open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Còigeamh Laighean

'S e Còigeamh na h-Èireann a tha ann an **Còigeamh Laighean** (Gaeilge: Cúige Laighean). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha agus tha 2,504,814 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 19,800km². Tha Laighean a' gabhail a-steach dà Chontae  dheug: Contae Átha Cliath, Contae Cheatharlach, Contae Chill Dara, Contae Chill Chainnigh, Contae Chill Mhantáin, Contae na hIarmhí, Contae Laoise, Contae Loch Garman, Contae an Longfoirt, Contae Lú, Contae na Mí agus Contae Uíbh Fhailí. 'S e Log na Coille  (925m) a th'ann a' beinn as àirde na roinne.

## Bailtean
*An Muileann gCearr
*An Obair
*Baile Átha Luain
*Baile Átha Cliath
*Ceatharlach
*Cill Dara
*Cionn Sáile
*Dún Búinne
*Dún Dealgan
*Muine Bheag
*Nás na Ríogh

## Aistidhean co-cheangailte
* Còigeamhan na h-Èireann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Còigeamhan na h-Èireann
Eilean Mhanainn

Tha **Eilean Mhanainn** (Gàidhlig Mhanainn : **Ellan Vannin**) na eilean beag ann am Muir Mheann (ann an Cuan na h-Èireann) faisg air Sruth na Maoile a tha eadar Alba, a' Chuimrigh, Sasainn agus Èirinn. 

'S ann aig Eilean Mhanainn a tha am pàrlamaid as aosta anns an t-saoghal, an Tinbheal.

## Gàidhlig an àite

B' àbhaist gum b' i Gàidhlig Mhanainn  an cànan a bh' aig sluagh an eilein, ach chaochail am fear mu dheireadh aig an robh Gàidhlig Mhanainn  mar chainnt màthaireil, Ned Maddrell, anns a' bhliadhna 1973. Dh'ionnsaich buidhnean beaga de dhaoine an cànan aige fhèin agus aig casan Gàidheil eile ron sin. A bharrachd air sin, agus mus do chaochail Ned Madrell, thàinig ceannard na h-Èireann, Éamonn De Valera, chun eilein agus rinn na h-Èireannaich mu cheithir uairean de chlàraidhean na Gàidhlig Mhanainn. Mar sin dheth, cha do bhàsaich a' Ghàidhlig Mhanainn riamh, agus tha feadhainn a dèanamh oidhirp an cànan ath-bheòthachadh gu ruige seo.

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Breatannach
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Calum Cille

Rugadh **Calum Cille** no **Colum Cille** (Gaeilge: Colm Cille; Gaelg: Columb Killey; Beurla: Columba) mu 517 ann an Doire ann an Còigeamh Uladh. Dh'eug e ann an 597. Am prìomh naomh aig Alba, fiu's os cionn Naomh Anndra o chionn's gur e fhéin is coireach airson leasachadh na Crìosdaidheachd bho Éirinn gu air feadh na h-Alba. (Ged feumar a ràdh gun robh Ninian a' searmonachadh an ceann a deas na dùthcha dà cheud bliadhna roimhe seo.).

## Air an Leabhar Déar

## Vita Columbae
Chaidh *Vita Columbae* (Beatha Chaluim Chille) a sgrìobhadh sa Laideann, tràth sna 690an tha e coltach, le Adomnán, a bha ʼna 9mh Aba Eilean Ì suas gʼa bàs sa bhliadhna 704.  Chaidh aʼ phrìomh làmh-sgrìobhainn den teacsa a sgrìobhadh le Dorbbéne, deisciobal aig Adomnán a bhàsaich ann an 713, agus tha i gléidhte ann an Schaffhausen san Eilbheis.

## Ceanglaichean a-muigh
* Slighe Chaluim Chille - àiteachan ann an Éirinn agus Albainn a bhuineas ri Calum Cille
* BBC Naidheachdan 2021-06-10: Cò a bh’ ann an Calum Cille?

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Ì Chaluim Chille
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Naoimh
Roinn-seòrsa:Creideamh
Siorrachdan na h-Alba

'S e roinn eachdraidheil agus dhualchasach de dh'Alba a bha ann an **Siorrachdan tràidiseanta na h-Alba**.


**Siorrachdan Traidiseanta na h-Alba**


#Gallaibh
#Cataibh
#Ros
#Cromba
#Inbhir Nis
#Inbhir Narann
#Moireibh
#Banbh
#Obar Dheathain
#A' Mhaoirne
#Aonghas
#Peairt
#Earra-Ghàidheal
#Bòd
#Inbhir Àir
#Rinn Friù
#Dùn Breatainn
#Sruighlea


Clach Mhanainn
Ceann Rois
Fìobha
Labhdaidh an Iar
Labhdaidh Mheadhanach
Labhdaidh an Ear
Bearaig
Rosbrog
Dùn Phris
Cille Chùithbeirt
Baile na h-Uige
Lannraig
Salcraig
Na Pùballan

:**Na h-Eileanan a tuath:** 
:Sealtainn
:Àrcaibh






Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
*
Cataibh

'S e aon de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Cataibh** (Beurla: *Sutherland*).

Ged a tha gu tric *Cataibh* air "Sutherland" air fad anns an latha a tha ann, gu traidiseanta cha b' e ann an **Cataibh** ach a' phàirt an ear, le **[[Dùthaich MhicAoidh]]** (no *Dùthaich 'Ic Aoidh*) air a' phàirt an iar-thuath agus **[[Asaint]]** (no *Asainte*) air a' phàirt an iar-dheas.

Tha Cataibh ainmeil airson Fuadaich nan Gàidheal ann an 18mh agus 19mh linn. Dh'fhuadaich an Diùc Chataibh agus Padruig Dubh a mòran daoine agus sgrìobh Karl Marx mu a dheidhinn. 

Tha am Parbh na àite as tuaithe ann an tìr-mòr na h-Alba.

Anns a' bhliadhna 2011 bha 12,650 duine a' fuireach an seo.

## Bailtean
: *Faic cuideachd: [[Liosta nan tuineachaidhean ann an Cataibh]]*
'S e Dòrnach prìomh-bhaile na sgìre agus an t-aona borgh ann an Cataibh. Seo cuid den na bailtean eile:

Tha Brùra, Bun Ilidh, Dòrnach, Goillspidh agus Luirg faisg air an oirthir an ear, leis am Blàran Odhar agus Tunga air a' chosta a tuath.

Tha trì pàrrasan deug ann an Cataibh.

## Cruinn-eòlas

* Bodach Storr, Am Buachaille, Beinn Hòb, Beinn Laoghail, Beinn Mhór Asaint, Beinn Dearg, Beinn a' Bhragaidh, Beinn Clìbric, Bàgh Shanabhait, Beinn Spionnaidh
* Calbha Beag, Calbha Mór, Caolas Dhòrnaich, A' Chuineag, Canasp, Cùl Mòr, Creag a' Chnocain, Carn Liath (broch), Carrann, Creag a' Chnocain, An Caol Catach, Cona Mheall
* Dùn Dòrnaigil
* Eilean an Róin Mór, Eilean Choraidh, Eilean nan Rón, Eilean Shannda, Eileanan nan Gall, Eas a' Chual Aluinn
* Fionne Bheinn, An Fharaird 
* Loch Fleòid, Loch a' Chàirn Bhàin, Loch Sìn, Loch Mheathadaidh, Loch na Claise
* Am Parbh
* Stac Pollaidh, Srath Ilidh
* Uamh an Claonaite

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-12-16: Dragh mu leasachadh oighreachdan - *aithris bhideo, 2:06*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
*
Siorrachd Rois

'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Rois**.

## Bailtean Beag

* Achadh nan Allt, Achadh an Dùnaidh* Achadh Dhubhaird, An t-Achadh Garbh, Achd Ille Bhuidhe, Achadh an Dreaghainn, Achadh na Tràghad, Achadh nan Gearran, Achadh na h-Àirde, Achadh na Sìne, Achadh nan Seileach, Alcaig, Allt na h-Airbhe, Àmait na Tuath, Àth nan Ceann, An Annaid, Àrbol,  Àird nan Easgann, Àird Cheatharnaich, Àird Chrònaidh, Àird Heisleag, Àird an Dreaghainn, Àird Mhèar, An Àird Mhòr, Àird Rois, Àird Ilidh, Arpa Phìlidh, Àirde Fàillidh, Attadal, Achadh an Dreaghainn, An t-Allt Beithe, Abhach, Achadh na h-Àirde, Alltan an t-Salainn, Alanais
* Bad a' Chrò, Baile Dhubhthaich, Am Bog, Bada Call, Am Bad Luachrach, Am Bad Ràilleach, Baile an Todhair, Baile na Tràghad, Beul-àtha na Crà, Baile nam Pèiling, Baile Eòghainn, Baile Sheumais, Baile Màirì, Baile Mhuilinn Anndra, Am Blàr Dubh, Bun Lòchaidh, Baile Chailnidh
* Cinn Dèis Bhig, A' Chomraich, An Cladach, Camas Teile, Camas Tearach, Càrnach, Cunndainn, Na Cùileagan, An Cùil Bhàicidh, Cùil Duibh, Cùl a' Chudainn, Caoldaraigh, Cinn Chàrdainn, Ceann Loch Iù, Cnoc Fearghalaigh, An Claon, Ceasag a Tuath, Creag Tarail Bhig, Cnoc na Gaoithe
* Drochaid Sguideil, Deilgnidh
* Eadardan
* Fodhraitidh
* Geàrrloch, Gairbh, An Goirtean
* Inbhir Àiliginn, Inbhir Chòmhrainn, Inbhir Ghòrdain, Inbhir Pheofharain
* Manachainn Rois, Meallan Theàrlaich, Meallan Ùdraigil 
* An Leathad, Leac Mailm,  An Leitir, Loch Carrann, Loch Slinn, An Lòn Dubh, An Lòn Mòr
* An Neag
* Na h-Òbaidhnean, Ormasgaig 
* Port Mo Chalmaig, Am Poll Glas, Poll Iù, Portaigil, Port Mo Chalmaig, Radharaidh, An Rubha Dearg, An Rubha, Ros Mhaircnidh
* Sgoraig, Sannda Mhòr, Sannda, Seannduaig, Sìldeag, Strath Carrann, Srath Chainneart, Srath Pheofhair, An t-Srathaidh
* Na Tathagan, Na Trì Port Mara, Na Tathagan, An Todhar, Toirbheartan, Toghsgaig, Toll a' Mhadaidh 
* Uachdar Niad, Ulapul, Urrath

## Cruinn-eòlas

* Abhainn Sgitheach
* Beinn Mhòr na Còigich, Beinn Uais, Bealach na Bà, Bailcnidh, Beinn Dearg
* Caolas Chrombaidh, Caolas Dhòrnaich, Camas Neig, Cùl Mòr, Cùl Beag, Creag a' Chnocain, Càrn Eige, A' Chòigeach, Conann, Cill Tighearna, An Cuan Moireach, Carrann
* Na h-Eileanan Samhraidh, An t-Eilean Dubh
* Leòdhas, Loch Ma-ruibhe, Loch Mheathadaidh
* Ros an Ear
* Sula Bheinn, Stac Pollaidh, Seana Bhràigh, Sleaghach
* Taobh Siar Rois

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Contaetha na h-Èireann

Tha 32 siorrachdan no **contaetha** (as Gaeilge) tradaiseanta ann an Èirinn. Ann an Èirinn a Tuath tha 11 ùghdarrasan ionadail an àite na contaetha tradaiseanta a tha a' dèiligeadh ri cùisean mar spòrs, dealbhachadh agus sgudal.

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Còigeamh Uladh

'S e Còigeamh na h-Èireann a tha ann an **Còigeamh Uladh** (Gaeilge: Cúige Uladh). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na h-Èireann agus tha 1,870,003 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 22,138km².Tha buaidh làidir Albannach air Uladh o chionn fhada, agus thàinig na Scotti bho Uladh. Nuair a thoisich Dal Riada, bha e ann an Alba agus ann an Uladh. Tha Uladh a' gabhail a-steach naoi Chontae, trà ann am Poblachd na h-Èireann (Contae an Chabháin, Contae Dhún nan Gall, Contae Mhuineacháin) agus sia ann an Èirinn a Tuath (Contae Fhear Manach, Contae Thír Eoghain, Contae Dhoire, Contae Aontroma, Contae an Dúin, Contae Ard Mhacha). 'S e Sliabh Dónairt (852m) a th'ann a' beinn as àirde na roinne.  

## Bailtean
* An Baile Meánach
* An Chorr Chríochach
* Ard Mhacha
* Baile Suingean
* Baile Eachaidh
* Beannchar
* Beul Feirste
* Cill Mhic Réanáin
* Doire
* Gaoth Dobhair
* Iúr Cinn Trá 
* Latharna
* Leifear
* Ráth Maoláin
* Tulaigh Óg

## Aistidhean co-cheangailte
* Còigeamhan na h-Èireann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Còigeamhan na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Uladh
Siorrachd Inbhir Narann

B' e Siorrachd thradaiseanta na h-Alba a bha ann an **Siorrachd Inbhir Narann**, le Inbhir Narann mar prìomh-bhaile.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Bhanbh

'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Bhanbh**. 'S e Banbh am prìomh-bhaile a tha aige.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Obar Dheathain

'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Obar Dheathain**.

## Bailtean

* Abèidh, Achadh nam Bláth, Achadh Leamhan, Achadh nan Cat, Àthfort
* Bad nan Sgoth, Am Baile Beag, Baile Mheadhain, Baile Phúir, Baile Shealbhaigh, Baile Thurra, Bealadair, Banbh, Beannchar, Beannchar Dómhnaig, A' Bhruaich, Bràigh Mhàrr
* Cala na Creige, Cárnaidh, Ceann a' Mhuigh, Ceann Phádraig, Ceann Tòrr, Cinn Cháàrdainn, Cinn Eadar, Cionn Droma, Cnoc an Arbhair, Coinmheadh, Corr Garaidh, Craichidh
* Deimhidh, Déir, Druim M'Aodhaig, An Dún, Dúnaidh, Dún Eicht   
* Eicht, An Eilreig 
* Fearann Mhártainn, Fionndan, Fionntraigh, Fobharan, Fordun, Fothair Aonghais, Fothair Chárdain   
* Garbh Mhonadh, Gartaidh, Geárr Lagaidh
* Hunndaidh
* Inbhir Biorbhaidh, Inbhir Chruidein, Inbhir Uaraidh, Inbhir Úigidh, An Innis
* Lann Fhìonain, Lógaidh, Lón Magh, Lósda, 
* Am Mód
* Obar Chiardair, Obar Dheathain
* Peit Fhearghais, Am Port Leathann, Port Saoidh 
* Ráth Thormoid, Roinnidh, Rórath, Ros Abhartaich, Ruadhainn
* Sgainn, Srath Dheathain
* Tarbhais, Tobar Bhríde, Tollaigh,  Tórr nam Fiann, Tòrr Fionn,  An Tulach, Turlann
* Uachdar Leasa, an t-Uisge Bán

## Eachdraidh

* Bad an Eóin, Beinn a' Bhúird, Baile Morail, Beinn Bhrotain, Balgaidh, Beinn a' Chaorainn, Beinn Athfhinn, Beinn Mac Duibh, Beinn na Cìche, Bráigh Riabhach, Beinn Chíochan
* An Cárn Bhailg,  Cárn a' Bhailg, Carrann, Creag Liathach, Cáorn an t-Sabhail, Cárn a' Mháim, Cárn Aosda, Clach na Beinne, Cárn Gorm an Doire  
* Dubh Éireann, Deathan
* Am Monadh Ruadh, Am Monadh, Mór Bheinn, Monadh Caoin
* Páirc Náiseanta a' Mhonaidh Ruaidh, 
* Sgór an Lochain Uaine, Sgór Gaoith
* Uisge Chollaidh, Uisge Íle, Uisge Úigidh, Úraidh

## Ceangailtean a-muigh
* Comhairle Siorrachd Obar Dheathain
* Ealainean Siorrachd Obar Dheathain

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Dhùn Breatann

'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Dhùn Breatann** (Beurla: *Dunbartonshire*) le Dùn Breatann mar prìomh-bhaile.

## Iomraidhean


Dùn Breatann, Siorrachd
*
Siorrachd Rinn Friù

'S e fear de na shiorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Rinn Friù**.

Bha Rinn Friù an tuineachadh as cudromaiche anns a' siorrachd ach a-nis tha Pàislig nas motha. 

A-nis tha Comhairle Inbhir Chluaidh, Comhairle Shiorrachd Rinn Friù agus Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear a' dèiligeadh ri cùisean ionadail ann an Siorrachd Rinn Friù. Bha pàirtean de Ghlaschu, mar Bhaile a' Ghobhainn ann an Siorrachd Rinn Friù ron 20mh linn.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
*
Cromba

'S e baile ann an Ros an Ear a tha ann an **Cromba** (Beurla: *Cromarty*). Tha e suidhichte air an Eilean Dubh aig inbhir Linne Chrombaidh. Tha Inbhir Ghòrdain mu 5 mìltean air falbh air an taobh eile den linn.  

Anns a' bhliadhna 2001 bha 719 duine a' fuireach an seo. Tha port-mara  aig Cromba agus tha a' chuid as motha den bhaile, eadar *Shore Street* agus *Marine Terrace* na raoin-ghlèidhteachais. Ear air a' bhaile tha aon de na Sùdraichean Chrombaigh (*Sutors of Cromarty*) ann. Bha Cromba na phrìomh-bhaile den t-Siorrachd Chromba. 

Bha dualchainnt sònraichte de dh'Albais ga bruidhinn ann an Cromba a bha cumanta a-measg nan iasgairean. Ged-tà, chaochail am fear mu dheireadh aig an robh an cànain, Bobby Hogg, anns an Dàmhair 2012 agus mar sin chaidh an cànain a bith . Chaidh an dualchainnt a chlàradh le "Am Baile".

## Daoine ainmeil
* Hugh Miller (creag-eòlaiche)

## Dealbhan

Cromarty from the Air (geograph 3619357).jpg|Sealladh air Cromba
Lane - geograph.org.uk - 11801.jpg|Taighean nan iasgairean
Cromarty from Sutors of Cromarty - geograph.org.uk - 1247671.jpg|Sealladh bhon Sùdraichean Chrombaigh 


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*The Cromarty Archive & Forum
*  Eisimpleirean de chàradh an dualchainnt le Bobby Hogg

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Siorrachd Inbhir Nis

*Is docha tha thu a' lorg [[Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh]]*

'S e Siorrachd thraidiseanta na h-Alba a bha ann an Siorrachd Inbhir Nis, le Inbhir Nis mar prìomh-bhaile.

## Daoine Ainmeil
*Lachlan Mac a’ Phearsain (1723 - 1767 neo 1795) Bàrd Gàidhealach à Srath Mhasaidh.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Bhòid

'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a bha ann an **Siorrachd Bhòid**.
Bha Arainn agus Eilean Bhòid anns an siorrachd seo, agus 's e Baile Bhòid a bha na phrìomh-bhaile.

Chaidh i a sgaoileadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 agus chaidh Eilean Bhòid na phàirt dhen sgìre Earra-Ghàidheal agus Bhòid 's Arainn na phàirt de Choineagan ann an Roinn Srath Chluaidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Pheairt

'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a bha ann an **Siorrachd Pheairt** agus 's e Peairt a bha na phrìomh-bhaile. 'S e "Pro Lege et Libertate" ("Airson lagha agus saorsainne") a tha ann am *motto* na siorrachd.

## Bailtean

* Achadh Chaladair, Àth a' Chàirn, Achadh na Follt, Ailt, Àth Maol Ruibhe, Àird Talnaig
* Blàr Athall, Blàr Ghobhraidh, Baile Chloichridh, Baile an Luig, Blàr-na-gobhainn, Baile a' Chlachain, Both Bhùirnich
* Cuimrigh, Cùbar Aonghais, Craoibh, Ceann Rois, Cluainidh, A' Cheannmhor, Coille Chnagaidh, Ceann Loch Raineach, An Ceann Àrd, Ceann eas ciad, Cinn Rosaidh, Cille Mhìcheil
* Drochaid Èireann, Drochaid Theilt, Dùn Chailleann, Dàil Ghiuthais, Dul
* Feàrnan, Feith nan Ceann, Forgrann Eithne, Fothair Tabhaicht, Fartairchill
* Labhar, Lag an Ratha, Longartaidh
* Mìgeil, Meadhanaidh, Maothail
* Obar Pheallaidh, Obar Phuill, Obar Fhargaidh, Obar Dailchinn, Obar Neithich, Obar Ruadhainn 
* Peairt
* Rochgorton
* Srath Gaoithe, Sgàin, Spideal Ghlinn Sìdh 
* Tobair Mhuire, Trian a' Phuir
* Uachdar Àrdair

## Cruinn-eòlas

* Loch Dhùn Alastair, Loch Èireann, Loch Faschoille, Loch Lìobhann, Loch Eireachd, Loch Raineach, Loch Tatha, Loch Teimhil

## Tuilleadh Leughaidh
Murchison, T. M. 'Gaelic in Perthshire', *[[An Gàidheal|An Gaidheal]]* XLIII: 1, An Dàmhar 1947, d. 6.

## Ceanglaichean a-mach

### Sa Ghàidhlig
* “Ainmean-Àite ann an Siorrachd Pheairt” le Tobar an Dualchais
* BBC Naidheachdan 2022-10-18: Gàidhlig Pheairt *(aithris-bhideo 5:13)*
* "Dualchas Siorrachd Pheairt" Gàidhlig ann an Siorrachd Pheairt leis an t-Oll. MacAonghais aig Radio nan Gàidheal

### Eile
* Gàidhlig ann an Siorrachd Pheairt le Scottish Gaelic Local Studies
* "Perthshire" from ''A Topographical Dictionary of Scotland'' by Samuel Lewis, London, 1846 (British History Online
* Perth & Kinross Council
* A Vision of Britain Through Time: A vision of Perth and Kinross

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Pheairt
Siorrachd Mhoireibh

Se tè den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Mhoireibh** neo *Siorrachd [[Eilginn]]*.

'S e Eilginn a tha ann am prìomh-bhaile na siorrachd.

Chaidh a' chomhairle a chruthachadh le Achd an Riaghaltais Ionadail (Alba) 1890. Dh'atharraich an achd seo na crìochan eadar Moireibh, Siorrachd Bhanbh, agus Siorrachd Obar Dheathain. Chaidh Bealaidh gu Moireibh, agus Baile Chè, Both Sheirm is Inbhir Athfhinn gu Banbh. Bha atharraichean beaga cuideachd ann am parraistean a bha roinnte eadar Moireibh agus Siorrachd Inbhir Nis is Siorrachd Inbhir Narann.

Bho 1974 gu 1996 ghabh i na pàirt den Roinn a' Mhonaidh agus an-dràsta tha a' mhòr-chuid na siorrachd ann an Comhairle Mhoireibh.

## Bailtean ann an Siorrachd Mhoireibh
* An Agaidh Mhòr
* Baile Bhàinidh
* Baile Chè
* Bucaidh
* Creag Eileachaidh 
* Eilginn
* Am Fionn Ochdamh
* Gleann Lìobhait
* Inbhir Cuilinn
* Inbhir Losaidh
* Magh an Fhùcadair
* Obar Lobhair 
* Port Chnocaidh
* Rathais
* Tom an t-Sabhail

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Mapa le grunnan ainmean-àite bhon Ghàidhlig
* Taisbeanadh: 
* Pàipear: 

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Shruighlea

'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Sruighlea** le Sruighlea mar priomh-bhaile.

## Bailtean Eile
*Blàr Lagaidh

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Meadhan Lodainn

'S e fear de Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann am **Meadhan Lodainn** neo **Lodainn Mheadhanach**. B' àbhaist do Dhùn Èideann a bhith ga chunntadh a-staigh do Mheadhan Lodainn, ach a-nis tha e air leth.

* Crìochtàn (Baile + Crioch)
* Dail Chè
* Peighinn na Cuthaig 
* Roslainn

## Ceanglaichean a-muigh
* Comhairle Ionadail

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Bhearaig

'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Bhearaig**. Tha an t-ainm a' tighinn à Bearaig-a-Deas, ach 's e na Dùintean a tha na phrìomh-bhaile.

## Bailtean

Seo cuid de na bailtean a tha anns an sgìre seo:

*
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Lannraig

'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Lannraig** le Lannraig mar prìomh-bhaile. Chaidh i sgaoileadh ann an 1975 nuair a chaidh i na pàirt de Roinn Srath Chluaidh.

## Bad nam Manach

Ann an 1162 thoir Maol Chaluim IV na h-Alba am fearann far a bheil an t-Àrd Ruigh agus Coatbridge an latha an-diugh gu manaich Chisteirsich à Abaid a' Bhatail Nuaidh. Seo as coireach a tha "Bad nam Manach" air. Stèidhich iad tuathanasan is muilleanan agus bha iad na chiad dhaoine a chladhaich gual às an talamh. Chaidh an oighreachdan a sgaoileadh aig àm an Ath-Leasachaidh.

## Gàidhlig

Sgrìobh Tormod E. Dòmhnallach sreath de dh'aistean mu Gàidheil ann an Siorramachd Lannraig ann an ''Gairm''.

Chuireadh Comann Ghaidheil Lannraig air bonn ron dàrna chogadh le Gàidheil ann an Siorrachd Lannraig a bhiodh a' cruinneachadh ann an Hamilton. Chaidh e à bith ri linn a' chogaidh.
As dèidh a' chogaidh, chuireadh comainn air leth ann an Hamilton, Lannraig agus Tobar na Màthar.
B' e Sandy Wilson (Anndra Alasdair MacUilleim) a' chiad cheannard air a' chomainn ann an Hamilton. Bha e na cheannard fad deich bliadhna fichead.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Bhaile na h-Ùige

'S e fear de na siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Bhaile na h-Uige** (Beurla: *Wigtownshire*). Gus an 19mh Linn, 's e "Gallobha-an-iar" a bha ann. Tha e suidhichte sa Ghall-Ghàidhealaibh ann an ceann a deas na dùthcha. Tha e air a bhith na phàirt Chomhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh bho 1975. Tha an siorrachd seo a' gabhail a-steach Leth-eilean na Machrach, Na Rannaibh agus pàirt mhòr Pàirc nan Coilltean Ghallobha. Còmhla ri Siorrachd Chille Chùithbeirt 's e na Stiùbhartachd a chanar ris.

## Daoine Ainmeil
*Sir John Ross CB (1777–1856). Oifigear a' chabhalaich.
*Dyke White (1885–1933). dealbhadair-èibhinn.
*George Dickie (1912–1951). Comunnach.
*Gavin Maxwell (1914–1969). Sgrìobhadair agus eòlaiche-nàdair.
*Bill Drummond (1955). ceòladair.
*Emma Harper (1978). Neach-poileataigs.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
*
Siorrachd Dhùn Phris

'S e fear den siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Dhùn Phris** (Beurla: *Dumfriesshire*) le Dùn Phris mar prìomh-bhaile. Tha e air a bhith na phàirt Chomhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh bho 1975.

## Daoine ainmeil
*David Payne (1843–1894). Peantair.
*William Ewart Lockhart (1846 - 1909). Peantair.
*James Tennant MC (1896 - 1966). Gunnair.
* Jane Haining (1897 - 1944) Tè à Dùn Sgoir a chaochail san Uile-Losgadh nan Nàsach.
* Kirkpatrick MacMillan (1812 - 1878): Gobha agus fear a fhuair deagh sgoil, a chruthaich a' chiad rothair, air an robh *velocipede*, ann an 1839.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Siorrachd Chlach Mhanann

'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Chlach Mhanainn** le Alamhagh mar prìomh-bhaile.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
*
Siorrachd Shalcraig

'S e fear de shiorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Shalcraig** le Salcraig neo Sailcirc mar prìomh-bhaile. B' e Coille Eadaraig a bha anns a' mhòr-chuid de na shiorrachd, ach bha pàirt de Ghalashiels ann.

Chaidh i na phàirt de Roinn nan Crìochan ann an 1975 nuair an do chruthaicheadh comhairle sgìreil ùr, Eadaraig agus Srath Labhdair, o Shiorrachd Shalcraig, Maolros, Labhdair agus pàirtean de Lodainn Mheadhanach.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd nam Pùballan

'S e fear den Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Siorrachd nam Pùballan**, leis na Pùballan mar prìomh-bhaile.

Chaidh e na pàirt de Roinn nan Crìochan ann an 1975.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Arcaibh

Is e buidheann de dh'eileanan a tha ann an **Arcaibh** far costa a tuath na h-Alba.

## Eachdraidh

Cha robh na h-eileanan seo fo riaghladh Albannach ro 1471, nuair a thugadh iad (còmhla le Sealtainn) le Rìgh Lochlainn do Rìgh na h-Alba, mar eàrlas airson tochradh a nighinn na b' urrainn ga phàigheadh. Cha do phàigh Rìgh Lochlainn an tochradh fhathast agus tha Arcaibh an-diugh measaichte a bhith Albannach. Cha robh a' Ghàidhlig a-riamh aig na h-Arcaich. B' e Nòrnais an cànan a bha aca, nòs de sheann Lochlannais a mhair gu ruige na 18mh linn. Bha rìoghachd Chruithneach ann mus dàinig na Lochlannaich. 'S e Bàgh na h-Eaglaise am prìomh-bhaile ann, far a bheil àrd-eaglais Naomh Mhànais.

Còmhla ri Sealtainn, canar cuid "na h-Eileanan a Tuath" ri Arcaibh.

## Riaghaltas Ionadail
Bha inbhe siorramachd aig Arcaibh gu ruige 1974, suidheachadh nach do dh'atharraich gu mòr fon Local Government Scotland Act, a chuir às do na seann Chomhairlean Shiorramachd agus a' stèidhich comhairlean roinneil agus sgìreil nan àite. Is ann mar sin a chaidh Comhairle Arcaibh a chruthachadh an 1974, ùghdarras ionadail aonaichte, mar a tha aig Innse Gall agus Sealtainn bho sin a-mach.

## Eaconomaidh
Eu-coltach ri Sealtainn, nas fhaide tuath, cha dug gnìomhachas ola a' Chuain Ghearmailtich buaidh mhòr air Arcaibh. Tha na h-eileanan seo ìosail agus tha an talamh math, is e àiteachas aig inbhe tuathanasachd, (inbhe nas beartaich na croitearachd) a tha na bun-stèidh den eaconomaidh. Is ann mar sin nach e siorramachd croitearachd a bha an Arcaibh a-riamh.

## Àireamh-shluaigh



## Ainmean Arcach sa Ghàidhlig
Ged nach robh Gàidhlig dualchasach dha na h-eileanan, cleachdar ainmean sa Ghàidhlig airson àiteachan ann an Arcaibh bho àm gu àm.




## Daoine ainmeil
* Rugadh an sgrìobhadair is eadar-theangaiche Edwin Muir air eilean Wyre, Arcaibh 15 an Cèitean 1887.
* Rugadh an sgrìobhadair George Mackay Brown ann an Sromnis 17 an Dàmhair 1921 agus chaochail e 13 an Giblean 1996.

## Iomraidhean


## Aistean co-cheangailte
* Sealtainn
* Nòrnais
* Siorrachdan traidiseanta na h-Alba

## Ceanglaichean a-mach
* 

*
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
A' Bhreatainn Bheag

'S e an t-aona dùthaich cheilteach air tìr-mòr Eòrpa a th' anns **a’ Bhreatainn Bhig** (Breatannais: *Breizh*, Fraingis: *Bretagne*, Beurla: *Brittany*). Tha e suidhichte ann an Ceann Iar-thuath na Frainge.

Ged a bha A' Bhreatainn Bheag na sgìre ceilteach o chionn trì mìle bliadhna, (bha na sgeulachdan aig Asterix An Ceilteach stèidhichte anns a' Bhreatainn Bhig, no Armorica mar a bha oirre san seann-làithean.) chan eil an cànan aig a' mhuinntir, ris an abrar, Breatainnis a' buntainn ris an sgìre seo bho thus, thàinig e à ceann a deas na Breatainn le fògarraich cheilteach a' teicheadh nan ionnsaigh Shasannach. Anns a' Ghaeilge , tha "An Bhriotáin" a' ciallachadh A' Chuimrigh.

## Mar Région na Frainge
Tha na crìochan "oifigeil" caran eadar-dhealaichte o chionn an dàrna Cogadh. Tha Liger-Atlantel na phàirt traidiseanta, agus se Naoned  a tha na phrìomh-bhaile traidiseanta.

### Départements
* Aodoù-an-Arvor (Côtes-d'Armor)
* Il-ha-Gwilen (Ille-et-Vilaine)
* Liger-Atlantel (Loire-Atlantique; traidiseanta)
* Mor-Bihan (Morbihan)
* Penn-ar-Bed (Finistère)

## Bailtean cudromach
* An Oriant (Lorient) ann am Mor-Bihan
* Brest ann am Penn-ar-Bed
* Gwened (Vannes) ann am Mor-Bihan
* Kemper (Quimper) ann am Penn-ar-Bed
* Naoned (Nantes) ann an Liger-Atlantel
* Redon ann an Il-ha-Gwilen 
* Roazhon (Rennes) ann an Il-ha-Gwilen 
* Sant-Brieg (Saint-Brieuc) ann an Aodoù-an-Arvor
* Sant-Maloù (Saint-Malo) ann an Il-ha-Gwilen 
* Sant-Nazer (Saint-Nazaire) ann an Liger-Atlantel

Breatainn Beag
Breatainn Beag
Gleann Bhaltois

Tha **Gleann Bhaltois** a' ruith eadar Miabhaig is Timsgearraidh ann an Sgìre Ùige air Eilean Leòdhais.  Chaidh a chruthachadh ann an Linn na Deighe  agus tha iomadach rudan inntinneach ann o chionn 's gu bheil na aonar.  

Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Gleanntan
Dun nan Gall

Tha da àite air a bheil Dùn nan Gall:

*Baile Dhùn nan Gall, Cathair Chondae.
*Contae Dhún na nGall
Tàileasg

'S e geama bùird a tha ann an **Tàileasg** (Beurla: *Chess*). Cleachdar an aon seòrsa bòrd chluich a chleachdas ri Dàmais.

Faic cuideachd:

* Fir-thàileisg Leòdhais

## Tàileasg puist
Is e caochladh tàileasg a th' ann far a bheil gach cluicheadair ann an àite fada bhon neach-dùbhlain agus tha na gluasadan air an gluasad tro phost-d (le litir roimhe seo).  Tha ùine freagairt air a thomhas ann an làithean agus faodaidh geama mìosan no bliadhnaichean a thoirt airson a chrìochnachadh.

Tha an Caidreachas Tàileasg Puist Eadar-nàiseanta (ICCF)  a chaidh a stèidheachadh ann an 1951, an urra ri bhith a'cur air dòigh na h-Oiliompaics agus Farpaisean Cruinne aca fhèin anns a'mhodh seo.

### Farpais Tàileasg Puist na Cruinne

### Correspondence Tàileasg Olympiads

## Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
* Lichess, geama tàileisg air loidhne a ghabhas cluich sa Ghàidhlig

Roinn-seòrsa:Geamaichean

zh-yue:棋
Tony Kearney

Tha **Tony Kearney** ainmeil air feadh na h-Alba mar chleasaiche ann an River City agus mar chleasaiche agus preasantair air prògraman Gàidhlig.  

## A Bheatha
'S ann à Barraigh a tha Tony.

## Obair
Bha e anns a' chiad siabann Gàidhlig a bh' ann a-riamh, Machair,  bho 1993 gu 1998 mar 'Calum'.

Ghabh e pàirt air Dè a-nis? far gur e coineanach mòr a bh' ann, Calum Coineanach, aig an robh òran: 'Ho Ro Calum Coineanach'. 

Bha e a' cluich 'Scott Wallace' air River City, caractair a bha ag obair ann am bàr. Bha sgeulachdan dorcha air Tony ri chluich: gun deach a sgaradh on a theaghlach air sgàth gun robh e gèidh, bàs 'athair agus dh'fheuch Scott cur às dha fhèin.

Ann an 2011, chluich e ann an 'Somersaults', dealbh-chluiche Beurla le Iain Fionnlagh MacLeòid airson Dràma Nàiseanta na h-Alba. 

Tha e air dà shreath de 'Turas Tony' a dhèanamh airson BBC Alba.

### TBh

### Radio

### Aoigh

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2020-04-24: Cò ris a tha e coltach fulaing le Covid-19?

Roinn-seòrsa:Cleasaichean Gàidhlig
Kearney, Tony
Ainmean Bailtean Eòrpach

__NOTOC__
Tha grunn bhailtean anns an Roinn Eòrpa air a bheil ainmean Gàidhlig, o chionn 's gun robh iad sàr-chudromach mar àite diadhaidh, malairteach no poilitigeach.

'S e liosta a tha seo dhe na bailtean air a bheil ainmean Gàidhlig.
*An Àithne
*Beirbhe na Tuathroinn no Boirbhe (Bergen)
*Am Bruiseal
*Mosgo
*An Ròimh
*Pràg

## A

## B

## C

## D

## E

## F

## G

## H

## I

## J

## K

## L

## M
, **Murmanskas** (Liotuanais)

## N

## O

## P

## R

## S

## T

## U

## V

## W

## Y

## Z

Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean
Fang (croitearachd)

Anns na coimhearsnachdan croitearachd, tha àite sònraichte aig **fang** no **buaile**.  Is e seo an t-àite anns an cumar beathaichean, gu h-àraid crodh, no far an tèid na caoraich an clupadh airson an cloimhe a thrusadh.  Aig an aon àm, rachadh am bogadh an seo gus cur às do bhiastagan bheaga mus deach an cleachdadh seo a thoirmisgeadh aig toiseach nan 90an.  

Is a fang na h-àite airson tighinn còmhla is cabadaicheadh mu dheidhinn cùisean an latha, mar sin tha àite cudromach aice ann an cridhe na coimhearsnachd.  

Sgrìobh a' bhana-bhàrd, Anna Frater, dàn a' moladh na fainge.

Roinn-seòrsa:Àiteachas
Staitistearachd

Is e **staitistearachd** meur matamataig gnìomhaichte mu thimcheall dòighean air fiosrachadh fhaighinn à dàta deuchainneach.
## Luchd-staitistearachd ainmeil
* George E. P. Box
* Ronald Fisher
* Emil Julius Gumbel
* Florence Nightingale
* Karl Pearson
* William Playfair
* Hadley Wickham
## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Matamataig
Sim MacCoinnich

B' e cleasaiche agus ceannard na buidhne dràma Gàidhlig Tosg a bha ann an **Sim MacCoinnich** (Beurla: *Simon Mackenzie*) (4 an Dùbhlachd 1949 - 8 an Giblean 2008).  Rugadh e san t-Òb anns na Hearadh, agus thogadh e anns na Hearadh.  Bha Sim ʼna chleasaiche ainmeil ann an saoghal na Gàidhlig.  Nochd e ann an iomadach phrògram telebhisein.

Sgrìobh e (còmhla ri John McGrath) agus ghabh e pàirt mar chleasaiche anns an fhilm Màiri Mhòr (1994), mu dheidhinn Màiri Mhór nan Òran.

## Ceanglaichean a-mach
* Scotsman: 2008-04-16: Simon Mackenzie: Actor and Gaelic activist: obituary

Roinn-seòrsa:Cleasaichean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
MacCoinnich, Sim
The Godfather

'S e film domhainn, fada le Francis Ford Coppola a bhios a' suathadh air eòlas nan Eadailteach Amerigeanach tro shùilean an teaghlaich Chorleone, an teaghlach Mafia as motha ann an New York. Stèidhichte air an leabhar leis an aon ainm le Mario Puzo, (a dh'obair an comunn le Coppola ann a bhith a' dealbhadh an leabhair airson an sgailein airgid), thathar a radh gur e **The Godfather** a th' ann am fear de na fiolmaichean as fheàrr is as cudromaiche ann an eachdraidh Fhiolmaichean.

## Tuairisgeul Teaghlaich
'S e an teaghlach a th' anns an sreath as cudromaiche a bhios a' ruith tron fhiolm, 's ann às an teaghlach a dh'èiricheas a h-uile rud. 

= Na Caractaran =
## The Godfather no [[Vito Corleone]]

Cluichte le Marlon Brando

## [[Sonny]] no Santino Corleone
Cluichte le James Caan

## [[Fredo]] no Federico Corleone
Cluichte le Iain Cazale

## [[Connie]] no Constanza Corleone
Cluichte le Talia Shire

## [[Michael Corleone]]
Cluichte le Al Pacino

## [[Kay Adams]]
Cluichte le Diane Keaton

## [[Tom Hagen]]
Cluichte le Robert Duvall

## [[Tessio]]

## [[Sollozzo]]
Apollonia

Na còig teaghlaichean

Johnny Fontane

Roinn-seòrsa:Filmichean
Contae Dhún nan Gall

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Dùn na nGall** (tuiseal ainmneach: **Dún na nGall**, Laideann: Comitatus Dungalensis) no Tìr Chonaill mar a chanas a' mhòr-chuid ris. Tha 161,137 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 4,831km², an ceithreamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 11mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Dhún nan Gall le Fear Manach, Tír Eoghain, Doire agus Liatroim. Bha 296,448 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e An Earagail (751m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.

## Sgìrean Ionadail
Tha ochd baranachdan  (Gaeilge: barúntacht) am broinn Dún na nGall: Báinigh, Baollaigh, Inis Eoghain Thoir, Inis Eoghain Thiar, Cill Mhic Réanáin, Ráth Bhoth Thuaidh, Ráth Bhoth Theas agus Tír Aodha. A bharrachd air sin, tha 52 parraistean (a' mhòr-chuid ann an sgìreachdan-easpaig Ráth Bhoth agus Doire, ach tha dà dhuibh ann an Clochar) agus 2,748 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Baile Suingean
* Cill Mhic Réanáin
* Gaoth Dobhair
* Leifear
* Ráth Maoláin
* Tulaigh Óg

## Daoine Ainmeil
* Aodh Rua Ó Dónaill
*Eithne Ní Bhraonáin: (1961) Ceòladair.
*Máire Ní Bhraonáin: (1952) Ceòladair.

## iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Uladh
Al Pacino

Tha **Al Pacino** (Eabhraig Nuadh, 25 an Giblean 1940) na chleasaiche ainmeil Ameireigeanach, a dh'fhàs cliùiteach as dèidh sreath de dh'fhilmichean mìorbhaileach aig toiseach nan 70an, 
*[[Dog Day Afternoon]]*, *[[Serpico]]*, ach gu h-àraidh
*[[The Godfather]]*, far an do chluich e Micheal Corleone. Chluich e Micheal da uair eile anns *[[The Godfather Part II]]* agus *[[The Godfather Part III]]*.

Ged a tha cliù aige mar fear dhe na cleasaichean as fheàrr a bha ann a-riamh, agus bha e air a mholadh sia tursan airson Duais an Acadamaidh, cha d' fhuair e greim air 'Oscar' gus 1991 airson *[[Scent of a Woman]]* far an do chluich e seann saighdear dall.

As dèidh *Revolution* ann an 1985, film èiginneach mu dheidhinn Cogadh Neo-eisimeileachd nan Ameireaganach, sguir e dheth filmichean a dhèanamh. Ach thill e anns na 90an, far an do nochd e ann an sreath de dh'fhilmichean, 's ged nach robh iad cho math ris a' chuid a rinn a chliù anns na 70an, dhearbh iad àite Phacino mar chleasaiche chudtromach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Jimmy Page

'S e neach-ciùil agus cluicheadair giotair ann an Led Zeppelin, fear de na còmhlan-ciùil as motha a bha a-riamh ann, a th' ann an **James Patrick "Jimmy" Page** (9 am Faoilleach 1944). Chluich e sna Yardbirds cuideachd agus nochd e air iomadach clàr mòr gun ainm air feadh nan 60an leis na Kinks.

Bha uidh aige ann an draoidheachd agus bha e air a ghlacadh leis a' bhuidseach, Aleister Crowley. Bha ùidh cho mòr aige gun do cheannaich e seann taigh Chrowley aig Both Fhleisginn air bruthaich Loch Nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Led Zeppelin

Còmhlan-ciùil fìor mhath a chruthaich Roc Cruaidh leis a' chiad chlàr aca, Led Zeppelin I. Bha ceathrar ann, Jimmy Page na chluichdear giotàir, Robert Plant a' seinn, John Paul Jones air bass is air meur-chlàran agus John Bonham no Bonzo mar a chanadh cuid ris, air na drumaichean.

Thoisich iad ann an 1969 mar 'The Yardbirds Ur, as deidh dha an còmhlan den aon ainm a sgaradh, a' fàgail Page leis na còirichean airson an ainm. Thug iad orra 'Led Zeppelin' mar ainm as deidh fealla-dhà a rinn Keith Moon bho The Who nuair a thuirt e 'Thèid e sìos mar balùn luaidhe no (Led Zeppelin)'.

Chlàr iad a' chiad chlàr, Led Zeppelin I ann an trì seachdainean agus thoisich iad anns a' bhad air an dàrna chlàr, ris a chanar, Am Bombadair Donn no gu h-oifigeil Led Zeppelin II.

## Mar a chaidh an Siar a ghlèidheadh
Air feadh beatha a' chòmhlain, bha cliù nas motha aig Zeppelin ann an Aimeireaga na bha riamh ann am Breatainn fhèin. Chaidh am fiolm "The Song Remains The Same" ann am Madison Square Gardens. An-diugh, 'S e Stairway to Heaven a th' anns an òran a tha air a bhith ga chluich as trice air rèidio ann an Aimeirigea. Ann an "Hammer of the Gods", an leabhar mu dheidhinn a' chòmhlain, tha e air a dhèanamh a-mach gum faca Led Zeppelin na Stàitean mar àite far an robh iad saor is gun bacadh orra.

## As deidh Zep
Nuair a dh'eug Bonham, dhealaich an triùir mhaireannach, ag ràdh nach robh Led Zeppelin ann as aonais. Ach tha iad air thighinn còmhla ceithir tursan, airson a' chiad turas ann an 1985 airson Live Aid, airson 40 bliadhna de Clàran a' Chuain Siar, airson banais Jason Bonham, (Mac Bhonzo) agus nuair a chaidh an aontachadh mar bhuill de Thalla Cliù Rock agus Roll ann an 1992

Thàinig Page & Plant còmhla, as aonais John Paul Jones, ann an 1994 airson cuirm air MTV, air an robh Unledded agus rinn iad da chlàr, No Quarter ann an 1994 agus Walking into Clarksdale ann an 1998.

## Clàran
* Led Zeppelin I
* Led Zeppelin II
* Led Zeppelin III
* Led Zeppelin IV
* Houses of the Holy
* Physical Graffiti
* The Song Remains the Same
* Presence
* In Through the Out Door
* Coda
* BBC Sessions
* How the West was Won

## Ceanglaichean a-mach
* Stairway to Heaven songfacts, tabs, videos and audio, at the Stairway to Heaven website.
* Led Zeppelin reunion information and press conference video

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Robert Plant

**Robert Anthony Plant** - Priomh-sheinneadar ann an Led Zeppelin.

## Clàran ciùil
Airson liosta de chlàran le Led Zeppelin briog Led Zeppelin.
* Pictures at Eleven
* The Principle of Moments
* The Honeydrippers Vol.1 (Mar Na Honeydrippers).
* Shaken 'n' Stirred
* Now and Zen
* Manic Nirvana
* Fate of Nations
* No Quarter (Mar Page & Plant).
* Walking Into Clarksdale (Mar Page & Plant).
* Dreamland
* Sixty-Six to Timbuktu (Taghadh de Òrain as Fheàrr).
* Mighty Rearranger (Mar Robert Plant and the Strange Sensation).
* Nine Lives
* Rising Sand le Alison Krauss
* Band of Joy
* Lullaby and the Ceaseless Roar
* Carry Fire
* Saving Grace

Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Plant, Robert
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
The Yardbirds

'S e còmhlan-ciùil sna 60an air an robh buaidh aig Na Guirm a bha ann an **The Yardbirds**.
 
Tha iad ainmeil air sgath 's gun do chluich Eric Clapton, Jeff Beck agus Jimmy Page leotha mar chluicheadairean giotàir, triùir de na cluicheadairean as fheàrr a bh' ann a-riamh.

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roc

'S e stoidhle-chiùil a th' ann an **roc** a thòisich anns Na Stàitean Aonaichte anns na caogadan a sgaoil air feadh an t-saoghail. 'S e tùs roc 'rhythm and blues,' stoidhle-chiùil a chruthaich Ameireaganaich Afraganach anns Na Stàitean. Shiubhail ròc gus An Rìoghachd Aonaichte anns na seasgadan agus chaidh e gu bàrr an sin le còmhlanan-ciùil mar Na Rolling Stones agus Na Beatles.

## Còmhlanan roc Gàidhlig

* Atomgevitter
* Black Sister
* Na Gathan
* Là Luain
* Mill a h-Uile Rud
* Oi Polloi
* Runrig
* Sunrise Not Secular
* The Thing Upstairs

## Còmhlanan roc eile

* Buddy Holly
* Led Zeppelin
* U2
* The Yardbirds

## Stoidhlichean

* Garaids
* Punc

Roinn-seòrsa:Ceòl
Punc

'S e gnè ciùil a tha ann am **punc**.

Thòisich punc anns na seachdadan leis Na Ramones anns na Stàitean Aonaichte agus Na Sex Pistols ann am Breatainn. 'S e nòs-ciùil luath, garbh a th' ann, gu tric a-mach air poileataics agus cuideachd an aghaidh ùghdarras agus comann a' mhòr-shluaigh.

Leudaich an nòs-ciùil seo gu iomadach seòrsaichean agus stoidhlichean eadar-dhealaichte rè nam bliadhnaichean. Anns na naochadan, shoirbhich còmhlanan punc mar a leithid Nirvana agus Green Day anns an t-saoghal chiùil pop mar nach do shoirbhich còmhlan punc sam bith eile gu ruige sin, ach chanadh cuid, leis an t-soirbheas sin, gun do leig iad seachad spiorad agus feallsanachd a' chiùil.

## Punc Gàidhlig

Thàinig punc Gàidhlig gu aire dhaoine ann an 2005 nuair a nochd dà chlàr làn Gàidhlig a-mach anns an aon mhìos, clàr aig Oi Polloi, 'Carson', agus clàr aig Mill a h-Uile Rud, 'Ceàrr'.  Tha an ceòl ùr seo a' faighinn cluich air BBC Radio nan Gàidheal cho math ri BBC Radio 2 agus bha prògram mu thuras Mill a h-Uile Rud agus Oi Polloi air a chraobh-sgaoileadh mar phàirt dhen sreath, Ealtainn, air BBC 2.

Tha punc Gàidhlig a' sìor fhàs nas treasa agus a-nis tha grunn math de chòmhlanan a' cluich a-mach, Atomgevitter, agus Là Luain nam measg.  Nochd Là Luain air a' chiad sreath dhen phrògram-chiùil, Rapal T.Bh., air BBC 2.

### Clàraidhean cudromach

* *Carson?* (2005), Oi Polloi.
* *Ceàrr* (2005), Mill a h-Uile Rud.
* *Ar Cànan, Ar Ceòl, Ar-a-mach* (2005), Oi Polloi. 
* *Ceòl Gàidhlig Mar Sgian Nad Amhaich* (2006), Oi Polloi, Mill a h-Uile Rud, Nad Aislingean agus Atomgevitter.
* *Gàidhlig na Lasair* (2006), Oi Polloi, Mill a h-Uile Rud, Nad Aislingean, Atomgevitter, agus The Thing Upstairs.
* *Togaibh Ur Guth* (2011), An t-Uabhas.
* *Dùisg* (2012), Oi Polloi.
* *Luathas-teichidh* (2014), Drilseach.

## Ceangal a-muigh
*Artagail mu Phunc Gàidhlig anns ''an Albannach''

Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Eilean Cheap Bhreatainn

'S e eilean a tha ann an **Ceap Breatainn**, neo tairbeirt (leis gu bheil cabhsair aige), suidhichte ann an Alba Nuadh, Canada.  Tha e ainmeil air sgàth ciùil (gu h-àraid fìdhleireachd), dannsaidh, agus coimhearsnachd Ghàidhealach a mhair gus an latha an diugh.

## Eachdraidh
An dèidh do dh'Iain Cabot Cheap Bhreatainn a thadhal ann an 1497, chaidh Ceap Breatainn a thuineachadh a' chiad turas anns an bhliadhna 1521–1522 leis na Portagailich do' n iasgach. Bha na Frangaich a' tuineachadh ann an Ceap Bhreatainn cuideachd. Chleachd iad an t-ainm "Île Royale" ("Eilean Rìoghail") ann am Fraingis. Chaidh Île Royale a ghlacadh leis na Breatannaich eadar 1756 agus 1763.

## Cànain
Tha Beurla, Fraingis, Migamis, is Gàidhlig gam bruidhinn ann an Ceap Breatainn. B' e Gàidhlig am prìomh chànan ann an Ceap Breatainn mu 1850.

## Cruinn-Eòlas
Tha 10,311 km2 aig Ceap Bhreatainn. Tha e as 77mh motha eilean ann an saoghal. 'S e suidhe timcheall an loch th' ann Loch Bras d’Or.

### Siorrachdan
* Siorrachd Inbhir Nis, Alba Nuadh
* Siorrachd Richmond
* Siorrachd Bhioctoria

### Bailtean
* Aiseag Mhira
* Bàgh a' Chaisteil, Alba Nuadh 
* Am Bàgh an Ear, Eilean Cheap Bhreatainn
* Baghasdail, Alba Nuadh
* Baile Shidni
* Am Bàr (Sidni a Tuath)
* Beinn Eòin
* Camas an Dobhrain
* An Caolas Mór
* Drochaid Mhira
* Eilean na Nollaig 
* Glasbaidh
* Loch Bras d’Or
* Mèinnean Shidhi
* A' Mhira Mhòr 
* Pòn na Maiseadh
* Am Pòn Mór
* Cùil an t-Simileir
* Hogamah
* Màbu
* Siùdaig Mhòr
* Creignis (Creignish)

## Daoine
* Bhàtair Scott MacPhàrlain

## Ceanglaichean a-mach
* Foghlam Alba: Na h-Albannaich ann an Canada: Ceap Breatainn

*
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Canada
Talking Heads

Rugadh an seinneadair aca, Daibhidh Byrne ann an Dùn Breatann. Sgrìobh iad òran mu dheidhinn Rubha, *[[Road to Nowhere]].*

Cuideachd bha film de fhear de na consairtean aca air a bheil Stop Making Sense (Sguir a' dèanamh Ciall) ann.

Talking Heads
Brù-dhearg

: *Is docha tha thu lorg [[bronn dhearg]] (iasg)*

'S e eun beag bìodach donn a tha ann am **brù-dhearg** a tha ri fhaicinn sa Gheamhradh. Tha broilleach dearg air. Bidh a' bhrù-dhearg a' nochdadh air cairtean Nollaig gu tric.

## Ainmean eile
* Broidileag
* Broinileag
* Broinn-dearg
* Brù-dheargan
* Bruin-deargan
* Eun beag an t-sneachda
* Nighidh
* Pigidh
* Robaidh raoighde
* Roban-roid
* Ruadhag

## Artaigilean eile
* Brù-dhearg Aimearaganach

## Iomraidhean
 

## Dealbhan

Faidhle:ErithacusRubecula.jpg
Faidhle:Robintitchwell82.jpg
Faidhle:European Robin (Erithacus rubecula) with mealworm.jpeg
Faidhle:Robinwithfly.jpg
Faidhle:Erithacus rubecula-eggs.jpg
Faidhle:Erithacus rubecula whiterbyi Hartert, E, 1910 232 HdB Ouarsenis Algérie.jpg‎|Uighean na brù-dhearg
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.1.jpg |*Cuculus canorus* + *Erithacus rubecula* - Museum specimen
Faidhle:RobinChicks.JPG
Faidhle:Rotkehlchen 06.jpg
Faidhle:Erithacus rubecula -Canary Islands, Spain -adult and juvenile-8.jpg


Roinn-seòrsa:Eun-seinn
Dùn Breatann

'S e am prìomh-baile de Shiorrachd Dhùn Breatann an Iar a tha ann an **Dùn Breatann** no **Dùn Breatainn** (Beurla: *Dumbarton*). Tha e suidhichte air taobh tuath Linne Chluaidh timcheall Uisge Leamhna.

'S e seann chathair Rìoghachd Srath Chluaidh a bha ann. Tha caisteal ainmeil an sin, na laighe air carraig mhòir air a tha **Ail Chluaidh**. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Rubha

'S e leth-eilean ann an Eilean Leòdhais a tha anns **an Rubha**.  'S e na Rubhaich a tha air muinntir an àite.  Tha an t-ainm Beurla “*Eye Peninsula*” a’ tighinn bhon Ghàidhlig “aoidh”, bhon Lochlannais “*eið*”.

A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 56% Gàidhlig a bhruidhinn.

## Daoine ainmeil
* Torcuil Crichton BP

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Sgìrean Eilean Leòdhais
Bono

'S e seinneadair le U2 a tha ann am **Paul David Hewson**, far-ainm **Bono**.  Tha e a' saothair gu mòr airson ceartas do dhaoine a' fulang le AIDS.  Tha guth làidir aige agus tha speuclairean dubh air fad an t-siubhail.

Rugadh e ann am Baile Átha Cliath, Èirinn ann an 1960 is chaidh e anns an còmhlan-ciùil an deach na U2 le Larry Mullan ann an 1976. Sgaoil iad an ciad albam, *Boy*, ann an 1980. Phòs e Alison Stewart ann an 1982.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
AIDS

'S e giorrachadh de *acquired immunodefiency syndrome* a tha ann an **AIDS**. 'S e galar diabhalta a bhios a' toirt ionnsaigh air co-rian dìon a' chuirp. Tha e ag èirigh às a' bhìoras HIV. Tha e gu math pailt ann an Afraga.

Tha "galar na seirg" cuideachd air.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Tinneasan
Afraga

An dàrna mhòr-tìr as motha as dèidh Àisia, a-rèir farsaingeachd agus àireamh-shluaigh, tha Afraga a' sineadh bho Rubha nan Snàthad ann an Afraga a Deas gu Ceuta ann an Ceann a Tuath Mharoco, agus tha Afraga a' dèanamh an àrd 20.3% de talamh an t-Saoghail nach eil fo uisge. Tha barrachd air 840,000,000 duine a` fuireach ann an Afraga, mu 12% de sluagh an t-Saoghail.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
*
Blues

Tha **Na Guirm** no **The Blues** nan stoidhle ciùil a bhuineas ri Ceann a Deas nan Stàitean Aonaichte.

Seall fodha airson pàtran chòrd àbhaisteach aig na Guirm.

A7 A7 A7 A7

E7 E7 A7 E7

B7 B7 E7 A7

## Cluicheadairean nan Gorm
* Ella Fitzgerald
* Art Hodes
* Son House
* John Lee Hooker
* Muddy Waters
* Robert Johnson
* B.B. King
* Howlin' Wolf
* Jimmy Page
* Eric Clapton
* Bill Wyman
*Natalie Papazoglu

## Iomraidhrean

Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Roinn-seòrsa:Ceòl
Prìosan Achadh a' Phortair

Prìosan beag ri taobh oifisean Chomunn na Gàidhlig ann an Baile a' Chnuic, Inbhir Nis.

Roinn-seòrsa:Alba
Thig a Theagaisg

'S e Iomairt le Comunn na Gàidhlig a tha ann an **Thig a Theagaisg**. Tha i ag amas air barrachd luchd-teagaisg a tharraing a-steach gu a h-uile ìre de dh'fhoghlum Gàidhlig, gus an droch ghainneid de thidsearan le comas Gàidhlig a chàradh.  Chaidh ath-bhogadh anns an Dàmhair 2004.  Ma tha ùidh agad ann an teagasg tro mheadhan na Gàidhlig tha bileagan ri fhaotainn bho CnaG.

## Ceanglaichean a-muigh

* Comunn na Gàidhlig
* Oilthigh Obar Dheathain
*  Criomag bhidio à BBC Alba

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
BBC Alba

Bidh **[[BBC]] Alba** neo **BBC Gàidhlig** a' craoladh mòran phrograman Gàidhlig, bho Dotaman gu Eòrpa agus bho Dè a-nis gu Air ais air an Ran Dan. Tha e suidhichte ann an Glaschu, Pacific Quay, an ath STV prìomh-oifis.

## Prògraman

* Cunntas
* Dotaman
* Eòrpa (sreath)
* Dè a-nis
* Na Gàidheileamailtich
* Rathad an Sutha
* Rapal

## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn BBC Alba
* BBC Naidheachdan 2015-06-22: “Barrachd aire” dhan Ghàidhlig air BBC Alba
* Blog Pàrlamaid na h-Alba 2018-09-13: Deasbad gu bhith ann mu 10 bliadhna de BBC Alba

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:BBC
Roinn-seòrsa:Na Meadhanan
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig

Roinn-seòrsa:Craoladh
TG4

Stèisean TBh ann an Èirinn a tha a' craoladh, airson a' mhòr-chuid, prògraman sa' Ghaeilge.

Bòstaidh TG4 Súil Eile (.i. seachad Raidió Teilifís Éireann) ach bidh Breandán ó Lapáin agus luchd-naidheachd ag obair airson RTÉ ’s airson TG4. Díol suime nár (.i. Gàidhlig na h-Èireann airson *cha do*) luadh an scéal seo in aon chor ar Nuacht TG4 aréir. Súil eile, súil chaoch, ab ea? arsa an Dr Liam P. Ó Murchú a’ càineadh.

## Ceanglaichean a-muigh

* Larach linn aig TG4

Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Seanalan telebhisean