open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alexander Burnett

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Alexander Burnett** BPA.

Thaghadh e mar BhPA airson Siorrachd Obar Dheathain an Iar ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba. Chaidh e na neach-labhairt Tòraidheach airson lùtha ann an 2016.

Chaoin-chronaich comataidh stannardan na Pàrlamaid e air sgàth 's nach do ghairm e com-pàirtichean ionmhasail nuair an do chuir e ceistean sna Pàrlamaid.  
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Alexander Burnett MSP, Aberdeenshire West
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Brașov

'S e baile mòr ann an Romàinia a th' ann am **Brașov** (IPA: *braˈʃov*, Ungairis: *Brassó*, Gearmailtis: *Kronstadt*). Tha e suidhichte shuas air na beantann Cairp, air bruaich na h-aibhne *Bârsa*, às an tàinig ainm a' bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1234.

## Eachdraidh
Bhuinneadh am baile dhan Phrionnsalachd Transsilvania bho 1541 gu ruige 1699. Nuair a dh' iarr Rìgh na h-Ungair air na Sagsannaich gun gabhadh iad còmhnaidh ann an Transsilvania anns na meadhannan aoisean, stèidhich iad seachd bailtean daingnichte, Brașov nam measg. 'S e an adhbhar a chanar *Siebenbürgen* (Gàidhlig: seachd caistealan) ri Transsilvania ann an Gearmailtis. B' ann ris na Gearmailtich air neo na h-Ungairich a bha Brașov fad nan linntean, gus an tug Romàinia os làimh e ann an 1922. B' ann air 4 an t-Sultain 1944 a thuit am baile gu feachdan an Aonaidh Sobhiataich. Chanadh *Orașul Stalin* (Gàidhlig: *Baile [[Iosif Stalin|Stalin]]*) ris eadar 1950 agus 1960.

## Daoine Ainmeil
*Dumitru Prunariu (1952). Speuradair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Cleveland (Ohio)
*  Erbil
*  Gent
*  Győr
*  Holstebro
*  Kroonstad
*  Leeds
*  Linz
*  Minsk
*  Musashino
*  Nürnberg
*  Rishon LeZion
*  Tampere
*  Trikala
*  Tours
*  Venaria Reale

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Romàinia
Roinn-seòrsa:Romàinia
Wapakoneta, Ohio

'S e baile air an àirde an ear-thuath nan Stàitean Aonaichte a th' ann am **Wapakoneta** (IPA: *wɑːpɑːkəˈnɛtə*). Tha e suidhichte anns an stàit Ohio, aig 272m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Auglaise. Tha 9,867 duine a' fuireach anns a' bhaile, a chaidh a stèidheachadh ann an 1782. 'S ann à Shawnee *Wa po'kanite*, (Gàidhlig: *àite nan cnàmhan geala*), bho *wapa* (geal), *okani* (cnàmh) agus *ite* (àite) a th' ann.

## Daoine Ainmeil
* Neil Armstrong: (1930 - 2012). Speuradair.

## Ceanglaichean a-mach
*Taigh-tasgaidh Neil Armstrong
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Ohio
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Glen Ridge, NJ

'S e baile air costa ann ear nan Stàitean Aonaichte a th' ann an **Glen Ridge** (Gàidhlig: *Druim a' Ghlinne*). Tha e suidhichte anns an stàit Jersey Nuadh, aig 60m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Toney's Brook. Tha 7,527 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1666.

## Daoine Ainmeil
* Buzz Aldrin: (1930). Speuradair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* City Data

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Jersey Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Jersey Nuadh
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Richard Leonard

'S e neach-poileataigs ann an Alba agus ceannard Pàrtaidh Làbarach na h-Alba a tha ann an **Richard Leonard** BPA.

Rugadh agus thogadh e ann an Siorrachd Eabhraig a Tuath agus bha e na sgoilear aig Pocklington School. 
Dh'obair e mar eaconomaiche agus neach-eagrachaidh airson an GMB mus do thaghadh e mar BhPA airson Meadhan na h-Alba ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Làbarach na h-Alba.

Bhuannaich e ceannardas Pàrtaidh Làbarach na h-Alba an aghaidh Anas Sarwar an dèidh do dh'fhàg Kezia Dugdale ann an 2017 agus leig e a dhreuchd dheth ann an 2021.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Richard Leonard MSP, Central Scotland
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Monica Lennon

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Monica Lennon** BPA.

Rugadh i ann am Bellshill agus dh'ionnsaich i planadh na h-àrainneachd aig Oilthigh Srath Chluaidh.
Dh'obair i mar chomhairliche agus neach-planaidh mus do thaghadh i mar BhPA airson Meadhan na h-Alba ann an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Làbarach na h-Alba. Thuirt i gun seas i airson ceannardas a' phàrtaidh an dèidh Richard Leonard an aghaidh Anas Sarwar ann an 2021.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Monica Lennon MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Elaine Nic a' Ghobhainn

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Elaine Nic a' Ghobhainn** BPA (Beurla: *Elaine Smith*).

Rugadh i ann an 1963.
Bha i na h-oileanach aig Colaiste Ghlaschu far an do dh'ionnsaich i eaconomachd agus poileataigs.
Dh'obair i mar thidsear mus do thaghadh i mar BhPA airson Coatbridge agus Chryston ann an 1999 agus Meadhan na h-Alba ann an 2016.
Bha i na leas-oifigear riaghlaidh Pàrlamaid na h-Alba còmhla ri John Scott eadar 2011 agus 2016, an dèidh do Alasdair Morgan agus Trish Godman is ro Linda Fabiani agus Cairistìona Ghreumach.
Tha i na ball Pàrtaidh Làbarach na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Elaine Smith MSP, Central Scotland

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Margaret Mitchell

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Margaret Mitchell** BPA.

Rugadh i ann an 1952 is bha i na sgoilear aig Àrd-sgoil Coatbridge.
Bha i na h-oileanach aig an Oilthigh Fosgailte agus dh'obair i mar thidsear, mar mhaor-cheartais is mar neach-chomhairle sònraichte do David McLetchie is Seumas Dùbhghlas-Hamalton mus do thaghadh i mar BhPA airson Meadhan na h-Alba ann an 2003.
Tha i na ball Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Graham Simpson

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Graham Simpson** BPA.

Thogadh e ann an Carlisle.
Dh'obair e mar neach-aithris mus do thaghadh e mar BhPA airson Meadhan na h-Alba ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba. Chaidh e na neach-labhairt Tòraidheach airson taigheadais, coimhearsnachdan agus tèarainteachd shòisealta ann an 2020.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Graham Simpson MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Obar Lìobhaite

'S e baile beag air an oirthir Lodainn an Ear eadar Longniddry agus Gualainn a tha ann an **Obar Lìobhaite**  (Beurla: *Aberlady*).
'S e Ionad de Shuim Shònraichte Shaidheansail (ISSS) a tha ann am Bàgh Aberlady, far a chìthear mòran eun neo-chumanta.
Tha prìomh-oifis aig an *Scottish Ornithologists' Club* ann an *Waterston House* ann an Obar Lìobhaite.

