open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Simon van der Meer

B' e eòlaiche-fiosaig às na Tìrean Ìsle a bh' ann an **Simon van der Meer** (Den Haag, 24 an t-Samhain 1925 - Geneva, 4 am Màrt 2011).

## Beatha
B' e neach-teagaisg a bh' ann athair, Pieter van der Meer.  Phòs van der Meer aig a bhean Catharina M. Koopman ann an 1960 agus rug i mac agus nighean dha. 

Thoisich e fiosaig teicnigeach ionnsachadh aig Technische Universiteit Delft ann an 1948 agus thug e ceum an seo ann an 1952. Chuir e seachad corra bhliadhna ag obair ann an deuchainn-lann aig Philips ann an Eindhoven mus dh'fhalbh e a CERN ann an Geneva ann an 1956. B' ann ann an CERN a chuir e seachad an ùine mus do leig e a dhreuchd dheth ann an 1990.

## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1984 còmhla ri Carlo Rubbia airson an cuid obrach air bloigheagan W agus Z aig CERN.
## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Nicolaas Bloembergen

B' e eòlaiche-fiosaig às na Tìrean Ìsle a bh' ann an **Nico Bloembergen** (Dordrecht, 11 am Màrt 1920 - Tucson, 5 an t-Sultain 2017).

## Beatha
B' e innleadair ceimigeach a bh' ann athair, Auke Bloembergen agus neach-teagaisg Fraingis a bh' ann a mhàthair, Sophia Maria Quint. Chuir e seachad dà bhliadhna aig toiseach tòisichidh An Dàrna Cogaidh air fhalach bho na Nàsaich, a bha an torr airsan. Phòs Bloembergen aig a bhean Huberta Deliana Brink ann an 1950 agus rug i mac agus dithis nighean dha. 

Thug e ceum an an aig Oilthigh Utrecht ann an 1943. Rinn e a dhotaireachd an dèidh a chogaidh ann an 1948 ann an Oilthigh Leiden. Bha e an sàs ann an rannsachadh mu lasairean fad deicheadan, gu seach àraidh ann an Harvard, far an robh e na ollamh.

## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1981 còmhla ri Arthur Leonard Schawlow agus Kai Siegbahn airson an cuid obrach air speactromachd.
## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Antony Hewish

'S e reul-eòlaiche, reul-fhiosaigiche agus fiosaigiche às a' Chòrn a tha ann an **Antony Hewish**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1974 còmhla ri Martin Ryle airson na h-obrach aige còmhla ri Jocelyn Bell Burnell. Rugadh e ann am Fowey ann an 1924. Bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge agus sgrìobh e an tràchdas aige air *The fluctuations of galactic radio waves* ('Luaisgeachdan tuinn rèidio an reul-chrios') an sin fo Mhartin Ryle. Bha e ag obair còmhla ri Martin Ryle is e ga chuideachd le iadhairean airson reul-eòlas rèidio a thogail is iad a' cleachdadh co-chur fosglaidh, dòigh anns a bheil dà theileasgoip ag obair ri chèile airson teileasgop brìgheil a tha mòran nas motha a chruthachadh. Chaidh e na ollamh reul-eòlas rèidio ann an 1981 is stiùir e an t-Amharc-lann Rèidio Mullard eadar 1982 is 1988.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chòrn
Martinus Veltman

'S e eòlaiche-fiosaig às na Tìrean Ìsle a th' ann am **Martinus Justinus Godefriedus Veltman** (IPA: *mɑrˈtinʏs jʏsˈtinʏs ɣoːdəˈfridʏs ˈvɛltmɑn*, Waalwijk, 27 an t-Ògmhios 1931 - Bilthoven, 1 am Faoilleach 2021).

## Beatha
B' e ceannard bhun-sgoil a bh' ann athair agus bha triùir bràthair-athar nan luchd-teagaisg cuideachd. Phòs e aig a bhean Annelke ann an 1960 agus tha nighean aca. Thoisich e fiosaig ionnsachadh aig Oilthigh Utrecht ann an 1948 agus an uair sin rinn e dotaireachd fo Léon Van Hove bho 1953 gu ruige 1956. Chaidh e gu CERN ann an Geneva ann an 1961 còmhla ri Van Hove, a bha os cionn a' phròiseact. bha e cuideachd ann an Stamford thall sna Stàitean cuideachd. Thill e dhan dùthaich aige ann an 1966 agus stiùir e  Gerardus 't Hooft tron dotaireachd aige air teòiridhean Yang-Mills gu ruige 1971. Chuir e seachad na bliadhnaichean bho 1981 gu ruige 1996 aig obair aig Oilthigh Mhichigan. Chaochail e ann an 2021.

## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs còmhla ri Gerardus 't Hooft fhèin ann an 1999 airson an cuid obrach air structar quantamach nan eadar-obraichean eileagtronaiceach lag.
## Obair
*(1966): Divergence Conditions and Sum Rules. Physical Review Letters 17: 553-556 .
*(1968): Perturbation Theory of Massive Yang–Mills Fields. Nucl. Phys. B 7: 637 . DOI: 10.1016/0550-3213(68)90197-1.
*(1967): Some Comments on the Decays of eta (550). Physical Review 154 (5): 1469-1474 .
*(1972): Regularization and renormalization of gauge fields. Nucl. Phys. B 44 (1972): 189-213 . DOI: 10.1016/0550-3213(72)90279-9. (còmhla ri 't Hooft)
*(1972): Combinatorics of gauge fields. Nucl. Phys. B 50: 318-353 . DOI: 10.1016/S0550-3213(72)80021-X. (còmhla ri 't Hooft)

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Christiaan Eijkman

B' e lighiche às na Tìrean Ìsle a bh' ann an **Christiaan Eijkman** (IPA: *krɪstijaːn ˈɛi̯kmɑn*, Nijkerk, 11 an Lùnastal 1858–Utrecht, 5 an t-Samhain 1930).

## Beatha
B' e ceannard bhun-sgoil a bh' ann athair, air an robh Christiaan Eijkman cuideachd agus bha a bhràthair Johann Frederik Eijkman na cheimigear. Thogadh e ann an Zaandam. Thug e ceum aig Oilthigh Amsterdam  ann an eòlas-leighis armailteach. Fhuair e a dhotaireachd ann an 1883 airson na sgrìobh agus rannsaich e mu pòlarachadh nan nearbhan, fo T. Place. Phòs e aig a' chiad bhean, Aaltje Wigeri van Edema, ann an 1883 ach dh'eug i ann an 1886. Phòs e a-rithist ann an 1888 aig Berthe Julie Louise van der Kemp agus rug i aon mhac dha, Pieter Hendrik Eijkman .

An uair sin chaidh e thall thairis leis an arm is e na dhotair. Chuir e seachad corra bhliadhna ann an Diàbha agus Sumatra. Cha mhòr nach do bhàsaich le mailèiria agus b' fheudar dha thilleadh dhan dùthaich aige fhèin. Rinn e rannsachadh air galaran tropaigeach ann an deuchainn-lainn ann an Amsterdam agus Berlin. Mu dheireadh thall, chaidh a chur air ais dhan Innd-Innse mar cheannard Sgoil Eòlas-leighis Dhiàbha (Duitsis: *Dokter Djawa School*): Oilthigh na h-Innd-Innse an latha an-diugh. Chuir e seachad bliadhnaichean a' Dèanamh rannsachadh saidheansail an siud.

Chaochail e na bhodach san leabaidh ann an Utrecht, far an robh e na ollamh san oilthigh fad deicheadan.

## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1929 còmhla ri Frederick Gowland Hopkins airson a chuid obrach air a' ghalar beriberi agus beòthamanan.
## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Den Helder

'S e baile meadhanach, port agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) ann an ceann a tuatha nan Tìrean Ìsle a th’ ann an **Den Helder**. 'S ann às an Duitsis *helde* (bàrr) a tha an t-ainm. Chaidh Den Helder a stèidheachadh san 8mh Linn. Thoisich am baile ri fhàs anns an 17mh Linn, mar bhunait ro-innleachdail a' Chabhlaich. Rinneadh droch sgrios air a' bhaile san Dàrna Cogadh. Tha e suidhichte ann an rubha, eadar an t-eilean Texel agus am baile Alkmaar, aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, ri taobh an IJsselmeer, anns an roinn Noord-Holland. Tha 56,308 duine a' fuireach ann.

## Daoine ainmeil
* Gerardus 't Hooft (1946): Eòlaiche-fiosaig.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Lüdenscheid

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Nijkerk

'S e baile meadhanach, port agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th’ ann an **Nijkerk** (IPA: **nɛi̯kɛr(ə)k**, Sagsannais: Niekark). Tha an t-ainm a' ciallachadh An Eaglais Ùr, bho dhà fhacal ann an Duitsis: nieuwe (ùr) agus kerk (eaglais), leis gun do thogadh eaglais ùr an seo ann an 1221. Chaidh an t-seann eaglais a mhilleadh le teine. Fhuair Nijkerk a chuid chòirichean (Duitsis: Stadsrechten) ann an 1413 agus dh'fhàs am baile gu math beairteach fad an 18mh Linn tro mhalairt. Tha e suidhichte air iomall Amsterdam, eadar Almere agus Amersfoort, aig 3m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Eenmeer, anns an roinn Gelderland. Tha 40,618 duine a' fuireach ann.

## Daoine ainmeil
* Christiaan Eijkman (1858 – 1930): dotair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Schenectady

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Waalwijk

'S e baile meadhanach, port-aibhne agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) ann an ceann a deas nan Tìrean Ìsle a th’ ann am **Waalwijk** (IPA: *ʋaːlʋɛi̯k*, Brabants: *Wólluk*). 'S ann às an Duitsis *Wal* (cladach) agus *wic* (sgìre) a tha an t-ainm. Chaidh Waalwik a chlàradh airson a' chiad turais san 13mh Linn agus fhuair e a chuid chòirichean (Duitsis: stadsrechten) ann an 1303. B' e gnìomhachas bhrogan a bha gu math làidir an seo o chionn fhada. Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne *Bergse Maas*, a shruthas dhan Hollands Diep, eadar Oosterhout agus 's-Hertogenbosch, aig dìreach 2m os cionn ìre na mara, anns an roinn Noord-Brabant. Tha 46,495 duine a' fuireach ann. Tha Pàirc Nàiseanta Loonse air an àirde an ear-dheas Waalwijk.

## Daoine ainmeil
* Martinus Veltman (1946): Eòlaiche-fiosaig.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Chojnice
*  Unna

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Schouwen-Duiveland

'S e eilean agus sgìreachd (Duitsis: gemeente) ann an ceann a deas nan Tìrean Ìsle a th’ ann an **Schouwen-Duiveland** (IPA: *sxʌuə(n)ˈdœyvəlɑnt*, Zeeuws: *Schouwen-Duveland*). Tha e suidhichte eadar Middelburg agus Rotterdam, aig dìreach -1m fo ìre na mara, anns an roinn Zeeland. Tha 48,821 duine a' fuireach ann. Chan ann ach bailtean beaga san sgìre dhùthchail seo. B' ceithir eileanan fa leth a bh' ann o chionn fhada - Schouwen, Duiveland, Dreischor agus Bommenede - ach ann an 1610 thòisich obair air dam an seo agus chuireadh na h-eileanan ri chèile ann an aon eilean mòr, mar a rinneadh ann an iomadh sgìre eile nan Tìrean Ìsle. Thug An Dàrna Cogadh buaidh gu math làidir air an sgìre: chaidh deichnear a chur gu bàs gun adhbhar. B' e an t-eilean mu dheireadh na dùthcha a bha ann an làmhan nan Nàsach a bh' ann ab Schouwen-Duveland, fiù' s gu ruige An Cèitean 1945.

## Daoine ainmeil
* Pieter Zeeman (1865 - 1943): Eòlaiche-fiosaig.
## Bailtean
* Zierikzee
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Òran na Cloiche

'S e òran le Dòmhnall Ruadh Phàislig a th' ann an 'Òran na Cloiche'. Tha e a' dèiligeadh ri aiseadh Clach Sgàin a dh'Alba ann an 1950, nuair a chaidh a goid air ais bho Abaid na h-Iar-mhanachainn le oileanaich.

## Ceanglaichean a-muigh
* 
* "Òran na Cloiche": air a sheinn le Kathleen NicAonghais (Youtube)

Roinn-seòrsa:Òrain Ghàidhlig
Martin Ryle

B' e reul-eòlaiche, fiosaigiche agus reul-fhiosaigiche à Sasainn a bha ann am **Martin Ryle**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1974 còmhla ri Antony Hewish airson na nua-innleachdan aige. Rugadh e ann am Brighton ann an 1918 agus bha e na oileanach aig Oilthigh Oxford. An dèidh don dàrna cogadh, nuair a dh'obair e airson Feachd Rìoghail an Adhair, rannsaich e reul-eòlas aig Oilthigh Chambridge. Dh'fhrithealaich e mar Reul-eòlaiche Rìoghail eadar 1972 agus 1982.

## Urraman
Chaidh e na ollamh ann an 1959 agus bhuannaich e Bonn Òir a' Chomainn Rìoghail Reul-eòlach ann an 1964.
Chaidh astaroid, 12136 Martinryle, ainmeachadh air.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Bonn Òir a' Chomainn Rìoghail Reul-eòlach
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Zaandam

'S e baile meadhanach agus port-aibhne ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th’ ann an **Zaandam** (IPA: *zaːnˈdɑm*, seann ainm: *Saenredam*).  B' e sgìreachd fa leth (Duitsis: *gemeente*) a bh' ann gu ruige 1974 nuair a chaidh a chur ri chèile le Zaanstad. B' e gnìomhachas bhataichean a bha gu math làidir an seo o chionn fhada. Fiu' s chuir Peadar Mòr ùine fhada an seo ann an 1697 is e ag ionnsachadh long-thogail. Tha e suidhichte air iomall Amsterdam, ri taobh na h-aibhne *Zaan*, a shruthas dhan IJmeer, eadar Westpoort agus Zandijk, aig -5m fo ìre na mara, anns an roinn Noord-Holland. Tha 73,685 duine a' fuireach ann. Thogadh Christiaan Eijkman (1858 - 1930), an dotair a bhuannaich an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1929 an seo.

## Daoine ainmeil
* Jan Saenredam (1565 - 1607): Peantair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Anderlecht
*  Boulogne-Billancourt
*  Konya

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Jan Saenredam

B' e deilbhiche, dealbhadair mhapaichean agus gràbhalaiche furmach às Na Tìrean Ìsle a bh' ann an **Jan Pieterszoon Saenredam** (Zaandam, 1565–Assendelft, 4 an Dàmhair 1607). Rugadh e anns Na Tìrean Ìsle ri linn Poblachd nan Seachd Roinnean Aonaichte, nuair a bha an dùthaich uabhasach beairteach. B' e dìlleachdan a bh' ann an Saenredam agus chaidh a thogail le bràthair màthar, Pieter de Jongh, a bha na chlèireach sa Comhairle ann an Assendeft. Phòs e ri Anna Pauwelsdochter agus rug i aon mhac dha, Pieter Janszoon Saenredam, a bha na pheantair cuideachd. Chaochail e leis an fhiabhras-ballach nuair a bha e 42 bliadhna a dh'aois. B' e cuspairean seach-labhrach às a' Bhìoball no miotas-eòlas na Grèige a dhèanadh e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Ealain
Assendelft

'S e baile meadhanach mòr ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th’ ann an **Assendelft**. 

B' e sgìreachd fa leth (Duitsis: *gemeente*) a bh' ann gu ruige 1974 nuair a chaidh a chur ri chèile le Zaanstad. Tha e suidhichte air iomall Amsterdam, ri taobh a' chanàl *Binnendelf*, a shruthas dhan Noordzeekaal (Gàidhlig: Canàl na Mara a Tuatha), eadar Zaandam agus IJmuiden, aig -5m fo ìre na mara, anns an roinn Noord-Holland.  Tha 23,459 duine a' fuireach ann. Rugadh am peantair Jan Saenredam (1565 - 1607) an seo. Ged nach eil Amsterdam ach pìos beag air falbh bho Assendelft, tha an t-àite uabhasach fhèin dùthchail agus 's ann às a' bhaile a tha a' chearc ainmeil *assendelfter*. A bharrachd air sin, 's ann ann an Assendelft a tha am prìomh-rathad (Duitsis: *Dorpsstraat*) as fhaide san dùthaich.

## Daoine ainmeil
* Pieter Janszoon Saenredam (1597 - 1665): Peantair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Pieter Janszoon Saenredam

B' e peantair às Na Tìrean Ìsle a bh' ann am **Pieter Janszoon Saenredam** (Assendelft, 1597 - Haarlem, 4 an Dàmhair 1665). Rugadh e anns Na Tìrean Ìsle ri linn Poblachd nan Seachd Roinnean Aonaichte, nuair a bha an dùthaich uabhasach beairteach. B' e mac Jan Saenredam a' pheantair a bh' ann, ged a bha a chuid pheantaireachd gu math eadar-dhealaichte bho na rinn athair. Dhèanadh e fòcas air seallaidhean a-staigh eaglaisean, air sàilleabh gu robh an dùthaich air atharrachadh mòran tron Ath-leasachadh agus le sin bha coltas nan eaglaisean air atharrachadh cuideachd. Chan fhaodadh e a dhèanamh na rinn e às aonais bristeadh nan dealbhagan an Ath-leasachaidh (Duitsis: *Beeldenstorm*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Zaanstad

'S e sgìreachd (Duitsis: *gemeente*) ann an cridhe nan Tìrean Ìsle a th’ ann an **Zaanstad** (IPA: *zaːnstɑt*). Chaidh a chruthachadh ann an 1974 nuair a chaidh Assendelft, Koog aan de Zaan, Krommenie, Westzaan, Wormerveer, Zaandam agus Zaandijk a chur ri chèile. Tha e suidhichte air iomall Amsterdam, ri taobh na h-aibhne *Zaan*, a shruthas dhan IJmeer, eadar Westpoort agus IJmuiden, aig -5m fo ìre na mara,  anns an roinn Noord-Holland. Tha 151,109 duine a' fuireach ann. Ged nach eil Amsterdam ach pìos beag air falbh cha an sgìre gu math dùthchail. Thogadh Christiaan Eijkman (1858 - 1930), an dotair a bhuannaich an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1929 an seo.

## Daoine ainmeil
* Jan Saenredam (1565 - 1607): Peantair.
* Pieter Janszoon Saenredam (1597 - 1665): Peantair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Willem Einthoven

B' e lighiche às na Tìrean Ìsle a bh' ann am **Willem Einthoven** (Semarang, 21 an Cèitean 1860–Leiden, 28 an t-Sultain 1927).

## Beatha
B' e dotair thall sna colonaidhean ann an Diàbha a bh' ann athair Jacob Einthoven, a chaochail nuair a bha Einthoven 10 bliadhna a dh'aois. Thogadh e ann an Semarang ach thill an teaghlach gu Utrecht ann an 1874. Thug e ceum aig Oilthigh Utrecht ann an eòlas-leighis. Fhuair e a dhotaireachd ann an 1885 airson na sgrìobh agus rannsaich e agus bha e na ollamh aig Oilthigh Leiden bho 1885 gus a chaochail e ann an 1927. Phòs e aig a cho-ogha, Frédérique Jeanne Louise de Vogel, ann an 1886 agus rug i mac agus triùir nighean dha.

## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1924 airson a chuid obrach air an Galbhanomeatair Einthoven seòrsa dhe ECG.
## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Tobias Michel Karel Asser

B' e fear-poileataigs, fear-lagha agus riochdaire dioplòmasach às Na Tìrean Ìsle a bh' ann an **Tobias Michel Karel Asser** (IPA: *toːbiɑs miˈʃɛl ˈkaːrəl ˈɑsər*, Amsterdam, 28 an Giblean, 1838–Den Haag, 20 an t-Iuchar 1913). B' e mac Carel Daniel Asser (1813–1885) agus Rosette Godefroi (1816–1892) à bhuineadh dha choimhearsnachd Iùdhach à Amsterdam. Thug Asser ceum ann an lagh aig Oilthigh Amsterdam agus choilean e a chuid fhoghlaim aig Oilthigh Leiden. A bharrachd air sin bha e na ollamh aig Oilthigh Leiden fad deicheadan. Phòs e aig a bhean, Johanna Ernestine Asser, ann an 1864 agus rug i ceathrar duine-cloinne dha. Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1911 còmhla ri Alfred Hermann Fried airson an cuid obrach air a' Chùirt-eadraiginn mhaireannach (Fraingis: *Cour permanente d'arbitrage*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Philipp Lenard

B' e eòlaiche-fiosaig a bha ann am **Philipp Lenard**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1905 airson na h-obrach aige air gathan cathod.
Rugadh e ann am Pozsony (nise Bratislava anns an t-Slòbhac) ann an 1862. Sgrìobh e an tràchdas aige aig Oilthigh Heidelberg. Ann an 1892 chaidh e na *Phrivatdozent* aig Oilthigh Bhonn far an do dh'obair e còmhla ri Heinrich Hertz agus na ollamh aig Oilthigh Bhreslau ann an 1894 nuair an do dh'fhoillsich e a thoraidhean mu ghathan cathod. Dhearbhaich e gum b' urrainn do ghathan cathod a' siubhal tron adhair no tro fhalamhachd. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Khiel ann an 1888. Ghabhadh e ri Nàsachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Slòbhac
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Comunn Gàidhlig Pheairt

'S e buidheann a th' ann an **Comunn Gàidhlig Pheairt** a bhios a' brosnachadh cainnt, litreachas agus ceòl nan Gàidheal. 'S e a shuaicheantas 'Clann nan Gàidheal an Guaillibh a Chéile'. 

Bidh iad a' cumail chèilidhean tron gheamhradh ann am Peairt agus a' cumail taic ri iomairtean is tachartasan Gàidhlig ann am Peairt agus Siorrrachd Pheairt. 

## Eachdraidh a' Chomuinn
Chaidh an Comunn a stèidheachadh ann an 1880.

Chuir an Comunn Mòd ionadail Siorrachd Pheairt air bhonn ann an 1923 agus chaidh Talla a' Bhaile ann an Obar Pheallaidh a chleachdadh. Ann an 1924 agus 1929, chuir an Comunn taic ris a' Mòd Nàiseanta nuair a bha e ann am Peairt.

Ann an 1994, ghluais an Comunn gu St Matthew’s Church Hall air Tay Street, Peairt. Thàinig am Mòd Nàiseanta a-rithist ann an 2004. 

## Daoine Ainmeil
* Marsaili NicUalraig Fhriseal - rinn i iomadh cuirm-ciùil leis a' Chomunn. As dèidh a bàis, chuir an Comunn sanas suas aig a taigh aig 60/62 High Street, ann am Peairt. 

* Ruairidh MacFhioghain - Ceannard aig Comunn Gàidhlig Pheairt eadar 1950 -1957. Ceann-suidhe a' Chomuinn Ghàidhealaich eadar 1971-75. Ùghdar ‘Teach Yourself Gaelic’.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn aig Comunn Ghàidhlig Pheairt
* Comunn Gàidhlig Pheairt air Facebook

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Peairt
Fermion

'S e seòrsa de mhìrean bunaiteach a tha ann am **fermion**. Tha iad a' leantainn stadastaig Fermi–Dirac.
## Faic cuideachd
* Boson
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Odón de Buen y del Cos

B' e eòlaiche-nàdair, cuan-eòlaiche, lus-eòlaiche agus fear-poileataigs às An Spàinn a bh'ann an **Odón de Buen y del Cos** (Zuera, 18 an t-Samhain 1863 - Meagsago, 3 an Cèitean 1945).

## Beatha agus Obair
Rugadh agus thogadh e ann an Zuera, baile beag leth shligheach eadar Huesca agus Zaragoza. Mac Mariano de Buen Ropín (tàillear) agus Petra del Cos Corroza, ghluais an teaghlach a Zaragoza fhèin airson cothrom a thoirt dha a dhol dhan àrd-sgoil. Thus e oide dhan na sgoilearan eile fhad 's a bha e san sgoil. Thug e ceum ann an ceimigeachd aig Oilthigh Mhadrid ann an 1884 le taic-airgid a thug Comhairle Zuera dha. Rinn e dotaireachd an sin ann an nàdarrachas ann an 1887.

Ann an 1885 fhuair e fiathachadh a dhol air turas-mara gu Lochlann air bhòrd an fhrigead *Blanca*. Dhùisg an turas a bha seo uidh air a' mhuir aige. Nuair a thill e lorg e obair agus le sin bho bha e na thidsear ainmh-eòlas agus luibh-eòlas aig Oilthigh Bharcelona 1889 gu ruige 1911. Fhuair e droch chàineadh às an Eaglais Chaitligeach leis gu robh e airson na beachdan aig Charles Darwin mu mhean-fhàs agus o chionn 's gu robh e airson poblachd anns An Spàinn. Stèidhich e Institiùd Cuan-eòlas na Spàinne (Spàinntis: *Instituto de Oceanografía Española*) ann an 1914.

Bha e air taobh na Poblachd agus air sàilleabh sin b' fheudar dha an dùthaich aige fhàgail ann dèidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Chaochail e na fhògarrach thall ann am Meagsago, far a bheil a chuid oghaichean fhathast ann. Bha a mhac, Sadí de Buen Lozano (1893 - 1936), na eòlaiche-parasaite a rannsaich mailèiria. Chaidh a chur gu bàs tron chogadh leis na Faisistich.

## Na Sgrìobh e
*De Kristiania a Tuggurt (1887)
*Mis Memorias: Zuera, 1863 - Toulouse, 1939 (2003).

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Meagsago
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Ainmh-eòlas

Is e saidheans nam beathaichean a tha ann an **ainmh-eòlas**. Is e meur de bhith-eòlas a tha ann.

## Lus-eòlaichean ainmeil
* Conrad Gessner
* Charles Darwin
* Odón de Buen y del Cos
* Pyotr Kropotkin

## Ceanglaichean a-mach
* Oilthigh Obair Dheathain
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Zuera

'S e baile beag anns an Spàinn a tha ann an **Zuera** (IPA: *θweɾa*, Catalanais: *Suera*). Tha e suidhichte aig 279m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Gállegos, air an àirde an ear-dheas na dùthcha, dìreach air iomall Zaragoza san roinn Aragón. Dh'ath-cheannsaich na Spàinntich am baile ann an 1180. Bu làidir a bhuaidh a thug Cogadh Sìobhalta na Spàinne (1936 - 1939) air Zuera: bha am baile ann an meadhan a' chogaidh fad na h-ùine agus chaill mòran am beatha.
## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à *Zubi* (drochaid) ann am Basgais a tha an t-ainm, leis gu bheil Dùthaich nam Basgach faisg air làimh agus an sgìre air fad fo buaidh nam Basgach an dèidh nan Ròmanach. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann às an Arabais *zuhayra* (àlainn) a tha an t-ainm. Chanadh *Gallicum* ris nuair a bha na Ròmanaich làidir san Spàinn.
## Daoine Ainmeil
*Odón de Buen y del Cos: (1863 - 1945)
## Bailtean Co-cheangailte
*  Ramonville-Saint-Agne
*  Trescore Balneario
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Oilthigh Mhadrid

Tha **Oilthigh Mhadrid** (Spàinntis: *Universidad Complutense de Madrid*, Laideann: *Universitas Complutensis Matritensis*) suidhichte ann am Madrid, an Spàinn. Thàinig e gu bhith na oilthigh an 1293.
## Seann Oileanaich
*Francisco de Quevedo (1580 - 1645)
*Odón de Buen y del Cos (1863 - 1945)

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Foghlam
Oilthigh Bharcelona

Tha **Oilthigh Bharcelona** (Spàinntis: *Universidad de Barcelona*, Catalanais: *Universitat de Barcelona*, Laideann: *Universitas Barcinonensis*) suidhichte ann am Barcelona, an Spàinn. Thàinig e gu bhith na oilthigh an 1450. Bha Odón de Buen y del Cos na ollamh an seo fad bliadhnaichean.
## Seann oileanaich
*Lluís Companys i Jover (1882–1940), neach-poileataigs is ceann-suidhe Catalòinia 
*Sadí de Buen Lozano (1893–1936), dotair is neach-saidheans
*Clara Ponsatí i Obiols (1957, fhathast beò), neach-poileataigs
*Jaume Aymar i Ragolta (1957, fhathast beò) sagart

## iomraid hean


Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Catalòinia
Roinn-seòrsa:Foghlam
Cuan-eòlas

'S e raon saidheansail a tha a' dèanamh fòcas air a' mhuir, na cuantan agus a gach uile rud ceangailte riutha 's a th' ann an **Cuan-eòlas**. Tha e a' gabhail a-steach structar, susbaint agus daineamaigs nan cuantan, a thuilleadh air pròiseasan fiosaigeach (mar na tuinn, làn-mara is muir-tràigh), pròiseasan geòlasach (mar ghrùideachadh no fàs grunnd-mara) agus fiù's pròiseasan bith-eòlach. Tha cuan-eòlas air a roinneadh ann an iomadh geug, mar cuan-eòlas fiosaigeach, cuan-eòlas ceimigeach, cuan-eòlas geòlasach, air neo cuan-eòlas bith-eòlach.
## Cuan-eòlaichean Ainmeil
*Aristotélīs
*Strabo
*Benjamin Franklin (1705 - 1790)
*Odón de Buen y del Cos (1863 - 1945)
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Borriol

'S e baile beag anns an Spàinn a tha ann am **Borriol**. Tha e suidhichte aig 208m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhnichean La Botalaria, La Teula, San Martí agus Codina, air an àirde an ear na dùthcha, dìreach air iomall Castelló de la Plana san roinn Castelló. Dh'ath-cheannsaich na Bhaileinsianich an t-àite ann an 1233 agus chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1250. B' e Muslamaich a bh' anns a' mhòr-chuid an seo gu ruige 1609, nuair a chuireadh na *Moriscos* a-mach às an dùthaich. 
## Daoine Ainmeil
*Sergio García: (1980)
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Sadí de Buen Lozano

B' e lighiche, parasait-eòlaiche  agus fear-saidheans às An Spàinn a bh'ann an ** Sadí de Buen Lozano** (Barcelona, 18 an t-Iuchar 1893 - Córdoba, 3 an t-Sultain 1936).

## Beatha agus Obair
Rugadh agus thogadh e ann am Barcelona, far an robh athair, Odón de Buen y del Cos, na ollamh aig Oilthigh Bharcelona. Phòs e aig Berta López de Heredia agus rug i ceathrar duine-cloinne dha.

Thug e ceum à Oilthigh Bharcelona agus chuir e seachad bliadhnaichean aig obair fon neach-rannsachaidh Eadailteach Gustavo Pittaluga. Stèidhich iad seirbheis an aghaidh mhailèiria (Spàinntis: *Servicio Español de Lucha Antipalúdica*) agus rinn iad sàr obair an aghaidh a' Ghalair ann an Cáceres agus air feadh Chatalòinia, far an robh mailèiria na bu làidire. Dh'fhàs e a bhith na cheannard sheirbheis Shlàinte na Spàinne ann an 1931.

Bha e air taobh na Poblachd agus na bhall an UGT - aonadh-ciùird cudromach - agus air sàilleabh sin chaidh a chur gu bàs leis na Faisistich aig toiseach tòisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Bha e ann an Córdoba nuair a sheas an t-Arm an aghaidh an Riaghaltais. B' fheudar dhan teaghlach aige an dùthaich fhàgail agus chaidh iad gu Meagsago nam fògarraich.

## Na sgrìobh e
* De Buen, S. (1926) *Note préliminaire sur l'épidémiologie de la fièvre récurrente espagnole* (Fraingis). *Annales de Parasitologie Humaine et Comparée* 4: 185-192.

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Roinn-seòrsa:Mailèiria
Poll Lochaidh

'S e baile beag air an Eilean Dubh a th' ann am **Poll Lochaidh**  no **Poll Lòchaidh** (Beurla: *Munlochy*). Tha e suidhichte aig ceann Ob Poll Lòchaidh air taobh an ear-dheas an leth-eilein deas air an A832 eadar Tore agus Abhach.

Tha àitichean eachdraidheil timcheall air a' bhaile. Tha tobar chlùdaidh (*clootie well*) faisg air a' bhaile air an A832. Tha e ainmichte a rèir Naomh Curetán (Laideann: *Curitanus*, *Kiritinus* no *Boniface*), easbaig a bha beò timcheall air a' bhliadhna 700. Cuiridh daoine aodaich air na craobhan timcheall air Tobar Churadain gus an latha an-diugh. Chithear togalaichean eachdraidheil eile anns a' bhaile fhèin agus timcheall air a' bhaile, leithid *Old Allangrange House* no tobhtaichean *Allangrange Chapel*.

Timcheall air a' bhaile tha coilltean agus fearann-tuathanais torrach ann.

## A' Ghàidhlig
Ann an 1881 bha 1866 duine a' fuireach an seo agus bha Gàidhlig aig 171 dhiubh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Black Isle Info - Munlochy (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Sìochantas

'S e sreath chreideamhan agus cleachdaidhean a thathar a' cur air dòigh gus an sìth a chumail eadar dùthchannan agus nàiseanan  a th' ann an **sìochantas**. Canar *sìochantair* ris gach neach a tha a' gabhail ri sìochantas. 'S ann làidir ann aghaidh Chogaidhean agus còmhstri ainneartach dhen a h-uile seòrsa 's a tha sìochantas ge b' e 's a tha e: poileataigeach, creideamhach, air neo ideòlasach. An àite fòirneart bidh sìochantairean a' cleachdadh: neo-fhòirneart èasgaidh, dioplomasachd, eas-ùmhlachd chatharra, am boycott, diùltadh cogaiseach, iomairtean sgaoilidh bheachdan agus foghlam airson na sìthe. Tha an fheallsanachd a tha air cùl gnothaich ann an sìochantas ceangailte ri bun-bheachdan mar *ahimsa* (अहिंसा) ann am Bùdachas agus *Satyagraha* (सत्याग्रह) ann an Hionduthachd.
## Sìochantairean Ainmeil
*Klas Pontus Arnoldson
*Jeremy Corbyn
*Lev Tolstoj

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Wiltshire

'S e siorrachd tradaiseanta air an àirde an iar-dheas Shasainn a th' ann am **Wiltshire** (IPA: wɪltʃər). Tha e air a chuairteachadh le Dorset, Somerset, Hampshire, Gloucestershire, Oxfordshire agus Berkshire.

Chaidh an siorrachd a chlàradh airson a' chiad turais anns an 9mh Linn mar *Wiltunscir*. Chaidh ainmicheadh air Wilton, faisg air Salisbury, a tha a' ciallachadh 'Baile air Abhainn Wylye'.

'S e ùghdarras aonadach a tha ann an Comhairle Baile Swindon o 1997 nuair a dh'ionadaich e Comhairle Baile Thamesdown.
Chaidh Comhairle Wiltshire na ùghdarras aonadach ann an 2009 is e ag ionadachadh comhairle shiorrachd is comhairlean airson nan sgìrean Salisbury, Kennet, Wiltshire a Tuath agus Wiltshire an Iar.

## Daoine ainmeil
* Raonaid Walker
*Jeremy Corbyn
## Bailtean
*Amesbury
*Bradford on Avon
*Calne
*Chippenham
*Corsham
*Cricklade
*Devizes
*Highworth
*Larkhill
*Ludgershall
*Malmesbury
*Marlborough
*Melksham
*Mere
*Royal Wootton Bassett
*Salisbury
*Swindon
*Tidworth
*Trowbridge
*Warminster
*Westbury
*Wilton
*Wroughton
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
*Comhairle Wiltshire

Roinn-seòrsa:Sasainn
Shropshire

'S e siorrachd faisg air na crìochan leis A' Chuimrigh air an àirde an iar Shasainn a th' ann an **Shropshire** (IPA: *ʃrɒpʃər*, seann ainm: *Salop*, Cuimris: *Swydd Amwythig*). Tha e air a chuairteachadh le Powys, Wrecsam, Cheshire, Staffordshire, Herefordshire agus Worcestershire. Chaidh an siorrachd a chlàradh airson a' chiad turais anns an 11mh Linn mar *Scrobbesbyrigscīr*. 'S ann à dà fhacail ann am Beurla 's a tha an t-ainm: *Byrig* (dùn), *shire* (siorrachd) agus an t-ainm Scrobbe. Bheireadh sin *Siorrachd Dhùn Scrobbe* dhuinn sa Ghàidhlig. Thogadh Jeremy Corbyn an seo.
## Bailtean
*Telford (138,241)
*Shrewsbury (71,715)
*Oswestry (15,613)
*Bridgnorth (12,212)
*Newport (10,814)
*Ludlow (10,500)
*Market Drayton (10,407)
*Whitchurch (8,907)
*Shifnal (7,094)
*Bayston Hill (5,079)
*Wem (5,142)
*Broseley (4,912)
*Church Stretton (4,671)
*Albrighton (4,157)
*Pontesbury (3,500)
*Ellesmere (3,223)
*Prees  (2,688)
*Much Wenlock (2,605)
*Craven Arms (2,289)
*Cleobury Mortimer (1,962)
*Bishop's Castle (1,630)
*Ruyton-XI-Towns (1,500)
*Baschurch (1,475)
*Clun (680)
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
*Comhairle Shropshire
Roinn-seòrsa:Sasainn
Glasraicheachd

'S e dòigh bheatha far a bheilear a' seachnadh feòl no iasg a th' ann an **Glasraicheachd**. B' ann anns Na h-Innseachan o chionn corr is 2,700 bliadhna a thoisich Glasraicheachd, agus tha i fhathast làidir ann am Bùdachas agus Hionduthachd, leis gu bheil iad a' gabhail ri ahimsa. Leanadh cuid dhe na seann Ghreugaich Glasraicheachd cuideachd, ach cha b' e cleachdadh àbhaisteach san Roinn-Eòrpa ron 20mh Linn. 

## glasraichearan Ainmeil
*Adolf Hitler
*Jeremy Corbyn

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Biadh
Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Ceimig

## Ceimig
'S e stuth ceimigeach ("ceimig") foirm stutha anns a bheil co-chur seasmhach agus buadhan sònraichte. Chan urrainn dha ceimigean a bhith roinnte nan co-phàirtean le dòighean dealachaidh fiosaigeach, i.e. "gun bhriseadh co-nasgaidh".
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Aonghas a Deas (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Aonghas a Deas** (Beurla: *Angus South*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o phàirtean de dh'Aonghas agus Taobh Tatha a Tuath. Tha An Ceathramh Mòr, Càrn Ùstaidh,  agus Obar Bhrothaig san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Aonghas a Tuath agus a' Mhaoirne, Baile Dhùn Dè an Ear, Baile Dhùn Dè an Iar agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Aonghas a Tuath agus a' Mhaoirne (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Aonghas a Tuath agus a' Mhaoirne** (Beurla: *Angus North and the Mearns*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o phàirtean de dh'Aonghas agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn. Tha Farfar, Mon Rois,  agus Breichinn san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Aonghas a Deas, Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Siorrachd Obar Dheathain a Deas agus Ceann Chàrdainn.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Aonghais
Tarbhdail

B' e clachan air an Eilean Dubh a bh' ann an **Tarbhdail** (Beurla: *Tarradale*). 

## Eachdraidh
Bha e suidhichte mu dhà mhìle (3 km) ear-dheas air a' Bhlàr Dhubh ann an Ros an Ear. 
An-diugh chan eil ach *Tarradale House* agus *Tarradale Mains* air fhàgail. Tha iad suidhichte air bruach a tuath Abhainn nam Manach far a bheil an abhainn a leudachadh gu Linne Fharair. Thogadh *Tarradale House* anns na 1680an agus chaidh an togalach a leudachadh is ag atharrachadh tro na linntean. Tha an dà thogalach clàraichte le Canmore.

## Daoine ainmeil
Rugadh an creag-eòlaiche Sàr Roderick Murchison (22 an Gearran 1792 – 22 an Dàmhair 1871) ann an *Tarradale House* ann an 1792. Sgrìobh Archibald Geikie leabhar eachdraidh beatha Roderick Murchison.

## Dealbhan

Tarradale - Birthplace of Roderick Murchison.png|*Tarradale House* anns an 18mh linn
Tarradale House-Geograph-3927426-by-Alpin-Stewart.jpg|Rathad gu *Tarradale House*
Tarradale Mains - geograph.org.uk - 58182.jpg|Sealladh air *Tarradale Mains*
Roderick Murchison.jpg|Roderick Murchison 1836


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Leabhar "Life of Sir Roderick I. Murchison" le Archibald Geikie (1875)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Baile Dhùn Dè an Ear (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann am **Baile Dhùn Dè an Ear** (Beurla: *Dundee City East*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o Dhùn Dè an Ear, aig an robh crìochan na sgìre Phàrlamaid Westminster. Tha pàirtean an ear de Dhùn Dè agus Port Bhruachaidh san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Aonghas a Deas agus Baile Dhùn Dè an Iar.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùn Dè
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Obar Dheathain a Deas agus Ceann Chàrdainn (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Obar Dheathain a Deas agus Ceann Chàrdainn** (Beurla: *Aberdeen South and North Kincardine*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o Obar Dheathain a Deas agus pàirtean de Shiorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn. Tha pàirtean a deas de dh'Obar Dheathain, Port Leathain agus Cùltair Pheadar san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Aonghas a Tuath agus a' Mhaoirne, Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Obar Dheathain Meadhain.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
UNISON

'S e aonadh-ciùird a tha ag obair às leth luchd-obrach na roinne poblaich air feadh na dùthcha a th' ann an UNISON (ainm fada: *UNISON — the Public Service Union*, Gàidhlig: *UNISON – Aonadh-ciùird na Roinne Poblaich*). Chaidh a chruthachadh ann an Lunnainn ann an 1993 nuair a thàinig COHSE, NUPE agus NALGO ri chèile. Le 1,210,250 buill (2022), 's e UNISON an t-aonadh-ciùird as motha anns an Rìoghachd Aonaichte, còmhla ri UNITE. Bidh UNISON a' gabhail pàirt ann an co-bharganachadh phàigh aig ìre nàiseanta agus ionadail, gu sònraichte ann an riaghaltas ionadail, foghlam agus cùram-slàinte.

## Àrd-rùnairean
*1996 - 2001: Rodney Bickerstaffe 
*2001: Dave Prentis
*2021: Christina McAnea

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*UNISON

Roinn-seòrsa:aonaidhean-ciùird
Roinn-seòrsa:Poileataigs
UNITE

'S e aonadh-ciùird a tha ag obair às leth luchd-obrach air feadh na dùthcha a th' ann an UNITE (ainm fada: *UNITE — the Union*, Gàidhlig: *UNITE - an t-Aonadh*). Chaidh a chruthachadh ann an Lunnainn ann an 2007 nuair a thàinig Amicus agus TGWU ri chèile. Le 1,382,126 buill (2015) 's an t-aonadh-ciùird nas motha na Rìoghachd Aonaichte agus Poblachd na h-Èireann. Bidh UNITE a' gabhail pàirt ann an co-bharganachadh phàigh aig ìre nàiseanta agus ionadail.

## Àrd-rùnairean
*2008 - 2010: Derek Simpson
*2010:  Len McCluskey

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*UNITE

Roinn-seòrsa:aonaidhean-ciùird
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Èirinn
Lesley Laird

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Lesley Laird** BP.

Dh'obair i ann an goireasan daonna airson Banca Rìoghail na h-Alba agus bha i na leas-cheannard Comhairle Fhìobha mus do thaghadh e mar BhP airson Cair Chaladain agus Cowdenbeath ann an 2017.
Tha i na ball Pàrtaidh Làbarach na h-Alba. 
Chuir Jeremy Corbyn i ann an rèim mar neach-labhairt dùbhlanach airson Alba ann an 2017 is chaidh i na leas-cheannard eadar-amail Pàrtaidh Làbarach na h-Alba an dèidh do Alex Rowley a dhreuchd a leigeil suas san Dùbhlachd 2017.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Lesley Laird MP, Kirkcaldy and Cowdenbeath
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Co-bharganachadh

'S e pròiseas rèiteachaidh eadar buidhnean luchd-obrach agus luchd-fastaidh a th' ann an **Co-bharganachadh**.  'S e gu bheil co-bharganachadh ag amas air còrdaidhean a dhèanamh a thaobh thuarastail, cumhaichean obrach, sochairean, agus dòighean eile a tha ceangailte ri airgead-dìolaidh do luchd-obrach agus an cuid chòraichean. Bidh riochdairean aonaidhean-ciùird a' togail guth nan luchd-obrach dham buineadh iad. Mar as àbhaist cuiridh na co-aontachaidhean a rèiticheas na aonaidhean-ciùird as leth am buill air bhonn rudan mar sgàlaichean thuarastail, uairean-obrach, trèanadh, slàinte is sàbhailteachd, seach-thìm is modhan chùisean-gearain, a bharrachd air còraichean pàirt a ghabhail ann an gnothaichean na companaidh. 

'S urrainn do dh' aonaidhean-ciùird rèiteachadh le aon neach-fastaidh (mar as àbhaist a' riochdachadh luchd-earrann na companaidh) air neo buidheann de luchd-fastaidh a rèir na dùthcha, gus co-aontachaidhean airson a' ghnìomhachais air fad a dhèanamh. Bidh co-chòrdadh ag obrachadh mar chumhnant obrach eadar luchd-fastaidh agus na h-aonaidhean-ciùird. Ann an co-bharganachadh bidh pròiseas rèiteachaidh ann eadar riochdairean nan aonaidhean-ciùird agus riochdairean nan luchd-fastaidh (mar as àbhaist air a riochdachadh le sgioba-stiùiridh na companaidh, no, ann an corra dhùthaich mar An Ostair, An t-Suain agus Na Tìrean Ìsle, air a riochdachadh le comann luchd-fastaidh) a thaobh chumhaichean obrach nan daoine, mar  thuarastail, uairean-obrach, cumhaichean obrach is modhan chùisean-gearain, a thuilleadh air  còraichean agus aonaidhean-ciùird. ‘S e Còrdadh co-bharganachaidh  a chanar ris.

Chaidh am facal *co-bharganachadh* air a chleachdadh airson a' chiad turais ann an 1891 le Beatrice Webb, a bha an sàs anns na h-aonaidhean-ciùird. Thoisich co-bharganachadh nàiseanta ann an siostam foghlam na h-Alba ann an 1939. A-nis thathar ga dhèanamh tron chomataidh SNCT (Comataidh Rèiteachadh na h-Alba do Luchd-teagaisg). 'S e deagh eisimpleir iomairteachd a th' ann cuideachd.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:aonaidhean-ciùird
Roinn-seòrsa:Poileataigs
TUC

'S e aonad nàiseanta nan aonaidhean-ciùird ann an Alba, Sasainn agus A' Chuimrigh a th' ann an TUC (ainm slàn: *Trades Union Congress*, Gàidhlig: *Mòr-dhàil nan Aonaidhean-ciùird*). Bidh an TUC a' riochdachadh mòr-chuid nan aonaidhean-ciùird ann am Breatainn. Chaidh a chruthachadh ann am Manchester ann an 1868. Bhris an STUC bhon TUC ann an 1897 air sàilleabh gu robh cuid a dhaoine mì-thoilichte leis na bha an TUC a' deanamh a thaobh riochdachadh nan luchd-obrach anns a' Pharlamaid. Aig an ìre seo tha 51 aonaidhean-ciùird air an cleamhnachadh ris - EIS, UNISON agus UNITE nam measg - is iadsan a' riochdachadh mu 5.8 muillean duine uile gu lèir. Thathar ag ràdh gur e guth nan luchd-obrach ann am Breatainn a th' anns an TUC. 'S e Proinnsias Ní Ghrádaigh a tha na àrd-rùnairean a-nis. 'S ann ag amas air iomairtean le ìomhaigh àrd a chuir air dòigh, is e a' strì airson amasan agus beusan nan aonaidhean-ciùird. A bharrachd air sin, bithear a' cuideachadh aonaidhean-ciùird a thaobh fhastadh buill, a bhith nas èifeachdaiche agus ag obair an aghaidh chonnspairn eadar aonaidhean-ciùird agus airson dlùth-phàirteachas.
## Àrd-rùnairean
*Proinnsias Ní Ghrádaig: 2013 
*Brendan Barber: 2003 - 2013
*John Monks: 1993 - 2003
*Norman Willis: 1984 - 1993
*Len Murray: 1973 - 1984
*Vic Feather: 1969 - 1973
*George Woodcock: 1960 - 1969
*Sir Vincent Tewson: 1946 - 1960
*Sir Walter Citrine: 1926 - 1946
*Fred Bramley: 1923 - 1926
*C. W. Bowerman: 1921 - 1923
## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-muigh
*TUC
Roinn-seòrsa:aonaidhean-ciùird
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Obar Dheathain Meadhain (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Obar Dheathain Meadhain** (Beurla: *Aberdeen Central*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o Obar Dheathain a Deas agus Obar Dheathain a Tuath. Tha Obar Dheathain tuath air an Uisge Dè agus deas air an Deathain san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Obar Dheathain Oir Dheathain agus Obar Dheathain a Deas agus Ceann Chàrdainn.

## Buill Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Siorrachd Bhanbh agus Oirthir Bhùchainn (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Bhanbh agus Oirthir Bhùchainn** (Beurla: *Banffshire and Buchan Coast*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o Bhanbh agus pàirtean de Mhoireabh. Tha Ceann Phàdraig, Bucaidh, Banbh, Cuileann agus Baile nam Frisealach san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Siorrachd Obar Dheathain an Ear, Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Moireabh.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Hans Asperger

B' e lighiche às An Ostair a bh' ann an **Hans Asberger** (Hausbrunn, 18 an Gearran 1906 - Vienna, 21 an Dàmhair 1980).
## Beatha
Rugadh agus thogadh Asperger air an dùthaich air iomall Vienna. Bha e caran diùid agus cha mhòr nach robh ach caraid neo dhà aige. A dh'aindeoin sin, bha e uabhasach fhèin comasach san sgoil, gu seachd-àraidh a thaobh bhàrdachd, saidheans agus cànan. Dh'ionnsaich e Laideann agus Greugais san sgoil. Thug e ceum ann an à Oilthigh Vienna ann an 1931 agus an ceann bliadhna, ann an 1932 chaidh ainmeachadh ceannard roinn foghlaim sònraichte aig roinne cloinne ann an ospadal an oilthighe. Phòs e aig Hanna Kalmon ann an 1935 agus rug i còignear duine-cloinne dha.
## Obair
Rinn e torr obair fad bliadhnaichean air òtasam 's a leithid. Ann an 1944 sgrìobh e dealbh-chunntas air òtasam a bha a cheart cho math ri na sgrìobh Grunya Sukhareva thall san Ruis ann an 1925. Chunnaic e gur e daoine gun cho-fhaireachdainnean do chàch a bh' annta agus aig nach robh caraidean idir, a leanadh còmhraidhean aon-taobhach, a dhèanadh fòcas gu math dlùth air dìreach aon chuspair, agus a bha gu math luideil. Nuair a bha Elfriede Jelinek òg, rinn Asperger obair oirre.

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Eòlas-leighis
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Hausbrunn

'S e baile beag agus sgìreachd (Gearmailtis: *Gemeinde*) air an àirde an ear-thuath na h-Ostair a th' ann an **Hausbrunn**. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1195 mar *Hugesprunne*. Chaochail 98 duine an seo leis a' phlàigh ann an 1713. Tha e suidhichte faisg air na crìochan le Poblachd nan Seiceach agus an t-Slòbhac anns an sgìre (Gearmailtis: *Bezirk*) *Mistelbach*, san roinn (Gearmailtis: *Bundesland*) An Ostair Ìochdarach. Tha e suidhichte aig 200m os cionn ìre na mara, 57km  air falbh bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha. Chan eil ach 834 duine a' fuireach ann.

## Daoine Ainmeil
*Hans Asperger: (1906 – 1980).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Oilthigh Vienna

'S e oilthigh aosmhor, rannsachadh na stàite ann an Vienna a th' ann an **Oilthigh Vienna**. Chaidh a stèidheachadh leis an Diùc Rudolph VI na h-Ostair ann an 1365. 'S e an treas oilthigh as aosta na Roinn Eòrpa air fad, an dèidh Oilthigh Jagiellonian anns A' Phòlainn (1364) agus Oilthigh Teàrlaich ann am Poblachd nan Seiceach (1348).
## Seann Oileanaich
*Hans Asperger
*Hans Fischer
*Sigmund Freud
*Elfriede Jelinek
*Richard Kuhn
*Iain MacIllEathain
*Tomáš Garrigue Masaryk
*Gregor Mendel
*Max Ferdinand Perutz
*Erwin Schrödinger
*Richard Adolf Zsigmondy

## Luchd-obrach
*Ivan Franko

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:An Ostair
Příbor

'S e baile beag anns an sgìreachd (Seacais: *okres*) Nový Jičín air an àirde an ear Poblachd nan Seiceach a th' ann am **Příbor** (IPA: /pr̝̊iːbor/, Gearmailtis: *Freiberg in Mähren*). Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1251 mar *Vriburch*. Bhuineadh am baile dhan sgire *Neutitschein* ann an Ostair-Ungaire ro 1918. Rinn tuiltean droch sgrios air a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte eadar Nový Jičín agus Frýdek-Místek san roinn (Seacais: *kraj*) Moravskoslezský, aig 200m os cionn ìre na mara, 357km  air falbh bho Phràg, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 8,814 duine a' fuireach ann.

## Daoine Ainmeil
*Sigmund Freud: (1856 – 1938).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Seic
Nelahozeves

'S e baile beag agus sgìreachd (Seacais: *obec*) air an àirde an iar-thuath Poblachd nan Seiceach a th' ann an **Nelahozeves** (Gearmailtis: *Mühlhausen an der Moldau*). Tha e suidhichte eadar Pràg agus Ústí nad Labem san roinn (Seacais: *kraj*) Středočeský, ri taobh na h-Aibhne Vlatava, aig 183m os cionn ìre na mara. Tha 1,965 duine a' fuireach ann.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1352 mar *Nelahoda*. Bhuineadh am baile dhan sgire *Bezirk Melnik* ann an Ostair-Ungaire ro 1918. Thug feachdan na Suaine ionnsaigh air a' bhaile trì tursan fad Cogadh nan 30 Bliadhna. Chaidh lùchairt a thogail an seo anns an 16mh Linn. Chaidh a ghabhail thairis leis an Riaghaltas fad bliadhnaichean nan Comunnach ach chaidh a thoirt air ais dhan teaghlach Lobkowicz  ann an 1993. 

## Daoine Ainmeil
*Antonín Dvořák (1856 – 1938).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Seic