Ruaraidh MacThòmais

Bha **Ruaraidh MacThòmais** (Beurla: *Derick S. Thomson*), MA, BA, DLitt, FRSE, FBA (5 an Lùnasdal 1921 – 21 am Màrt 2012) na sgoilear, dheasaiche agus bhàrd. Bha e an sàs ann an iomadh iomairt co-cheangailte ri ath-bheòthachadh na Gàidhlig. Bha e a' toirt taic do neo-eisimeileachd na h-Alba fad a bheatha.  

## A bheatha
Rugadh Ruaraidh MacThòmais 5 an Lùnasdal 1921 ann an Steòrnabhagh ann an Leòdhas. Bha athair Ruaraidh, Seumas MacThòmais (1888-1971), na bhàrd ainmeil cuideachd. B' ann à Tunga, Leòdhas, a bha athair, agus b' ann à Ceòs, air na Lochan, a bha a mhàthair, Tìneag Aonghais Alasdair (Christina "Tina" Mac a' Ghobhainn). Fhuair Seumas obair mar mhaighstir-sgoile ann am Pabail a' Rubha nuair a bha Ruaraidh aon bhliadhna a dh'aois, agus dh'imrich an teaghlach a Phabail Uarach. Thogadh Ruaraidh ann am Pabail, anns an dearbh àite far an do thogadh dà sgrìobhadair Gàidhlig ainmeil eile: Iain Mac a' Ghobhainn agus Anne Frater. 

Thòisich Ruaraidh a chuid foghlam fhaighinn ann an Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh, an uair sin chaidh e do dh'Oilthigh Obar Dheathain, far an do rinn e ceum ann an Ceiltis. Chuir e ùine seachad ann am Feachd Rìoghail an Adhair eadar 1941 agus 1945. As dèidh a' chogaidh, chuir e crìoch air an ceum agus chaidh e do dh'Oilthigh Chambridge agus do dh'Oilthigh Bhangor. Ann an 1952, phòs e Carol Nic a' Bhreatannaich, agus bha sianar chloinne aca. Bha e a' teagasg aig Oilthigh Dhùn Èideann, aig Oilthigh Obar Dheathain agus aig Oilthigh Ghlaschu, far an robh e na àrd-ollamh ann an Ceiltis bho 1963 a-mach gus an do leig e a dreuchd air ann an 1991*.* Bha e air a' chuid as motha de bheatha a chuir seachad ann an Glaschu. Chaochail Ruaraidh MacThòmais ann an 2012 an Glaschu, nuair a bha e 90 bliadhna a dh'aois.

## Cùrsa-dreuchd aig oilthighean
* 1948-1949: neach-cuideachaidh don t-àrd-ollamh Maoilios Dillon is neach-cruinneachaidh beul-aithris aig Sgoil Eòlais na h-Alba, Oilthigh Dhùn Èideann
* 1949-1956: òraidiche Chuimris, Oilthigh Ghlaschu
* 1956-1963: òraidiche Cheiltis, Oilthigh Obar Dheathain
* 1963-1991: àrd-ollamh Cheiltis, Oilthigh Ghlaschu

## Iomairtean na Gàidhlig

### Gairm
Tha e cliùiteach ais sgàth 's gun do chuir e Gairm air bhonn còmhla ri Fionnlagh J MacDhòmhnaill. Bha an iris a' ruith fad 50 bliadhna agus bha i gu tùr ann an Gàidhlig agus mar sin a' brosnachadh sgrìobhadairean Gàidhlig.

### Comhairle nan Leabhraichean
Ann an 1968, stèidhich e Comhairle nan Leabhraichean.

### Faclair Eachdraidheil na Gàidhlig
Chaidh am pròiseact seo a stèidheachadh aig Roinn na Ceiltis, Oilthigh Ghlaschu ann an 1966, nuair a bha Ruaraidh MacThòmais na àrd-ollamh.

### Eile
Bha e air an fho-chomataidh dhen *Scottish Certificate of Education Examination Board* a chur ri chèile a' chiad aithisg air Gnàthachas litreachaidh na Gàidhlig (GOC) ann an 1981. Bha MacThòmais na chathraiche de Chomhairle nan Leabhraichean eadar 1968 is 1991 agus na cheann-suidhe den *Scottish Gaelic Texts Society* cuideachd.

## Bàrdachd
Seo cuid de na dàin as ainmeile a rinn Ruaraidh MacThòmais:
* "Cisteachan-laighe"
* "[Http://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poetry/poems/cruaidh Cruaidh?]"
* "[Http://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poetry/poems/leodhas-t-samhradh Leòdhas as t-Samhradh]"
* "[Http://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poetry/poems/pabail Pabail]"
* "[Http://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poetry/poems/srath-nabhair Srath Nabhair]"

## Leabhar-chlàr

### Bàrdachd
**An Dealbh Briste / The Broken Picture* (1951). 
* *Eadar Samhradh is Foghar / Between Summer and Autumn* (1967). 
* *An Rathad Cian / The Far Road* (1970) 
**Saorsa agus an Iolaire /* *Freedom and the Eagle* (1977) 
**[http://gaelicbooks.org/index.php?route=product/product&manufacturer_id=277&product_id=460 Creachadh na Clàrsaich: Collected Poems]* (cruinneachadh de bhàrdachd) 1940-80 (1982) Dùn Eideann: Macdonald.*Smeur an Dòchais / The Bramble of Hope* (1991) 
**[http://gaelicbooks.org/index.php?route=product/product&filter_name=meall+garhb&product_id=458 Meall Garbh] / Rugged Mountain* (1995) 
**Sùil air Fàire / Surveying the Horizon* (2007). Steòrnabhagh: Acair.

#### Mar deasaiche
**Bàrdachd na Roinn Eòrpa an Gàidhlig* (1990)
**Gaelic Poetry in the Eighteenth Century: A Bilingual Anthology* (1993) 
**Alasdair MacMhaighstir Alasdair: Selected Poems* (1996) 

### Sgeulachd goirid
* 'Bean a' Mhinisteir', *Gairm* 22 (1957):  cuideachd ann an  (1985)  *Eadar Peann is Pàipear* Dòmhnall Iain MacÌomhair (deas.)  Glaschu: Gairm, d.139-144.
* 'Mar Chuimhneachan', *Gairm* 31 (1960): cuideachd ann an (1985)  *Eadar Peann is Pàipear* Dòmhnall Iain MacÌomhair (deas.)  Glaschu: Gairm, d.70-74.
* 'Tea Feasgair', *Gairm* 35 (1961):  cuideachd ann an (1985)  *Eadar Peann is Pàipear* Dòmhnall Iain MacÌomhair (deas.)  Glaschu: Gairm, d.104-107.

### Obair acadaimigeach
**The Gaelic sources of Macpherson's "Ossian" (Aberdeen University studies series;no.130)* (1952) 
**Branwen Uerch Lyr: The Second of the Four Branches of the Mabinogi (Mediaeval & Modern Welsh)* (1961) 
**Gaelic Learner's Handbook* (1973)  
**An Introduction to Gaelic Poetry* (1990) 
**Gàidhlig ann an Albainn/ Gaelic in Scotland: Bilingual Examination of the Place of Gaelic in Scottish Life* (1976) - ISBN 978-0-901771-54-4
**New English-Gaelic Dictionary* (Am Faclair Ur Beurla-Gàidhlig) (1981) - ISBN 978-0-901771-65-0
**Why Gaelic Matters* (1984) - ISBN 978-0-85411-028-5
**The Companion to Gaelic Scotland* (1987) - ISBN 978-0-631-15578-2
**Languages of Scotland: International Conference Proceedings: Gaelic and Scots in Harmony 2nd, 1988* (1990) - ISBN 978-0-903204-19-4

#### Mar cho-sgrìobhadair

**Edward Lhuyd in the Scottish Highlands* (1963) 1699-1700 - ISBN 978-0-19-811929-6
**Future of the Highlands* (1968) - ISBN 978-0-7100-6052-5
**Combined Gaelic-English, English-Gaelic Dictionary * (1982) - ISBN 978-1-871901-11-5
**Minority Languages Today* (1990) - ISBN 978-0-85224-642-9
**MacDiarmid MS Anthology* (1992) - ISBN 978-0-7073-0612-4
**Scotland O Gael an Lawlander * (1996) - ISBN 978-1-871901-40-5

### Obair mar dheasaiche and neach-naidheachd
* Gairm

### Eadar-theangachaidhean
* *Bith-Eòlas (Biology Textbook)(*1976)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn: Ruaraidh MacThòmais air-loidhne 
* BBC Bio - Làrach nam Bàrd 
* Bhideo: Sàr bhàrd Gàidhlig air bàsachadh 
* Tobar an Dualchais: An t-Oll. Ruaraidh MacThòmais
* Scottish Poetry Library: Derick Thomson
* "Appreciation of Professor Derick S. Thomson: funeral oration," *Passages from Tiree,* le Dòmhnall Eachann Meek (Beurla)
*"Sorley MacLean, Derick Thomson, and the Women Most Dangerous to Men," *The Bottle Imp* 21: 7 (2017), le Raghnall MacIlleDhuibh (Beurla)
* "Derick Thomson and the Ossian Controversy," *Anglica* 29:3 (2020), le Petra Johana Poncarová (Beurla)
* "Eadar Canaan is Garrabost (Between Canaan and Garrabost): Religion in Derick Thomson’s  Lewis Poetry," *Studies in Scottish Literature* 46:1 (2020), le Petra Johana Poncarová (Beurla)
* "The Gaelic Poetry of Derick Thomson," òraid bhideo le Emma Dymock (Association for Scottish Literary Studies, 2020), air YouTube
* A’ comharrachadh Ruaraidh MhicThòmais - le Anne Frater, Meg Bateman agus Petra Poncarová, air Youtube *(46:42)*

* BBC Naidheachdan 2021-07-05 Ruaraidh MacThòmais - 100 bliadhna bho rugadh *(aithris-bhideo 8:07)*
* BBC Naidheachdan 2021-07-05 A’ cuimhneachadh air Ruaraidh MacThòmais *(aithris-bhideo 6:05)*
* BBC Naidheachdan 2021-07-06 Ruaraidh MacThòmhais - sealladh a theaghlaich *(aithris-bhideo 5:06)*

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
MacThomais, Ruairidh