## Eachdraidh
Tha Iain Mac an Tàilleir a' toirt *Obar lobhta* mar fhreumh an ainm.
Thog na Dùghlasaich Kilspindie Castle faisg air Obar Lìobhaite anns an 16mh linn, ach chan eil ach balla a' maireadh a-nis.
Tha bàta-aigeil briste, probhail, an X-craft, o 1945, air a' ghainmhich.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Coimisean Fearainn na h-Alba

Chaidh **Coimisean Fearainn na h-Alba** (Beurla: *Scottish Land Commission*) a stéidheachadh fo Achd Ath-leasachaidh an Fhearainn (2016) de chuid Pàrlamaid na h-Alba. Tha an Coimisean stèidhichte ann an Inbhir Nis, agus tha dùil gum bi mu 20 dreuchd an cois obair na buidhne.

## Faic cuideachd
* Achd Ath-leasachaidh Fearainn (Alba) 2003

## Ceanglaichean a-mach
* “Bu chòir Bile Ath-Leasachaidh an Fhearainn atharrachadh airson Coimiseanair Gàidhlig” *(blog aig Malcolm M. Combe 2015-12-07)*
* BBC Naidheachdan 2016-02-20: 49 molaidhean air Bile an Fhearainn
* BBC Naidheachdan 2016-07-21: Uibhist ag iarraidh Coimisean an Fhearainn
* BBC Naidheachdan 2016-09-26: Brosnachadh is comhairle a dhìth, seach airgead a-mhàin *(beachd bho Agnes Rennie)*
* BBC Naidheachdan 2016-12-21: Coimisean ùr an Fhearainn air coinneachadh

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Sliabh a' Chlamhain

'S e baile beag faisg air Prestonpans a tha ann an **Sliabh a' Chlamhain** (Beurla: *Gladsmuir*).

Tha e ainmeil airson Blàr Sliabh a' Chlamhain ann an 1745.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Taigh-tasgaidh Iosrael

Tha **Taigh-tasgaidh Iosrael**  (Eabhra: *מוזיאון ישראל*) ann an Ierusalem, air cnoc ann an Givat Ram faisg air, Taigh-tasgaidh Tìoran a' Bhìobaill agus an Knesset.  ’S e taigh-tasgaidh nàiseanta Iosrael a th’ ann.  Chaidh a stèidheachadh ann an 1965.

## Gailearaidh

Image:Jerusalem Schrein des Buches BW 1.JPG|Sgrìn an Leabhair
Image:Jerusalem Modell BW 2.JPG|Modail-sgèile Holyland de Ierusalem agus an dàrna teampall


## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn oifigeil

Roinn-seòrsa:Àisia
Taigh-tasgaidh Tìoran a' Bhìobaill

’S ann ann an Ierusalem ri taobh Taigh-tasgaidh Iosrael a tha **Taigh-tasgaidh Tìoran a' Bhìobaill** (Eabhra: *מוזיאון ארצות המקרא ירושלים*).  ’S e taigh-tasgaidh àrc-eòlais a th’ ann, a tha a’ rannsachadh cultar nam poballan a chaidh ainmneachadh anns an Tanakh, am Bìoball Iùdhach.

## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn oifigeil
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Israel
Roinn-seòrsa:Àisia
Nuadh-treabh Fada

'S e baile beag air an oirthir Lodainn an Ear eadar Obar Lìobhaite agus Port Seton a tha ann an **Nuadh-treabh Fada** (Beurla: *Longniddry*).

Thàinig an t-ainm-àite **Longniddry** bhon Chuimris, a' ciallachadh "Eaglais a' chlachain nuaidh".

Dhealbhaich Robert Adam Taigh Gosford faisg air Longniddry ann an 1790 ach cha do chrìochnaicheadh e ro 1810.

Bha am bàrd Albannach Ùisdean MacDhiarmaid a' fuireachd anns a' bhaile airson greis.

Tha stèisean-rèile ann air prìomh-loidhne na h-oirthire an ear. Dh'fhosgail an stèisean seo 22 an t-Ògmhios 1846. Bha cuideachd snaidhm ris an loidhne do Bhaile Adainn ach dùineadh an loidhne seo ann an 1968.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Prestonpans

'S e baile beag air an oirthir Lodainn an Ear eadar Baile nam Feusgan agus Port Seton a tha ann am **Baile an t-Sagairt** (Albais: *The Pans*, Beurla: *Prestonpans*).

Chaidh Blàr Sliabh a' Chlamhain a chur faisg air a’ bhaile seo ann an 1745, a’ chiad bhlàr an Ar-a-mach nan Seumasach, 1745-1746, “Bliadhna Theàrlaich”.

Chaidh crois margaid a thogail air an àite-margaidh san 17mh linn leis na Hamiltons à Preston.
Tha aon-adharcach air. 'S e an aon crois margaid ann an Alba nach robh ga ghluasad a th' ann.

Tha stèisean-rèile ann air phrìomh-loidhne na h-oirthire an ear eadar Wallyford agus Longniddry.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Wallyford

'S e baile beag air an oirthir Lodainn an Ear eadar Baile nam Feusgan agus Prestonpans a tha ann an **Wallyford**.

Tha stèisean-rèile ann air phrìomh-loidhne na-oirthire an ear eadar Baile nam Feusgan agus Prestonpans.

## Daoine ainmeil
* Margaret Oliphant, sgrìobhadair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Baile na Craoibhe

'S e baile ann an Alba meadhanach a tha ann am **Baile na Craoibhe** (Beurla: *Ballencrieff*). Tha e faisg air an Druim agus Longniddry, agus tha e ann an Lodainn an Ear. Tha e suidhichte air phrìomh-loidhne na h-oirthire an ear agus am B1377. Bha snaidhm-rèile ann ris an loidhne do dh'Obar Lìobhaite agus Gualainn.

'S e comharra-stiùiridh a tha ann an Taigh Baile na Craoibhe, togalach àrd, geal. Bha e trèigte an dèidh do theine ann an 1868 ach dh'ath-aisigeadh e anns an 1990an.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Linton an Ear

'S e baile ann an Lodainn an Ear eadar Baile Adainn agus Dùn Barra a tha ann an **Linton an Ear** (Beurla: *East Linton*). Ath-fhosglaidh an stèisean-rèile, air phrìomh-loidhne na h-oirthire an ear eadar an Druim agus Dùn Barr, ann an 2018.

Tha e faisg air Preston Mill, Caisteal Hailes, Dùn Peilleir agus Tucaid Phantassie

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Ben Gurion International Airport

'S e port-adhair eadar-nàiseanta ann an Iosrael a tha ann am **Ben Gurion International Airport** (Eabhra:**נְמַל הַתְּעוּפָה בֵּן גּוּרְיוֹן**). Tha e suidhichte ear air Tel Aviv,  agus mu 50 km air falbh bho Ierusalem. 'S e sin am port-adhair as motha ann an Iosrael.

## Ceanglaichean a-mach

*Ben Gurion International Airport, iaa.gov.il
*Israeli Aviation Charts for flight simulation (including Ben Gurion), vatil.or

Roinn-seòrsa:Àisia
Baile Dhaibhidh

'S e làrach arc-eòlach ann an Ierusalem a th' ann am **Baile Dhaibhidh** (Beurla: *City of David*; Eabhra: *עיר דוד*). Tha e suidhichte ann an  ear-dheas an t-seann bhaile ri taobh nam ballachan. 

Tha an làrach connspaideach ann am poileataigs na roinne leis gun robh e ann am Palastain ron chogadh ann an 1967.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* City of David
* From Shiloah to Silwan project

Roinn-seòrsa:Àisia
Dirleton

'S e baile beag faisg air an oirthir Lodainn an Ear eadar Gualainn agus Bearaig a Tuath a tha ann an **Dirleton**.

Tha e ainmeil airson Chaisteil Dirleton. Thogadh a' chiad chaisteal an dèidh do 1240 ach sgrios Raibeart Brus e ann an 1311. Ath-thog an teaghlach Halyburton an caisteal anns na 1350an agus ghlac William Douglas à Tantallon e ann an 1363. Shèist Seanalair Lambert e às leth Cromwell ann an 1650 's sgrios e an taigh-geata. Fhuair an teaghlach Nisbet e ann an 1663 agus dh'fhàs e trèigte.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Athelstaneford

'S e baile ann an Alba meadhanach a tha ann an **Athelstaneford**. Tha e faisg air Baile Adainn agus Fortune an Ear, agus tha e ann an Lodainn an Ear.

Tha e ainmeil airson faoinsgeulachd mu thùs bratach na h-Alba.
A-rèir faoinsgeulachd, chunnaic Aonghas, Rìgh nan Cruithnich, neòil air chruth crainn nuair an do lunn e agus am feachd aige air Lodainn.
Rinn Aonghas ùrnaigh ri Naomh Anndra, agus thug e gealladh gum biodh Naomh Anndra na phàtran-naomh na h-Alba ma bhuannaicheas na Cruithnich agus na Albannaich am blàr an aghaidh nan Sasannaich.
Bhuannaich iad am blàr seo an aghaidh Athelstan, Rìgh na Sasainn, agus chaidh Anndra na phàtran-naomh na h-Alba.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Neach-poileataigs

'S e cuideigin a tha an sàs ann am buidheann no pàrtaidh ann an saoghal phoilitigs air neo cuideigin aig a bheil dreuchd san riaghaltas a th' ann an **neach-poileataigs** (às a' Ghreugais *πόλις*, baile). Anns na dùthchannan deamocratach bithear a' sireadh luchd-poileataigs tro thaghaidhean is na daoine gam bhòtadh. 'S e an suidheachadh a th' againn ann an Alba far a bheil tagraichean - an dà chuid buill-pàrtaidhean agus daoine neo-eisimeilich a' seasamh airson comhairlean ionadail, Pàrlamaid na h-Alba, Westminster agus Pàrlamaid na Roinn Eòrpa. Ann an cuid a dhùthchannan thathar a' taghadh ceannard na stàite cuideachd, ged nach eil sin a' tachairt ann an Alba leis gu bheil monarcachd ann.

## Luchd-poileataigs ainmeil ann an Alba
*Tony Blair
*Keir Hardie
*Ramsaigh MacDhòmhnaill
*Jimmy Reid
*Ailig Salmond
*Manny Shinwell
*Nicola Sturgeon

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Pencaitland

'S e baile beag ann an Lodainn an Ear còig mìltean iar-dheas air Baile Adainn air an Uisge Tyne a tha ann am **Pencaitland**. Chaidh e na bhorgh bharanachd ann an 1505. Tha Winton House, eisimpleir ailtireachd an Ath-bheòthachaidh, faisg air.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Gifford

'S e baile beag ann an Lodainn an Ear ceithir mìle deas air Baile Adainn a tha ann an **Gifford**. 

Tha e ainmeil airson Caisteil Yester agus Goblin Ha', seòmar fon talamh a bha pàirt de thùr a bha air thogail le Hugh de Gifford anns an 13mh linn. A-rèir faoinsgeulachd bha Hugh de Gifford na bhuidseach. Sgrios Raibeart Brus e an tùr ann an 1308. Ath-thogadh an caisteal san 14mh linn ach tha e trèigte a-nis an dèidh do am Morair Hay imrich do thaigh ùr, Taigh Yester, cuideachd faisg air Gifford, ann an 1557.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Barns an Iar

'S e baile beag faisg air Dùn Bàrr a tha ann am **Barns an Iar**. Tha an t-ainm a' dol às na sabhalan far an do chum na constabalan aig Caisteal Dùn Bàrr gràn don fheachd aca.
Thogadh muilnean airson a' ghràin agus leasaicheadh taigh-staile agus sabhal-brachaidh.
Chaidh an taigh-staile na thaigh-grùide agus sgriosadh e le teine ann an 1900.

## Barns an Ear
Bha an gnìomhachas aoil cudromach ann am Barns an Ear, faisg air Barns an Iar agus chuireadh mèinn aoil ann an àite nan tuathanasan. Thogadh ceàrdaichean saimeant an seo faisg air prìomh loidhne na h-oirthire an ear le *Blue Circle* ann an 1962.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Ormiston

'S e baile deas air Tranent ann an Lodainn an Ear a tha ann an **Ormiston**.

Tha crois margaid sgoinneil ann bhon 15mh linn.
Thog John Cockburn Ormiston mar bhaile modail ann an 1735 mus do lorgadh gual faisg air anns an 19mh linn. Dh'fhàs an cunntas-sluaigh còmhla ris a' ghnìomhachas mèinnearachd. Dùineadh na mèinnean anns na 1960an. Chaidh Ormiston Hall a thogail airson John Cockburn ann an 1745. Cheannaich an Iarla Hopetoun e agus Ormiston fhèin agus leasaicheadh an talla ann an 1772. Sgrios teine e anns an Dàrna Cogadh.
## Daoine ainmeil
* John Cockburn
* Robert Moffat (1795–1883), miseanaraidh
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Garvald

'S e baile beag à clach-ghainmhich anns an Lomair Mòr ear-dheas air Baile Adainn ann an Lodainn an Ear a tha ann an **Garbh Allt** (Beurla: **Garvald**).
Thogadh an eaglais san 12mh linn agus ath-thogadh i ann an 1829.
Tha *White Castle*, dùn a thogadh ann an Linn an Iarainn, faisg air.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Elphinstone

'S e baile beag deas air Tranent ann an Lodainn an Ear a tha ann an **Elphinstone**. Tha bun-sgoil ann.

Thogadh Tùr Elphinstone, deas air a' bhaile, anns an 15mh linn ach dh'fhàs e cugallach air sgàth fo-thuiteim agus sgriosadh e ann an 1955.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Whitecraig

'S e baile beag deas air Baile nam Feusgan ann an Lodainn an Ear a tha ann am **A' Chreag Gheal** (Beurla: *Whitecraig*). Leasaicheadh am baile anns an 20mh linn còmhla ris na ionadan-guaillearachd faisg air.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Fortune an Ear

'S e baile beag deas air Bearaig a Tuath ann an Lodainn an Ear a tha ann am **Fortune an Ear**.

Tha e ainmeil airson an raon-adhair aige.
Rinn an long-adhair R34 a' chiad itealach dìreachd eadar Breatainn agus Ameireaga ann an 1919.
Chaidh e na thaigh-tasgaidh ann an 1975 an dèidh do thug Ministreachd an Dìon Supermarine Spitfire do Thaigh-tasgaidh Rìoghail ann an Dùn Èideann.
Chaid pàirt den raon-adhair na sanaidh ann an 1922. Nuair an do thòisich àireamh euslaintich na caitheimh ann an 1956, fhuair an ospadal euslaintich-inntinn. Dùineadh e ann an 1997 agus dh'imrich na h-euslaintich do Ospadal Roodlands ann am Baile Adainn.

Bha stèisean-rèile ann air phrìomh-loidhne na h-oirthire an ear, eadar an Druim agus Linton an Ear. Dh'fhosgail e timcheall air 1849 agus dhùin e 4mh dhen Cèitean 1964.

## Ceanglaichean a-mach
* National Museum of Flight
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Paul Dirac

B' e eòlaiche-fiosaig à Sasainn a bha ann am **Paul Adrien Maurice Dirac**. Tha e ainmeil airson an obrach aige air teòirig shònraichte na dàimheachd agus meacanaigs quantumach, stadastaig Fermi–Dirac, an co-aontar Dirac, am foincsean delta Dirac, comharradh Dirac le camagan, mar sin air adhart.

Rugadh e ann am Bristol ann an 1902. Bha a mhàthair à Sasainn is athair às an Eilbheis. Dh'ionnsaich e einnseanaireachd dealain agus matamataig aig Oilthigh Bhristol agus sgrìobh e an tràchdas làmh-sgrìobhte aige aig Oilthigh Chambridge far an deach e na ollamh ann an 1932. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs còmhla ri Erwin Schrödinger ann an 1933.
Thug e òraidean aig Oilthigh Phrinceton ann an 1934–1935, far an do thachair e ri Margit Wigner, piuthar Eugene Wigner, a phòs e ann an 1937 is fhuair a cloinne Judith is Gabriel Andrew an sloinneadh Dirac.
Leig e dha an dreuchd aige ann an 1969 agus dh'imrich e do Fhlorida, far an deach e na ollamh aig Florida State University.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Stìomrabhagh

’S e baile tréigte a tha ann an **Stìomrabhadh**, ann an ceann a deas nan Loch ann an Leòdhas, air taobh a tuath Loch Sealg, aig NB346115, 2km iar air Orasaigh.  Bha uaireigin mu 200 daoine a’ tàbh ann, agus tha na tobhtaichean ri’m faicinn fhathast.

Ann an 1843 chaidh na daoine a fhuadach às na bailtean Orasaigh agus Leumrabhadh gus àite fhàgail do chaoraich air Oidhreachd na Pàirce.  Cha deach Stìomrabhadh a fhuadach aig an àm sin, ach chaidh a ghearradh dheth seach nach robh daoine eile faisg.  Ann an 1857 ri linn leudachaidh ùir air àireamh nan caorach, chaidh na croitearan a fhuadach bho Stìomrabhagh gu Leumrabhadh. B’ e sin am fuadach mu dheireadh air Oidhreachd na Pàirce.  Às déidh a’ Chogaidh Mhóir chaidh cuid de shliochd nan daoine a chaidh am fuadach air ais dhan bhaile agus bha iad a’ fuireach ann fad fichead bliadhna.  Ach cha d’fhuair iad rathad no taic sam bith bho na h-ùghdarrasan, agus mu dheireadh b’fheudar dhaibh falbh ann an 1940, aig àm an Dàrna Cogaidh.

## Faic cuideachd
* Calum MacMhaoilein a sgrìobh pìos ann an Gairm àireamh 159, 1992 (Samhradh) td 226, *Eachdraidh baile Stìomrabhagh ann an ceann a deas nan Loch an Leòdhas agus aithris mu thuras a ghabh Comann Eachdraidh na Pàirc dhan àite*.
* Creach Mòr na Pàirce

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-28: Còrr is 70 bliadhna bho dh'fhag an sluagh mu dheireadh Stìomrabhagh *(aithris-bhideo 2:03)*
* Ar Dìleab: bhideothan *(Stìomrabhadh: Eachdraidh 1920-1940 - bhideo 1:16)*
* Léirmheas air an leabhar ''Life on the Edge:Growing up in Steimreway'' - anns Na Duilleagan Gàidhlig, 2013, An Gearran
* ScotsRootsResearch: Steimreway *(Beurla)*

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Vera Rubin

B' e reul-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann am **Vera Rubin**. Bha i ainmeil airson a taisgealadh gu bheil reultan air òir an reul-chriosa a' gluasad nas luaithe na bha dùil. Treòraich a taisgealadh luchd-saidheans a' bhith stutha dorcha a mholadh.

Bha i na h-oileanach aig Colaiste Vassar, Oilthigh Cornell agus Oilthigh Gheorgetown far an do sgrìobh i an tràchdas aice agus theagaisg i deich bliadhna. Dh'imrich i don Institiud Charnegie ann an 1965.

## Urraman
Bhuannaich i am Bonn Nàiseanta Saidheans (na Stàitean Aonaichte) ann an 1981 agus Bonn Òir a' Chomann Rìoghail Reul-Eòlais ann an 1996, a' chiad bhean an dèidh do Charoline Herschel ann an 1828.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Matthew W. Taylor

'S e cleasaiche à Flint, Michigan sna Stàitean Aonaichte a tha ann am **Matthew William Taylor** Rugadh e 31 an Dùbhlachd 1966).

## Iomraidhean
Cùil Rathain

'S e baile beag air Caol Chataibh faisg air Luirg ann an Cataibh (Siorrachd Rois ro 1974) a tha ann an **Cùil Rathain** (Beurla: *Culrain*).

Tha Caisteal Chàrbasdail faisg air. Thog Weatherley and Jones e ann an 1910 agus 1911 airson a' Bhan-diùc bhan-dubhairiche Chataibh an dèidh do chaochail a fear. Chaidh e na ostail-òigridh ach dhùineadh e ann an 2014 agus reiceadh e ann an 2016.

Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Àird Ghaoithe agus Inbhir Sin.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Cataibh
Sgìre Raoird

'S e baile beag ann an Cataibh a tha ann an **Sgìre Raoird** no **Raoghard** (Beurla: *Rogart*). Tha an t-ainm a’ tighinn bho ‘ro-ghort’, a ciallachadh “gort (achadh) mór mór.”

Tha stèisean-rèile Sgìre Raoird ann am Baile an Tràill air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Luirg agus Goillspidh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* To Sow and to Reap: The An Ceathramh Gaelic Language Centre - *le Alasdair MacMhaoirn (2019)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Inbhir Sin

'S e baile beag air a' Chaoil Chataich ann an Cataibh a tha ann an **Inbhir Sin** (Beurla: *Invershin*).

Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Cùil Rathain agus Luirg.
Thogadh an drochaid-rèile Sin, no drochaid-rèile Òicill, thar a' Chaoil Chataich ann an 1867 leis a' Chompanaidh Rèile Chataibh. Tha i a' ceangal Inbhir Sin ri Cùl Rathain agus 's e an drochaid mu dheireadh ro Drochaid a' Bhanna a th'innte.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Coinneach Fionnlasdan

B' e tidsear agus sgrìobhadair Gàidhlig a bh' ann an **Coinneach Fionnlasdan** (1910 - ?) (Beurla: *Kenneth Finlayson*).

## Beatha

Rugadh Coinneach Fionnlasdan air a’ Chomraich ann an Siorrachd Rois ann an 1910. Fhuair e fhoghlam ann an Àrd-sgoil Inbhir Pheofharain agus ann an Oilthigh Ghlaschu. Bha e na mhaighstir-sgoile ann an Glaschu fad iomadh bliadhna. Choisinn e duaisean airson sgeulachdan aig a’ Mhòd, agus chuireadh a-mach corra sgeulachd leis air an réidio.”

## Sgrìobhaidhean
Chaidh a chuid sgeulachdan a mholadh le Dòmhnall Iain MacLeòid a thuirt gun robh iad am measg an fheadhainn as fheàrr a chaidh chraoladh leis a' BhBC air an rèidio. Bha e innleachdach anns an dòigh 's gun robh na sgeulachdan a' gabhail ùidh ann an smaointean nan caractaran.

Ann an 1954, fhuair e dàrna àite airson pìos bàrdachd (air cuspair sam bith) aig a' Mhòd. Aig a' Mhòd Nàiseanta ann an Glaschu ann an 1958, choisinn e an duais airson Sgeul Fada.

### Sgeulachdan
* **An Sgian''<nowiki/>' 1956. (air craoladh air rèidio BBC) 
* **An Roghainn*<nowiki/>' 1956. (air craoladh air rèidio BBC 14 Lùnastal 1956) 
** Cuideachd air fhoillseachadh: 1970. 'An Roghainn' ann an *Dorcha tro Ghlainne*, deas. le Dòmhnall Iain MacLeòid (Glaschu: Gairm)
* *'A' Chraobh*<nowiki/>' 1958.
* ‘Mary Kate’ 1970. ann am *Briseadh na Cloiche'' deas. le MacDhòmhnaill, C. D. (Glaschu: Oilthigh Ghlaschu), 36-41.

## Iomraidhean


Fionnlasdan, Coinneach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Malcolm Rifkind

'S e neach-poileataigs Breatannach a tha ann an **Malcolm Leslie Rifkind** (rugadh 21 an t-Òg-mhios 1946).
Dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Dhùn Èideann agus bha e na òraidiche aig Oilthigh Rhodesia a Deas o 1967 gu 1968.
Chaidh e na thagraiche ann an 1970 agus chaidh e a thaghadh mar BhP airson Dùn Èideann Pentlands ann an 1974, far an do mhair e gus chaill e an seat aige ann an 1997.

Bha e ’na mhinistear sa caibineat Thòraidheach aig a’ phrìomhaire Margaret Thatcher agus aig John Major.  Bha e ’na Rùnaire Stàite na h-Alba (1986-1990), ’na Rùnaire a' Chòmhdhalach (1990-1992), ’na Rùnaire an Dìon (1992-1995), agus ’na Rùnaire nan Dùthchannan Céin (1995-1997).

Fhad 's a bha e ’na Rùnaire Stàite na h-Alba, rinn e strì sa chaibineat airson airgead £8M sa bhliadhna fhaighinn airson leudachadh mór ann an telebhisean Gàidhlig.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-30: Strì mhaoineachaidh Ghàidhlig sna h-80an
* They Work for You: Malcolm Rifkind, former MP, Kensington
* Pàrlamaid Westminster: Rt Hon Sir Malcolm Rifkind QC

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Cill Donnain, Cataibh

'S e baile beag agus parraist dlùth air Bun Ilidh a tha ann an **Cill Donnain** (Beurla: *Kildonan*).

Tha e ainmeil airson Baile an Òir, campa a thogadh ann am Boile an Òir Cataibh ann an 1869 nuair a cheadaich an Oighreachd Chataibh òr às-tharraing às an uillt Chill Donnain agus Suisgill.

Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Bun Ilidh agus Ceann a' Bhràiste.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Ceann a' Bhràiste

'S e baile beag ann an Srath Ilidh ann an  Cataibh a tha ann an **Ceann a' Bhràiste** (Beurla: *Kinbrace*).
Tha iarsmaidhean nam bothan ro-eachdraidheil agus taigh-talmhainn faisg air.
Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Cill Donnain agus Fors An-Àird.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Fors An-Àird

'S e baile beag ann an Dùthaich MhicAoidh ann an Cataibh a tha ann am **Fors An-Àird** (Beurla: *Forsinard*).

Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Ceann a' Bhràiste agus Allt nam Breac. Tha togalach na stèisean na ionad luchd-tadhail a-nis.
## Ceanglaichean a-mach
* RSPB: Forsinard Flows
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Caladal nan Gall

'S e baile ann an Gallaibh a tha ann an **Caladal nan Gall** (Beurla: *Scotscalder*).

Tha stèisean-rèile ann air an Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Allt nam Breac agus Snaidhm Georgemas. 

Tha càrn mòr, Sithean Harraig, mu leth-mhìle a tuath air Caladal nan Gall. Smaoinicheadh gum bu dòcha bu borg a bh' ann, ach dhearbhaich sgrùdadh ann an 1981 gum bu càrn a bh' ann.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Snaidhm Georgemas

'S e stèisean-rèile ann an Gallaibh a tha ann an **Snaidhm Georgemas** (Beurla: *Georgemas Junction*).

Tha e air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Caladal nan Gall agus Inbhir Ùige. 'S ann ris an loidhne do dh'Inbhir Theòrsa a th' ann an snaidhm.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Rèile na h-Alba: Georgemas Junction (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Ruth Maguire

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Ruth Maguire** BPA.

Bha i na h-oileanach aig Sabhal Mòr Ostaig agus dh'obair i ann an teicneòlas agus ann an teiripe mus do thaghadh i mar BhPA airson Coineagan a Deas ann an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

Tha a h-athair, Iain Finnie, cuideachd na BhPA airson na Gàidhealtachd agus nan Eilean.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Ruth Maguire MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Kenneth Gibson

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Kenneth Gibson** BPA.

Rugadh e ann an 1961. Bha e na bhall liosta ann am Pàrlamaid na h-Alba airson Glaschu eadar 1999 agus 2003.
Thaghadh e mar BhPA airson Coineagan a Tuath ann an 2007.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Tha e pòsta ri Patricia Gibson, a riochdaich Siorrachd Àir a Tuath agus Arainn eadar 2015 agus 2024.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Kenneth Gibson MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Stuart McMillan

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Stuart McMillan** BPA.

Rugadh e ann am Barrow-in-Furness ann an 1972.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Thatha far an do dh'ionnsaich e gnìomhachas.
Dh'obair e mar rannsaiche agus manaidsear-oifise mus do thaghadh e mar BhPA airson Alba an Iar ann an 2007 agus Grianaig agus Inbhir Chluaidh ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Stuart McMillan MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Jackson Carlaw

'S e neach-poileataigs à Alba agus ceannard eadar-amail Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba a tha ann an **Jackson Carlaw** BPA.

Rugadh e ann an 1959.
Thaghadh e mar BhPA airson Alba an Iar ann an 2007 agus A' Choille Shear ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba agus dh'fhrithealaich e mar cheannard eadar-amail as dèidh do Ruth Davidson a dreuchd suas a leigeil ann an 2019 an dèidh do Bhoris Johnson a dol na cheannard Pàrtaidh Tòraidheach na Rìoghachd Aonaichte. Bhuannaich e an taghadh airson ceannardas an aghaidh Michelle Ballantyne anns a' Ghearrain 2020 ach leig e an ceannardas suas anns an Lùnastail 2020. Lean Dùghlas Ross mar cheannard e ged nach robh seat aig Taigh an Ròid aige.
## Connspaid
Chaidh am Pàrtaidh Tòraidheach ailiseadh an dèidh do Charlaw a dhol na leas-chathraiche a' phàrtaidh air sgàth 's gun do thug e gòthan gràin-chinnidheach aig railidh.
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Mary Fee

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Mary Fee** BPA.

Rugadh i ann an 1954.
Dh'obair i airson British Telecom agus Tesco mus do thaghadh i mar BhPA airson Alba an Iar ann an 2011.
Tha i na ball Pàrtaidh Làbarach na h-Alba agus Pàrtaidh Co-obrachail.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Mary Fee MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Maurice Corry

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Maurice Corry**.

Dh'obraich e mar shaighdear anns an Fhreiceadan Dubh mus do riochdaich e Alba an Iar eadar 2016 agus 2021.
Chaidh a thaghadh mar phrobhaist Earra-Ghàidheal agus Bòid ann an 2022 is e a' riochdaich Laomainn a Tuath aig a' chomhairle.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Maurice Corry MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Maurice Golden

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Maurice Golden** BPA.

Bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Dè agus dh'obair e mar neach-iomairt airson Keep Scotland Beautiful. Bha e na thagraiche airson an fhrith-thaghaidh Ghleann Rathais ann an 2008 mus do thaghadh e mar BhPA airson Alba an Iar ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba agus bha e na Àrd-chuip agus na neach-labhairt airson an eaconamaidh beag-charboin ro iomlaid dhreuchd air buill a' chaibineit dhùbhlanach ann an 2020 nuair a chaidh e na neach-labhairt airson eaconamaidh, obrach cothromach agus cultair.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Maurice Golden MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Briseadh na h-Eaglaise (1843)

B' e tachartas cudromach ann an eachdraidh na Gàidhealtachd agus na h-Alba anns an fharsaingeachd a bh' ann am **Briseadh na h-Eaglaise** (Beurla: *Disruption of 1843*). B' e sgaradaireachd ann an Eaglais na h-Alba a bh' ann. Ann an 1843, dh'fhàg 450 ministearan Eaglais na h-Alba (Eaglais Stéidhte), oir cha robh iad ag aontachadh ris an dàimh eadar an eaglais agus an stàit, agus chaidh An Eaglais Shaor a stèidheachadh. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
George Paget Thomson

B' e eòlaiche-fiosaig à Sasainn a bha ann an **George Paget Thomson**.

Rugadh e ann an Cambridge ann an 1892 agus bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge far an do dh'ionnsaich e matamataig agus fiosaigs.
Nuair an do thòisich an Cogadh Mòr bha e na shaighdear anns an Fhraing agus rannsaich e aero-dhionamaigeachd ann am Farnborough. Dh'obair e aig Oilthigh Chambridge an dèidh don cogadh agus chaidh e na ollamh aig Oilthigh Obar Dheathain ann an 1921, far an do rinn e an obair a bhuannaich dha an Duais Nobel.
Dhearbhaich e gu bheil eileagtronan a' dol a-mach mar thuinn nuair a thèid iad tro siteachan taine de mheatailt.
Dh'imrich e do Colaiste Impireil Lunnainn ann an 1930 far an do mhair e gu 1962 agus rannsaich e fiosaigs niùclasach. Tha e ainmeil airson an Duais Nobel aige a bhuannaich e còmhla ri Clinton Davisson agus airson na h-obrach aige air sgaoileadh dealain ann an gasan. 
Bha athair, J. J. Thomson, cuideachd na eòlaiche-fiosaig agus bhuannaich esan cuideachd an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1906.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Emma Harper

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Emma Harper** BPA.

Dh'obair i mar bhanaltram sna Stàitean Aonaichte agus Alba, is thrèan i banaltraman ann an Alba a Iar-Dheas mus do thaghadh i mar BhPA airson Alba a Deas anns an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Emma Harper MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Johannes Kepler

B' e reul-eòlaiche às a' Ghearmailt a bha ann an **Johannes Kepler** (Weil der Stadt, 27 an Dùbhlachd 1571 - Regensburg, 15 an t-Samhain 1630). Bha e na oileanach aig Oilthigh Thübingen. Dh'obair e ann an Graz eadar 1594 agus 1600, far an do sgrìobh e *Mysterium Cosmographicum*. Dh'imrich e do Phràg ann an 1600 gus còmhla ri Tycho Brahe ag obair, ach chaochail Brahe ann an 1601. Ann am Pràg sgrìobh Kepler *Astronomia Nova*, a tha a' toirt cunntas air na laghan aig Kepler mu ghluasad nam planaidean. Dh'imrich e do Ghraz ann an 1611 agus dh'obair e cuideachd ann an Linz, Sagan agus Regensburg far an do chaochail e ann an 1630.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Canon Kenyon Wright

B' e diadhach, miseanaraidh agus cathraiche Co-chruinneachadh Bun-reachdail na h-Alba a bha ann an **Canon Kenyon Wright**.

Rugadh e ann am Pàislig ann an 1932.
Chaidh e do na h-Innseachan far an robh e na mhiseanaraidh ann an 1955.
Chaidh e na stiùiriche ministrealachd bhailteil aig Cathair-Eaglais Choventry ann an 1974.
Thill e do dh'Alba ann an 1981 agus bha e na chathraiche co-chruinneachadh bun-reachdail na h-Alba a leasaich am plana airson tiomnadh cumhachdan.
Chaochail e ann an 2017.

Chaidh e na bhall OBE ann an 1999.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Pàislig
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Otto Stern

B' e eòlaiche-fiosaig às a' Ghearmailt a bha ann an **Otto Stern**.
Tha e ainmeil airson na deuchainn Stern–Gerlach, air an do dh'obair e còmhla ri Walter Gerlach, a dhearbhaich gur ann cuantamach a tha astar-mheud oisinneach.

Rugadh e ann an Silesia (anns a' Phòlainn a-nis) agus dh'ionnsaich e fiosaigs aig Oilthigh Bhreslau. Theagaisg e aig ETH Zürich, Oilthigh Phràg, Oilthigh Fhrankfurt agus Oilthigh Rostock. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Hamburg ann an 1923 agus dh'imrich e do Phittsburgh aig an Carnegie Institute of Technology ann an 1933. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1943. Chaochail e ann an 1969. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Lord Rayleigh

B' e eòlaiche-fiosaig à Sasainn a bha ann an **John William Strutt, am Morair Rayleigh**.

Tha e ainmeil airson an taisgealadh argoin còmhla ri William Ramsay agus bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1904 airson na h-obrach aige air dlùths nan gas as cudromaiche agus an taisgealadh argoin. Bhuannaich Ramsay an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an aon bliadhna.

Rugadh e ann an 1842 agus dh'ionnsaich e matamataig aig Oilthigh Chambridge far an do deach e na cho-eòlaiche ann an 1866. Chaochail athair ann an 1873 's chaidh e na Threas Morair Rayleigh agus thill e don oighreachd aige. Thug e rianachd na h-oighreachd do bhràthair ann an 1876 agus chaidh e na ollamh aig Oilthigh Chambridge. 
Dh'imrich e do dh' Institiud Rìoghail ann an Lunnainn ann an 1887.

Phòs e Evelyn Balfour, piuthar Arthur Balfour. Bha am mac, Robert Strutt, 4mh Morair Rayleigh, cuideachd na eòlaiche-fiosaig. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Àrainn-lìn

'S e cruinneachadh làraich-lìn le ainm na h-àrainne cumanta a tha ann an **àrainn-lìn**.

'S e pàirt mu dheireadh an ainm, mar eisimpleir .uk no .com no .scot, a tha toirt an àrainn-lìn leibheil as àirde. Tha liosta gach ainm-àrainn leibheil as àirde aig an Internet Assigned Names Authority. Tha mu 200 còdan dùthcha le dà litir, mar .uk agus .de, agus mòran còdan coitcheann mar .microsoft no .helsinki. Tha na còdan dùthcha a' leantail ISO-3166-1 a-mach on Rìoghachd Aonaichte, a tha cleachdadh .uk an àite .gb.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Ferdinand Marcos

B' e ceann-suidhe nan Eilean Filipineach a bha ann am **Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos**.

Rugadh e ann an Sarrat, anns na h-Eileanan Filipineach, agus bha e na cheann-suidhe eadar 30 an Dùbhlachd 1965 agus 25 an Gearran 1986. Leig e a dhreuchd suas ann an 1986 an dèidh do sluagh-fhianaisean agus theich e gu na Stàitean Aonaichte.
Chaochail e ann an Hawaii ann an 1989. 
Chaidh e a thìodhlachadh anns na h-Eileanan Filipineach ann an 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Filipineach
Roinn-seòrsa:Luchd-Poileateaigs
Nimíipuu

’S e gnàth-mhuinntir Aimeireagach a tha ann an **Nimíipuu** ([nimiːpuː]; “*Nez Perce*” sa Bheurla). Tha iad às na crìochan eadar Washington, Idaho, agus Oregon anns na Stàitean Aonaichte. Tha tèarmann thùsanach nan Nimíipuu ann an Idaho.

’S e cànan Sahaptian a tha ann an cànan nan Nimíipuu. Tha an cànan aig nas lugha na ceud daoine san latha an-diugh; tha Beurla aig a h-uile daoine.

## Ruaig nan Nimíipuu

Sa 19mh Linn, thàinig tuinichean geala do dhùthaich nan Nimíipuu. Bha feadhainn aca ag iarraidh tuathanas a dhèanamh air an talamh torrach agus bha daoine eile ag iarraidh òr a thochladh. Cha robh an ùghdarras poblach a’ cur casaid às leth nan tuinichean a rinn eucoir air na Nimíipuu. Ann an 1877, thionndaidh corra dhuine òg Nimíipuu gu ainneart, gus muirt an càirdean a dhìoghladh. Thàinig air 750 Nimíipuu teicheadh. Rinn iad corr math is mìle mìle astair, tro Idaho, Wyoming, agus Montana.  Bha aca ri sabaid ris an armailt gu tric: aig *White Bird Canyon*, *Camas Meadows*, agus am *Big Hole*. Bha iad ag iarraidh fuireach còmhla ris na Apsáalooke (“Crow” sa Bheurla), gnàth-mhuinntir Mhontana, ach cha b’ urrainn dhaibh oir bha feagal air na h-Apsáalooke ro pheanasadh bho ùghdarrais nan Stàitean Aonaichte. Lorg na fògarraich Nimíipuu tèarmann còmhla ri Sitting Bull agus na Lakȟóta (“*Sioux*” sa Bheurla) ann an Canada, ach chaill iad Blàr Mhonaidh Bear Paw faisg air crìoch Chanada. Theich White Bird, ceann-feachd Nimíipuu, agus feadhainn eile do Chanada an dèidh sin, ach ghèill na cinn-fheachd eile don t-seanarail Aimeireagach, Nelson A. Miles. Tha an òraid liubhairt a rinn aonan dhiubh, Chief Joseph, ainmeil fhathast.

Ged a gheall an seanarail gum b’ urrainn do na Nimíipuu tilleadh don dùthaich aca, cha do leig an t-ùghdarras Aimeireagach. B’ fheudar don Nimíipuu fuireach ann an Oklahoma; chaochail mòran daoine leis an acras is an galar.

## Iomraidhean

* Beal, Merrill D. *"I Will Fight No More Forever": Chief Joseph and the Nez Perce War*. Seattle: University of Washington Press, 1963.
* Bial, Raymond. *The Nez Perce*. New York: Benchmark Books, 2002. ISBN 0-7614-1210-7.

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Tuath
Gath (iris)

B' e **Gath** an t-ainm air iris sa Ghàidhlig a bha foillsichte le Gath Earranta. Mar ionadach an iris *[[Gairm]]*, chaidh a' chiad eagran *Gath*  fhoilleachadh san Lùnastal 2003. Bha sgeulachdan, aistean, agus bàrdachd anns gach eagran; chaidh a bharrachd air 500 sgeulachdan fhoilleachadh. Bhuilich Bòrd na Gàidhlig maoineachadh calpa agus dh'fhoillsicheadh *Gath* gu leth bliadhna eadar 2003 is 2008. Dh'fhoillsich Crìsdean Whyte, Aonghas Phàdraig Caimbeul, Maoilios Caimbeul, Meg Bateman, Aonghas Dubh MacNeacail, Iain Moireach, Alison Lang, Moray Watson, Rob Shirley, Fionnlagh MacLeoid, Gregor Addison agus Eilidh Rosach anns an iris. B' iad Dòmhnall E. Meek, Jo NicDhomhnaill agus Richard Cox na deasaichean.

Tha an t-ainm "Gath", tiotal na h-iris, a' comharrachadh sreath solais, m.e. "gath na greine".

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Àrasaig

: *Is dòcha thu sireadh [[Àrasaig, Siorrachd Antigonis]].*

'S e baile beag ann an Loch Abar a tha ann an **Àrasaig** (Beurla: *Arisaig*).

Tha dà stèisein-rèile ann air Rathad Iarainn nan Eilean, aon ann an Àrasaig fhèin eadar Stad-rèile Bhiasdail agus Mòrar, a thogadh ann an 1901, agus stèisean eile, Stèisean Bhiasdail, eadar Àrasaig agus Loch Ailleart.

Tha Àrasaig air an rathad A830 eadar An Gearasdan agus Malaig, agus rinn Còmhdhail Alba an A830 eadar Àrasaig agus Loch nan Uamh dùbailte ann an 2009.

Tha am MV Sheerwater a' toirt seirbheisean aiseig do na h-Eileanan Tarsainn.

## Taigh Àrasaig
Thogadh Taigh Àrasaig ann an 1863, chaidh e ath-thogail ann an 1937 an dèidh do teine, agus bha e na ionad-trèanaidh sònraichte don Special Operations Executive san Dàrna Cogadh. Thogadh Stad-rèile Bhiasdail mar stad prìobhaideach airson an taighe ann an 1907, ach tha e fosgailte ri luchd-siubhail. 

## Daoine ainmeil
Chaochail Alasdair mac Mhaighstir Alasdair an seo agus chaidh e a thìodhlacadh anns an cladh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Loch Abar
Mòrar

: *Is dòcha thu sireadh [[Mòrar, Siorrachd Antigonis]].*

'S e baile beag ann an Loch Abar faisg air Loch Mhòrair a tha ann am **Mòrar** (Beurla: *Morar*).

Tha stèisean-rèile ann air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Àrasaig agus Malaig. Dh'fhosgail e ann an 1901. Tha stèisean cumhachd beag air an Abhainn Mòrar. Thogadh e ann an 1948.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Loch Abar
Na Lochan, Leòdhas

’S e sgìre ann an Leòdhas a tha anns **Na Lochan**, timcheall air Loch Eireasort, air taobh an ear an eilein, deas air Steòrnabhagh.

B’e seo fear de na ceithear paraistean air an robh sgìrean-clàraidh an Riaghaltais stéidhte, ach san latha an diugh ’s e sgìrean-clàraidh fa leth a tha anns Na Lochan a Tuath agus Na Lochan a Deas.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2017-01-24: Tobar an t-seanchais air na Lochan

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Cowdenbeath (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Cowdenbeath**.

Chruthaicheadh i ann an 2011 o phàirtean de Dùn Phàrlain an Ear. Tha Cowdenbeath fhèin, Ros Fhìobh, Inbhir Chèitinn, Port na Banrighinn a Tuath, Cailtidh, Bàgh Dhealgadaidh agus Loch Geallaidh san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Fìobh Meadhanach agus Gleann Rathais, Cair Chaladain, Dùn Phàrlain agus Siorrachd Pheairt a Deas agus Siorrachd Cheann Rois.

Bhuannaich Alex Rowley, leas-cheannard Pàrtaidh Làbarach na h-Alba, an sgìre seo ann am frith-thaghadh ann an 2014 an dèidh do chaochail Helen Eadie. Chaill e an seat do Annabelle Ewing anns an Taghadh Albannach 2016.

## Buill-phàrlamaid

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Colaiste Swarthmore

Is colaiste phrìobhaideach ann am Pennsylvania, stèidhichte ann an 1864, a tha ann an colaiste Swarthmore ([] no []). Bha na stèidheadairean nan Cuaigearan, ach tha a' cholaiste neo-eaglaisich a-nis.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Colaistean
Siorrachd Chlach Mhanann agus Dùn Bhlàthain (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Chlach Mhanann agus Dùn Bhlàthain** (Beurla: *Clackmannanshire and Dunblane*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o phàirtean de dh' Ochail. Tha Siorrachd Chlach Mhanainn agus Dùn Bhlàthain fhèin agus Drochaid Ailein san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Sruighlea, Dùn Phàrlain agus Siorrachd Pheairt a Deas agus Siorrachd Cheann Rois.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Eadar-theangachadh

'S e am pròiseas cànan eile a chur air teacsa a tha ann an eadar-theangachadh. 'S e "eadar-mhìneachadh" a tha ann an ainm pròiseis aithris ann an cànan eile dè thuirt cuideigin. Canar eadar-theangair ris an neach a nì eadar-theangachadh.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Gràmar
Roinn-seòrsa:Cànan
Walther von der Vogelweide

'S e bàrd Gearmailteach meadhan-aoiseil a bh' ann an **Walther von der Vogelweide**. Rugadh e timcheall air 1170 agus bàsaich e timcheall air 1230, is dòcha ann an Würzburg. 'S e an sgrìobhadair nas cudromaiche 'sa cànan Àrd-Ghearmailtis Mheadhain a bh' ann. Sgrìobh e barrachd air 500 stròfan ann an 120 seirmean (Töne). Tha a bhàrdachd romansach gu sònraichte ainmeil, canar *Minnesang* rithe sa Ghearmailtis, ach tha na dàin phoileataigeach fìor inntinneach cuideachd. Bha e na bhall anns a' chùirt de na h-impirean Otto IV agus Frederick II.

Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach‎
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair