Ratharsair

'S e eilean fada caol air taobh an ear an Eilein Sgitheanaich a th' ann an **Ratharsair**. Chanaidh cuid *Ratharsaigh*, ach chan eil ann an sin ach cruth Gàidhealach air an t-ainm Beurla: *Raasay*.

Cheannaich George Rainy, a bha an sàs ann am malairt thràillean agus a bhuannaich airgead-dìolaidh an dèidh don cur às do thràilleachd, Ratharsair airson 35,000 ginithean ann an 1846. An dèidh do Rainy chaidh an t-urras gu George Haygarth Rainy (1863–1872), George G. MacKay (1872–1874), William James Armitage (1874–1876) agus Edward Herbert Wood (1876–1911). Cheannaich William Baird and Company, Ironmasters of Coatbridge an t-urras ann an 1911 is stèidhich iad mèinnean-iarainn. Cheannaich Bùird Àiteachais na h-Alba an t-urras ann an 1923 is chaidh pàirt dhen urras gu Bòrd Leasachaidh na Gàidhealtachd agus nan Eilean ann an 1979. Cheannaich a' coimhearsnachd e ann an 2007.

## Cruinn-eòlas
Tha an ceann a tuath creagach, agus tha coilltean sa cheann a deas. 'S e Dùn Cana a' bheinn as àirde air an eilean.  

### Bailtean
Fhad 's a bha 192 duine a' fuireach ann an Ratharsair anns a' bhliadhna 2001, a-rèir cunntas-sluaigh cha robh ach 161 duine a' fuireach anns an eilean ann an 2011. Tha iomadh taighean nan iar-dhachaidh. 'S e Inbhir Àrais am prìomh baile. 
* An Clachan 
* An Torran 
* Àrnais 
* Baile a' Chùirn 
* Holoman 
* Inbhir Àrais 
* Màthainis 
* Na Feàrnaibh 
* Òsgaig 

### Bailtean fàs
* Hallaig
* Sgreapadal
* Umachan

### Eileanan beaga
Tha trì eileanan beaga faisg air ceann a tuath Ratharsair: Rònaigh, am fear as motha, Fladaigh agus Eilean Taighe. 

### Lochan
Faic cuideachd: Liosta nan lochan ann an Ratharsair
* Loch a' Chadha-chàrnaich
* Loch na Leanna
* Loch Meall Daimh
* Loch na Meilich
* Loch na Mnà
* Loch a' Mhuilinn
* Loch Storab 
* Loch an Uachdair

## Gnìomhachas

### Mèinn cloiche-iarainn
Lorgar clach-iarainn air Ratharsair aig deireadh an 19mh linn, agus trath anns an 20mh linn fhuair maighstirean-iarainn Uilleam Baird & Co. seilbh air an eilean. Fhosgail Baird meinn-iarainn air an Eilean mu àm a' Chogaidh Mhòr ach cha do chum e a' dol às dèidh 1920. 

## Na h-Eaglaisean
Nuair a chaidh An Eaglais Shaor Chlèireach stèidheachadh ann an 1893, bha Dòmhnall MacPhàrlain a bha na mhinistear ann an Ratharsair aig an àm seo, an sàs ann an tachartas seo gu mòr.  

## Àiteachan sònraichte

### Caisteal Bhròchaill
Tha Caisteal Bhròchaill na thobhta san latha an-diugh. 

### Dùn Bhorghadail
'S e làrach dùin à Linn an Iarainn a th' ann an Dùn Bhorghadail. 

### Rathad Chaluim

Thàinig leabhar a-mach ann an 2006, *Calum's Road* le Roger MacÙisdein, mu dhèidhinn an rathaid air Ratharsair a rinn Calum MacLeòid leis fhèin gun chroit aige. Thug e deich bliadhna mas do chuir e crìoch air. Tha fonn ann cuideachd leis an aon ainm a sgrìobh Donald Shaw bho Capercaillie. 

### Taigh Mòr
Nuair a bha Samuel Johnson agus James Boswell a' tadhail air Ratharsair, bha iad a' fuireach ann an Taigh Mòr Ratharsair. Tha Raasay Hotel a' cleachdadh an togalach a-nis.

## Daoine ainmeil à Ratharsair

### Somhairle MacGill-Eain
Rugadh is thogadh am bàrd Somhairle MacGill-Eain (1911-1996) air an eilean, ann an Òsgaig, far an robh a phàrant athar na thàillear. Tha a dhàn ainmeil "Hallaig" a' cuimhneachadh baile air taobh ear an eilein agus an t-sluagh a chaidh fhuadachadh. Tha 'Sgreapadal' a' làimhseachadh baile fuadaichte eile air an eilein, faisg air Hallaig.

### Calum MacGilleathain
Rinn Calum Iain "Beag" MacGilleathain (1915-1960), bràthair Shomhairle, obair mhòr mar neach-cruinneachaidh beul-aithris, ann an Alba is ann an Èirinn cuideachd.  

### Calum MacLeòid
B' e neach-eachdraidh ionadail a bh' ann an Calum MacLeòid, sgrìobh e an leabhar *Fàsachadh An-Iochdmhor Ratharsair *(le eadar-theangachadh gu Beurla).* *Tha e gu h-àraidh ainmeil air sgàth 's gun do rinn e 'rathad Chaluim'.

## Sgrìobhaidhean mu a deidhinn ann an Gàidhlig
* MacLeòid, Calum. (2007) *Fàsachadh An-Iochdmhor Ratharsair* Dùn Phàrlain: Clò Àrnais ISBN: 978-0-9555014-0-1 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-11-12: Iomagain mu leudachadh Raon Ratharsair
* BBC Naidheachdan 2015-11-12: Iomagain mu leudachadh air raon BUTEC *(aithris bhideo)*
* BBC Naidheachdan 2016-02-04: Learagach Ratharsair ga leagail
* BBC Naidheachdan 2016-06-14: Obair air tòiseachadh air taigh-staile an Ratharsair
* BBC Naidheachdan 2016-07-13: Obair-togail a' tòiseachadh air taigh-staile Ratharsair *(aithris-bhideo 1:44)*
* BBC Naidheachdan 2016-12-07: Taigh-staile Ratharsair a' gluasad air adhart *(aithris-bhideo 2:19)*
* BBC Naidheachdan 2018-11-26: Iolairean-mara gan coireachadh airson call uan

*
Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh