livingstone (University of Chicago Press, 1999).
**Urban Highlanders: Highland-Lowland migration and urban Gaelic culture, 1700-1900* (Tuckwell Press, 1998).
**Urbanising Britain: essays on class and community in nineteenth-century Britain,* còmhla ri Gerry Kearns (Cambridge University Press, 1991).
**Discovering the Cotswolds* (John Donald, 1990).
**Gaelic Scotland: the transformation of a culture region* (Routledge, 1988).
**The Highland Communities of Dundee and Perth 1797-1891: a study in the social history of migrant Highlanders* (Abertay Historical Society Publication, 1986).
**Gaelic in Scotland 1698 to 1891: the geographical history of a language* (John Donald, 1984).

### Aistean
* Withers, Charles W. J. 1989. 'On the geography and social history of Gaelic' ann an *Alba agus a' Ghàidhlig* deas. le William Gillies (Edinburgh: EUP), 101-130.

## Ceanglaichean a-mach
* Homepage

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Venezia

‘S e baile uabhasach mòr air an àirde an iar-thuath na h-Eadailt a th’ ann an **Venezia** (IPA: ve'ne:zia, Beurla/Fraingis: *Vénice*, Gearmailtis: *Venedig*) anns a’ Ghleann Po, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Venezia fhèin, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Veneto, 530km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 397km bho Ghenova agus 255km bho Fhirenze. Tha 270,884 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an darna baile as motha na dùthcha. Chaochail an sgrìobhadair Marco Polo (1254 – 1324) ann am Venezia.

## Daoine Ainmeil
* Marco Polo, fear-malairt Eadailteach. 
* Gabriele Condulmer (1381 - 1447). Pàp bho 1431 gu ruige 1447.
* Pietro Vito Ottoboni (1610 - 1691). Pàp bho 1689 gu ruige 1691.
* Carlo della Torre di Rezzonico (1693 - 1769). Pàp bho 1758 gu ruige 1769.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Suzhou 
*  Istanbul

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Lila Downs

'S e seinneadair, actair, ceòladair, riochdaire agus snìomhadair ciùil Laideann-aimearaganach
à Meagsagoa th' ann an **Ana Lila Downs Sánchez** neo dìreach **Lila Downs** (Tlaxiaco 19 an t-Sultain 1968). Tha i a' gabhail òran ann an iomadh chànan à Aimeargaidh, gu seachd àraidh san Spàinntis is i ag obair ann an stoidhle air a bheil Ceòl na Cruinne. Nochdaidh freumhan ciùil nan Tùsanach à Meagsago anns a cuid chiùil is i a' seinn anns na cànanan aca, eatorra am Mixtec, an Zapotec, am Maya, am Puràpecha agus an Nahuatl, a bharrachd air a cheòl ionadail Mheagsago fhèin, gu h-àraidh fuinn às an stàit Oaxaca.

## Clàran

;**San Stiùdio**
* 1999: *La Sandunga*
* 2000: *Árbol de la Vida*
* 2001: *La Línea*
* 2004: *Una Sangre*
* 2006: *La Cantina*
* 2008: *Ojo de Culebra*
* 2011: *Pecados y Milagros*
* 2012: *Pecados y Milagros: Edicion Especial*
;**Cruinneachaidhean**
* 2007: *El Alma de Lila Downs*
;**Air an clàradh beò** 
* 1996: *Azuláo: En vivo con Lila Downs*
* 2010: *Lila Downs y La Misteriosa en París - Live à Fip*
;**Clàran eile isEP**
* 1994: *Ofrenda*
* 1998: *Trazos*
* 2007: *Live Session EP*
* 2010: *Chacala*
;**Bideothan is DVDan**
* 2007: *Lotería Cantada* (DVD)
* 2007: *El Alma de Lila Downs* (DVD)
* 2012: *Pecados y Milagros: Edicion Especial* (DVD)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine à Meagsago
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Inbhir Garadh

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Inbhir Garadh** (Beurla: *Invergarry*). Nochd ainm a' bhaile ann an Dwellys 1912 mar **Inbhir-gharadh**.  
Tha am baile suidhichte san àird an ear anns a' Ghleann Mhòr  far a bheil Abhainn Gharadh a' sruthadh ann an Loch Omhaich. Faisg air meadhan a' bhaile tha gobhal-rathaid ann eadar an A82 bho Inbhir Nis don Ghearasdan, agus an A87 a leanas don Eilean Sgitheanach. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 4′ 8.11″ Tuath agus  4° 48′ 3.1″ Iar.

Tha Eaglais Inbhir Garadh ann bho 1864 a-mach agus chaidh an togalach a leudachadh ann an 1896. Chaidh an drochaid thairis air Abhainn Gharadh a thogail anns na 1930an. Ann ann 2006 thogadh ionad-coimhearsnachd ùr far a bheil an ionad-fiosrachaidh cuideachd. 

Tha tobhtaichean den Chaisteal Inbhir Garadh faisg air a' bhaile air Creagan an Fhithich.

Tha Comann Camanachd Ghleanna Garadh aca, agus tha an cluicheadair camanachd James Clark a’ fuireach ann an Inbhir Garadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 
* Gazetteer for Scotland - Inbhir Garadh
* Undiscovered Scotland - Inbhir Garadh

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Eva Amaral

'S e seinneadair, ceòladair agus snìomhadair ciùil às an Spàinn a th' ann an **Eva María Amaral Lallana** neo dìreach **Eva Amaral** (Zaragoza 4 an Lùnasdal 1972). Tha i a’ gabhail òran san Spàinntis is i ag obair ann an stoidhle rock neo indie. Bho 1992 tha i air a bhith an sàs anns a’ chòmhlan chiùil Amaral, còmhla ri Juan Aguirre. ’S ann à Cáceres ann an Extremadura a bh’ ann a h-athair, a chaochail ann an 1998. Bhàsaich a màthair, Carmen Lallana, ann an Zaragoza fhèin ann an 2007. Cha do chòrdadh idir leotha gum biodh an nighean an sàs ann an saoghal a’ chiùil, ach mu dheireadh thall chunnaic iad nach biodh sin idir cho dona. Tha piuthar mhòr aice cuideachd. Mar a thuirt Eva: “’S e ise a sheall na clàran a rinn The Beatles agus Simon and Garfunkel dhomh”.

## Clàran
* 1998: *Amaral*
* 2000: *Una Pequeña Parte del Mundo*
* 2002: *Estrella de Mar*
* 2005: *Pájaros en la Cabeza*
* 2006: *El Comienzo del Big Bang*
* 2008: *Gato Negro, Dragón Rojo*
* 2009: *Granada*
* 2009: *La Barrera del Sonido*
* 2011: *Hacia lo Salvaje*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Béatrice Martin

‘S e seinneadair, ceòladair agus snìomhadair ciùil à Quebec ann an Canada a th’ ann am **Béatrice Martin** (Montréal 22 an t-Sultain 1989). Tha i a’ gabhail òran mar is àbhaist san Fhraingis is i ag obair ann an stoidhle indie. Tha i an sàs na h-aonar anns a’ phròiseact chiùil Cœur de Pirate (Gàidhlig: Cridhe Spùinneadair), far am bi i a’ snìomh ceòl phiàna. A bharrachd air sin, tha i air a bhith ag obair còmhla ri ceòladairean ainmeil eile mar Jhay Malinowski agus Juien Doré. Tha uncail aice, Martin, a tha na actair.

## Clàran mar Cœur de Pirate
* 2008: *Cœur de Pirate*
* 2011: *Blonde*
* 2014: *Trauma*
* 2014: *Child of Light*
* 2015: *Roses*
* 2016: *Les Souliers rouges*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
IJmuiden

‘S e baile mòr agus port cudromach faisg air Zandvoort, air an àirde an iar nan Tìrean Ìsle air iomall Amsterdam a th’ ann an **IJmuiden** (IPA: ** ɛi̯mœydə**). Tha suidhichte aig ìre na mara, am broinn na sgìre Velsen, 60km air falbh bho Rotterdam. 

## Ainm a’bhaile
Ann an 1848, bliadhnachan mus do thoisich obraichean air Canàl a’ Chuain a Tuatha (Duitsis: Noordzeekanaal), dh’fhoillsich am fear-aithris Simon Vissering (mu dheireadh thall na ollamh is na mhinistear sa chaibineit aig Van Lynden van Sandenburg) artaigil far an tug e dealbhan dhe turas air bàta bho Amsterdam gu ruige "IJ-muiden" (= beul na h-IJ). Nuair a chaidh an canàl a thogail ann an 1876, thugadh an t-ainm IJmuiden air am port ùr a chaidh a chruthachadh air inbhir a’ chanàil.

## Daoine Ainmeil
* Loona (1974): Seinneadair.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Rahden

‘S e baile meadhanach dùthchasail faisg air Bückeburg air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann an **Rahden** (IPA: **ʀadn**, Plattdüütsch: Roh’n). The suidhichte aig 40m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Nordrhein-Westfalen, anns an sgìre Minden-Lübbecke, eadar Hànobhar agus Osnabrück. Tha e 324km air falbh bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha agus 58km bho Detmold. Chaidh Rahden a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1033 agus tha 15,541 duine a’ fuireach anns a’ bhaile.

## Sgìrean
Chaidh Rahden a roinneadh ann an seachd sgìre ann an 1973 mar a leanas:

131. An Dùbhlachd 2006

## Bailtean co-cheangailte
*  Glindow (Berlin) bho 1990
*  Galgahévíz (An Ungair) bho 1995

## Leabhraichean
* R. Spönemann, & W. Kirchhof: *Das alte Amt Rahden in Bildern und Ansichten*. 1987.
* Torsten Kuhlmann: *Die Geschichte der SPD Rahden: Organisation, Geschichte und Personen im Überblick*. Pro Business. 1. 2006. ISBN 3-939533-35-1.
* Evangelisch-Lutherische Kirchengemeinde Rahden: *Von der Mitte zum Leben. 650 Jahre St. Johannis-Kirche zu Rahden. Historische und zeitgenössische Beiträge.* VML Vlg Marie Leidorf. 1. 2003. ISBN 3-89646-904-5.
* NN: *Festschrift zum 50jährigen Bestehen der Eisenbahnlinie Sulingen - Rahden*. Plenge. 1950. ASIN B0000BI012.
* NN: *Chronik zum 100jährigen Jubiläum der Freiwilligen Feuerwehr Rahden*. Meier, Wolfgang. 1985.
* Werner Kirchhoff: *Chronik der Gemeinde Rahden 1818-1888: Mit einem Beitrag und einem Register*. VML Vlg Marie Leidorf. 1995. ISBN 3-924734-83-6.
* Stadt Rahden: *Rahden im Wandel der Zeit*. 2008

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean 
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Inbhir Moireasdan

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Inbhir Moireasdan** (Beurla: *Invermoriston*). 
Tha e suidhichte air an rathad A82  far a bheil an gobhal-rathaid leis an A887. Tha  Cille Chuimein mu 6 mìltean 14 (km) san àird a deas. Tha an 
Abhainn Moireastan a' sruthadh tron bhaile, tha inbhir na h-aibhne ann an Loch Nibheis faisg air.  'S e seo na co-chomharran aige: 57° 12′ 57.43″  Tuath agus  4° 37′ 6.83″ Iar.

Ann an Inbhir Moireasdan tha taigh-òsta ann leis an ainm *Glenmoriston Arms* a chaidh a thogail anns na 1800an. Roimhe sin bha taigh-seinnse ann far an do stad Samuel Johnson agus James Boswell air an turas aca air a' Ghàidhealtachd ann an 1773. Tha oifis a' phuist ann cuideachd, taigh-bìdh agus cuid bùthan. 'S e sealladh tarraingeach don luchd-turais a tha ann an eas Abhainn Moireastan. Tha seann drochaid thairis air an abhainn a chaidh a  thogail ann an 1813 le Thomas Telford airson na bailtean Druim na Drochaid agus Cille Chuimein a cheangal. Ged a tha an drochaid caran briste san latha an-diugh tha i làidir gu leòr fhathast don luchd-coiseachd.

## Cruth an ainm
Thèid an t-ainm Inbhir Moireasdan a chleachdadh air na soidhnichean rathaid  
ach a-rèir Ainmean-àite na h-Alba bu chòir "Inbhir Moireastain" a bhith ann, ainm a leanas riaghailtean GOC.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* www.glenmoriston.org – eachdraidh, seanchas, òrain, bàrdachd, agus sgeulachdan bho 1850 gu a-nis
* Gazetteer for Scotland - Inbhir Moireasdan
* Undiscovered Scotland - Inbhir Moireasdan

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Druim na Drochaid

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Druim na Drochaid** (Beurla: *Drumnadrochit*). 'S e ainm stèidhichte a tha ann an Druim na Drochaid , nochd e  aig Dwelly ann an 1912 mar **Druim na drochaid**.  

Tha am baile suidhichte air bruach iar-thuath Loch Nis aig beul Ghleann Urchadain. Tha Abhainn Enrick a' sruthadh tron bhaile. Tha Druim na Drochaid air an rathad A82 faisg air gobhal-rathaid leis an A831 agus ga cheangal le Baile a' Mhuilinn san iar agus Blàr na Maigh sa deas. Ann an 2001 bha 813 duine a' fuireach an seo. 

Chaidh oifis a' phuist a stèidheachadh an seo ann an 1835 aig an robh taigh-òsta cuideachd.  Ro 1891 am baile am broinn Siorrachd Inbhir Nis. An-diugh tha Druim na Drochaid tarraingeach don luchd-turais air sgàth na taisbeanaidhean anns a' bhaile mu uilebheist Loch Nis agus air sgàth Caisteal Urchadain a tha faisg air a' bhaile. Bidh na *Glenurquhart Highland Games* ann gach bliadhna aig deireadh an Lùnasdail. Tha trì taighean-òsta agus dà thaigh-seinnse ann a-nis.

Tha an Comann Camanachd Ghleann Urchadain suidhichte anns a' bhaile fhèin.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Undiscovered Scotland - Druim na Drochaid
* BBC Naidheachdan 2015-12-11: Ionad-slàinte ùr Dhruim na Drochaid

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Giuseppe Verdi

B' e ceòl-sgrìobhaiche às An Eadailt a bha ann an **Giuseppe Fortunino Francesco Verdi** (IPA: **dʒuzɛppe verdi**, Roncole, faisg air Busseto, 10 an Dàmhair 1813–Milano, 27 am Faoilleach 1901). Dh'fheuch e ceòl ionnsachadh aig an acadamh-chiùil ann am Milan ach dhiùlt iad e is dh'ionnsaich e fo Vincenzo Lavigna ann am Milan. Thill e do Bhusseto ann an 1836 far an do phòs e Margarita Barezzi. Thill e do Mhilan a-rithist ann an 1839 is sgrìobh e oparan. Dh'fhàs e ainmeil airson *Nabucco* ann an 1842 is sgrìobh e aifreann tòrraidh gu math ainmeil an dèidh bàs sgrìobhaiche Alessandro Manzoni.

## Obair
* *Oberto*, 1839
* *Un giorno di regno*, 1840
* *Nabucco*, 1842
* *I Lombardi alla prima crociata*, 1843
* *Ernani*, 1844
* *I due Foscari*, 1844
* *Giovanna d'Arco*, 1845
* *Alzira*, 1845
* *Attila*, 1846
* *Macbeth*, 1847
* *I masnadieri*, 1847
* *Jérusalem* (Dreach ùr *I Lombardi alla prima crociata*) 1847
* *Il corsaro*, 1848
* *La battaglia di Legnano*, 1849
* *Luisa Miller*, 1849
* *Stiffelio*, 1850
* *Rigoletto*, 1851
* *Il trovatore*, 1853
* *La traviata*, 1853
* *Les vêpres siciliennes*, 1855
* *Simon Boccanegra*, (Dreach tùsail), 1857
* *Aroldo* (A major revision of *Stiffelio*), 1857
* *Un ballo in maschera*, 1859
* *La forza del destino*, 1862
* *Don Carlos*, 1867
* *Aida*, 1871
* *Simon Boccanegra*, (Dreach ùr, 1881
* *Otello*, 1887
* *Falstaff*, 1893

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Niccolò Paganini

B' e ceòl-sgrìobhaiche agus ceòladair às an Eadailt a bha ann an **Niccolò Paganini** (Genova, 27 an Dàmhair 1782 - Nice, 27 an Cèitean 1840).

## Iomraidhean


Paganini, Niccolò
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Antonín Dvořák

B' e ceòl-sgrìobhaiche agus ceòladair às an t-Seic a bha ann an **Antonín Leopold Dvořák** (IPA: *antɔɲiːn ˈlɛɔpɔlt ˈdvɔr̝aːk*, Nelahozeves 8 an t-Sultain 1841–Pràg 1 an Cèitean 1904).

Rugadh e ann an Nelahozeves is thogadh e an siud agus ann an Zlonice. Dh'imrich e do Phràg nuair a bha e 16 gus ceòl ionnsachadh aig an Sgoil Organ. Sgrìobh e an Opus 1 aige ann an 1861. Fhuair e sgoilearachd na stàite ann an 1875 is chuir e fòcas air a bhith a' sgrìobhadh ciùil. Dh'obair e anns na Stàitean Aonaichte eadar 1891 is 1895 far an do sgrìobh e a shimphnidh àireamh 9, "Às an t-Saoghal Nuadh". Sgrìobh e na h-oparan a bu ainmeile aige, *Rusalka* is *Armida* ann an 1901 is 1904 agus chaochail e ann an 1904.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin

B' e ceòl-sgrìobhaiche agus clàrsair à Èirinn a bha ann an **Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin** (IPA: *t̪ˠɾˠeːl̪ˠəx oː ˈcaruːl̪ˠaːnʲ*, An Obair 1670 - Béal Átha Fearnáin 25 am Màrt 1738). Shiubhal e timcheall na h-Éireann is e a’ cluiche ceòl is a’ gabhail òran leis na sgrìobh e fhèin agus an-diugh tha e cliùiteach mar sin. Dh' eug e air an 25mh latha dhen Mhàrt 1738 ann an Ros Comáin. Bha e na Chlàrsair a sgrìobh e a chuid ciùil fhèin, a bharrachd air sreath dàna. Thoisich e ceòl ionnsachadh nuair a chaill e a chuid adharc na shùilean ag 18 bliadhna a dh'aois, agus chaidh e air feadh na tìre is e a’ cluiche agus ag snìomh ceòl dhen a h-uile seòrsa. Chluicheadh e ceòl ann an taighean nan uaislean, far a chuala e ceòl Eadailteach agus le sin chruthaich e stoidhle ùr  a chithear san aistean-chiùil aige fhèin. Mar thorradh a dhoille chan fhaodadh e ceòl a leughadh neo sgrìobhadh ach mhair timcheall dà cheud pìosan a chum e sa traidisean. Rinn Seán Ó Riada - a bha na bhall Ceoltóirí Chualann - agus daoine eile ath-bheòthachadh air ceòl Uí Chearbhalláin san dàrna leth dhen 20mh Linn agus tha pìosan mar "Sí Bheag, Sí Mhór" agus na pìosan a chleachd Planxty ainmeil gus ar làithean.

## Leabhraichean
* The Complete Works of O’Carolan (1670-1738), ed. Ossian, 2e ed., Cork, 1989 [154 p.]. ISBN 0-946005-16-8
* Carolan. The Life Times and Music of an Irish Harper, Donal O’Sullivan, ed. Ossian, 1958, Cork, rééd.  2001. ISBN 1-900428-71-7
* Giuseppe Marino, L'Ultimo Bardo d'Irlanda, & MyBook, Vasto (CH), 2009 [56 p.]. ISBN 978-88-96096-27-7
* Giuseppe Marino, L'arpa di Turlough O'Carolan, Talmus Art, San Marzano di S. G. (TA), 2012 [80 p.]. ISBN 978-88-90546-08-2

## Iomraidhean


Ó Cearbhalláin, Toirdhealbhach
Ó Cearbhalláin, Toirdhealbhach
Roinn-seòrsa:Gàidheil
Inbhir Aoidhe

'S e baile ann an Cnòideart air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Inbhir Aoidhe** (Beurla: *Inverie*). Tha am baile suidhichte san àird a tuath air Loch Nibheis aig cois Sgùrr Coire Choinnichean (769 m, 2,522 troigh).

'S e sin an t-aona baile nach eil ceangailte le rathad do bhailtean eile den dùthaich. Tha aiseagan a' ruith eadar Inbhir Aoidhe is Malaig. 'S e  'The Old Forge' an taigh-òsta as iomallaiche air tìr-mòr Bhreatainn agus tha e suidhichte ann an Inbhir Aoidhe. Dh'fhosgail e a-rithist an dèidh do choimhearsnachd ga cheannachadh agus ath-leasachadh anns an Lùnastal 2023.

## Cruth an ainm
Nochd ainm a' bhaile aig Dwelly 1912 mar **Inbhir Eigh** no **Inbhir Aoighe**. 
A-rèir Iain Mhic an Tàilleir 's e ainm measgaichte (Gàidhlig/Seann-Lochlannais) a th' ann an **Inbhir Aoidh** agus ' s e **Inbhir Aoidhe** cruth ainm a' bhaile a-rèir Ainmean-Àite na h-Alba.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Gazetteer for Scotland - Inbhir Aoidhe
* Undiscovered Scotland - Inbhir Aoidhe

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Cnòideart