Uilleam MacMhathain

B' e sgoilear agus ministear a bh' anns an **Urramach Uilleam MacMhathain** (25 an Lùnastal 1910–30 an t-Samhain 1995) (Far-ainm: Uilleam a' Mhiseanaraidh; Beurla: *Rev. William Matheson*)

Tha cliù aige mar sgoilear Gàidhlig cho barraichte 's bha anns an fhicheadamh linn le 'cas an dà chuid an academia agus am beul-aithris'. B' e an t-Ollamh Aonghas MacMhathain a bhràthair na b' òige a bha Cathair na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu. 

## A bheatha

Rugadh e ann am Màlacleit agus thogadh e ann an Solas, Uibhist a Tuath. 

B' e mac Calum MacMhathain agus Màiri Mhoireach a bh' ann. B' ann à Leòdhas a bha an dithis aca. B' e miseanaraidh aig an Eaglais Shaor Aonaichte a bh' ann a athair a thug far-ainm do Uilleam. 

Leis a bhràthair Aonghas, chaidh e dhan tìr-mhòr airson àrd-sgoil. Chuir Uilleam seachad dà bhliadhna aig Àrd-sgoil Boroughmuir annan Dùn Èideann ach chaidh e an uair sin dhan Acadamaidh Rìoghail Inbhir Nis ann an 1926. 

## Beatha Obrach

### Anns an Eaglais

Thug MacMhathain a-mach a bhith na mhinistear as dèidh dha ceumnachadh. Thòisich e an ceann coitheanal anns a' Bhlàr Dhubh (eadar 1941-1945) agus an uair sin ann an Tobar Mhoire (eadar 1945-1952).

### A Bheatha Sgoilearach
B' ann air Oilthigh Dhùn Èideann a thug e aghaidh ann an 1929, far an d' fhuair e ceum le urram ann an Eachdraidh ann an 1933. Mus chuir e crìoch air an ceum ann an eachdraidh, chaidh a tharraing am measg coimhearsnachd sgoilearachd na Gàidhlig aig an Oilthigh a stiùir an t-Àrd-Ollamh Uilleam MacBhatair agus nuair a bha Somhairle MacGill-Eain, Kitty NicLeòid agus Seumas MacGilleMhìcheil MacBhatair ann. B' ann às an rannsachaidh sin a thàinig an leabhar *The Songs of John MacCodrum:* an dàrna leabhar a dh'fhoillsich Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba.

Fhad's a bha e sa mhinistrealachd, ghabh e an cothrom eòlas fhaighinn air beul-aithris agus eachdraidh gach sgìre far an robh e ag obair. 

Bha e na Leughadair (*Reader*) ann an Ceiltis aig Oilthigh Dhùn Èideann. Thar nam bliadhnaichean, chlàr Uilleam beul-aithris agus òrain as leth Sgoil Eòlais na h-Alba. Chlàr e timcheall air 200 òran còmhla ri Seumas Ros anns an 50an. As dèidh dha a dhreuchd a leigeil dheth, rinn e clàraidhean dhe fhèin dhan Sgoil Eòlais le a charaid Iain Peadarsan.  Tha 540 clàraidhean air Tobar an Dualchais far a bheil Uilleam MacMhathain a’ nochdadh mar fhiosraiche agus 33 clàraidhean mar neach-clàraidh. 

Tha Willie Gillies a' meas gur e sgoilear thar chàch a bh' ann agus gun tug e buaidh làidir air sgoilearachd na Gàidhlig. Bha a saothair a rinn e airson eachdraidh agus luach nan òran Gàidhlig a thaisbeanadh air leth.

## Dìleab
Dh'ionnsaich Ceana Chaimbeul agus a theaghlach iomadach òrain bho Uilleam.

## Clàr-èisteachd
* William Matheson. *Gaelic Bards And Minstrels* (Scottish Tradition Series vol 16) deas. le Mòrag NicLeòid Màrt 2010. Dà CD aig CDTRAX9016Ds-vol-1.

Nota: Litreachadh a' leantainn CD le Greentrax CDTRAX 9016D 2000

**Clàr 1 (Iorram)**: 
* Thriall ur bunadh gu Pharao ; 
* An Làir Dhonn ; 
* Deoch-Slàint' an Iarla Thuathaich sin ; 
* Och a Mhuire mo dhunaidh ; 
* An deicheamh là de thùs a' Mhàirt ; 
* Mo bheud 's mo chràdh ; 
* Bhliadhna leumadh dh'ar milleadh ; 
* An talla bu ghnàth le Mac Leòid ; 
* Moch 's mi 'g èirigh sa mhadainn ; 
* An naidheachd seo 'n dé ; 
* Mo chràdhghal bochd ; 
* A bhean, leasaich an stòp dhuinn ; 
* Ri fuaim an taibh ; 
* Cha sùrd cadail ; 
* Moch 's a' mhadainn 's mi 'g èirigh ; 
* 'S tìm dhomh dùsgadh o m' shuain ; 
* 'S goirt leam gaoir nam ban Muileach -- 

**Clàr 2 (Amhran)**: 
* 'S i seo 'n aimsir an dearbhar ; 
* Mìle marbhphaisg air an t-saoghal ; 
* Mo rùn geal òg ; 
* Thèid mi le m' dheòin ; 
* Feasgar Luain ; 
* Òran an t-Samhraidh ; 
* O Iain Ghlinn Cuaich ; 
* A Bhliadhna gus an aimsir seo ; 
* Òran Coire Cheathaich ; 
* Moch 's a' mhadainn Di-Dòmhnaich ; 
* Moladh air piob-mhòr Mhic Cruimein ; 
* Creach na Ciadaoin ; 
* Allt an t-Siùcair ; 
* Trì fichead bliadhna 's a trì ; 
* Òran mòr MhicLeòid ; 
* Nis o' n tha mi 'm ònaran ; 
* Dòmhnall nan Dòmhnall ; 
* Ged is socrach mo leaba.

## Clàr-leabhraichean
* 1938. *The songs of John MacCodrum: bard to Sir James MacDonald of Sleat* deas. le William Matheson (Edinburgh: Oliver & Boyd for the Scottish Gaelic Texts Society)
* 1970. *The Blind Harper: the songs of Roderick Morison and his music* deas. le William Matheson (Edinburgh: Scottish Gaelic Texts Society) 
* 1973. *Highland surnames*. Matheson, William. (Inverness: An Comunn Gaidhealach)

## Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn
* 1994. Thomson, D.S. (deas.) *The Companion to Gaelic Scotland* (Glasgow: Gairm), d.197.
* 1998. Nancy Ross McGuire *A catalogue of the papers of the Rev. William Matheson. Catalogue of papers held in the National Library of Scotland, Manuscripts Division, accession no. Acc.9711.* (Aberdeen: University of Aberdeen) 
* Blankenhorn, V.S. 'The Rev. William Matheson and the Performance of Scottish Gaelic 'Strophic' Verse.'
* 2014. Chaimbeul, Ceana. 'An t-Urr. Uilleam MacMhathain' ann an *Tobar an Dualchais: Ulaidh Nàiseanta/ Kist o Riches: A National Treasure* deas. le Chris Wright (An t-Eilean Sgitheanach: Tobar an Dualchais), d.97-100 (agus sa Bheurla d.101-4)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Cruinneachadh MhicMhathain aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba

MacMhathain, Uilleam
MacMhathain, Uilleam
Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig