Alasdair mac Mhaighstir Alasdair

Rugadh **Alasdair mac Mhaighstir Alasdair**, no Alasdair MacDhòmhnaill (c.1690–c.1770), ann an Àird nam Murchan, far an robh athair na mhinistear. Bhuineadh an teaghlach do dh'Uibhist a Deas agus bha ceanglaichean làidir aca ri Clann Raghnaill.

## Sgeul-beatha
A rèir beul-aithris 's ann bho athair a fhuair Alasdair a chuid oideachaidh anns a' chiad dol a-mach agus chaidh e an uair sin gu Oilthigh Ghlaschu, ged nach eil seo ga dhearbhadh ann am pàipearan an Oilthigh. Tha beul-aithris cuideachd a' cumail a-mach nach tug e a-mach ceum aig deireadh an latha ach gun do dh'fhàg e an oilthigh a phòsadh Sìne Dhòmhnallach à Gleann Èite. 
Rugadh a mhac, Raghnall Dubh, ann an 1728.
Nuair a nochdas e a-rithist ann an clàran sgrìobhte, ann an 1729, 's ann mar neach-oideachaidh agus ceistear aig an SSPCK (Scottish Society for the Propagation of Christian Knowledge) a tha e ag obair, ann an Eilean Fhìonain, faisg air far a bheil an Gearastan an-diugh.

Ann an 1738 bha Alasdair a' teagasg ann an Cille Chòmhain agus ann an 1739 ann an Coire Mhuilinn, far an do rinn e an dàn ainmeil aige, 'Allt an t-Siùcair'. Ann an 1741 dh'fhoillsich e faclair Gàidhlig, a' chiad leabhar clò-bhuailte a nochd bho thùs ann an Gàidhlig na h-Alba a-riamh.

### Bhliadhna Theàrlaich
Ann an 1745 chuir Alasdair a chùl ri teagasg agus rinn e air Gleann Fhionghain far an do chuir Teàrlach Òg Stiùbhairt a bhratach ri crann. 'S ann mun àm sin no beagan roimhe a bha Alasdair air tionndadh ri Eaglais na Ròimhe agus ghabh e ri arm a' Phrionnsa mar oifigear an rèisimeid Raghnaill Òig, Mac Mhic Ailein. Rinn e tòrr òran brosnachaidh Seumasach mun àm seo, leithid 'Òran nam Fineachan', 'Brosnachadh nam Fineachan', 'Òran don Phrionnsa Teàrlach ('O hi ri rì, tha e tighinn') agus 'Clò Mhic 'Ille Mhìcheil', agus aoir air luchd-taice Rìghrean Hanòbhair. Tha cuid a' creidsinn gur e a sgrìobh tràchdas anns a' Bheurla a nochd gun urra goirid as dèidh Bhlàr Chùil Lodair ag innse stòiridh Bhliadhna Theàrlaich tro shùilean 'Oifigich Ghàidhealaich' an arm a' Phrionnsa.

As dèidh Bhlàr Chùil Lodair bha Alasdair agus a bhean fon choill; tha beul-aithris ag innse gun robh Sìne trom aig an àm. Mu dheireadh fhuair Alasdair seilbh air baile fearainn aig Eigneig ann am Mùideart agus rinneadh na bhàillidh e air Eilean Chanaigh, a bha cuideachd na phàirt de dh'oighreachd Chlann Raghnaill. 

Dh'fhoillsich Alasdair a bhàrdachd fon tiotal *Aiseirigh na Seann Chanoin Albannaich* ann an 1751. Bha iomadach diofar stoidhle na chomas, bho òrain-ghaoil bhlàth leithid 'Moladh Mòraig' gu bàrdachd mionaideach mu nàdar leithid 'An Samhradh' agus 'An Geamhradh'. Sgrìobhadh e aoir ghoirid sgaiteach a cheart cho math ri dàin mhòra ghaisgeil leithid 'Bìrlinn Chlann Raghnaill'. 

Bhàsaich Alasdair ann an Sanndaig ann an Àrasaig agus tha e air a thìodhlaigeadh ann an seann chladh Chille Mhuire an sin.

## Bàrdachd
* 'Bìrlinn Chlann Raghnaill': earrann anns 'An Lasair'202-217
* 'Cuachag an Fhàsaich'
* 'Guidhe no Ùrnaigh an Ùghdair do 'n Cheòlraidh'
* 'Marbhrann do Pheata Coluim'
* 'Moladh an Leòghainn'
* 'Moladh an Ùghdair don t-Seann Chànain Ghàidhlig'
* 'Moladh Mòraig': earrann anns 'An Lasair', d.126-33
* 'Acarsaid nan Con ’s nan Gillean': An Lasair, d.190-1
* 'An Litir gun Chéir Oirr’: An Lasair,	d.162-3

### Bàrdachd nàdarrach
* 'Allt an t-Siùcair'
* 'Òran a' Gheamhraidh'
* 'Òran an t-Samhraidh'

### Brosnachadh nan Seumasach
* 'Brosnachadh nam Fineachan'
* 'Clò Mhic 'Ille Mhìcheil'
* 'Òran don Phrionnsa Teàrlach ('O hi ri rì, tha e tighinn')
* 'Òran mu Bhliadhna Theàrlaich'
* 'Òran nam Fineachan Gàidhealach'
*'Òran eile don Phrionnsa'

### Aoir
* 'Aoir do na Caimbeulaich'
* 'An Airce'
* 'Mì-mholadh Mòraig'

## Sgrìobhaidhean mu a dhèidhinn
Tha cunntas air beatha Alasdair na òige ri fhaighinn anns an leabhar aig Raghnall MacIlleDhuibh *Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: The Ardnamurchan Years* (Coll, 1986). Tha fiosrachadh mun bhàrdachd aige ann an *An Introduction to Gaelic Poetry* le Ruaraidh MacThòmais (Dùn Èideann, 1990) agus ann an *Gaelic Poetry in the Eighteenth Century*, leis an aon ùghdar (Obar Dheathain, 1993). Tha a' mhòr-chuid de bhàrdachd air a cruinneachadh ann an *The Poems of Alexander MacDonald*, deasaichte le MacDhòmhnaill agus MacDhòmhnaill (Inbhir Nis, 1924).

## Iomraidhean


## Tuilleadh leughaidh
* Campbell, John Lorne. 'Alasdair mac Mhaighstir Alasdair: portrait of a traditionalist', *Scots Magazine* October 1935, dd. 61-76.
* Black, Ronald. *Mac Mhaighstir Alasdair: The Ardnamurchan Years* Coll: Society of West Highland & Island Historical Research, 1986.
* Black, R. (deas.) 2001. *An Lasair: An Anthology of Eighteenth-century Gaelic Verse* (Edinburgh: Birlinn)
* Thomson, Derick S. *Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: His Political Poetry.* 1989.
* Thomson, Derick S. (deas.) *Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: Selected Poems* Edinburgh: Scottish Gaelic Texts Society, 1996.
* Dressler, Camille & D. W. Stiùbhart (deas.). 2012. *Alexander MacDonald: Bard of the Gaelic Enlightenment / Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair: Bàrd an t-Soillearachaidh Ghàidhealach* (Kershader, Isle of Lewis: Islands Book Trust). IBSN 978-1-907443-04-6
* Sorensen, Janet. 2000. 'Scripting Identity? English language and literacy instruction in the Highlands and the strange case of Alexander MacDonald' ann an *The Grammar of Empire in Eighteenth-Century British Writing, * (Cambridge: CUP).
* MacNeill, Rev. John George (deas.) 1890. 'Alexander MacDonald' ann an *The Gaelic bards, and original poems by Thomas Pattinson* (Glasgow: Archibald Sinclair). d1-43. Pdf ri fhaighinn aig NLS

## Ceanglaichean a-mach
* Tha bàrdachd aige ann an Uicitobar.
* GRD: Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair (Alasdair MacDhòmhnaill)
* BBC Alba: Làrach nam Bàrd: Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair
* Tha cuid de na h-òrain aige air an seinn aig BBC Bliadhna nan Òran
* Scottish Poetry Library: Alasdair Mac Mhaighstir Alasdair

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Alasdair mac Mhaighstir Alasdair
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba