open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harrogate

’S e baile ann an Siorrachd Eabhraig a Tuath ann an Sasainn a tha ann an **Harrogate**.  Bha e ainmeil mar bhaile spatha.  Tha sluagh timcheall air 75,000 a’ fuireach ann.

Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Eabhraig
École normale supérieure

’S e colaiste innealadaireachd agus armailteachd ann am Paras na Frainge a tha san **École normale supérieure**. Chaidh a stéidheachadh sa bhliadhna 1794.

## Seann oileanaich
* Henri Bergson
* Gérard Debreu
* Louis Pasteur
* Georges Pompidou
* Romain Rolland
* Paul Sabatier
* Jean-Paul Sartre
* Richard Taylor

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Siorrachd Eabhraig

’S e siorrachd eachdraidheil ann an Sasainn a tha ann an **Siorrachd Eabhraig**.  Seach gu bheil i fada nas motha na a h-uile siorrachd eile ann an Sasainn, tha an obair rianachd air a bhith ga roinneadh ri fada ann an sgìrean rianachdail, a tha air atharrachadh bho àm gu àm.  Gu h-eachdraidheil bha “North Riding”, “East Riding” agus “West Riding” ann.  Tro na h-atharraichean seo gu léir, ge-tà, tha Siorrachd Eabhraig air a h-aithneachadh mar aon sgìre a thaobh cruinn-eòlais agus a thaobh dùthchais.

## Bailtean
Barnsley,
Eabhraig,
Harrogate,
Leeds,
Sheffield

Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Siorrachd Eabhraig
Leeds

’S e baile ann an Siorrachd Eabhraig an Iar ann an Sasainn a tha ann an **Leeds**.  Le sluagh timcheall air 800,000, ’s e am baile as motha a tha ann an Siorrachd Eabhraig.

Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Eabhraig
Sìdh Chailleann

’S e beinn ann an Siorrachd Pheairt a tha ann an **Sìdh Chailleann**. Tha i 1083m (3553 troigh) a dh’ àirde.

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Beinn Labhair

’S e beinn ann an Siorrachd Pheairt a tha ann am **Beinn Labhair**.  Tha i 1214m (3983 troigh) a dh’àirde.

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Aleksandr Sokiryansky

B' e bàrd, fìdhlear, neach-teagaisg agus ceòl-sgrìobhaiche à Moldàibhia/An t-Aonadh Sobhiatach a rugadh san Ucràin a bh' ann an **Aleksandr Sokiryansky** (Ucràinis: *Сокирянський, Олександр Федорович*, Romàinis: *Alexandru Sochireanschi*, Cherkasy, 9 am Faoilleach 1937 – Kiryat Bialik, 22 an Cèitean 2019). B' ann do theaghlach bùirdeasach Iùdhach a bhuinneadh e: bha athair na innleadair agus bha a mhàthair na cunntasair. Chaidh iad tro gach cruadal ri linn An Dàrna Cogaidh leis gun do chaochail athair ann an Sèist Leningrad agus dh' eug a phiuthar ann an Taraz agus iad nam fògarraich on uile-losgadh. Fhuair e a cuid foghlaim san Sgoil-ealain ann am Poltava, far an do dh' ionnsaich e an fhidheall. Bha e na fhìdhlear san Taigh-cluiche T. G. Shevchenko fad còrra bhliadhna. An uair sin, chaidh e dhan *Institiud [[Ealain]] Gavriil Musicescu* an Chişinău far an robh e fo stiùir M. R. Kopytman, eadar 1964 agus 1969 agus. an dèidh cheum a ghabhail ann, chuir seachad bliadhnichean a' teagasg ciùil ann an Sgoil-ciùil Ștefan Neaga an Chişinău. Fhuair e ballrachd *Uniunea Compozitorilor si Muzicologilor din Moldova* (Gàidhlig: Aonadh Ceòl-sgrìobhaichean agus Eòlaichean-ciùil Mholdobha) ann an 1972. A bharrachd air ceòl, sgrìobh e bàrdachd, an dà chuid ann an Romàinis agus Iùdais. Chaidh e a dh' Iosrael ann an 1991, nuair a thuit An t-Aonadh Sobhiatach a-mach à chèile, agus chaochail e an sin ann an 2019.

## Obair
*„Micul triptic" pentru orchestra de coarde, (Trì-chòmhla beag airson orcastra le teudan), 1987.
**Poemul vocal-simfonic „Tu mergi prin ţară" pentru soliști, cor și orchestra simfonică*, (An dàn guth-simphnidheach "Tha thu a' dol tron ​​​​dùthaich" airson aon-neach, còisir agus orcastra simphnidh), 1984.
**Simfonietta pentru orchestra de coarde şi timpane*, (Simphnidh airson orcastra le teudan agus timpani), 1979.
**Suită pentru cvartet de coarde*, (Pìos airson ceathrar le teudan), 1978.
**Cicluri vocale după basmele lui D. Mamin-Sibiriak*, (Cuairtean gutha an dèidh sgeulachdan D. Mamin-Sibiriak), 1971.
**Trio pentru vioară, violoncel și pian*, (Triùir airson fìdhle, cello agus piàna), 1971).
**Poem pentru orchestra simfonică*, (Dàn airson orcastra simphnidh), 1970).
**Lamele, versuri de Felix Crivin*, (Lannan, rann le Felix Crivin), 1970.
**Sonată pentru pian*, (Sonata airson a' phiàna), 1969.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Israel
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:Moldàibhia
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine à Moldàibhia‎
v
A' Mhearag

’S e beinn ann an Galla-Ghàidheal a tha sa **Mhearag**.  Tha i 843m (2766 troigh) a dh’ àirde.

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Loch an t-Sruthail

’S e loch ann an Gall-Ghàidhealaibh an ceann a deas na h-Albann a tha ann an **Loch an t-Sruthail**.

## Faic cuideachd
* Gleann an t-Sruthail

Sruthail, Loch an t-
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Blàr Ghleann an t-Sruthail

B’e blàr beag a bha ann am **Blàr Ghleann an t-Sruthail** a chaidh a chur ann an  Gleann an t-Sruthail sa Ghiblean 1307 eadar na h-Albannaich fon Bhrusach agus na Sasanaich fo Aymer de Valence, an 2mh Iarla Phembroke.

## Faic cuideachd
* Gleann an t-Sruthail
* Loch an t-Sruthail
Loch Teimheil

’S e loch ann an Siorrachd Pheairt ann an Albainn a tha ann an **Loch Teimheil**.  Tha e 11km a dh’fhaid, 579ha de fharsaingeachd, agus 44m de dhoimhneachd.

Nis, Loch
Yossele Rosenblatt

B' e seinneadair, hazzan, cleasaiche agus ceòl-sgrìobhaiche Ucràineach a bh' ann an **Yossele Rosenblatt** (Ucràinis: *Йоселе (Йозеф) Розенблат *, Iùdais: *יאסעלע ראזנבלאט* Bila Tserkva 9 an Cèitean 1882 - Ierusalem, 24 am Màrt 1933). S' ann do theaghlach Iùdhach creideamhach a bhuinneadh e: b' e hazzan a bh' ann athair roimhe. Ghluais an teaghlach aige gu Sadhora (taobh a-staigh Chernivtsi an latha an-diugh) nuair a bha Rosenblatt 7 bliadhna a dh' aois, ann an 1889. Bha e na Hazzan ann an iomadh sionagog ann am Bratislava, Hamburg, Munkács agus Vienna. Dh' fhàg e an dùthaich aige fhèin airson Eabhraig Nuadh ann an 1912, far an do dh' fhàs e gu math ainmeil air feadh an dùthcha. Nochd e anns an fhilm *The Jazz Singer* ann an 1927. Dh' Fhalbh e a Palastain agus chaochail e an sin ann an 1933.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil às an Ucràin
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Natan Sharansky

'S e matamataigear, sgrìobhadair, neach-poileataigs, neach-iomairt, refusenik agus easaontaiche à Iosrael/An t-Aonadh Sobhiatach a rugadh san Ucràin a th' ann an **Natan Sharansky** (ainm breithe: *Anatoly Borisovich Shcharansky*, Eabhra: *נתן שרנסקי*, Ucràinis: *Натан Борисович Щаранський*, Ruisis: *Ната́н Борисович Щара́нский*, Stalino, 20 am Faoilleach, 1948). 'S ann do theaghlach Iùdhach Sìonach bùirdeasach a bhuin e: bha athair na neach-aithris roimhe.

## An t-Aonadh Sovietach

An dèidh na sgoile, far an robh e na sàr-ghineachas, thug e ceum ann am fiosaig san oilthigh MIPT am Mosgo. An dèidh an oilthighe, chuir e seachad corra bhliadhna ag obair ann an deuchainn-lann dhìomhair na stàite faisg air Mosgo. Dhiùilt an stàit cead-pòsaidh dha agus le sin phòs e aig an neach-iomairt Natalia Stieglitz ann an 1974 ann an dìomhaireachd, leis nach ghabhadh An t-Aonadh Sobhiatach ri pòsadh creideamhach idir. Ann an 1973 chuir e foirm-iarrtais ann ri dhol a dh'Iosrael, ach chaidh an tagradh seo a dhiùltadh air sgàth 's gun do dh'obraich e san deuchainn-lann dhìomhair. Thoisich e iomairt agus chaidh a chur an greim leis an KGB agus fhuair e binn-prìosain sa Ghulag ann an 1977. B' e tàileasg a chuidich e ri làimhseachadh na bliadhnaichean fad sa Ghulag.

## Iosrael

Bha Sharansky air a shaoradh mu dheireadh thall ann an 1986, an dèidh iomairt eadar-nàiseanta agus chaidh e a dh'Iosrael. Ann an 1995 stèidhich e am partaidh poileatagach *Yisrael BaAliyah*. Fhuair am pàrtaidh 9 seataichean san Knesset ann an 1996, 6 ann an 1999 agus 2 ann an 2003. Dh'aoin Sharansky Yisrael BaAliyah ri Likud ann an 2003. Tha Sharansky air a bhith na mhinistear malairt agus gnìomhachais (1996–1999), Rùnaire Stàite na Dùthcha (1999–2000), Leas-Phrìomhaire (2001–2003) Ministear Taigheadais agus Togail (2001–2003) agus Ministear Cùisean Ierusalem (2003–2005).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Iosrael
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael
Collège de France

’S e colaiste innealadaireachd agus armailteachd ann am Paras na Frainge a tha san **Collège de France**. Chaidh a stéidheachadh sa bhliadhna 1530.

## Seann oileanaich
* James Watson Cronin
* Frédéric Joliot-Curie
* Jacques Monod
* Henri Victor Regnault

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Emma Andijewska

'S e bàrd, sgrìobhadair, peantair agus neach-aithris às An Ucràin/Na Stàitean Aonaichte a th' ann an **Emma Ivanivna Andijewska** (Ucràinis: *Е́мма Іванівна Андіє́вська*, Stalino, 19 am Màrt, 1931). 'S ann do theaghlach foghlamte a bhuinneas e: bha athair na cheimeagair agus bha a màthair na neach-àiteachais. Cha deidheadh i dhan sgoil gu cunbhalach, air sgàth 's gu robh i daonnan easlainteach agus le sin fhuair i a cuid fhoghlaim aig an taigh. Dh' fhalbh an teaghlach gu Vyshhorod ann an 1937 agus gu Kyiv ann an 1939 leis cho bochd 's a bha i. Chuir ùghdarrasan an Aonaidh Sobhiataich a h-athair gu bàs ri linn An Dàrna Cogaidh los nach tuiteadh e ann an làmhan nan Nàsach. Le sin b' fheudar dhan teaghlach theiche chun na Gearmailte ann an 1943. Bha iad nan tàmh ann an iomadh baile sa Ghearmailt, Berlin nam measg, far an do dh' fhulaing Andijewska A' Chaitheamh fad trì bliadhna. An dèidh ghreiseig ann am Mittenwald chaidh an teaghlach gu München, far an tug i ceum ann am Feallsanachd agus Eòlas-chànan on *Oilthigh Saor Ucràineach* (Ucràinis: Український Вільний Університет) ann an 1957. An dèidh an oilthighe, ghluais an teaghlach gu Eabhraig Nuadh. Phòs i aig Ivan Koshelivets ann an 1959 agus fhuair i saoranachd nan Stàitean ann an 1962. Thill i gu München far an do dh' obair i às lèth Radio Free Europe gu ruige 1995. Tha Emma Andijewska gu tric ceangailte ris a' bhuidheann de sgrìobhadairean eilthireachd Ucràineach ann an Eabhraig Nuadh. Tha a h-obair air a chomharrachadh le bhith dìreach mothachail agus neo-phoilitigeach. Tha bàrdachd agus rosg Andijewska air a bhith air ainmeachadh gu tric mar os-fhìreach. 'S ann air cho cudromach sa tha fo-mhothachadh 's i a' cur cuideam. Tha spioradalachd agus dìomhaireachd cuideachd nam pàirt chudromach na sgrìobhas i. Tha sealladh cruinne Andijewska rudeigin coltach ri beachdan ann am Bùdachas agus na sgrìobh Carlos Castaneda. Tha obraichean Andijewska iom-fhillte agus feumach air tuigse bhon leughadair.

## Obair
### Nobhailean
*«Герострати» (Herostratus, München, 1971)
*«Роман про добру людину» (Nobhail mu Dheidhinn an Deagh Daoine, München, 1993)
*«Роман про людське призначення» (Nobhail  mu Dheidhinn a ' chinne-daonna an Dàin, München, 1982)
*«Лабіринт» (Cuartan, gun chrìochnachadh, criomagan a chaidh fhoillseachadh ann an 1988)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Arkhip Kuindzhi

B' e peantair agus Neach-teagaisg oilthigh Ruiseanach le freumham Greugach Pontach a rugadh san Ucràin a bh' ann an **Arkhip Ivanovich Kuindzhi** (Greugais: *Αρχίπ Κουίντζι*, Ucràinis: *Куїнджі Архип Іванович*, Ruisis: *Архи́п Ива́нович Куи́нджи*, IPA: *ɐrˈxʲip kʊˈindʐɨ*, Mariupol, 27 am Faoilleach 1841 - Sankt Peterburg, 24 an t-Iuchar 1910). Bhuinneadh e do theaghlach gu math bochd: bha athair na ghreusaiche. Thogadh e ann an Taganrog. Chaochail a phàrantan nuair a bha e dìreach 6 bliadhna a dh' aois. Chaidh e gu Feodosia ann an 1855, far an d' fhuair e a chuid foghlaim fo Adolf Fessler agus Ivan Aivazovsky. Mu dheireadh thall chaidh Kuindzhi a Sankt Peterburg, far an robh e gu math soirbheachail san *Acadamaidh Impireil nan Ealain* (Ruisis; Императорская Академия художеств). B' ann ann an stoidhl air an robh fìorachas a pheantadh e agus dhèanadh e fòcas gu seachd-àraidh air dealbh-talmhainn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Roinn-seòrsa:An Ruis
Inna Zhvanetska

'S e ceòl-sgrìobhaiche agus neach-teagaisg às An Ucràin/An t-Aonadh Sobhiatach a th' ann an **Inna Zhvanetska** (Ucràinis: *Жванецька Інна Абрамівна*). Rugadh e ann am Vinnytsia air 20 am Faoilleach 1937. Fhuair i a cuid foghlaim on *Cholaiste-ciùil na Stàite Gnessin* (Ruisis: Государственный музыкальный колледж имени Гнесиных) am Mosgo, às an tug i ceum ann an 1964. B' e Nikolay Peyko a thug a cuid oideachaidh ri Zhvanetska fhad 's a bha i sa cholaiste siud. Chaidh Zhvanetska fhastadh leis a' Cholaiste fhèin mar neach-teagaisg ann an 1965, far a theagaisgeadh i piàno, ionnsramaideadh agus leughadh ciùil fad bliadhnaichean. Thoisich i ri pìosan ciùil sgrìobhadh agus fhoillseachadh ann an 1958, fhad 's a bha i fhathast na oileanach.

## Obair
### Guth
*Цикл (*Cuairt*, facail le А. Izaakiyan, guth agus piàno, 1960).
*Январські Строки (*Teirmean an Fhaoillich*, facail le S. Smirnov, guth agus piàno, 1968).
*Земіяй! (*An Talamh!*, facail le Tvorenye-Cholovek, хор та оркестр; 1972).
*Cередньовічної єврейської поезії (*Bho [[bàrdachd|bhàrdachd]] [[Iùdhachd|Iùdhach]] meadhan-aoiseil*, 1998) 
*Гучні пісні Анни Ахматової (*[[Òran|Òrain]] fogharach a rinn [[Anna Akhmatova]]).
*Романси (*Romansaichean*, facail le V. Bryusov agus cuid a [[bàrd|bàird]] eile).

===Orcastra===
*Увертюра (*Fosgladh-ciùil*, [[1963]]).
*Сюїта  (*Pìos*, Orcastra le teudan, 1965)
*Концерт для контрабасу та оркестру (*Consairt airson a' ghas dùbailte agus Orcastra*, còmhla ri lùghdachadh phiàna, [[1978]]).
*Концерт для фортепіано (*Consairt airson a' phiàno*).

===Orcastra Seòmair===
*Бурлеск (*Burlesque*, [[fidheall]] agus piàno, 1959).
*Струнний квартет (*Ceathrar le teudan*, [[1962]]).
*Шість п'єс (*Sia pìosan*, Sianar le innealan-gaoithe,[[1969]]).
*Соната (*Sonata*, fidheall agus piàno, 1976).
*П’ять танцювальних п'єс для дітей (*Còig pìosan dannsa do chloinn*, dà chello, [[2007]]). 
*La Bale (*La Bale*, viola agus piàno, [[2015]]).
*Спогади про композитора Альфреда Шнітке (*A' cuimhneachadh an ceòl-sgrìobhaiche Alfred Schnittke*, сello na aonar).
*Осколки дитинства (*Criomagan leanabachd*, fidheall na h-aonar).
*Варіації єврейської теми (*Atharrachadh air cuspair Iùdhach*, dà fhidheall).

=== Piàno ===
*Варіації теми Брамса (*Atharrachadh stèidhichte air cuspair a rinn Brahms*, [[1958]]).
*Токката (*Toccata*, [[1961]]).
*Поліфонічна фантазія (*Fantasachd Ioma-fhuaimneachail*, 1962).
*Партита (*Partita'', 1966).

## Cenaglaichean A-muigh
*Zhvanetska a' cluiche

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Ceòl
Viktor Yanukovych

'S e neach-poileataigs às Ucràin a th' ann am **Viktor Fedorovych Yanukovych** (Ucràinis: *Віктор Федорович Янукович*, Ruisis: *Виктор Фёдорович Янукович*, IPA: *ˈwiktor ˈfɛdorowɪtʃ jɐnʊˈkɔwɪtʃ*, Yenakiieve, 9 an t-Iuchar 1950). Chaidh a thaghadh mar cheann-suidhe anns a' bhliadhna 2010 ach dh' fhàg e an dùthaich airson na Ruise an dèidh Rèabhlaid na Euromaidan ann an 2014.

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎
Franciszek Smolka

B' e neach-lagha agus neach-poileataigs à Ostair-Ungaire/A' Phòlainn a ghabhadh ri nàiseanteachd a bh' ann am **Franciszek Jan Smolka** (Gearmailtis: *Franz Schmolke*, Kalusch, 5 an t-Samhain 1810 - Lemberg, 4 an Dùbhlachd 1899). Bhuinneadh e do theaghlach bùirdeasach: bha athair na oifigear san arm roimhe. Thug e ceum ann an lagh à Oilthigh Lviv agus  stèidhich e oifis lagha an sin cuideachd. Ann an 1834 ghabh e a-steach don Aonadh Nàiseanta Deamocratach, air neo "Caraidean an t-Sluaigh Phòlaich" air neo "Comann nan Daoine Pòlach", agus cha b' fhada gus an robh e na cheannard. Ann an 1841 chaidh a chur an grèim agus, an dèidh cùis lagha a mhair ceithir bliadhna, chaidh binn bàis a thoirt dha san Fhaoilleach 1845, ach chaidh maitheanas fhaighinn sa bhad.

Anns a' Mhàrt 1848 bha e os cionn gluasad nàiseanta na Pòlainn ann an Galicia agus dh' obair e às an leth a' bhuidheann sin san Reichstag am Vienna. Chaidh a thaghadh an toiseach mar Iar-Cheann-suidhe na Pàrlamaid seo, a bha an uair sin na Cheann-suidhe air 12 an Dàmhair 1848. An dèidh dhan Reichstag a bhith air a chur às anns a' Mhàrt 1849, thill e a Lemberg (Lviv an latha an-diugh) agus dh' obair e mar neach-lagha a-rithist. Ann an 1861 chaidh a thaghadh leis an Diet ann an Galicia mar iar-cheannard dhan Reichsrat thall ann an Vienna, far an do ghabh e àite còmhla ri feadarailich Pòlach is Seiceach air an làimh dheis agus an aghaidh siostam meadhanachaidh Anton von Schmerling.

Chaidh prìomh dhreuchd Smolka ann an Club nam Pòlach sìos airson a rinn fàbhar Kasimir von Grocholski (1815 – 1888), agus san Dùbhlachd 1862 leig e dheth a dhreuchd an dà chuid san Reichsrat agus san Landtag roinneil, ach chaidh ath-thaghadh ann an 1867 agus b' ann am measg ceannardan buidheann na Pòlainn 's a bha Smolka. Ann an 1879 chaidh a thaghadh mar chiad iar-cheann-suidhe agus ann an 1881 na cheann-suidhe air Taigh nan Riochdairean. Air 16 an t-Sultain 1882 fhuair e  an t-urram a bhith na Chomhairliche Dhìomhair agus ann an 1891 chaidh ainmeachadh na àrd cheann-suidhe air Taigh Riochdairean san Reichsrat. Chaochail e le stròc ann an Lemberg ann an 1899. Chaidh ìomhaigh-cloiche a thogail mar urram fhoillseachadh ann an Lemberg air 8 an Dùbhlachd 1913 (snaidheadair: Tadeusz Błotnicki, 1858 – 1928) ach rinneadh fìor dhrocha sgrios air, ri linn an Dàrna Cogaidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Natalie Papazoglu

'S e seinneadair agus neach-ciùil às An Ucràin, a tha a' dèanamh fòcas air Func, Blues agus Soul a th' ann an **Natalie Papazoglu** (Ucràinis: *Наталія Папазоглу,* Kalush 11 an Giblean 1983). 'S ann gu teaghlach uabhasach fhèin measgaichte 's a bhuinneas e: 's e Gaugaz a th' ann a h-athair agus Ucràineach 's a th' ann a màthair. Thug i ceum ann an seinn on Oilthigh Boris Grintshenko ann an Kyiv agus thoisich i ri seinn gu proifeiseanta an dèidh an oilthighe ann an 2000 agus, bho 2014 a-mach, tha i air a bhith an sàs sa chòmhlan-ciùil *Alex Fokin RadioBand*. Bhuannaich i an Fharpais ciùil *Türkvizyon* ann an 2020 leis an òran *Tikenli yol* (Gàidhlig: An Rathad Trom).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*Tikenli yol

Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Moshe Sharett

B' e eadar-theangair, riochdaire dioplòmasach agus neach-poileataigs à Iosrael a rugadh san Ucràin a bh' ann am **Moshe Sharett** (Eabhra: *משה שרת*, Ucràinis: *Моше Шарет*, ainm-breithe: *Moshe Chertok*, Kherson, 16 an Dàmhair, 1894 - Ierusalem, 7 an t-Iuchar 1965). Dh' fhàg an teaghlach aige An Roinn-Eòrpa airson Palastain ann an 1906, nuair a bha e dìreach 6 bliadhna a dh' aois. Chuir iad seachad bliadhna a' fuireach ann an Ein Siniya, faisg air Ramallah ach chaidh iad a Jaffa ann an 1907. B' ann a-measg na Iùdhaich a stèidhich Tel Aviv 's a bha iad. Fhuair e a chuid foghlaim san Sgoil *Herzliyah* agus dh'  ionnsaich e ceòl san sgoil-ciùil *Ron Shumlamit*. An dèidh na sgoile, chaidh e dhan oilthigh ann an Istanbul. Ghabh e ann an arm nan Otomanach ri linn a' Chogaidh Mhòir, far an robh e na eadar-theangadair cainnte. Bho 1948 gu 1956, bha e na phrìomhaire Iosrael fo Gholda Meir agus an dèidh sin na phrìomhaire Iosrael, airson a' phàirtidh Mapai, eadar 1954 gu 1955.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Iosrael
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Micheál D. Ó hUigínn

’S e **Mícheál Dónall Ó hUigínn** (rugadh 18 an Giblean 1941 ann an Luimneach) an 9mh Uachdaran na h-Éireann.  Tha e air a bhith ’na Uachdaran bho 11 an t-Samhain 2011.  Tha e cuideachd ’na shòiseo-eòlaiche, bàrd, sgrìobhadair, craoladair agus neach poileataigs.  Bha e ’na Theachta Dála de chuid Pàirti an Luchd-obrach mus deach a thaghadh ’na uachdaran.

Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Baile nan Gàidheal (taigh-tasgaidh)

Tha **Baile nan Gàidheal** (Beurla: *Highland Village Museum*; seann ainm: **An Clachan Gàidhealach**) ’na taigh-tasgaidh “beò” air a’ bhlàr a-muigh ann an Sanndraigh, Ceap Breatainn, Canada.  Tha e suidhichte ann an 17ha de dh’fhearann air bhruaich Loch Bras d’Or ann an teas-mheadhan Cheap Bhreatainn.

Tha Baile nan Gàidheal a’ mìneachadh sgeul agus beatha nan Gàidheal an Albainn Nuaidh. Tha e ’na mheur de Thaigh-tasgaidh na h-Albann Nuaidhe, air a riaghladh gu h-ionadail le Comunn Baile nan Gàidheal an Albainn Nuaidh.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn
* Duilleag Facebook

Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Canada
Volodymyr Veksler

B' e fiosaigiche agus fiosaigiche niùclasach Ucràineach/Sobhiatach a bh' ann am **Volodymyr Iosifovich Veksler** (Ucràinis: *Володимир Йосипович Векслер*, Ruisis: *Влади́мир Ио́сифович Ве́кслер*, Zhytomyr 4 am Màrt 1907 - Mosgo 22 an t-Sultain 1966). B' ann do theaghlach Iùdhach a bhuinneadh e. Ged a rugadh e san Ucràin, b' ann ann am Mosgo 's a thogadh e. Thug e ceum ann am fiosaigs às an oilthigh *Institiud innleadaireachd cumhachd* (Ruisis: Московский энергетический институт) am Mosgo ann an 1931 agus chuir e seachad bliadhnaichean a' dèanamh rannsachadh aig an *Institiud Fiosaigs Ledbedev* (Ruisis:  Физи́ческий институ́т имени П.Н.Ле́бедева). Ann an 1945, gu neo-eisimeileach bho Edwin Mattison McMillan, chruthaich Veksler an synchrotron. Tha e deatamach gun tèid fòcas na h-ìre a leasachadh, far a bheilear a' toirt aire do mheudachadh mòr dàimheil nam mìrean luathaichte. Bhuannaich e an *Duais [[Iosif Stalin|Stalin]]* ann an 1951, an *Duais [[Vladimir Lenin|Lenin]]* ann an 1959 agus an *Duais [[Atam|Ataman]] airson na [[Sìth|Sìthe]]* ann an 1963. Tha sràidean ann an Dubna, Odesa agus Zhymomyr air an ainmeachadh Veksler, mar urram airsan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Pavlo Sudoplatov

B' e sgrìobhadair, eadar-theangair, saighdear, foill-mhortair agus neach-brathaidh Ucràineach/Sobhiatach a bh' ann am **Pavlo Anatoliyovitch Sudoplatov** (Ucràinis: *Судоплатов Павло Анатолійович*, Melitopol, 7 an t-Iuchar 1907 - Mosgo, 24 an t-Sultain 1996). 'S ann do theaghlach gu math measgaichte 's a bhuinneadh e: b' e Ruiseanach a bh' ann athair agus Ucràineach a bh' ann a mhàthair. Dh' fhàg e an taigh nuair a bha e 12 bliadhna a dh' aois agus ghabh e ann am feachdan communach ri linn Cogadh Sìobhalta na Ruise. Chaidh fhastadh leis an Cheka, Seirbheis Dhìomhair na dùthcha, ann an 1921 mar àidseant. Ghluais e gu Mosgo ann an 1933 agus thoisich e ri shiubhal thall thairis air miseanan dìomhair às leth an OGPU. Air 23 an Cèitean 1938 rinn e foill-mhort air Yevhen Konovalets, neach-iomairt Ucràineach, ann an Rotterdam. An dèidh a mhuirt sin, dh' fhalbh e chun na Spàinne air an trèana. Fhad 's a bha e san Spàinn shabaid e an aghaidh feachdan Fhranco. Bha Sudoplatov cuideachd os cionn an sgiobha rinn e foill-mhort  air Leon Trotsky air 21 an Lùnastal 1940 ann am Meagsago.

## Leabhraichean
* Разведка и Кремль: Записки нежелательного свидетеля (*Fiosrachadh agus an Kremlin: Notaichean neach-fianais gun iarraidh*, còmhla ri Anatoli Sudoplatov, Jerrold L. Schecter aguds Leona P. Schecter 1994).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Raquel Liberman

B' e strìopach agus neach-iomairt feimineach Ucràineach/Pòlach a chaidh tro gach cruadal air sgàth siùrsachd-èiginn a bh' ann an **Raquel Liberman** (Ucràinis: *Ракель Ліберман*, Eabhra: *רחל ליברמן*, Berdychiv, 10 an t-Iuchar 1900 - Buenos Aires, 7 an Giblean 1935). Bhuinneadh i do theaghlach Iùdhach gu math bochd.

B' ann de shliochd Ruiseanach-Iùdhach a bha Liberman agus rugadh e ann am Berdichev san Ucràin, a bha na phàirt Iompaireachd na Ruise aig an àm. Nuair a bha i na leanabh, rinn an teaghlach eilthireachd dhan a' Phòlainn, far an do phòs i aig an tàillear Yaacov Ferber ann an Warszawa ann an 1919. Ann an 1921 shiubhail Ferber gu Tapalqué, san Argantain, far an robh a phiuthar agus an duine aice a' fuireach ann. Anns an Dàmhair 1922, ràinig Raquel Liberman còmhla ri a dithis mhac agus lorg iad an duine aice ann an droch shlàinte. Chaochail esan beagan mhìosan an dèidh sin. Thug Raquel Liberman a' chlann do choimhearsnaich a bràthar-chèile agus dh' fheuch i ri obair a lorg ann an coimhearsnachd Iùdais ann am Buenos Aires.

A rèir an t-Ollamh Nora Glickman, chan eil e idir soilleir mar a chaidh Raquel Liberman an sàs ann an siùrsachd. Dh' fhaodadh boireannaich singilte a thàinig gu Buenos Aires gun chompanach a bhith air am fastadh le maoir-strìopaich no air an toirt am bruid gu taighean-siùrsaich. 'S e seòrsa tràilleachd a th' ann siùrsachd-èiginn. Bha Liberman an dèidh sin ag innse dha na h-ùghdarrasan gun do shiubhail i gu dìreach bho Warszawa gu Buenos Aires ann an 1924, còmhla ri maor-strìopaich a thug oirre strìopachas a dhèanamh. Bha còir aice a bhith sàmhach mu a clann agus an duine aice a chaochail. 'S e an rud a tha cinnteach gun robh i ag obair dha maor-strìopaich air an robh Jamie Cissinger, a thugadh oirrese an t-airgead a thoirt dhàsan. Às deidh còig bliadhna, dh' fhosgail i seann bhùth leis an airgead a shàbhail i. Nuair a theab fear eile a thoirt oirrse ri dhol air ais dhan siùrsachd, thionndaidh i a-steach dha na poileis esan, air 29 an Dùbhlachd 1929.

Phòs Liberman aig José Salomón Korn ann an sionagog far an robh prìomh oifis Zwi Migdal, rudeigin a tha Glickman ag ràdh nach robh fios aice. B' e buidheann eucoireach a bh' ann an Zwi Migdal. Thug Korn air Liberman thilleadh dhan siùrsachd a-rithist. Às deidh dhi fheuchainn gu neo-shoirbheachail ri na rudan aice fhaighinn air ais, chuir Liberman fios chun na poileis a-rithist, le cuideachadh bho Ezrat Nashim, agus thug esan fianais an-aghaidh Zwi Migdal ron britheamh Julio Alsogaray. Ann an 1930, an dèidh do Hipólito Yrigoyen a bhith air a sgrios le José Félix Uriburu, dh'atharraich beachd nan ùghdarrasan a thaobh siùrsachd. Chaidh Zvi Migdal a phronnadh, chaidh 108 de na 434 ball a dhìteadh, agus theich mòran às an dùthaich. Chaid siùrsachd a dhèanamh mì-laghail san Argantain ann an 1935. Bhàsaich Raquel Liberman le aillse ann an ospadal ann am Buenos Aires ann an 1935.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Roinn-seòrsa:An Argantain
Peter Krasnow

B' e dealbhadair grafaigeach, peantair agus cruth-ealantair dathaiche, eas-chruthach Ucràineach/Aimearaganach a dhèanadh fòcas air cuspairean Iùdhach a bh' ann am **Peter Krasnow** (ainm-breithe: *Feivish Reisberg*, Ucràinis: *Петро Краснов*, Eabhra: *פיטר קרסנוב*, Novohrad-Volynskyi, 20 an Lùnastal 1886 - Los Angeles, 30 an Dàmhair 1979). Bhuinneadh e do theaghlach Iùdhach àbhaisteach: bha athair na sgeadaiche agus rinn  Krasnow preantasachd fodha, an dèidh na sgoile. Rinn e imrich dha na Stàitean ann an 1907 agus thug e ceum ann an ealain às an *Art Institute of Chicago* ann an 1916. Thog e taigh san sgìre Atwater Village an Los Angeles, far an robh e na thàmh gus a chaochail e. 'S ann an an taigh-tasgaidh ann an Laguna Beach, far a chithear còrr is 500 obraichean a rinn Krasnow.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Morair MacAoidh Chlais Feàrna

’S e fear-lagha ainmeil ann am Breatainn a tha ann an **Seumas MacAoidh, Morair MacAoidh Chlais Feàrna** (rugadh Dùn Éideann 2 an Iuchair 1927).

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2022-07-22: Là-obrach mu dheireadh aig am Morair MacAoidh Chlais Feàrna

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Valerii Zaluzhnyi

'S e saighdear agus seanailear às An Ucràin a th' ann am **Valerii Zaluzhnyi** (Ucràinis: * Валерій Федорович Залужний*, Novohrad-Volynskyi, 8 an t-Iuchar 1973). Nuair a dh' fhàg e an sgoil ann an 1989 chaidh e dhan *Sgoil Teicnigeach Togail Inneal* (Ucràinis: Машинобудівний технікум) agus thug e ceum an sin ann an 1993. An dèidh sin chaidh e dhan Acadamaidh Armailteach ann an Odesa (Ucràinis: Одеська військова академія) às an tug e ceum ann an 1997. A bharrachd air sin, fhuair e bonn òir san *Oilthigh Nàiseanta Dìon na h-Ucràine Ivan Chernyakhovskyi* (Ucràinis Національний університет оборони України імені Івана Черняховського) ann an Kyiv, far an robh e na oileanach eader 2005 agus 2007. Tha Zaluzhnyi air a bhith uabhasach fhèin soirbhreachail ann an dà chogadh an aghaigh na Ruise: Cogadh na Domas, a thoisich ann an 2014 agus Ionnsaigh na Ruise air an Ucràin ann an 2022. Chaidh àrdachadh gu seanailear le Volodymyr Zelenskyy ri linn a' Chogaidh air 5 am Màrt 2022. A rèir luchd-amhairc, tha an coitcheann a’ riochdachadh gluasad air falbh bho dhualchas nan Sobhietach le armachd na h-Ucràine. Fo a cheannas, b 'urrainn do fheachdan armaichte na h-Ucràine dèiligeadh gu soirbheachail ri adhartas saighdearan Ruiseanach ann am mòran phàirtean den dùthaich, gu h-àraid anns a' phrìomh-bhaile, agus iad a' cleachdadh measgachadh de chogadh àbhaisteach agus innleachdan partisan agus a' cur bacadh air solarachadh Ruiseanach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎
Joel Engel

B' e ceòl-sgrìobhaiche, sgrùdair ciùil, neach-aithris agus neach-teagaisg à Iosrael/An Ucràin a bh' ann an **Joel Engel** (ainm-breithe: *Yuliy Dmitrovich Engel*, Ucràinis: *Енгель Юлій Дмитрович*, Ruisis: *Энгель Юлий Дмитриевич*, Eabhra: *יואל אנגל*). Rugadh e ann am Berdiansk air 28 an Giblean 1868 agus chaochail e ann an Tel Aviv air 11 an Gearran 1927. Anns a' chiad dol a-mach, dh' ionnsaich Engel lagh aig Oilthigh Kharkiv agus teòiridh ciùil còmhla ri Andrejs Jurjāns san sgoil theicnigeach an sin. Ann an 1893 mhol Tchaikovsky gun deidheadh e dhan sgoil-ciùil ann am Mosgo, far an do chuir e crìoch air a chuid ionnsachaidh ciùil: fhuair e trèanadh ann an sgrìobhadh-ciùil fo Mhikhail Ippolitov-Ivanov agus ann an contra-phuing fo Shergei Taneyev, agus thug e ceum ann an 1897. 

Às deidh dha ceumnachadh, dh' obair e airson còrr is 20 bliadhna mar neach-breithneachaidh ciùil sa phàipear-naidheachd làitheil *Московские ведомости* (Gàidhlig: Naidheachdan Mosgo). Dh'fhoillsich e cuideachd dreach an *Riemann Musiklexikon* (Gàidhlig: faclair-ciùil Riemann) sa Ruisis. Ann an 1900 thòisich Engel òrain dùthchail Iùdhach às An Ruis chruinneachadh agus cheartachadh. Ann an 1908 ann an Sankt Peterburg stèidhich e buidheann sgrìobhadairean-ciùil den aon seòrsa inntinn  (Solomon Rosowsky (1878 – 1962) agus Lazare Saminsky (1882 – 1959) nam measg) air an robh *Comann airson Ciùil Dùthchasaich Iùdhaich* (Ruisis: Общество еврейской народной музыки). 

Às deidh sin sgrìobh Engel tuilleadh rèiteachaidhean de bheul-aithris Iùdhach agus thòisich iad air na cuirmean aca san Ruis. Ann an 1912 chaidh e còmhla ris an sgrìobhadair agus neach-eòlais Salomon An-ski (1863 - 1920) air turas gus òrain dhùthchail a chruinneachadh air feadh *Ranntair Tuineachdadh nan Iùdhach* (Ruisis: *Полоса оседлости*). Às dèidh Ar-a-mach an Dàmhair 1917, dh' obair e aig *Coimiseanaireachd airson Foghlaim an t-Sluaigh* (Ruisis: Народный комиссариат просвещения) agus theagaisg e san Sgoil-ciùil ann am Mosgo. Rinn Engel ceòl fosglaidh airson an dràma *Der Dibbuk* (Iùdais: *דער דִבּוּק*), air a sgrìobhadh le An-Ski. Choisinn Engel deagh chliù tron ​​cheòl tuiteamach aige airson an dreach Eabhra den obair seo, a chaidh a dhèanamh airson a' chiad turas ann an 1922 san Taigh-cluiche Iùdhach Habimah ann am Mosgo. 

Chaidh Engel dhan a' Ghearmailt ann an 1922. Fhad 's a bha e ann am Berlin bha e an sàs ann a bhith a' stèidheachadh taigh-foillseachaidh air an robh *Companaidh Foillseachaidh Juwal airson Ciùil  Iùdhaich* (Gearmailtis: *Juwal Verlagsgesellschaft für jüdische Musik *) agus ghabh e thairis a stiùir ealanta. Ann an 1924 rinn Engel eilthireachd gu Palastain. An sin theagaisg e san  Sgoil Chiùil Shulamith ann an Tel Aviv agus rinn e ceòl tuiteamach airson Taigh-cluiche Ohel. Chaochail e ann an Tel Aviv ann an 1927.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Iosrael
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Neda Nezhdana

'S e bàrd, cànanaiche, dràmaire, eadar-theangair, neach-aithris agus sgrùdair ciùil às An Ucràin a th' ann an **Neda Nezhdana** (Fìor ainm: *Nadia Leonidivna Miroshnychenko*, Ucràinis: *Надія Леонідівна Мірошниченко*, Pòlais: *Neda Neżdana*, Kramatorsk 8 an t-Ògmhios 1971. Thug i ceum ann an Eòlas-chànan Romansach on Oilthigh Cànanach Nàiseanta ann an Kyiv agus ann an Eòlas Cultarach on Oilthigh Nàiseanta Kiev-Mohyla. Bho 2001, tha i air a bhith an sàs ann am pròiseactan tèatair san *Національний центр театрального мистецтва ім* (Gàidhlig: Ionad Nàiseanta Ealain Tèatair), agus ann an 2007 thàinig i gu bhith na stiùiriche air na pròiseactan dràma an sin. Bha i ag obair mar neach-naidheachd don bhuidheann UNIAN. Bha i na stiùiriche litreachais san taigh-cluiche Panas Sacsahanski ann am Bila Tserkva cuideachd. Tha i na co-stèidheadair stiùidio tèatair MIST (tèatar Co-aimsireil Òigridh) ann an Kyiv, na òraidiche aig Oilthigh Nàiseanta Kiev Taras Shevchenko agus ann an taigh-cluiche ann an sgoil phrìobhaideach. Stèidhich i leabharlann de theacsaichean tèatair air a' phortal "Вертеп" (Gàidhlig: "Sealladh breith"). 'S ann ann an Kyiv far a bheil i a' fuireach ann. Tha Nezhdana air còrr air 20 dealbh-chluich a sgrìobhadh a bharrachd air sgriobtaichean film, rèidio agus telebhisean. Tha i air eadar-theangachaidhean a dhèanamh bho Bhealaruisis, Fraingis agus Ruisis gu Ucràinis. Bha i na neach-deasachaidh air dà chruinneachadh de dhràma Frangach agus Sèirbis an latha an-diugh. Taing dhi, chaidh dà chruinneachadh de dhràma Ucràineach fhoillseachadh cuideachd:*Майдан: До і після* (Gàidhlig: Majdan: Ro agus Às deidh) agus *Лабіринт із криги та вогню* (Gàidhlig: Cuartan Deighe agus Teine).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎
Dràmaire

'S e duine a th' ann an **dràmaire** air neo **sgrìobhaiche-dràma** a sgrìobhas dealbhan-chluich. 'S ann do shaoghal dràma, tèatair agus litreachas a bhuinneas dràmaire. Uaireannan thèid stuthan bho litreachas, air an sgrìobhadh la dràmairean, a thoirt chun an àrd-ùrlar an dèidh a bhith air an deasachadh le sgrìobhadairean dràma.

## Dràmairean ainmeil

* David Lyndsay
* William Shakespeare
* Aphra Behn
* Henrik Ibsen
* Anton Chekhov
* Bjørnstjerne Bjørnson
* Liz Lochhead
* Caryl Churchill
* Neda Nezhdana

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Tèatar
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Liudmyla Suprun

'S e eaconamaiche, neach-malairt agus neach-poileataigs às An Ucràin a th' ann an **Liudmyla Pavlivna Suprun** (Ucràinis: *Людмила Павлівна Супрун*, Zaporizhzhia, 7 am Faoilleach 1965). Fhuair i a chuid foghlaim ann an lagh san Oilthigh Taras Shevchenko an Kyiv. Tha i na ball pàrlamaid airson a' phairtidh *Narodno-Demokratychna Partiya* (Gàidhlig: Pàrtaidh Deamocratach an t-Sluaigh, Ucràinis: Народно-демократична партія).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin‎
Aonta Pharis

'S e aonta eadar-nàiseanta airson eimiseanan ghasan a tha ag adhbharachadh buaidh an taighe-ghlainne a lughdachadh a chaidh bho COP21 ann am Paris ann an 2021 a tha anns an **Aonta Pharis**.

Dh'aontaich na pàrtaidhean gun
* strì iad airson meudachadh teothachd fo 2 °C a chumail
* ath-sgrùd iad adhartas a h-uile còig bliadhna
* nì iad ionmhais gnàth-shìde de £1 billean a h-uile bliadhna airson tìrean fo leasachadh ro 2020.

Dh'fhàg na Stàitean Aonaichte an t-aonta fo Donald Trump ach thill iad gu oifigeil ann an 2021 fo Joe Biden.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Àrainneachd
Boris Johnson

'S e colbhaiche a rugadh anns na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Alexander Boris de Pfeffel Johnson**.
Dh'fhrithealaich e mar phrìomhaire na Rìoghachd Aonaichte eadar 2019 is 2022 is mar Mhèar Lunnainn eadar 2008 is 2016.

## Connspaid
### Ro phrìomhaireachd
Chaidh a chur a-mach à dreuchd aig *The Times* mar neach-aithris an dèidh do dh'iomradh a dhèanamh suas.

Chaidh a chur a-mach à dreuchd mar labhraiche dùbhlanach a' Phàrtaidh Thòraidhich le Michael Howard an dèidh do bhreug a dhèanamh mu chùis le neach-aithris.

### Partygate agus Pinchergate

Thoir Poileas a' Mhet 126 unnlaghan suidhichte ri daoine a bha aig cuirmean-dighe ann an Sràid Downing nuair a bha glasadh trom air an dùthaich ri linn COVID-19. 
Lorg aithisg le Sue Gray mu pàrtaidhean ann an Sràid Downing:
* nach do nochd Johnson is Case ceannardas
* nach do nochd Johnson is Case na h-inbhean a bha an dùil
* droch làimhseachadh de luchd-glanaidh is luchd-tèarainteachd

Dhìon Johnson Chris Pincher, aig an robh casaidean le bunait de dh'ionnsaighean drabasta, mar leas-àrd-chuip is an dèidh sin leig barrachd air 26 ministearan is còrr is fichead daoine eile le obair aig an riaghaltas an dreuchdan suas. Leig Johnson fhèin a' phrìomhaireachd suas ann an Iuchar 2022.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ceannardan nan Tòraidheach
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte
Eas-chumadh Hutton

'S e ainm air àitichean ann an Alba a nochdas beàrn eadar linntean geòlasach a tha ann an **eas-chumadh Hutton** (Beurla: *Hutton's Unconformity*). Sgrìobh James Hutton gun deach clachan a chruthachadh ann am pròiseasan slaodach is ùine uabhasach airson breathan a phasgadh. Lorg e fianais aig na eas-chumaidhean ann an ceann a deas na h-Alba.

## An Rubha Sicir

'S ann aig an Rubha Sicir ann an Siorrachd Bhearaig a tha tional cloiche-gainmhich dhearg Devonianaich os cionn cloiche-gainmhich Silurianaich phaisgte. Chunnaic e is John Playfair is James Hall far bàta ann an 1788 e.

## Deadart

Seo tional cloiche-gainmhich dhearg is chòmhnard os cionn cloiche-guail bheartagail.

## Eilean Àrainn

B' ann aig Rubha Newton faisg air Loch Raonasa far an do lorg Hutton a' chiad eas-chumadh is seo siosta Dalradianach fo breath cloiche-gainmhich na Linne Carbonmhoire.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Geòlas
Celtic Connections

'S e fèis ann an Glaschu stèidhichte ann an 1994 a tha ann an **Celtic Connections**.

Cha robh mòran tachartasan anns an Talla Chonsart Rìoghail Ghlaschu anns an Fhaoilleach is mar sin stèidhich Colin Hynd fèis le 66 tachartasan. Shoirbhich i is chomharraich an fhèis a 25mh ceann-bliadhna ann an 2018.

Bha an fhèis air loidhne ri linn a' choròna-bhìoras ann an 2021 is le measgachadh de chonsairtean bhiortail is air an làthair ann an 2022.

## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceòl
Caisteal Bhaile Mhorail

’S e dachaidh stàiteil, loidse oidhreachd, agus taigh-còmhnaidh aig teaghlach rìoghail na Breatainne a tha ann an **Caisteal Bhaile Mhorail**.  Tha e ann an Siorrachd Obar Dheathain, faisg air bhaile Chraichidh, 14km siar air Bealadair, agus 80km siar air Obar Dheathain.

Chaidh an oidhearachd agus an caisteal a bh’ ann a cheannach ann an 1852 bho Chlann Mhic Fhearchair leis a’ Phrionnsa Albert, an duine aig a' Bhànrigh Bhictoria. Fhuair iad ge-tà, nach robh an taigh mòr gu leòr, agus thog iad Caisteal Bhaile Mhorail mar as aithne dhuinn an-diugh e.  B’e còmhnaidh samhraidh na Bànrigh Ealasaid II a bh’ann, agus chaochail i ann air 8 an t-Sultain 2022.

Chaidh an t-ainm a chlàradh an toiseach mar 'Bouchmorale' ann an 1451, agus b’e fuaimneachadh [baˈvɔrəl] a bha aig luchd-labhairt Gàidhlig na sgìre air.  Thathar a’ creidsinn gur e am facal Gàidhlig “both” a tha sa chiad phàirt den ainm, ach chan eil cinnt ann mun dàrna pàirt.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2022-09-18: Turas a Bhaile Mhorail *(athris-fuaime 10:44, An t-Urr Iain Urchardan ag innse mu dheireadh seachdain còmhla ris a’ Bhanrigh ann am Baile Mhorail ann an 2004)*
* BBC Naidheachdan 2022-09-09: Baile Mhorail - dachaigh Albannach na Banrigh

Baile Mhorail
Brian Stowell

B’ e **Thomas Brian Stowell** (no **Brian Mac Stoyll**) (6 Sultain 1936 – 18 Faoilleach 2019) fear de na prìomh luchd-iomairt ann an ath-bheothachadh na Manainnise. Rugadh e ann an Dùbhghlas, Eilean Mhanainn. Bha e ’na chraoladair Manainnise, ’na chànanaiche agus ’na sgrìobhadair. Nuair a bha e fhathast ’na oileanach òg, fhuair e fileantas ann am Manainnis, agus rinn e clàraidhean fuaime de chainnt an luchd-labhairt dùthchasach mu dheireadh. Dh’ionnsaich e Gaeilge na h-Èireann cuideachd, agus dh’eadar-theangaich e goireasan teagaisg às a’ chànan sin gu Manainnis. Nuair a thàinig Raidió Manann gu bith, bha pàirt mòr aige ann an leasachadh craolaidh san eilean.

Air Latha Tinvaal 2010, thug an Tinvaal, neo Dáil Mhanainn, urram do Stowell - an aithne as àirde as urrainn staid Mhanainn a bhuaileachadh air duine sam bith.

Dh’fhoillsich e an leabhar *Reks Carlo ayns Mannin*, eadar-theangachadh bhon Ghaeilge dhan Mhanainnis de sgeulachd mun lorg-phoileas Reics Carlo. Ann an 1990, dh’fhoillsich e tionndadh Manainnise de *Alice’s Adventures in Wonderland* mar *Contoyryssyn Ealish ayns Çheer ny Yindyssyn*. Sgrìobh e cuideachd a’ chiad nobhail thùsail a-riamh sa chànan, *Dunveryssyn yn Tooder-Folley* (Muirt an Deoghladair-fala), a chaidh fhoillseachadh ann an 2006.

Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
A' Chòmhdhail Cheilteach

’S e comann cultarail pan-Cheilteach a tha sa **Chòmhdhail Cheilteach**
:Gaeilge: *An Chomhdháil Cheilteach*
:Manainnis: *Yn Cohaglym Celtiagh*
:Cuimris: *Y Gyngres Geltaidd*
:Còrnish: *An Guntelles Keltek*
:Breatannais: *Ar C’hendalc’h Keltiek*
a tha a’ feuchainn ri na cànanan ceilteacha gu léir a neartachadh.  Chaidh a chiad chòmhdhail a chumail ann am Baile Àtha Cliath ann an 1901, ach b’ ann sa bhliadhna 1917 a chaidh am buidheann a stéidheachadh le Edward John, a bha ’na bhall-pàrlaimaide airson Dwyrain Sir Ddinbych bho 1910 gu 1918. 

’S e buidheann carthannach neo-phoilitigeach a th’ anns a’ Chòmhdhail Cheilteach Eadar-nàiseanta, agus ’s e an t-amas aice “dùchas agus cànanan nam pobalan Ceilteach a ghléidheadh, agus ceangal inntleachdail agus co-obrachadh dlùth a chumail eadar na coimhearsnachdan Ceilteach fa-leth”. Mar sin, chan ionann i agus an Comann Eadar-Cheilteach, buidheann a sgaraich gu càirdeil bhon Chòmhdhail Cheilteach ann an 1961 gus a bhith a’ dìreach cuideachd air amasan politigeach – ged a tha móran de dh’amasan agus de bhuill an cumantas aig an dà bhuidheann.

Tha a’ Chòmhdhail Cheilteach a’ feuchainn ri comh-labhairt eadar-nàiseanta bliadhnail a chumail ann an aon de na sia dùthchannan Ceilteach, a réir cuairteachadh stèidhichte eadar na dùthchannan nuair a ghabhas sin a dhèanamh.

## Ceanglaichean a-mach
* A’ Chòmhdhail Cheilteach *(làrach-lìn oifigeil)*

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Máire Mhic Róibín

'S e neach-poileataigs à Èirinn a bha na ciad ceann-suidhe boireannach Èireann a tha ann am **Máire Mhic Róibín** (Beurla: *Mary Robinson*).

Rugadh i 21 an Cèitean 1944 is thogadh i ann am Béal an Átha. Dh'ionnsaich i lagh aig Coláiste na Trionóide is riochdaich i an t-oilthigh seo ann an Seanad Èireann eadar 1969 is 1990 nuair a chaidh i na h-uachtarán. An dèidh sin ann an 1997 chaidh i na coimiseanair nan Còraichean Daonna aig na Dùthchannan Aonaichte.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Gwenno Saunders

'S e seinneadair às a' Chuimrigh a tha a' fuireach anns a' Chòrn agus a' seinn anns a' Chòrnais a tha ann an **Gwenno Saunders**.

Rugadh is thogadh ann an Cardiff. 'S e Tim Saunders, bàrd Còrnach is Lyn Mererid, neach-iomairt Cuimreach a tha pàrantan dhi. Bha i na dannsair ann an Las Vegas is an dèidh sin na ball de na Pipettes, triùir a chuir na còmhlanan-ciùil Phil Spector an cuimhne.

Mar neach-ciùil aonair rinn i albaman mar *Y Dydd Olaf* ('An Là Mu Dheireadh', 2015) sa' Chuimris, *Le Kov* ('Àite Chuimhne', 2018) anns a' Chòrnais agus *Tresor* ('Ulaidh', 2022) sa' Chòrnais is sa' Chuimris.

A rèir rùnaire dheuchainnean aig Bòrd na Còrnais bhrosnaich a ceòl luchd-ionnsachaidh a' chànan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Chòrn
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Rafael Orozco Maestre

B' e seinneadair Coloimbianach a bha ann an **Rafael José Orozco Maestre**. Air a mheas mar aon de na seinneadairean as fheàrr ann an Coloimbia. 

Rugadh e air 24 am Màrt 1954 ann an Becerril, Coloimbia agus chaochail e air 11 an t-Ògmhios 1992 ann am Barranquilla, Coloimbia.

## Clàran

* 1975 – *Adelante*
* 1975 – *Con emoción*
* 1977 – *Binomio de oro*
* 1977 – *Por lo alto*
* 1978 – *Enamorado como siempre*
* 1978 – *Los Elegidos*
* 1979 – *Súper vallenato*
* 1980 – *Clase aparte*
* 1980 – *De caché*
* 1981 – *5 años de oro*
* 1982 – *Festival vallenato*
* 1982 – *Fuera de serie*
* 1983 – *Mucha calidad*
* 1984 – *Somos vallenato*
* 1985 – *Superior*
* 1986 – *Binomio de oro*
* 1987 – *En concierto*
* 1988 – *Internacional*
* 1989 – *De Exportación*
* 1990 – *De fiesta con binomio de oro*
* 1991 – *De américa*
* 1991 – *Por siempre*

## Iomraidhean

* Discogs
* MusicBrainz
* Allmusic

Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
École centrale de Lille

’S e colaiste innealadaireachd ann am Lille na Frainge a tha san **École centrale de Lille**. Chaidh a stéidheachadh sa bhliadhna 1854.

## Tidsear ainmeil
* Louis Pasteur

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Beyoncé

'S e neach-ciùil, seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Houston, Texas, Na Stàitean Aonaichte a th' ann an **Beyoncé Giselle Knowles-Carter** neo **Beyoncé** (rugadh 4 an t-Sultain, 1981).

Fhuair i soirbheachas leis a’ bhuidheann ciùil *Destiny’s Child*. Tha i ainmeil airson a sgilean sgrìobhaidh òrain agus tha i air spèis a chosnadh airson a tàlant ioma-thaobhach. Phòs i seinneadair eile, Jay-Z, ann an 2008. Tha nighean aca (Blue Ivy) agus càraid (Rumi agus Sir).

## Clàran

* 2003 - *Dangerously in Love*
* 2006 - *B'Day* 
* 2008 - *I Am... Sasha Fierce* 
* 2011 - *4*
* 2013 - *Beyoncé* 
* 2016 - *Lemonade*
* 2022 - *Renaissance*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Dòmhnall Mac Fhionnlaigh nan Dàn

Theirear gur ann do Dhòmhnallaich Ghlinne Comhainn a bhuineadh **Dòmhnall mac Fhionnlaigh nan Dàn** (c. 1540–c. 1610), ach gun deach e mach air Mac ’ic Iain, agus ann an ‘Òran na Comhachaig’ - dàn fada no sreath dhàintean aig a bheil mòran ri ràdh rinn an-diugh mun àrainneachd, an aon bhàrdachd a dh’fhàg e – tha e glè mheasail air Clann Raghnaill na Ceapaich. Bha e na shealgair ainmeil a chaidh a dh’fhuireach fada bho dhaoine aig Creag Ghuanach faisg air ceann shuas Loch Trèig, agus tha mòran sgeulachdan ann mu dheidhinn.
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-muigh
*LearnGaelic

Dòmhnall Mac Fhionnlaigh nan Dàn
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba