open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Patrick Swayze

B' e cleasaiche, dannsair, seinneadair agus coireògrafaiche à Texas sna Stàitean Aonaichte a bha ann am **Patrick Swayze** (Houston,18 an Lùnastal 1952–Los Angeles, 14 an t-Sultain 2009). Rugadh e ann an Houston, Texas agus chaochail e le aillse ann an Los Angeles. 

## Filmichean
Bha e anns na filmichean a leanas: 

* 1979: Skatetown, U.S.A.
* 1981: M*A*S*H, srèath 212: *(Blood Brothers)*
* 1982: The Renegade
* 1983: The Outsiders
* 1983: Staying Alive 
* 1983: Uncommon Valor
* 1984: Red Dawn
* 1984: Grandview, U.S.A.
* 1985: North and South
* 1986: Youngblood
* 1987: Dirty Dancing
* 1988: Tiger Warsaw
* 1989: Road House
* 1989: Next of Kin
* 1990: Ghost
* 1991: Point Break
* 1992: City of joy
* 1993: Father Hood
* 1995: To Wong Foo, thanks for Everything, Julie Newmar
* 1995: Tall Tale
* 1995: Three Wishes
* 1998: Letters from a Killer
* 1998: Black Dog
* 2001: Donnie Darko
* 2002: The Green Dragon
* 2002: Waking Up in Reno
* 2002: Forever Lulu
* 2003: One last dance
* 2003: 11:14
* 2004: King Solomon's Mines
* 2004: George and the Dragon
* 2004: Dirty Dancing: Havana Nights
* 2005: Keeping Mum
* 2007: Jump!
* 2007: Christmas in Wonderland
* 2009: The Beast (sreath Tbh)
* 2009: Powder Blue

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Steven Seagal

'S e cleasaiche agus neach-ciùil à Michigan sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Steven Frederic Seagal** (Lansing, 10 an Giblean 1952).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean -mach
* Duilleag Oifigeil Steven Seagal

Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Gene Hackman

'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Eugene Allen "Gene" Hackman** (1930 -2025). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Hackman, Gene
Leslie Nielsen

B' e cleasaiche à Saskatchewan ann an Canada a bha ann am **Leslie William Nielsen** (Regina, Saskatchewan, 11 an Gearran 1926–Fort Lauderdale, Florida, 28 an t-Samhain 2010).

Rugadh e ann an Regina is b' e leas-phrìomhaire Chanada is ceannard dùbhlanach a bha ann a bhràthair Erik. Bha e anns an fheachd adhair Chanada aig àm an Dàrna Chogaidh is an dèidh sin chaidh e na neach-innsidh rèidio is DJ ann an Calgary. Nach robh fada dh'imrich e a dh'Eabhraig Nuadh far an do dh'ionnsaich e actaireachd is nochd e anns a chiad film, *Ransom!* (1956). Fhuair e rath ann an comadaidh, anns an fhilm *Airplane!* (1980), an sreath telebhisein *Police Squad* (1982) is anns an sreath filmichean *Naked Gun* (1998, 1991, 1994). Chaochail e ann an 2010.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Will Smith

'S e cleasaiche à Pennsylvania sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Will Smith** (Philadelphia, 25 an t-Sultain 1968). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Smith, Will
Bàn-righ Ealasaid I

Rugadh a' **Bàn-righ Ealasaid I** air 7 an t-Sultain 1533 agus chaochail i air 24 am Màrt 1603.

Roinn-seòrsa:An Teaghlach Rìoghail Breatannach
Roinn-seòrsa:Rìoghalachd
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Roinn-seòrsa:Rìghrean Shasainn
Kurt Russell

'S e cleasaiche à Massachusetts sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Kurt Vogel Russell ** (Springfield, 17 am Màrt 1951). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Harrison Ford

'S e cleasaiche à Illinois sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Eugene Allen "Harrison Ford**. (Chicago, 13 an t-Iuchar 1942). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean Blade Runner agus Star Wars.

## Filmichean

* 1973: American Graffiti
* 1974: The Conversation
* 1977: Star Wars Episode IV: A New Hope
* 1979: Apocalypse Now
* 1980: Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back
* 1981: Raiders of the Lost Ark
* 1982: Blade Runner
* 1983: Star Wars Episode VI: Return of the Jedi
* 1984: Indiana Jones and the Temple of Doom
* 1985: Witness
* 1988: Frantic
* 1988: Working Girl
* 1989: Indiana Jones and the Last Crusade
* 1993: The Fugitive
* 2015: The Force Awakens
*2019: The Rise of Skywalker
*2020: The Call of the Wild

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cleasaichean nam film
Montagnola

‘S e clachan ann an ceann a deas na h-Eilbheis a th’ ann **Montagnola**. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1226. Tha e suidhichte air iomall a’ bhaile Lugano, dìreach ri taobh Loch Lugano ann an ceann a deas na roinne (Eadailtis: Cantone) Ticino, faisg air na crìochan leis An Eadailt. ‘S e Eadailtis a th’ann an cànan oifigeil agus tha am baile suidhichte aig 469m os cionn ìre na mara aig astar dhe 41km bho Ghenève, 156km bho Zürich, 155km  bho Bherne prìomh-bhaile na dùthcha agus dìreach 62km bho Milano, air an taobh thall na crìochan  Tha 2,029 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Montagnola a thoirt ri chèile le Agra agus Gentilino gus an sgìre Collina d’Oro (Eadailtis: Cnoc an Òir) a chruthachadh ann an 2004. Chaochail an sgrìobhadair Hermann Hesse (1877 – 1962) ann am Montagnola.

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
## Bailtean Co-cheangailte
* Calw

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Comhairle ne Sgìre
*Riaghaltas na Roinne
*Taigh-tasgaidh Hermann Hesse

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Loch Lugano

'S e loch anns an roinn (Eadailtis: Cantone) Ticino anns An Eilbheis agus ann an dà roinn anns An Eadailt (Varese agus Como) a th' ann **Loch Lugano**. Tha am baile Campione, iadhtag Eadailteach am broinn na h-Eilbheise, suidhichte ri taobh an locha. 'S e Lacus Ceresius an t-ainm a bha air an loch anns an Laideann.

Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Corbin Bleu

'S e seinneadair pop-R&B Aimerigeanach a th' ann an **Corbin Bleu**. Rugadh esan air 21 an Gearran 1989.

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Hosni Mubarak

'S e ceann-suidhe na an Èipheit eadar 1981 agus 2011 a th' ann am **Muhammad Hosni Sayyid Mubarak** neo **حسني مبارك** san Arabais.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Anwar El Sadat

B' e ceann-suidhe na an Èipheit a bh' ann am **Muhammad Anwar El Sadat ** neo **أنور السادات** san Arabais (El Monufia, 25 an Dùbhlachd 1918 - Cairo, 6 an Dàmhair 1981). Bha e os cionn na dùthcha eadar 1970 agus 1981. Chaochail e ann an ionnsaigh ceannairceach. Bhuannaich e an Duais Nobel na Sìthe ann an 1978, còmhla ri Menachim Begin.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Gamal Abdel Nasser

B' e ceann-suidhe na an Èipheit eadar 1956 agus 1970 a bh' ann an **Gamal Abdel Nasser Hussein** neo **جمال عبد الناصر** san Arabais.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Sgurr na Cìche

'S e beinn mu thuath de Ghleann Comhann, Alba a tha ann an ** Sgurr na Cìche**. Tha i na laighe ag deireadh an iar den droma Aonach Eagach, dìreach os cionn an aite far a bheil Abhainn Chomhann a' ruith a-steach don Loch Liobhann.

Chaidh an t-ainm an 'Sgurr' (Gàidhlig na h-Èireann: *stuaic no binn*) oirre air sgàth 's gu bheil an cruth aice glè choltach ri cruth cìoch boireannaich, gu h-àraid nuair a faicear i bhon àird an iar. 'S e sin cuid den t-sealladh "clasaigeach" a faighear air an rathad a-steach do Ghleann Comhann. 

## Iomraidhean
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
John Barry

B' e ceòl-sgrìobhaiche à Sasainn a bh' ann an **John Barry Pendergast** (Gaeilge: *Seán de Barra Priondragás*, York, 3 an t-Samhain 1933 - Oyster Bay, 30 am Faoilleach 2011). Bhuineadh athair do Chorcaigh thall ann an Èirinn. B' e esan a sgrìobh an ceòl airson nam filmichean James Bond.
## Ceanglaichean A-muigh
*IMDB
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Giacomo Puccini

B' e ceòl-sgrìobhaiche a bha ann am **Giacomo Antonio Domenico Michele Secondo Maria Puccini** (Lucca, 22 an Dùbhlachd 1858 - A' Bhruiseal 29 an t-Samhain 1924).

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Neil Armstrong

B' e paidhleat, speuradair agus neach-teagaisg às Na Stàitean Aonaichte a bh' ann an **Neil Alden Armstrong** (Wapakoneta, 5 an Lùnastal 1930–Cincinnati, 25 an Lùnastal 2012). B' e esan a' chiad fear a chur a chas air a' ghealaich san 20 an t-Iuchar 1969.

## Iomraidhean


Armstrong, Neil
Roinn-seòrsa:Ohio
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Buzz Aldrin

'S e speuradair Aimeireaganach a tha ann an **Buzz Aldrin** (Ainm slàn: *Edwin Eugene Aldrin Jr*, 20 am Faoilleach 1930).
Bha e na oileanach aig West Point agus MIT far an do sgrìobh e a theusas air "Guidance for Manned Orbital Rendezvous". Shabaid e anns a' chogadh ann an Coirèa is dh'itealaich e 66 tursan. Choisich e ann am fànas air a' mhisean Gemini 12 ann an 1966 is b' e a chiad daoine a thadhail a' Ghealach a bha ann an Neil Armstrong agus annsan. Dh'fhàg e NASA ann an 1971.
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
*Buzz Aldrin

Roinn-seòrsa:Speuradair
Roinn-seòrsa:Jersey Nuadh
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Yuri Gagarin

B' e speuradair às An Aonadh Sobhiat a bha ann an **Yuri Alekseevič Gagarin** (Ruisis: *Ю́рий Алексе́евич Гага́рин*, IPA: *ˈjʉrʲɪj ɐlʲɪˈksʲejɪvʲɪtɕ ɡɐˈɡarʲɪn*, Klushino, 9 am Màrt 1934 – Novosyolovo 27 am Màrt 1968). B' e Gagarin a' chiad fhear - a rinn reul-chuairt mun timcheall na cruinne air 12 an Giblean 1961, ro Gherman Titov agus John Glenn. Chaochail Gagarin ann an 1968, nuair a thuit am plèana aig bhon iarmailt.

## Urraman

Dh'ainmicheadh sràid ann an Lumphinnans, faisg air Cowdenbeath, air..
## Gailearaidh

File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|1964
File:1976 4569.jpg|1976
File:1981 5175.jpg|1981
File:Stamp of Moldova md383.jpg|2001
File:Stamps of Azerbaijan, 2001-595s.jpg|2001
File:2011. Stamp of Belarus 07-2011-03-28-m.jpg|2011
File:RR5514-0005R 10 рублей биметалл 2001 40 лет полета Гагарина реверс.png||2001
File:RR5714-0010R.png|2011
File:RR5220-0010R.png|2011


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Speuradair
Roinn-seòrsa:Daoine às an Aonadh Sobhiatach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Jack Lemmon

B' e cleasaiche à Massachusetts sna Stàitean Aonaichte a bha ann an **John Uhler "Jack" Lemmon III** (Newton, 8 an Gearran 1925–Los Angeles, 27 an t-Ògmhios 2001).

Rugadh is thogadh e ann an teaghlach beartach ann am Boston far an do bha e na oileanach aig Oilthigh Harvard agus dh'obair e anns a' chabhlachd mus do dh'imrich e do dh'Eabhraig Nuadh is chaidh e na chleasaiche.

Ghabh e prìomh-phàirtean ann an *Some Like it Hot* (1959) agus *The Apartment* (1960) a chaidh a stiùiricheadh le Billy Wilder. Bha e an sàs na h-actaireachd gu ruige 2000. Chaochail e ann an 2001.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Brad Pitt

'S e cleasaiche à Oklahoma sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **William Bradley "Brad" Pitt** (Shawnee, 18 an Dùbhlachd 1963). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Pitt, Brad
Karlbo

‘S e baile beag ann am meadhan na Suaine aig dìreach 6km bho Avesta a th’ ann **Karlbo**. Tha e suidhichte aig 56m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Dalälven anns an roinn (Suanais: Län) Dalarna 362km air falbh bho Ghöteborg, 135km agus bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. 
## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à *Karl* (Gàidhlig: Tèarlach) agus *bjo* (croit) ann an Lochlannais a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Croit Thèarlaich* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh le *bost* a thathar a' faicinn daonnan ann an ainmean-àite air feadh nan eilean a th' ann am *bjo*.

## Daoine ainmeil
* Erik Axel Karlfeldt: (1864 – 1931) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1931.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Alec Guinness

B' e cleasaiche à Sasainn a bha ann an **Alec Guinness de Cuffe** (Lunnainn, 2 an Giblean 1914 - Midhurst, 5 an Lùnasdal 2000). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean The Bridge over the River Kwai agus Star Wars.

## Filmichean

* 1949: Kind Hearts and Coronets
* 1951: The Lavender Hill Mob
* 1957: The Bridge over the River Kwai
* 1958: The Horse's Mouth
* 1962: Lawrence of Arabia
* 1965: Doctor Zhivago
* 1977: Star Wars Episode IV: A New Hope 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
William Shakespeare

B' e dràmaire, sgrìobhadair agus bàrd Sasannach na 16mh is 17mh linn a bha ann an **William Shakespeare**.
Tha e ainmeil airson a dhealbhan-cluiche agus a shonaidean. Rugadh e ann an 1564 ann an Stratford-upon-Avon is phòs e Anne Hathaway nuair a bha e 18 bliadhna a dh'aois. Chan eil fhios againn na rinn e ro 1593 nuair an deach na taighean-cluiche ann an Lunnainn an dùnadh air sgàth na plàighe, is dh'fhoillsich e *Venus and Adonis*. Stèidhich e agus cleasaichean eile The Lord Chamberlain's Men ann an 1594.

Tha an dealbh seo aithnichte ann am Beurla mar an 'Chandos portrait': air ainmeachadh mar sin oir b' ann le James Brydges, 1d Diùc Chandos a bha e. Thathar a' creidsinn gun do rinn am peantair John Taylor (? - 1651) e uaireigin eadar 1600-1610. 'S e a' chiad dealbh a fhuair an National Portrait Gallery (Lunnainn) ann an 1856 nuair a thug Francis Egerton, 1d Iarla Ellesmere dhaibh e. 'S e seo an aon dealbh de Shakespeare a thathar a' creidsinn gun deach a dhèanamh le Shakespeare fhèin an làthair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
*Iulius Caesar. Eadar-theangaichte le U.M. MacGilleMhoire (1911)

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Emily Brontë

B' i **Emily Jane Brontë ** na bana-sgrìobhadair Sasannach. 

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Charlotte Brontë

B' e sgrìobhadair Sasannach a bha ann an **Charlotte Brontë**.

## Leabhraichean
* *Jane Eyre*, foillsichte ann an 1847
* *Shirley*, foillsichte ann an 1849
* *Villette*, foillsichte ann an 1853

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Anne Brontë

'S i **Anne Brontë** na bana-sgrìobhadair Sasannach. 

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Jane Austen

Bha **Jane Austen** (16 an Dùbhlachd 1775–18 an t-Iuchar 1817) 'na sgrìobhadair Sasannach a sgrìobh nobhailean romansach mu na h-uachdaranan agus na teaghlaichean aca. Bhuannaich iad cliù dhi mar aon de na sgrìobhadairean a b' ainmeile anns a Bheurla. B' e am fìorachas, an t-ìoranas làidir, is an aithris shòisealta aice a bhuannaich dhi an t-àite eachdraidheil seo, a-rèir barail sgoilearan is bhreithnichean. Dh’fhuirich Austen fad a beatha mar phàirt de theaghlach a bha gu math dlùth. B’ e uachdaranan a bh’ annta, ach cha b' e teaghlach beartach no neartmhor a bh’ ann. 
 
Fhuair i foghlam bho a h-athair is a bràithrean na b' aosta, agus barrachd air sàilleibh ’s gun do leugh i mòran. Bha taic dhìleas bhon teaghlach aice air leth cudromach dhi 'na leasachadh mar sgrìobhadair proifeiseanta. Mhair a preantasachd mar sgrìobhadair bho na bha i 'na deugair gus an robh i seachad air trithead bliadhna a dh’aois. Rè an ama sin, dh’fheuch i diofar cruthan litreachais. Thòisich i *epistolary novel* (nobhail tro litrichean/leabhar-latha), ach thug i thairis an nobhail seo. An uair sin, sgrìobh i is dh’ath-sgrùd i trì nobhailean cudromach is thòisich i air a’ cheathramh tè.   Eadar 1811 is 1816 chaidh *Sense and Sensibility* (1811) *Pride and Prejudice* (1813), *Mansfield Park* (1814) is *Emma* (1816) fhoillseachadh, agus dh’fhàs i soirbheachail 'na sgrìobhadair. Sgrìobh i dà nobhail a’ bharrachd, *Northanger Abbey* is *Persuasion*, agus chaidh an dà dhiubh fhoillseachadh às dèidh a bàs. Thòisich i nobhail eile ach chaochail i mus do chuir i crìoch oirre. 

Tha nobhailean Austen 'nan eisimpleirean de na nobhailean bhon dàrna leth an ochdamh linn deug ris an canar *novels of sensibility* (nobhailean maoth-inntinneach). Bha nobhailean Austen 'nam pàirt de leasachadh na nobhail fìor-riochdail air an robh an naoidheamh linn deug ainmeil. 'S e plotan èibhinn a th’ anns na leabhraichean aice, ach bhruidhneadh iad cuideachd mu eisimeileachd nam boireannach air a’ phòsadh airson cliù is teachd a-steach. Bha na leabhraichean aice fèill-mhor mar as trice, ach chaidh iad am foillseachadh gun a h-ainm. Cha robh i fhèin ainmeil agus cha d’fhuair i ach beagan lèirmheasan matha fhad 's a bha i fhathast beò. Chaidh leabhar le ogha aice, *A Memoir of Jane Austen*, fhoillseachadh ann an 1869 agus air sgàth seo dh’fhàs daoine san fharsaingeachd eòlach oirre. Rinn tòrr dhaoine rannsachadh acadaimigeach ma deidhinn anns an dàrna leth den naoidheamh linn deug agus a-nis tha iomadh neach-leantainn aig Jane Austen.

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Parral

‘S e baile beag ann am meadhan Sile anns an sgìre Linares, anns an roinn Maule a th’ ann **Parral**. Chaidh Parral a stèidheachadh ann an 1795 le Ambróis Ó hUiginn mar Villa Reina Luisa. Tha e suidhichte aig 163m os cionn ìre na mara, eadar na h-Aibhnichean Logaví agus Perquilauquen aig astar dhe 599km bho Phuerto Montt agus 318km agus bho Santiago, prìomh-bhaile na dùthcha.  

## Daoine Ainmeil
*Pablo Neruda: (1904 – 1973) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1971.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Arequipa

‘S e baile mòr ann an ceann a deas Phearù a th’ ann **Arequipa** (IPA: **aɾe' kipa**). Chaidh Arequipa a stèidheachadh ann an 1540. Tha e suidhichte aig 2,335m os cionn ìre na mara, aig bun a’ Bheinn El Misti, 324km air falbh bho Chuzco agus 776km bho Lima, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 749,921 a’ fuireach ann an Arequipa, an dàrna baile as motha na dùthcha.

## Daoine ainmeil
*Mario Vargas Llosa (1936–): Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2010.

## Bailtean co-cheangailte
* Charlotte (Montana)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Pearù
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Lady Gaga

'S e neach-ciùil, seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Eabhraig Nuadh, Na Stàitean Aonaichte a th' ann an **Stefani Joanne Angelina Germanotta** neo **Lady Gaga** (rugadh 28 am Màrt 1986).

## Clàran
* *The Fame* (2008)
* *The Fame Monster* (2009)
* *Born This Way* (2011)
* *ARTPOP* (2013)
* *Joanne* (2016)
* *Chromatica* (2020)
* *Harlequin* (2024)

Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Rekuhkara

'S e nòs seinne a tha ann an **Rekuhkara** (o Ainu Sakhalin *rekuh* 'amhach'; *rekut* ann an Ainu Hokkaidō). Tha ceangal aige ri Seinn-amhaich nan Inuit agus bha na Ainu 'ga sheinn suas gu 1976 nuair a bhàsaich a sheinneadair mu dheireadh.  

## Litreachadh
Chithear an litreachadh Sakhalin *rekuxkara* no an lireachadh Seapanach *rekukkara* cuideachd (レクッカラ ann an Katakana).

## Nòs
Bhiodh dà bhoireannach air beulaibh a chèile, aonan a' dèanamh tiùb le làmhan agus a' seinn a-null 's sìos sloc a' bheòil na tè eile.  Tha an "tabhartaiche" a' gintinn a' ghutha agus am "faightear", a' cumail a glotas dùinte, a' cur a slighe ghutha gu feum gus an fhuaim atharrachadh.

## Faic cuideachd
*Ceòl Ainu

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainu
Roinn-seòrsa:Ceòl
Vicuña

‘S e baile ann am meadhan Sile a th’ ann **Vicuña**. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821 le Joaquín Vicuña mar San Isidro de Vicuña. Tha e suidhichte eadar na h-Aibhnichean Elqui agus Turbio ann an ceann a tuath na roinne (Spàinntis: Provincia) Coquimbo, eadar beantan àirde mar Doña Ana (5,590m), El Escabroso (5,430m), Los Bañados (5,344m), Cerro Colorado (5,151m), Cerro La Laguna (4,724m) agus  El Canto (4,600m). Tha am baile fhèin aig  469m os cionn ìre na mara aig astar dhe 62km bho Choquimbo agus 380km  bho Santiago prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 24,010 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Tha gnothaichean turasachd agus iasgach gu math làidir an seo,  a bharrachd air an àiteachas agus na mèinnean.

## Daoine Ainmeil
*Gabriela Mistral: (1889 – 1957) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1945.

## Stèidheachadh
Chaidh am baile a stèidheachadh air an 22mh latha dhen Ghearran 1821, leis a’ Chornailear Joaquín Vicuña Larraín, a bha na riaghladair air an roinn, is e fo òrdughan Bernardo O'Higgins, (mac Ambróis O hUiginn), mar *Villa de San Isidro de Vicuña* (Baile an naoimh Isidro à Vicuña). Chaidh a t-ainm a ghoireachadh ann an 1872, gu *Vicuña*, nuair a dh’fhàs an clachan a bhith na bhaile, aig ìre oifigeil. 

### Eòlas-sluaigh

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Comhairle ne Sgìre
*Riaghaltas na Roinne
*Turasachd ann an Vicuña

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Hempstead, Eabhraig Nuadh

‘S e baile mòr air iomall Eabhraig Nuadh (baile), eadar Massapequa agus Elmont air oirthir an ear na Stàitean Aonaichte a th’ ann **Hempstead**. Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, ri taobh Bàgh South Oyster, 355km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 217km bho Albany, prìomh-bhaile na stàite. Tha am baile air an àirde iar Eabhraig Nuadh (stàit). Tha 763,086 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 20.3% thall thairis, ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 14.9% agus daoine le freumhan ann an Afraga a th’ann 16.9% dhuibh. Thug 16% dhe na daoine ceum aig an oilthigh. Chaochail an sgrìobhadair Gabriela Mistral: (1889 – 1957) an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Stàite
*Comhairle na Siorramachd

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
Mürzzuschlag

‘S e baile beag ann an cridhe na h-Ostair a th’ ann **Mürzzuschlag**. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1227 agus tha e ri taobh na h-Aibhne Mur. Thathar dhen bheachd gur ann às an ainm slabhach *Muriza Slaka* (seòrsa dhe flùr) a th’ann ainm a’ bhaile. Tha e suidhichte aig 670m os cionn ìre na mara, 62km  air falbh bho Ghraz, 63km bho Thal, 85km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha agus 199km bho Salzburg. Tha am baile ann an cridhe na roinne Steiermark. Tha 8,828 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.

## Daoine Ainmeil
*Elfriede Jelinek: (1946 –) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2004.
## Bailtean Co-cheangailte
* Arusha
* Blansko
* Chillán

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Riaghaltas na Roinne
*Taigh-tasgaidh Spòrs a’ Geamhraidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Jämshög

‘S e clachan (Suainis: tatort) ann am an ceann a deas na Suaine a th’ann **Jämshög**. Chaidh am baile a stèidheachadh mu 1100. Tha e suidhichte anns an sgìre Blekinge, anns an roinn (Suainis: Län) Blekinge, eadar Loch Halen agus Loch Orlunden, ri taobh na h-Aibhne Mieån. Tha am baile fhèin aig  52m os cionn ìre na mara 226km  air falbh bho Ghöteborg agus 403km  bho Stockholm prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 1,543 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e an dualchaint Bleskingska (measgachadh dhe Suainis agus Danmhairgis) a tha ga bhruidhinn anns an sgìre. Chaidh Jämshög a thoirt ri chèile, aig ìre riaghaladh, le Kyrkhult agus Olofström ann an 1967.

## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à *hög* (Gàidhlig: àrd/bàrr) agus *Jäm* (iarann) a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Bàrr an Iarainn* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
## Daoine Ainmeil
*Harry Martinson: (1904 – 1978) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1974.

### Eòlas-sluaigh

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Turasachd anns an sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Växjö

'S e baile mòr ann an ceann a deas na Suaine a th' ann am **Växjö** (IPA: **vɛk:ɧø**). Fhuair am baile Carta Rìoghail ann an 1342 agus tha e suidhichte anns an sgìre Småland, anns an roinn (Suainis: Län) Kronoberg eadar Loch Trummenn agus Loch Helgasjön. Tha am baile fhèin aig 185m os cionn ìre na mara 195km air falbh bho Ghöteborg agus 332km bho Stockholm prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 51,790 daoine a' fuireach anns a' bhaile. 
## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Suainis: *Väx* (slighe) agus *sjö* (loch) a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Loch na Slighe* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S co-dhàimh leis A' Bheurla Ghallda *way* a th' ann  am *väx*. Tha an t-ainm a' gabhail ri cruth na tìre.

## Eachdraidh
Chaidh Oilthigh Linnaeus a stèidheachadh ann an 2010 le campas ann am Växjö agus fear eile ann an Kalmar.
## Daoine ainmeil
* Pär Fabian Lagerkvist: (1891 – 1974) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1951.
## Bailtean co-cheangailte
* Almere
* Duluth (Minnesota)
* Kaunas
* Schwerin

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Farsø

‘S e baile beag ann an ceann a tuath na Danmhairg a th’ ann **Farsø**. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1187 leis an ainm Pharesio ann ann Laideann. Tha an t-ainm a’ ciallachadh rathad agus tha e suidhichte air an rathad eadar Aars agus Hvalpsund, faisg air Loch Risgårde aig 16m os cionn ìre na mara, anns an roinn Nordjylland, 235km air falbh bho Chopenhagen, agus 88km bho Århus. Tha 8,099 daoine a' fuireach anns a’ bhaile.

## Daoine Ainmeil
*Johannes Vilhelm Jensen: (1873 - 1950) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1945.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha
*Fiosrachadh mu dheidhinn a’ bhaile

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Danmhairg
John Travolta

'S e cleasaiche agus neach-ciùil à Jersey Nuadh sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **John Joseph Travolta**. Rugadh e ann an (Englewood, 18 an Gearran 1954). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean Saturday Night Fever agus Pulp Fiction.

## Filmichean

* 1977: Saturday Night Fever
* 1978: Grease
* 1989: Look Who's Talking
* 1994: Pulp Fiction
* 1995: Get Shorty

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Travolta, John
Richard Gere

'S e cleasaiche à Pennsylvania sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Richard Tiffany Gere**. (Philadelphia, 31 an Lùnastal 1949). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean An Officer and a Gentleman agus American Gigolo. 
 
## Filmichean

* 1978: *Bloodbrothers*
* 1978: *Yanks*
* 1980: *American Gigolo*
* 1982: *An Officer and a Gentleman*
* 1990: *Internal Affairs*
* 1990: *Pretty Woman*
* 1993: *Sommersby*
* 1993: *Mr. Jones*
* 2002: *Chicago*
* 2002: *The Mothman Prophecies*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Tryleg

‘S e clachan ann an ceann a deas Chuimrigh a th’ ann an **Tryleg** (Beurla: Trelech, Treleck neo Trelleck). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Trì Sglèatan bho dhà fhacal anns a’ Chuimris: tri agus llech (sglèat). Chaidh am baile a stèidheachadh anns na meadhan aoisean, nuair a bha e na bu mhotha na Chepstow. Tha e suidhichte anns an t-siorramachd (Cuimris: Sir) Fynwy, eadar Llanisien agus Trefynwy, ri taobh na coilltean ris an canar Dyffryn Gwy, air  àirde an ear na siorramachd ri taobh na crìochan le Sasainn. Tha am baile fhèin aig 158m os cionn ìre na mara aig astar dhe 85km bho Abertawe agus 43km  bho Chaerdyff, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 2,428 daoine a’ fuireach anns an sgìre. 

## Daoine Ainmeil
*Bertrand Russell: (1872 – 1970) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1950.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Comhairle na Siorramachd

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Podolsk

'S e mòr-bhaile anns an Ruis a tha ann am **Podolsk** (Ruiseis: Подольск). Tha e suidhichte mu 40km san àirde a deas air Mosgo. Tha an abhainn *Pakhra* a' ruith tron bhaile. Le 179.400 duine (2007) 's e Podolsk am baile as motha anns an sgìre *Moscow Oblast*. Tha e na theas-meadhan rianachail dhen sgìre Podolsk.

## Eachdraidh a' bhaile
Bho 1627 a-mach bha baile beag an seo air an robh an t-ainm Podol (Подол). Bha e suidhichte timcheall air abaid. Ann an 1791 fhuair iad inbhe baile. Dh'fhàs am baile na bu mhotha nuair a thogadh rathad-iarrainn eadar Moscobha agus an leth-eilean Crimea. Aig deireadh na 19mh linne thòisich gnìomhachas anns a' bhaile. Aig àm nan Comannach bha mu 70 factaraidh ann am Podolsk far an robh a' chuid as bu mhotha de mhuinntir a' bhaile ag obair.

## Àireamhan-sluaigh
Tha an clàr a' sealltainn atharrachadh nan àireamhan-sluaigh eadar 1897 is 2005.

## Bailtean Co-cheangailte
* Amstetten
* Bălț
* Bar
* Borisov
* Chernivtsi
* Henan
* Kavarna
* Kladno
* Ohrid
* Saint-Ouen
* Shumen
* Sukhumi
* Trier-Land
* Vanadzor
* Warmińsko-Mazurskie

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn oifigeil Phodolsk (Ruiseis)
* Podolsk air ''mojgorod.ru'' (Ruiseis)
* Podolsk –  Dealbhan bho Wladimir Iwantschenko (Ruiseis)

Roinn-seòrsa:An Ruis
Roinn-seòrsa:Bailtean
Dréan

‘S e baile meadhanach ann am an ceann a tuath Aildiria/Ailgeria a th’ann **الدرعان** neo **Dréan** (Fraingis: Mondovi).  Tha e suidhichte anns an sgìre (Arabais Wilaya) El Tarf, eadar El Hadjar agus Souk Ahras, ri na h-Aibhne Seybouse. Tha am baile fhèin aig  dìreach 17m os cionn ìre na mara 760km air falbh bho Ouahran agus 418km  bho Algiers, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 32,066  daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Daoine Ainmeil
*Albert Camus: (1913 – 1960) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1957.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Dùthcha
*An Sìde ann an Dréan

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Villeblevin

'S e clachan air àirde an ear na Frainge a th’ ann an **Villeblevin**.  Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Yonne, anns an roinn (Fraingis: Région) Bourgogne, eadar 53m agus 118m os cionn ìre na mara (meadhan dhe 88m), ri taobh na h-Aibhnichean Yonne agus Gâtinais, anns a’ Ghleann Yonne, aig astar dhe 182km bho Dhijon agus 82km  bho Pharis prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 1,806  daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

Chaochail an sgrìobhadair Albert Camus (1913 – 1960) ann an tubaist air an rathad N5 faisg air Villeblevin. Tha am Pàirc Nàdarra Gâtinais faisg air a' bhaile cuideachd.

## Ainm a’ bhaile

Sgrìobhadh an t-ainm ann an caochladh dhòigh fad na linntean, ach 's e "Villapoplinam", "Villablovinam" neo "Villablovanam" a bh' ann an fheadhainn na b' aosta, leis gun do nochd iad ann an 11mh linn. 'S e eileamaid uabhasach cumanta ann an ceann a tuath na sgìre a th' ann an "Ville" (Laideann: Villa), mar eisimpleir: Villeneuve, Villecien, Villebougis, Villemanoche, is e a’ ciallachadh tuathanas Gallo-ròmanach, ga chleachdadh bhon an 8mh linn. Thathar dhen bheachd gur ann à ainm Gearmailteach mar "Bhlouain", "Blouvyn", "Blevin" neo "Bobolenus" a tha an t-ainm.

### Eòlas-sluaigh

Seo mar a dh’fhàs àireamh-shluaigh a’ bhaile anns an dàrna leth dhen 20mh linn. Figearan bho INSEE

ImageSize = width:250 height:200
PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20
TimeAxis = orientation:horizontal
AlignBars = justify
Colors =
 id:gray1 value:gray(0.9)

DateFormat = yyyy
Period = from:1960 till:2010
ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1960

PlotData =
 bar:2100 color:gray1 width:1
 from:start till:end
 bar:1400 color:gray1
 from:start till:end
 bar:700 color:gray1
 from:start till:end
 bar:0 color:gray1

LineData =
 layer:front
 points:(48,76)(84,80) color:blue width:2 #1962 tot 1968. Inwonertal 1962: 686 1968: 740
 points:(84,80)(100,92) color:blue width:2 #1975: 888
 points:(100,92)(128,112) color:blue width:2 #1982: 1141
 points:(128,112)(160,128) color:blue width:2 #1990: 1340
 points:(160,128)(196,148) color:blue width:2 #1999: 1580
 points:(196,148)(228,158) color:blue width:2 #2004/5



## Bailtean Co-cheangailte

* Heidenburg (A' Ghearmailt)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

 
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Sofia Rotaru

'S e seinneadair pop a tha ann an **Sofiya Mykhaylivna Yevdokymenko-Rotaru** a tha aithnichte mar **Sofia Rotaru** (Ucràinis: Софія Михайлівна Ротару [sɔˈfijɑ rɔˈtɑru]; Ruisis: София Ротару; Romàinis: Sofia Rotaru, Marșenița 1947). Dh'fhàs i ainmeil ann an 1971 nuair a sheinn i anns an fhiolm *Chervona Ruta* (rù-gàrraidh), an t-òran a sgrìobh Volodymyr Ivasyuk. Chaidh a h-ainmeachadh mar Bana-ghaisgeach na h-Ucràin ann an 2002.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin‎
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Buchach

‘S e baile beag air an àirde an iar na h-Ucràine a th’ann Бучач neo Buchach (Gearmailtis: Butschatsch, Pòlais: Buczacz, Turcais: Bucaş, Eabhra: בוצ'אץ'). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1260. Tha e suidhichte anns an sgìre Buchach fhèin, anns an roinn (Ucràinis: Oblast) Ternopil, eadar Monastyrys’ka agus Dzhuryn, ri taobh na h-Aibhne Strypa.  Tha am baile fhèin aig 367m os cionn ìre na mara 149 bho Horodok, 493km air falbh bho Odesa agus 397km  bho Kyiv prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 12,551  daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Eachdraidh
Ann an 1991, thàinig Buchach gu bhith na phàirt de nàisean neo-eisimeileach na h-Ucràine.

## Daoine Ainmeil
*Shmuel Yosef Agnon: (1888 – 1966) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1957.
*Simon Wiesenthal: (1908 – 2005) Sgrìobhadair.
*Mykola Bevz: (1954) Neach-saidheans.

## Eòlas-sluaigh
A rèir a' Chunntais-shluaigh a rinneadh ann an 2001, 's e Ucràinis a tha a' mhòr-chuid nan daoine ann am Buchach a' bruidhinn (99.29%).

## Bailtean Co-cheangailte
* Kazimierza Wielka
* Złotoryja

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas a’ Bhaile

Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns An Ucràin
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Rousse

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath Bhulgàiria a th' ann **Pусе** neo **Rousse** (IPA: 'rusɛ, Rustschuk o shin Laideann: Sexaginta Prista). Tha daoine air a bhith nan tàmh san àite seo ro àm nan Greugach. Tha e suidhichte anns an roinn (Bulgàiris: Oblast) Rousse fhèin, eadar Giurgiu (Romàinia) agus Tsar Kaloyan, ri taobh na h-Aibhne Duna. Tha Romàinia air an taobh thall na h-aibhne bho Rousse. Tha am baile fhèin aig  dìreach 30m os cionn ìre na mara 172km  air falbh bho Varna agus 250km  bho Shofia prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 178,435 daoine a’ fuireach ann an Rousse, an 5mh baile as motha na dùthcha.
## Bailtean co-cheangailte
*  Giurgiu

## Daoine ainmeil
*Elias Canetti: (1905–1994) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1981.

## Iomraidhean


Kunt Kapu.jpg|
Iztochna-promishlena-zona-ruse.jpg|


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Dùthcha

Roinn-seòrsa:Bulgàiria
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Surfside, Florida

‘S e baile beag faisg air Miami ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **Surfside**. Tha e suidhichte ri taobh a’ Chuain Siar 1,476km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 650km bho Thallahassee, prìomh-bhaile na stàite agus 3,774km bho Los Angeles, ait an taobh thall na dùthcha. Tha am baile ann an ceann a deas Florida. Tha 4,676  daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 53% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a tha 39.6%,daoine à Àisia agus daoine le freumhan ann an Afraga a th' ann 2.9% dhuibh.  Tug 40.9% dhe na daoine ceum aig an oilthigh. Chaochail an sgrìobhadair  Isaac Bashevis Singer: (1902 – 1991) ann an Surfside.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Stàite
*Comhairle na Siorramachd

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Penrhyndeudraeth

'S e clachan ann an ceann a tuath na Cuimrigh a th' ann **Penrhyndeudraeth**. Tha an t-ainm a’ ciallachadh "Leth Eilean le dà chladaich" anns a’ Chuimris, leis gu bheil e eadar dà tràigh, Traeth Mawr agus Traeth Bach. Tha am baile fhèin aig  13m os cionn ìre na mara. Tha e suidhichte anns an t-Siorramachd (Cuimris: Sir) Gwynedd, faisg air na h-aibhnichean Glaslyn agus Dwyryd, eadar Minffordd agus Tan-y-Bwlch agus faisg air Portmeirion. Tha Penrhyndeudraeth air an àirde an iar na siorramachd, dìreach ri taobh na Pàirce Nàiseanta Eryri  (Beurla: *Snowdonia*). Tha prìomh-oifis ùghdarras na Pàirce Nàiseanta suidhichte ann am Penrhyndeudraeth. 

Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 19mh linn. Ann an 2001 bha 2,467 daoine a’ fuireach anns an sgìre. 

## Daoine ainmeil
Chaochail an sgrìobhadair Bertrand Russell (1872 – 1970) ann am Penrhyndeudraeth.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Comhairle na Siorramachd

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Leoncin

‘S e baile beag ann an cridhe na Pòlainn a th’ ann **Leoncin** (IPA: lɛˈɔnt͡ɕin). Tha e suidhichte anns an sgìre (Pòlais: Powiat) Nowodworski, anns an roinn (Pòlais: Województwo) Mazowieckie  eadar Nowy Wilków agus Wincencówek, faisg air an Abhainn Wisła. Tha am baile aig  dìreach 70m os cionn ìre na mara 178km air falbh bho Kraków agus 35km  bho Warsaw prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 5,212 daoine a’ fuireach ann an Leoncin.

## Daoine Ainmeil
*Isaac Bashevis Singer: (1902 – 1991) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1978.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Na Cruacha Gorma

'S  sreath bheanntan àrd ann an Èirinn iad **Na Cruacha Gorma**. Tha iad suidhichte ann an Contae Dùn nan Gall a deas  no Tìr Chonaill mar a chanas a' mhòr-chuid ris.

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Èireann
Ur-dhubhadh

'S e caochladh fuaime a tha san *ur-dhubhadh* a gheibhear anns na cànain Ghàidhealach, Gàidhlig na h-Èireann (far an canar *úrú* ris), Gàidhlig agus gu ìre, sa Mhanannais. Thig guthachadh agus, gu tric, srònachadh air consan 'na chois, mar eisimpleir *ceann* → *ar gceann* "ar ceann" sa Ghaeilge.

Dh'èirich an t-ur-dhubhadh gu eachdraidheil an cois consan srònach (gu h-àirid -n deireannach) a bha air beulaibh consan bacaidh, m.e. an + c, g, d, t, b, p, f.

## An dà sheòrsa
Tha dà sheòrsa dheth ann, ur-dhubhadh eachdraidheil agus ur-dhubhadh neo-eachdraidheil. 'S e ur-dhubhadh eachdraidheil a tha sa Ghaeilge agus ur-dhubhadh neo-eachdraidheil a tha ann sa Ghàidhlig.

'S ciall dha sin gun tachair an t-ur-dhubhadh sa Ghaeilge fiù mur eil an consan srònach ri chluinntinn tuilleadh:
 *ceann* → *ar gceann* "ar ceann"
 *teanga* → *seacht dteanga* "seachd teangannan"

Ach ann an Gàidhlig, chan fhaighear e ach ma tha an consan srònach ann e fhèin:
 *ceann* → *ar ceann*
 *teanga* → *seachd teangannan*
ach
 *cù* → *an cù* /əŋˈgʱuː/
 *teanga* → *an teanga* /əɲˈdʲʱɛŋgə/

## Atharrachadh nam fuaimean
Ged a tha an dearbh fhreumh aig an ur-dhubhadh anns an trì cànan, chan eil e ag obair air an dearbh dhòigh gu buileach.
### Gaeilge
'S ann mar seo a dh'atharraicheas na fuaimean sa Ghaeilge:

1. Tha consan casgaidh agus /fˠ, fʲ/ a' dol 'nan consain ghuthach:

2. Tha consan casgaidh guthach a' dol 'na chonsan srònach:

3. Tha an -n 'ga ghlèidheadh ro fhuaimreag:

## An litreachadh
### Gaeilge
A chionn 's gur e ur-dhubhadh eachdraidheil a tha ann sa Ghaeilge, 's mar sin cha ghabh a thomhas, thèid a sgrìobhadh ann:
* peann  →  ar bpeann
* bean  →  ar mbean
* tigh  →  ar dtigh
* droim  →  ar ndroim
* ceann  →  ar gceann
* glúin  →  ar nglúin
* fuinneog  →  ar bhfuinneog
* éan  →  ar n-éan

## Gàidhlig
A chionn 's nach fhaighear e sa Ghàidhlig ach an cois an uilt agus grunn fhaclan sònraichte eile (*an, nan, gun*), cha dèid a sgrìobhadh ann agus cleachdaidh gach duine an t-ur-dhubhadh a-rèir a dhual-chainnt fhèin:
* peann  →  am peann
* bùth  →  am bùth
* taigh  →  an taigh
* druim  →  an druim
* ceann  →  an ceann
* glùn  →  an glùn

Tha glè bheag de dh'fhaclan ann far am faicear iarmaid an ur-dhubhaidh ann an àitichean far nach biodh dùil a-rèir riaghailtean a' chànain an-diugh. 'S e cruthan reòite a chanar ris a leithid seo de dh'fhacal. Mar eisimpleir, tha an cruth *a bheil* a' tighinn on ghnìomhair *fuil* (cf. Gaeilge *an bh*'fuil**') gu eachdraidheil, le ur-dhubhadh an f → bh.

## Faic cuideachd
* Sèimheachadh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Fuaim-eòlas
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Rith

Tha **Rith** (IPA: /rˠih/) 'na rèis gus a' Ghaeilge a bhrosnachadh. Chaidh a chumail ann an 2010 a' chiad turas agus chaidh a chumail còmhla ri Seachtain na Gaeilge. Thòisich e ann an Gaillimh agus thàinig e gu crìoch ann am Béal Feirste, a' tadhal an dà chuid air àitichean ann am Poblachd na h-Èireann agus Èirinn a Tuath.

Tha Rith stèidhichte air rèis à Dùthaich nam Basgach, an Korrika, far an deach a chumail gus taic a chur ris a' Bhasgais ann a-mach o na 1980an. A bharrachd air Rith, bhrosnaich e stèidheachadh rèisean eile mar an Correllengua sa Chataloin, Ar Redadeg sa Bhreatainn Bheag agus Corsa d'Aran sa Vall d'Aran.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
* 

Roinn-seòrsa:Rèisean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Pointe-à-Pitre

‘S e port agus baile meadhanach na Fraingeann an Guadeloupe, thall anns a’ Mhuir Cairibianach, a th’ ann **Pointe à Pitre** (IPA: pwɛ̃tapitʁ, Creole: Lapwent, lapwɛ̃t). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1764 le Gabriel de Clieu, riaghladair an eilein aig an àm. Tha e suidhichte aig 36m os cionn ìre na mara 546km air falbh bho San Juan agus 6,752km bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 17,541 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, agus 171,362 anns an sgìre air fad. Tha gnothaichean turasachd agus gnìomhachas a’ phuirt gu math làidir an seo, a bharrachd air an àiteachais, gu seachd àraidh banana, cofaidh, siùcar agus còco. ‘S ann às an fhacal Spàinntis Pitera (Agave) a thàing an t-ainm Pointe à Pitre. Le sin, tha an t-ainm a’ ciallachadh Rubha Agave.

## Cruinn-eòlas agus Gnàth-shìde
Tha Pointe-à-Pitre air an àirde an iar-dheas an eilein Grande-Terre, ri beulaibh na Mara Chairibianaich, ann an àite spaideil ann am meadhan Ghuadeloupe, dìreach ri taobh na h-aibhne Salée (Fraingis: Saillte), eadar Grande-Terre agus Basse-Terre Island. Tha trì bailtean eile mu thimcheall Pointe-à-Pitre: Les Abymes, Baie-Mahault agus Le Gosier. Tha Pointe-à-Pitre fhèin suidhichte air binnean chloich-aoil, le deagh bhàigh ris a bheulaibh, Petit Cul-de-Sac Marin.

Mar iomadach baile air an àirde an ear A’ Chairibian, bidh an t-uisge a’ dòrtadh os cionn Phointe-à-Pitre gu cunbhalach tron bhliadhna, ged am bidh e nas fhliche eadar An t-Iuchar agus An t-Samhain, nuair a bhios stoirmean mòra ann. Gheibh am baile 1500mm –2000mm dhe uisge gach bliadhna. Tha e gu math teth, le teodhachd mheadhanach dhe mu 32&nbsp;°C fad an latha agus 20&nbsp;°C fad na h-oidhche.

## Daoine Ainmeil
* Saint-John Perse: (1887 – 1975) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1960.

## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Annuaire de France

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Firefox

Is e brabhsair an asgaidh a tha ann am **Mozilla Firefox** a tha air stiùireadh le Mozilla Corporation. Anns an Fhaoilleach 2011, bha Firefox an dàrna brabhsair a bu chleachdte, le 31% cleachdaichean air an t-saoghal ga chleachdadh.

## Firefox sa Ghàidhlig
Tha Firefox 3.6 air a bhith ri fhaighinn sa Ghàidhlig a-mach on t-Sultain 2010 agus dearbhair-litreachaidh airson na Gàidhlig 'na chois a-mach on Dùbhlachd 2010. Chaidh Firefox 4.0 a sgaoileadh sa Ghàidhlig, an cois nan cànan eile, 22 dhen Mhàrt 2011.

## Faic cuideachd
* Bathar-bog Gàidhlig

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag Firefox sa Ghàidhlig
* Dearbhair-litreachaidh Gàidhlig airson Firefox

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Brabhsair-lìn
Kórnik

‘S e baile beag air an àirde an iar-mheadhan na Pòlainn a th’ ann an **Kórnik** (IPA: **ˈkurɲik**, Gearmailtis: Kurnik agus Burgstadt eadar 1939 – 1945, Latbhais: Kurņika). Tha e suidhichte aig 68m os cionn ìre na mara anns am sgìre *Poznańskie* agus anns an roinn Pòlainn Mhòr (Pòlais: Wielkopolskie), 363km air falbh bho Phoznań agus 265km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 7,206 daoine a' fuireach anns a' bhaile bheag seo.

## Daoine ainmeil
*Edmund Zalinski: 1849 - 1909 Saighdear.
*Wisława Szymborska: (1923 -) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1996.

## Bailtean co-cheangailte
* Königstein im Taunus.
* Uman.

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Baile Eachaidh

‘S e baile beag ann an Contae Dhoire, ann an Èirinn a Tuath a th’ ann am **Baile Eachaidh** (Beurla: *Bellaghy*). Tha e suidhichte faisg air An Baile Meánach agus Loch nEathach, ri taobh na h-Aibhne Bhanna, aig 56m os cionn ìre na mara, 54km air falbh bho Dhoire, 45m bho Bheul-Feirste agus 165km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 1,063 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, (86% Caitligich/14% Pròstanaich.

## Daoine ainmeil
*Seamus Heaney: (1939 - 2013) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1995.

## Ceanglaichean a-mach
*Eaglais a’ Bhaile (Caitligeach)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Dhoire
Eau Claire, Wisconsin

'S e prìomh-bhaile Wisconsin a tha ann am **Eau Claire**. Anns a’ bhliadhna 2000 bha 61,704 duine a’ fuireach an seo.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1872.

## Bailtean Co-cheangailte
* Lismore, New South Wales, Astràilia
* Miramar, Costa Rica

## Iomraidhean



## Ceanglaichean A-mach
* www.eauclairewi.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wisconsin
Springs

‘S e baile mòr ann am meadhan Afraga a Deas a th’ ann **Springs**. Tha an t-ainm a’ ciallachadh fuaran anns a’ Bheurla agus chaidh e a stèidheachadh ann an 1912. Tha e suidhichte faisg air an t-Sliabh Witwatersrand (Afrikaans: Beanntann an Uisge Geala), aig 1,626m os cionn ìre na mara, 32km air falbh bho Johannesburg agus 63km  bho Phretoria prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 171,364 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Zulu an cànan  a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Springs.

## Daoine Ainmeil
*Nadine  Gordimer: (1923 -) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1991.

## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Königsberg

: *Seo am baile eachdraidheil ro 1945. Airson a' bhaile san latha an-diugh, faic [[Kaliningrad]].*

B' e baile eachdraidheil Gearmailteach a bha ann an **Königsberg** (Laideann: *Regimontium Prussorum*). B' e *Königsberg&nbsp;i.&nbsp;Pr.* an t-ainm oifigeil a bha air gus a' bhliadhna 1936, an uair sin *Königsberg&nbsp;(Pr)* agus eadar 1945 is 1946 *Кёнигсберг* (Ruiseis) no *Karaliaučius* (Liotuànais) no *Królewiec* (Pòlais). An dèidh 1946 dh'atharraich an t-ainm gu *Kaliningrad* (Gearmailtis) no *Калининград* (Ruisis). Tha am baile suidhichte faisg air a' Mhuir Bhaltach.

## Eachdraidh
Thogadh Hannah Arendt (1906-1975), Neach-teòiridh poileataigeach, feallsanaiche agus sgrìobhadair  Gearmailteach-Aimearaganach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1255 agus eadar 1457 is 1945 bha e na phrìomh-bhaile dhen Phruis an Ear. B' e teis-mheadhan chultarail is ghnìomhachaidh na sgìre a bha ann an Königsberg. Ann an 1925 bha 279,930 daoine a' fuireach an seo. 

Tha Königsberg cliùiteach o chionn 's gun do dh'fhuirich Immanuel Kant, feallsanaiche Gearmailteach, ann fad a bheatha.

## Daoine ainmeil
* Immanuel Kant (1724—1804), feallsanaiche.
* Gustav Kirchhoff (1824—1884), fiosaigiche a lorg caesium agus ruibidium.
* Otto Wallach (1847—1931), ceimigear.

## Gailearaidh

Faidhle:Grunwald Królewiec stare miasto.svg|Bratach
Faidhle:KönigsbergWappen.jpg|Gearradh-arm
Faidhle:Königsberg Castle courtyard.jpg|Caisteal


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Gailearaidh

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Šeteniai

‘S e clachan uabhasach beag ann am meadhan Liotuàinia a th’ ann **Šeteniai** (Pòlais: Szetejnie). Tha e suidhichte ri taobh na na h-Aibhne Nevėžis, faisg air Kedainiai, anns an sgìre Kaunas, 56km air falbh bho Kaunas, 179km bho Klaipėda agus 133km  bho Vilnius prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha dìreach 35 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Daoine Ainmeil
*Juozas Urbšys: (1896 –1991) Ministear na Dùthchanan Cèin ron an Darna Cogadh. 
*Czesław Miłosz: (1911 – 2004) Sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1980.

## Dealbhean a’ Bhaile


Image:Šateniai3.JPG|Taigh-tasgaidh Czesław Miłosz
Image:Šateniai1.JPG|Soighnichean Rathaid
Image:Sateniai5.jpg|Croisean eadar na Coilltean
Image:Šateniai6.JPG|Crois Ceilteach


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre
*Storas Czesław Miłosz

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Liotuàinia
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa