open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baile a' Chaolais

'S e baile ann an sgìre na h-Apainn air a’ Ghàidhealtachd a tha ann am **Baile a' Chaolais** (Beurla: *Ballachulish*).  Tha am baile suidhichte air ceann Loch Lìobhainn faisg air a' mhòr-rathaid A82. Tha e faisg air caolas ris an canar *Caolas MhicPhàdraig*. 

Anns a' bhliadhna 2001 bha 620 duine a' fuireach an seo agus aig àm cunntas na h-Alba ann an 2022 bha 685 ann.

Bho thùs bha trì bailtean ann: Baile a’ Chaolais fhèin, Baile a’ Chaolais a Tuath a tha suidhichte air ceann tuath Loch Lìobhainn agus Baile a’ Chaolais a Deas a tha mu 3 mìltean air àird an iar Baile a’ Chaolais. Tha Gleann a' Chaolais, clachan beag, faisg air Baile a' Chaolais.

Cha robh sràid ann gu ceann Loch Lìobhainn gus an deach rathad a thogail ann an 1927. Roimhe sin bha aiseag ann a bha gu math cudromach airson dòigh-bheatha. Thòisich an aiseag a' ruith ann an 1733 agus stad i ann an 1975 nuair a bha Drochaid Bhaile a' Chaolais deiseil. 

Tha an drochaid suidhichte eadar Baile a' Chaolais fhèin agus Baile a' Chaolais a Deas aig Caolas MhicPhàdraig. Tha e a' leantainn gu Baile a' Chaolais a Tuath air an taobh eile Loch Lìobhainn. 

Bha Baile a' Chaolais ainmeil airson nan creagan-sglèata ann. Bha iad a' rèic na sglèatan air feadh na dùthcha agus ann an Èirinn cuideachd.   An-diugh 's e turasachd an gnìomhachas as cudromaiche  anns a' bhaile. 

Tha clach-chuimhneachan Seumas a' Ghlinne  (*James Stewart*) ann faisg air Drochaid Bhaile a' Chaolais. Chaidh Seumas a chrochadh an seo anns an 8 an t-Sultain 1752, ged a thuirt e nach do rinn e am muirt.  Gus na làithean an-diugh chan eilear cinnteach cò rinn Murt na h-Apann.  Chleachd Robert Louis Stevenson an tachartas ud anns an nobhail ainmeil *Kidnapped* aige. 

Tha sgioba iomain aige, faic: Baile a' Chaolais (Iomain).

Chaidh drochaid rathaid a thogail ann an 1975 thar a' chaolais.

## Faic cuideachd

* Mac an t-Saoir, D. (1994) 'Latha Eile am Baile Chaolais' ann an *Gairm* Àir. 166 Earrach 1994, dd.107-109. 
::- mu obair sglèata agus a' Ghàidhlig anns na 1930an

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Làrach-lìn Baile a' Chaolais

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Toirbheartan

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Toirbheartan ** (Beurla: *Torridon*).  Tha am baile suidhichte air àird an iar-thuath na h-Alba, nas motha na 100 mìle tuath air a' Ghearasdan agus mu 80 mìle air àird an iar Inbhir Nis. 'S e seo na co-chomharran aige:57° 32′ 43.13″ Tuath agus  5° 30′ 59.44″ Iar. 
Tha am baile agus an sgìre timcheall air ainmeil airson nam beann faisg air. Tha iad fìor-mhath airson streap.

Tha beantainn Thoirbheartan air àird a tuath Gleann Toirbheartan:
* Liathach
* Beinn Eighe
* Beinn Alligin
* Beinn Dearg

Tha beanntain eile ann eadar Gleann Thoirbheartan agus Srath Carain: 
* Beinn Liath Mhòr
* Sgorr Ruadh
* Maol Cheann-Dearg
* Beinn Damh
* An Ruadh-stac
* Fuar Tholl

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Toirbheartan agus Sìldeag - duilleag Ghàidhlig le Steve Carter
* Làrach-lìn oifigeil 
* Torridon walks
* BBC Naidheachdan 2016-04-15: Pròiseact ainmean àite Shìldeig is Thoirbheartan *(aithris bhideo 2:04)*
* BBC Naidheachdan 2019-06-19: Iomairt Sgoil Thoirbheartain *(aithris-bhideo 3:08)*

* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Eurabol

'S e baile air a’  Ghàidhealtachd a tha ann an **Eurabol** (Beurla: * Embo*). 
Tha am baile suidhichte  anns an t-siorrachd traidiseanta Cataibh mu dà mhìle air àird a tuath Dòrnaich. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 54′ 0″ Tuath agus  3° 58′ 48″ Iar. 

Tha timcheall air 300 duine a' fuireach an seo. Tha na stèiseanan as faisge mu 10 mìltean air falbh ann an Baile Dhubhthaich agus ann an Goillspidh.

Thàinig ainm a' bhaile às an t-Seann-Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh "tuathanas cladaich" (*beach farm*).  A-rèir Iain Mhic an Tàilleir is dòcha gun robh ainm eile air: "*Ethenboll*" leis an ciall "*Eyvind’s farm*". Bha am baile ainmichte fon ainm "Eurabol nan coileagan" cuideachd. 

Rinn Nancy Dorian, cànanaiche às na Stàitean Aonaichte rannsachadh mu ìre na Gàidhlig aig na daoine na bha a' fuireach an seo. Bha an rannsachadh aice a' sealltainn gun robh nas motha na 100 duine às na 300 duine a'  cleachdadh Gàidhlig mar cànain làitheil ann an 1964.

Mar chleas-fhollasaidh dh'ainmicheadh Eurabol neo-eisimeileachd ann an 1988. Tha Kaunakakai ann an Hawai'i na bhaile-chèile Eurabol gu neo-oifigeil.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Brùra

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann am **Brùra** (Beurla: *Brora*). Tha am baile suidhichte anns an t-siorrachd traidiseanta  Cataibh air a' mhòr-rathaid A9.

Anns a' bhliadhna 2020 bha 1210 duine a' fuireach an seo agus 1282 ann an 2011.

Tha gnìomhachas beag aige, mar eisimpleir: Iasgach, buinig chlach agus a’ togail bàtaichean. Bha taigh-staile uisge-beatha ann eadar 1819 is 1983.  An-diugh cleachdar togalaichean an taigh-staile mar ionad-fiosrachaidh airson an *Clynelish Distillery* a tha faisg air. Tha stèisean ann cuideachd air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Caisteal Dhùn Robain agus Bun Ilidh.

Thàinig ainm a' bhaile às an t-Seann-Lochlannais agus tha e a' ciallachadh "Abhainn na Drochaid" (*Bridge river*).  A-rèir Iain Mhic an Tàilleir chleachdadh an t-ainm dìreach air an abhainn a-mhàin, b' e **Inbhir Bhrùra** an t-ainm a bha air a' bhaile.  

Rinn Nancy Dorian, cànanaiche às na Stàitean Aonaichte rannsachadh mu ìre na Gàidhlig aig na daoine na bha a' fuireach an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Brora page at Treasures of Britain 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Farrais

'S e baile air a'  Comhairle Mhoireibh  a tha ann am **Farrais** (Beurla: *Forres*). Tha e mu 30 mìltean air àird an ear Inbhir Nis.

Anns a' bhliadhna 2020 bha 9,990 duine a' fuireach an seo.

'S e Stèisean Fharrais an stèisean aige. Faisg air a' bhaile tha taigh-staile *Benromach* ann. Chaidh an taigh-staile eile, Dallas Dhu, a dhùnadh, tha e na taigh-tasgaidh a-nis.

## Bailtean co-cheangailte
* Mount Dora, Florida, na Stàitean Aonaichte.
* Vienenburg, A' Ghearmailt

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* www.forres-net.co.uk
* www.forresweb.net

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Mhoireibh
Lachlann MacGuaire

'S e oifigear airm agus rianaire tìr-imrich Breatannach a bha ann an **Lachlann MacGuaire** (*Lachlan Macquarie*, 31 am Faoilleach 1762–1 an t-Iuchar 1824). Bha e na Riaghladair New South Wales 1809 - 1821, agus bha e cudromach airson Astràilia atharrachadh bho thìr-imrich peanasach ann an dùthaich shaor.

Rugadh e ann an Ulbha ri taobh Muile agus chaidh fhoghlam ann an Dùn Èideann. An dèidh dha seirbheis a dhèanamh ann an Aimearaga a Tuath, na h-Innseachan agus an Èipheit, chaidh e na Riaghladair New South Wales, agus ann an 1813 chaidh a dhèanamh màidsear-seanailear.

Nuair a bha e na riaghladair, bha e a' togail gearastan mar bu chòir an àite bothain airson nan ciomaich, rathaidean, cidheachan, ospadalan agus togalaichean eile. Bha e a' brosnachadh leasachadh àiteachas tuathanachais cuideachd. 'S dòcha nas cudromaiche, ge-tà, bha e a' leigeil leis na ciomaich na bha as dèidh nam breithean aca oifisean poblach fhaighinn, agus bha e a' dèilig riutha mar daoine co-ionnan.

Bha Lachlann MacGuaire fìor chudromach don leasachadh na dùthcha, agus thathar a' canar ris "Athair Astràilia". Chaochail e ann an Lunnainn agus bha e air a thìodhlacadh ann am Muile. Tha Urras Nàiseanta Astràilia a' gleidheadh an uaigh aige.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Astràilia
Roinn-seòrsa:Ulbha
Stèisean Drochaid Urchaidh

'S e **Stèisean Drochaid Urchaidh** (Beurla: *Bridge of Orchy railway station*) an stèisean-rèile ann an Drochaid Urchaidh. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Raineach agus Taigh an Droma. 

An-diugh cleachdar togalaichean an stèisean mar bothag.





Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Tunga

'S e baile air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Tunga** no **Ceann Tàile** (Beurla: *Tongue*). 

Tha am baile suidhichte anns an t-Siorrachd traidiseanta Cataibh  air cladach an ear Chaolas Tunga (*Kyle of Tongue*). Tha Beinn Hòb agus Beinn Laoghail deis air a’ bhaile. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 28′ 42.2″ Tuath agus  4° 25′ 4.76″ Iar. 

Tha an cuid as motha de na taighean air croitean.

Tha tobhtaichean Caisteal Bharraich faisg air a' bhaile.  Chaidh an caisteal a thogail anns an 11mh linn. 

Thàinig an t-ainm Tunga bhon t-Seann-Lochlannais "Tunga" a tha a ciallachadh teanga na dùthcha. Ach tha ainm Gàidhlig eile air : "Ceann Tàile", 's e ainm goirid bhon ainm: "Ceann Tàile MhicAoidh". 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Stèisean Taigh an Droma Uarach

'S e **Stèisean Taigh an Droma Uarach** (Beurla:*Upper Tyndrum railway station*) an  stèisean-rèile ann an Taigh an Droma. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Drochaid Urchaidh agus A' Chrìon Làraich. 

Tha dà Stèisean aig Taigh an Droma: Taigh an Droma Uarach agus Taigh an Droma Iarach. Tha Stèisean Taigh an Droma Iarach air Loidhne chun an Obain. Tha Stèisean Taigh an Droma Uarach air loidhne gu Mallaig agus chun an Ghearasdain.





Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean na Crìon-Làraich

'S e **Stèisean na Crìon Làraich** (Beurla: *Crianlarich railway station*) an stèisean-rèile anns a' Chrìon-Làraich. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Taigh an Droma agus Àrd Laoigh.

Tha dà loidhne aig Rathad Iarainn nan Eilean bho a' Chrìon-Làraich gu Alba a tuath: aon chun an Òbain agus tè eile gu Malaig agus chun an Ghearastain.




## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean Àird Laoigh

'S e **Stèisean Àird Laoigh** (Beurla: *Ardlui railway station*) an stèisean-rèile ann an Àird Laoigh. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar A' Chrìon Làraich agus An Tairbeart Iar.

Chan eil an Cadalaiche Cailleanach a' stad an seo.
## Iomraidhean





Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean an Arthar agus na Tairbeart

'S e **An t-Arthar agus an Tairbeart** (Beurla: *Arrochar and Tarbet railway station*) an stèisean-rèile eadar An Tairbeart Iar agus An Tairbeart ann an Earra-Ghàidheal. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Àrd Laoigh agus Ceann a' Ghearrloch.

Chaidh fhosgladh 7 Lùnastal 1894. Tha bogsa siognailidh ann. Chaidh am bathar-lann a dhùnadh 1 Samhain 1966 is tha e na phàirc-chàraichean a-nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean Cheann a' Gheàrrloch

'S e **Stèisean Cheann a' Gheàrrloch** (Beurla: *Garelochhead railway station*) an stèisean-rèile ann an Ceann a' Gheàrrloch. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar An Tairbeart Iar agus Baile Eilidh. 




## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Rathad Iarainn nan Eilean

Is e **Rathad-iarainn nan Eilean** no **Loidhne-réile Taobh Siar na Gàidhealtachd** (Beurla: *West Highland Line*) a theirear ris an rathad-iarainn a tha a’ ceangal port iasgaich Malaig (air an Linne Shléiteach mu choinneimh an Eilein Sgitheanaich) ri baile mór Ghlaschu.  Ma chuirear am pìos bhon Chrìon Làraich gu ruige an Òbain sa chunntas, tha faid 331km ann uile gu léir.  Gu h-oifigeil, theirear “*The West Highland Railway*” ris a’ chiad phìos bho Ghobhalach-réile Chreag an Dobhrain gu ruige An Gearasdan, agus “*The Mallaig Extension Railway*” ris a’ phìos bhon Ghearasdan gu ruige Malaig.  Thogadh an dà loidhne seo leis an *North British Railway*. Chaidh an loidhne eadar Creag an Dobhrain agus An Gearasdan fhosgladh ann an 1894. Chaidh an loidhne seo a bhòtadh ’na “turas réile as fhearr san domhan” le luchd-leughaidh na h-iris *[https://www.wanderlust.magazine.co.uk/ Wanderlust]* sa bhliadhna 2009 agus a-rithist ann an 2010.

Anns a' chiad dol a-mach bha an cuid bu mhotha de na stèiseanan air an loidhne chun a' Ghearasdan sònraichte le àrd-làran inniseachd agus togalaichean an nós airidh Helbhitia. 

B' e Rabairt Mac Albainn am prìomh chunnradair air na h-obraichean de Rathad-Iarainn a Mhalaig agus is ann air an rathad-iarainn sin a chaidh concrait mòr a chleachdadh mar phrìomh stuth-innlichidh nan drochaidean agus obraichean eile airson a chiad turas ann am Breatainn. Tha an tìr ana-dhoirbh airson rathaid-iarainn eadar an Gearasdan is Malaig mar a tha na feartan de 11 trannsaichean-talmhainn an astar 40 miltean agus claon-bhord riaghaltachd de 1 an 40 nan dearbhadh.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2018-04-20: Ath-sgrùdadh seirbheisean rèile an taobh siar
* BBC Naidheachdan 2019-02-12: Dùblachadh luchd-siubhail air loidhne-rèile Harry Potter
* BBC Naidheachdan 2020-12-29: Dealbhan tasglainn den loidhne rèile gan lorg

Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Beinn Laoghail

'S e beinn ann an Cataibh a tha ann am **Beinn Laoghail** (Beurla: *Ben Loyal*).  Tha i air àird a tuath Thunga. 'S e seo na co-chomharran aice: 58° 24′ 15.8″ Tuath agus  4° 26′ 6.61″ Iar. 

Tha Beinn Laoghail 764 meatair (2,483 troigh) a dh’àird. Tha ceithir stùcan aice. 'S e *An Caisteal* an stùc as àirde. Air àird a tuath dhith tha *Sgòr Chaonasaid* (712 m) agus air àird a deas tha *Beinn Bheag (*744 m). Tha an druim *Sgòr a Chlèirich* 644 meatair a dh'àird agus tha i suidhichte air àird an iar. 'S e aon de na beanntan ris an canar Corbett agus  Marilyn a tha ann am Beinn Laoghail.  

Tha a' bheinn à clach-ghràin.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Giuthas

'S e craobh-dhuircein a th' anns a' **ghiuthas**, maille ris an spruis, làrag, an seudar is iomadh seòrsa giuthais eile.

## A' chraobh
'S e giuthas Alba, giuthas nam mòrshliabh, aon chraobh a chinneas gu nàdarrach ann an Alba. Cuirear dealachadh eadar giuthas Alba 's giuthas eile le cumadh na duilleig. Tha i na càraid chaola, ceangailte ri chèile aig am bun, agus mu 3 òirlich air fad.

Ruigidh i 100 troigh a dh' àirde, agus còrr is 12 troigh timcheall a bun. Seasaidh i còrr is 300 bliadhna, ach mar as trice, ghearrar sìos i nuair a ruigeas i 50 bliadhna.

Nuair a chuireas craobhan òga, 's ann a bhios iad air an cur nan grunnan dlùth air a chèile ach am fàs iad dìreach suas gun fhiaradh 's air feum an obair saoirsinneachd.

Tuitidh duilleach na craoibhe aig ceann gach dara bliadhna 's aig a' cheart àm, tha an duilleach ùr deiseil, mar sin chan eil na meanglain lom aig àm sam bith. Tha dà sheòrsa dhuircein air gach craobh, cuid fireann 's cuid eile boireann. Tha an fheadhainn fireann cairteal òirlich air fad le poilean nam broinn. Tha fras na craoibhe annta agus bheir e còrr is bliadhna ga abachadh. Tha an fheadhainn boireann nas motha air cumadh uighe agus tha 3 anns gach cròilean.

Fosglaidh lannan gach duircein aig toiseach an t-samhraidh. Sguabaidh an osag a' mheanbh-mhìn (poilean) bhon fhlùr fhireann, còmhdachaidh e an sìol a tha a-nis abaich agus a bhios air a sgapadh thall 's a-bhos leis a' ghaoith. Tha gach gràinne sìl air uidheamachadh airson an turais le sgiath bheag thana agus gach smùirnean poilean cuideachd le dà bhalg ga aotromachadh.

## Eachdraidh na craoibhe

### Alba

Bha giuthas a' dlùth-chòmhdach na tìre, eadar Gleann Lìobhann is Raineach gu ruige srathan Chataibh san taobh tuath, agus an ear gu crìochan Bhràigh Mhàirr. 

An-diugh, tha mòran den fhonn seo fo mhòine, ach gheibhear fhathast bunan mòra san riasg, far an robh uaireigin na craobhan maiseach mòra sin.

### An Fhraing

San Fhraing, bha mòr spèis aca do chraoibh. Mar eisimpleir, rinn Naomh Màrtainn (337-400 A.D) airson na doirean giuthais a ghearradh sìos ach rinn an sluagh connspaid cho mòr na aghaidh, 's gum b'fheudar dha na craobhan fhàgail nan seasamh.

### A' Ghearmailt

Bha e na chleachdadh aig an òigridh, an àm fèistean àraidh, dannsa a dhèanamh mun cuairt craoibhe giuthais, agus laoidhean a sheinn nach buineadh idir don Chreidimh Chrìostaidh. Bha a' chraobh cuideachd air a sgeadachadh le coinnlean, flùran, ubhlan agus liùghagan. Bha iad den bheachd gu robh spiorad beò a-measg nam meanglan a bheireadh dhaibh gach miann a lùigeadh iad san dol mun cuairt. (*B'e seo toiseach cleachdadh sgeadachadh na craoibhe [[nollaig]] le tiodhlacan don chloinn agus tha an [[Naomh Neacail]] a' gabhail àite seann spiorad na craoibhe.)*

## Iomradh
**Gairm, Vol 15**

Roinn-seòrsa:Craobhan
Gleann Chailbhidh

Is e gleann os cionn Srath Charrain mu 10 miltean dhan iar air Àrd Gaoithe air an crìoch eadar Ros an Ear agus  Cataibh a tha ann an **Gleann Chailbhidh** (Beurla: *Glencalvie*). 

Tha an t-àite ainmeil airson a' mhì-cheartais a rinneadh an seo air 24 an Cèitean 1845, nuair a chaidh 18 teaghlaichean fhuadach, mu 90 daoine uile gu lèir, le Seumas Gillanders Seumarlan do MacDhonnachaidh Chinn Dheise. Bha Gillanders ag amas aon tuathanas caora a chruthachadh anns a' ghleann gu lèir. Cha d'fhuair muinntir Gleann Chailbhidh fasgadh neo tearmain san sgìre as dèidh an fhuadach siud ach an cladh Eaglais a' Chnoic far an do dh'fhan cuid dhuibh gus an tàinig an geamhradh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*  (57° 51′ 55.82″ Tuath, 4° 35′ 5.96" Iar)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gleanntan
Ros Maircnidh

'S e baile air a' Ghàidhealtachd  a tha ann an **Ros Maircnidh** no **Ros Mhaircnidh**  (Beurla: *Rosemarkie*). Tha am baile suidhichte air  Linne Mhoireibh. Chithear Dùn Deòrsa bhon an seo.  Tha e mu mhìle air àird an ear na Cananaiche agus mu 12 mìltean air àird an ear-thuath Inbhir Nis. Tha e anns an t-siorrachd traidiseanta Siorrachd Rois. 

Ann an 2020 bha 640 duine a' fuireach an seo.

Còmhla ris a' Chananaich tha raon-goilf aige.

'S e  aon de na àitichean as ainmeil airson chlachan Chruithnis às an 8mh no 9mh linn.  Chaidh an lorg air agus faisg air cladh na h-eaglaise agus tha iad rim faicinn ann an taigh-tasgaidh *Groam House*. Canar gun robh manachainn ann an Ros Maircnidh a bha ceangailte le Naomh Moluag (bàs: 592) no le  Boniface (ainm eile: Naomh Curetán). Anns an *Martyrology of O'Gorman* tha Boniface ainmichte mar:  "*bishop and abbot of Ross maic Bairend*". 

Tha meadhan a' bhaile, eadar Bridge Street, Mill Road agus Hawkhill Road  na raoin-ghlèidhteachais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Undiscovered Scotland: Ros Maircnidh

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Beinn Hòb

'S e beinn ann an Dùthaich MhicAoidh a tha ann am **Beinn Hòb** (Beurla: *Ben Hope*).  Tha i faisg air Allt-na-h-Eirbhe agus deas air Tunga. 'S e seo na co-chomharran aice: 58° 24′ 48.78″  Tuath agus  4° 36′ 31.46″ Iar. 

Tha i 927 meatair (3,041 troigh) a dh’àirde, agus 's e Beinn Hòb a' Bheinn Rothaich as fhaide tuath ann an Alba. Tha an t-ainm a' tighinn bhon seann Lochlannais *hóp*, agus 's ann bhon fhacal sin a thàinig am facal Gàidhlig *òb*.

Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho Mhuiseal air an rathad eadar Altnahara agus Òb. Mar as trice bithear a' gabhail an aon slighe sìos, agus cha bhithear ga ceangal le beinn eile.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Eriboll, Caolas Thunga, Asaint agus Beinn Chlìbric.

## Ceanglaichean a-mach

* 
* Beinn Hòb air Munromagic

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Salm 23

Tha an treas salm air fhichead stèidhichte air an taing a thug an Rìgh Daibhidh do Dhia an dèidh dha greim fhaighinn, gu sìtheil, air an rìoghachd aige agus e beò ann an soirbheas agus dòigh. 

Leis na facail “'S e an Tighearna Fhèin mo Chìobair” thathar ag aideachadh a' chreideis a th’ aig Daibhidh ann an Dia. Tha an càirdeas eadar Iosrael agus Dia air aithris mar gum b’ e aon neach a’ mothachadh a' cheangail a tha eadar e fhèin agus an Tighearna. Tha ìomhaigh de chìobair a tha dìleas a’ seasamh mar eisimpleir chumhachdach de chùram. Tha earbsa, gu nàdarrach, aig caoraich anns a’ chìobair - gun ullaich e na tha dhìth orra airson an latha a-màireach agus na lathaichean a tha ri tighinn. 

Mar chìobair, bha eòlas fhèin aig Daibhidh air cho cudromach ‘sa tha cìobair do chaoraich agus bha e den bheachd gun robh an aon nàdar ri lorg anns a’ chàirdeas a bh’ eadar e fhèin agus an Tighearna.

Canaidh cuid gur e an treas salm air fhichead (23) an t-salm is grinn a th’ ann, gu tric a’ chiad fhear a thèid ionnsachadh, am fear is tric a tha ri cluinntinn agus am fear a mhaireas nar cuimhne. Chaidh a sgrìobhadh linntean ro àm Chrìosd ach b’ ann a’ coimhead air adhart a bha an sgrìobhadair. 

Thuirt Iain Calvin mun t-salm, agus e a’ tarraing air na thuirt an Naomh Augustine roimhe, “Cha lorg sinn òran nas fheàrr, no nas freagarraiche, na na Sailm aig Daibhidh, a chaidh an labhairt tron Spiorad Naoimh… Nuair a bhios sinn gan seinn, faodaidh sinn a bhith cinnteach gur e Dia a tha a’ cur nam facail nar beòil, mar gum biodh E Fhèin a’ seinn tromhainn gus a Ghlòir a mholadh.” 

## Aistidhean ceangailte

* 'S e an Tighearna Fhèin mo Chìobair

Roinn-seòrsa:Sailm
Salm 31

‘San t-salm seo tha gearain ann, mar gum biodh bho aona neach, an aghaidh nàimhdean gun tròcair. Tha nàdar fulang an duine cho cumanta agus gum faodar coimhead air an t-salm mar gum biodh sinn ga chluinntinn bho iomadh ghuth, bho iomadh creideamh tro na linntean agus tha e soilleir gun deach a chruthachadh le iomadh ùghdar.

Asadsa, Dhè, nì mise bun 

Tro bhith ag abairt nam facail seo, tha e soilleir gu bheil an t-salmadair air a chòmhdach fhèin ann an gràis Dhè. ‘S ann mar seo is urrainn dha iarrtas a dhèanamh airson suaimhneas, saoradh agus creideas gun cùm Dia sàbhailte è. Aig àm an fhulangas, chleach Ìosa Crìosda fhèin nam facail-sa agus e air a’ chrois, a’ fàgail an t-salm coisrigte agus ainmeil.

Tha na ciad rannan a’ bruidhinn mun tròcair a rinn Dia ‘san t-àm a dh’fhalbh ach na mheadhan, tha sinn a’ cluinntinn:

O tha mi, Dhè, an trioblaid mhòir, dèan tròcair orm gu cas

An seo, tha an t-iarrtas airson taic a’ fàs nas gèire. An-dèidh rannan a bha a’ dèiligeadh ris na thachair gu h-eachdraidheil, tha na facail seo a’ cuir air adhart am feum a th’ air cumhachd agus maitheas Dhè ‘san t-àm a th’ ann. Tha ceangail aig na rannan seo ris na thachair ri Ieremiah. Tha an t-salmadair air fàs gu bhith na adhbhar càinidh agus eagal am-measg a chàirdean. Chaidh a chuir a-mach às a’ choimhearsnachd agus chaidh dìochuimhneachadh mu dheidhinn, is è air fhàgail na dhuine briste. Anns an t-suidheachadh cianal-sa, chan eil aige mar charaid ach Dia, agus chan eil dòchas aige ach è fhèin a thoirt seachad do thròcair Dhè. 

Cia meud do mhaith a thaisg thu dhaibh

An seo, am-measg nan rannan a tha a’ tighinn gu crìoch an t-salm, chì sinn còmhradh agus cuimhneachadh air mathanas a chaidh a shealltainn, agus creideas gum mair tròcair Dhè anns an t-àm ri teachd. Tha an t-salmadair ag adhradh agus a’ moladh an Tighearna. Tha an earbsa a th’ aige ann an Dia a’ toirt air a h-uile oidhirp facal Dhè a bhrosnachadh am-measg an t-sluaigh agus a bhith misneachail.

Roinn-seòrsa:Sailm
Salm 40

Tha an cogadh an aghaidh Absalom air a thighinn gu crìch, agus tha Absalom marbh. Tha Daibhidh air àite a ghabhail air cathair an rìgh agus b’ ann air a’ chathair a sgrìobh e an dà fhicheadamh (40) sailm. Às-dèidh dha bhith air a shaoradh bho chunnart iomadh turas, tha an rìgh a’ moladh freasdal Dhè, agus e a’ dìon mhic an duine. Tha e a’ gealltainn gun toir e a bheatha seachad do sheirbheis an Tighearna. 

‘S e eisimpleir mhath a tha seo den cho-chruinneachadh a thug dhuinn an t-Salmadair a th’ againn an-diugh. A’ leughadh tron t-salm, chì sinn gu bheil nàdar a’ phìos ag atharrachadh gu h-aithghearr bho bhith a’ toirt taing airson ùrnaigh a fhuair freagairt gu rann a dhà dheug far a bheil iarratas saoraidh ann. 

An deidh grèis a’ fuireach, chaidh an t-salmaidh a shàbhaladh bho thrioblaid chruaidh. Dh’fhaodadh gur e tinneas no suidheachadh far an robh coltas ann gun tigeadh bàs ann an aithghearrachd a bu choireach. Thog seo an t-salmaidh gus òran ùr a chruthachadh a’ moladh creideas ann an Dia. “Greas, a Thighearna, a-chum mo chuideachadh.”Tha an loidhne seo a’ ceangal an dà phìos bàrdachd a tha a’ dèanamh an àrd an t-salm seo, agus mar thoiseach air iarrtas airson cuideachadh. 

Ag iarraidh air an Tighearna aire a thoirt dhà, tha an t-salmaidh airson ‘s gum bi nàire air a chuid nàimhdean ‘s gum faigh esan buaidh oirre. Tha e cuideachd ag iarraidh air luchd-leantainn Dhè gàirdeachas a dhèanamh agus a neart a mholadh. Tha an t-ùghdar làn misneachd agus e cinnteach gu bheil aire Dhè air, gun toir e cuideachadh dhà agus gun dìon E e.  
## Ceanglaichean a-mach
*am Bìoball sa Ghàidhlig

Roinn-seòrsa:Sailm
Salm 45

An còigeamh salm thairis air an dà fhichead.

'S e aon de na sailm rìoghail a th’ anns a’ chòigeamh salm thairis air an dà fhichead. 'S ann a’ dèiligeadh ri dòigh beatha rìghrean a tha e agus tha e soilleir gu bheil nàdar saoghalta ri fhaicinn tron t-salm. Tha a chiad chun an còigeamh rann a’ dèiligeadh ris a chuspair gaol, ged nach eile an t-salmadair ag ainmeachadh co ris a tha e sgrìobhadh mu dhèidhinn. Tha dreach spioradail air na facail agus iad a’ tighinn bho fhear a bha ag obair sa chùirt rìoghail, agus tha e ri fhaicinn gu robh na bha tachairt mun cuairt air a’ toirt buaidh air. 

Chan eil dòigh ann air aithneachadh cò an rìgh no cuin a chaidh seo a sgrìobhadh, ach ghabh na h-Iùdhaich ris anns na linntean a lean mar phìos a bha ag aithris air tighinn an t-Slànaighear agus chum na ciad sgrìobhadairean Chrìosdaidh ris a’ bheachd-sa.

Na mholadh gu mòr, tha an sgrìobhadair a’ toirt dealbh air an rìgh mar shàr-shaighdear, fear a tha eireachdail na choltas, ceart na chreideamh, gu tur rìoghail na chuid aodaich agus na chùirt. Tha an t-ùghdar dha àrdachadh agus dha ainmeachadh mar Dhia – ach aig a’ cheart àm ag innse gu bheil e dealaichte bho Dhia.  Tha na sgrìobh e air inbhe a chosnadh do Mhic Dhè mar fhear le cumhachd daoine a shàbhaladh.
 
Tha an t-salm a’ cleachdadh ìomhaigh banais rìoghail airson aithris air an càirdeas eadar an rìgh agus an t-sluagh. Tha a’ bhanais air a cleachdadh mar eisimpleir de latha ùr agus a bhean ag aontachadh ri tighearnachd a cèile, agus ri linn thànaig glòir tro iomadh mac.

## Ceanglaichean a-mach
*am Bìoball sa Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sailm
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Salm 68

Tha an t-salm seo a’ dèiligeadh ri iomadh cuspair, le cuid de na rannan air an sgrìobhadh ann an diofar stoidhlean.  Bhon toiseach, suas gu rann ochd-deug thathas air an sgrìobhadh le dreach duanaig fhad 's a tha na rannan às-dèidh sin gu trichead sa còig (19-35) nas coltaiche ri laoidh.  Tha cuid air a ràdh gur dòcha gur e measgachadh a tha seo de dhiofar òrain is laoidhean. 

‘S e am prìomh chuspair cumhachd Dhè; ‘san t-àm a dh’fhalbh, ‘san t-àm a bh’ ann, agus ‘san t-àm ri teachd leis an fhiosrachadh air a tharraing à eachdraidh Israel.

Tha Dia air ainmeachadh mar cheannard, a’ seasamh air beulaibh nan daoine aige, agus e gan dìon agus a’ toirt mathanais dhaibh.

Thathar a’ tòiseachadh leis an ecsodus a-mach às an Eiphit agus a’ crìochnachadh le Dia ann an Zion. 

Dìreach mar a fhuair an t-sluaigh taic bho Dhia anns na bliadhnachan a chaidh, tha e fhathast gan cuideachadh agus gam beannachadh gach latha. 

Tha an t-salm a’ toirt ìomhaigh dhuinn de chaismeachd aig fèis, a’ moladh Dhè agus a’ sealltainn mar a chaidh a chrùnadh mar Rìgh. Tha Benhamin agus Judah an-làthair bho na treubhan mu dheas, agus Zebulun agus Naphtali bho na treubhan mu thuath. 

Tha beannachdan Dhè anns an t-àm a dh’fhalbh agus an t-àm a th’ ann gan cleachdadh mar fhianais gum bi an Tighearna buadhach san an àm ri teachd. Tha iad a’ toirt cuireadh seachad don h-uile nàisean Dia aithneachadh agus a mholadh. 

Roinn-seòrsa:Sailm
Salm 89

Tha an t-salm seo air a sgrìobhadh mar gum biodh bho aona-neach a tha a’ caoidh às-leth an nàisean air fad.

Gheall Dia gum maireadh sìol Dhaibhidh gu bràth, agus tha neart, dìlseachd agus cùmhnant Dhè gam moladh ‘s an t-sluagh a’ toirt taing airson cho beannaichte sa tha ‘ad.  Tha an t-salm a’ comharrachadh an cùmhnant eadar Daibhidh agus an Tighearna.

Cò an nèamh no air thalamh a dh’fhaodadh coimeas a dhèanamh eadar iad fhèin agus Dia?  Tha Dia gun-choimeas, an dà chuid an nèamh agus am-measg nan naoimhean an Israel, agus tha an fhìrinn seo air a chuir air adhart mar iarrtas dhan an Tighearna mathanas agus comhfhurtachd a shealltainn don t-sluagh aige. 

Anns an deicheamh rann tha ‘Rahab’ air ainmeachadh; creutair mara bho bheul-aithris a samhlachadh mì-riaghailt. Tha ìomhaighean eile air an cleachdadh gus sealladh iomchaidh a thoirt seachad air cumhachd an Tighearna ‘s a’ chruitheachd, a’ bhuaidh a th’ aige air a h-uile nàmhaid, agus an ùghdarras  a th’ aige thairis air nèamh san talamhainn.

Tha nàdar a’ chùmhnant eadar Dia agus Daibhidh aig cridhe cùisean, ‘s e ceangailte ri gaol Dhè agus cho dìleas sa tha e ri luchd-leantainn.   Tha an t-ùghdar ag aithneachadh, ged a mhaireadh an cùmhnant, gum feum sìol Dhaibhidh a bhith air am peanasachadh airson an cuid pheacaidhean agus an neo-dhìlseachd.

Tha coimeas air a dhèanamh eadar geallaidhean Dhè agus an t-suidheachadh anns a bheilear. Chaidh an cùmhnant a bhriseadh, tha ballaichean a’ bhaile briste, an tìr air a mhilleadh, am blàr air a chall, agus seasamh an rìgh air tuiteam.   Às-dèidh dealbh a dhèanamh air an t-suidheachadh, tha an t-ùghdar a’ tilleadh, ann an rann ceathrad sa sia, chun an t-iarratas airson cuideachadh.  Tha cho caochlaideach sa tha beatha mhic-an-duine, cumhachd Dhè daoine shaoradh agus an gràdh a bh’ aige air an t-sluagh ron an seo uile ceangailte ris a’ chùmhnant le Daibhidh agus air an cuir air adhart mar adhbharan air a’ chùmhnant ath-nuadhachadh. 

Roinn-seòrsa:Sailm
Gleann a' Chaolais

'S e clachan faisg air Baile a' Chaolais a tha ann an **Gleann a' Chaolais** (Beurla: *Glenachulish*).  Tha e suidhichte anns a' ghleann a tha a' leantainn dhan Chaolas Mhic Phadraig. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 40′ 59.15″  Tuath agus  5° 11′ 32.96″ Iar. 

Chaidh na taighean a thogail le Coimisean na Coilltearachd anns an 20mh linn. Tha raon-goilf beag le 9 tollan air na achaidhean  faisg air a’ chlachan.

Tha Beinn a' Bheithir timcheall air a' bhaile, beinn aig a bheil dà Rothach - Sgorr Dhearg (1,024 m; 3,360 troigh) agus Sgorr Sgurr Dhòmhnaill (1001 m; 3,284 troigh).

Tha an t-òran "Gleann Bhaile Chaoil", sgrìobhte le Iain Camshron, a' gabhail air a' bhaile seo. Seo an t-sèisd:

*O nach robh mi thall sa' ghleann a' fuireach*,
*O nach robh mi thall an gleann Bhaile Chaoil,* 
*Nan robh mise thall sa' ghleann a' fuireach* 
*Chan fhàgainn e tuille, gleann lurach mo ghaoil.*


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Solas na Greine

‘S e **Solas na Grèine** aon de na laoidhean is ainmeil agus fear a tha gu h-àraidh cumanta a measg clann sgoile. Chan eil e ainmeil mar laoidh àbhaisteach a-mhàin; chuir an seinneadair Cat Stevens a-mach clàr leis fhèin a seinn an laoidh ann an 1971. Dh'fhàs torr dhaoine eòlach air an laoidh tron an dreach sònraichte a chuir Stevens air an deidh dhan an clàr aige No. 6 a ruighinn anns na charts Aimeireagach. Gu dearbh chanadh cuid gur e Solas na Grèine an ‘signature song’ aige. 

Nochd an laoidh airson a chiad uair anns an dara iris den leabhar “Songs of Praise”, a chaidh fhoillseachadh an 1931. 'S ann ris am fonn ‘Bunessan’, le Martin Shaw, a bha na facail aig an t-àm seo. Thuirt deasaiche an leabhar, Percy Dearmer, gun robh feum ann airson laoidh a bha toirt seachad taing airson gach latha. Mar sin dh’iarr an bhìocar a bha a cruinneachadh pìosan airson an leabhar air am bàrd agus ùghdar-cloinne Shasannach, Eleanor Farjeon, “pìos bàrdachd a sgrìobhadh a dheidheadh còmhla ris am fonn àlainn Gàidhealach” a bhuineadh ris an 19mh linn.

Bha cliù mhòr aig Farjeon mar sgrìobhadair de leabhraichean chloinne. Rugadh i gu bana-chleasaiche agus sgrìobhadair agus dh'fhàs i suas ann an dachaidh far an robh mu 8,000 leabhar air na sgeilpichean. Thoisich i a sgrìobhadh sgeulachdan agus bàrdachd nuair a bha i seachd bliadhna a dh’aois agus mun am a bha i sia deug bha I air opara a sgrìobhadh airson Acadamaidh Rìoghail Ciùil. Bhuannaich I iomadh duais airson na leabhraichean aice.

Chaidh am fonn “Bunessan” a lorg anns an cruinneachadh aig L. McBean, “Songs and Hymns of the Gael”, a chaidh fhoillseachadh ann an 1900. Mus do sgrìobh Farjeon na facail airson am pìos, chaidh a chleachdadh mar duan Nollaig a bha a tòiseachadh le na facail “Child in the manger, Infant of Mary” air an eadar-theangachadh bho na facail Gàidhlig a sgrìobh Màiri NicDhòmhnaill. Bi an laoidheadair Caitligeach cuideachd a cleachdadh am fonn “This Day God Gives Me” còmhla ris na facail. 

Chan ann mu madainn, no beul an latha, a tha am bàrdachd a bruidhinn ach mu Dia a cruthachadh Nèamh agus an Cruinne, mar a tha air innse san Seann Tiomnadh ann an leabhar Genesis. Gu h-inntinneach, ged a bha an bhìocar ag iarraidh laoidh mu chruitheachd, cha robh iad ag iarraidh laoidh a bha gu sònraichte Crìosdaidh na fhacail agus chanadh cuid gu bheil ceangal aig am pìos ri creideamhan nan Iùdhaich agus nam Muslamaich. Le mar a tha na facail a dèanamh dealbh de dh'uisge, dealt, dearrsadh na grèine, eòin, glasaich agus an “garadh fliuch”, dh’fhaodadh tu ràdh gu bheil na trì rannan cuir air adhart ìomhaigh de Ghàrradh Eden seach cruthachadh an talmhainn. 

Roinn-seòrsa:Laoidh
Soills air Mo Smuain

'S e “**Soills' Air Mo Smuain**” laoidh le freumhan a tha righinn air ais do dh’Èireann agus na “Linntean Dorcha”. S’ ann bho sheann laoidh ann an Gàidhlig na h-Èireann a chaidh a thionndadh gu Beurla nuair a dh’eadar-theangaich an sgoilear Màiri Byrne e bhon t-seann-Ghàidhlig gu Beurla ann an 1905 agus i anns a' bhliadhna mu dheireadh aice aig Oilthigh na h-Èireann. Greiseag bheag an dèidh seo chaidh a sgrìobhadh ann an rannan le Eleanor Hull an 1912. 

A-rèir choltais s ’ann le manach Èireannach dhan ainm Dallan Forgaill a chaidh an laoidh a sgrìobhadh anns an 6mh linn agus e a' fosgladh le:

*Rop tú mo baile, a Choimdiu cride*
*Bí Thusa 'mo shúile a Rí mhór na ndúil*
*Is Tusa mo shuilean, Righ mo chridhe*


Chanadh cuid gur e Forgaill prìomh bhàrd, no filidh, na h-Èireann aig an àm a bha seo agus cliù mhòr aige mar am bàrd ‘oifigeil’ is ainmeil air an eilean. Bha Dallan cuideachd eòlach air Calum Cille agus ‘s e a sgrìobh Amra Chaluim Chille mar cuimhneachan dhà.

Tha an laoidh air a sheinn ri seann fhonn Èireannach dhan ris an canar “Slaine”/”Slane” a tha air ainmeachadh an dèidh cnoc faisg air Baile Shláine aig a bheil àite sònraichte ann am beul-aithris/eachdraidh a’ Chrìosdaidheachd ann an Èireann. An seo, tha e coltach, loisg Calum Cille teine air a' chnoc an dèidh do dh’Àrd-Righ Laoire òrdugh a thoirt seachad nach fhaodadh neach sam bith teine a losgadh roimhe agus fèis pàganach gus tòiseachadh ann an Tara. An àite fhàgail feargach ‘s e am buaidh a bh’ aig na rinn Calum Cille ach an Rìgh fhàgail measail air agus e a gabhail ioghnadh air mar a bha e gun eagal idir. Mar sin thug e cead dhà cumail air leis an obair aige a sgaoileadh Crìosdaidheachd an Èirinn. 

## Ceanglaichean a-mach
*Teacsa an laoidh

Roinn-seòrsa:Laoidh
Salm 91

Tha ceangal sònraichte eadar an t-salm seo agus am fear roimhe. Ann an seo tha an t-salmaidh a’ seinn òran mu chreideas, ach tha e cuideachd airson beagan teagaisg a dhèanamh aig an aon àm. 

Tha e a’ cuir a’ chuspair air adhart; cho sàbhailte, gun teagamhan sam bith, ‘s a tha an neach aig a bheil earbsa ann an Dia. 

Gu dearbh saoraidh e thu…
Le iteagan còmhdaichidh e thu

Tha an t-salmaidh a’ sgaoileadh a’ chiall a th’ aig “dìon Dhè” nuair a thig neach fo stiùir, cuide ris an t-saorsa a tha an Tìghearna fhèin a’ toirt seachad. Seach gu bheil tinneas agus sgrios-ghalair air an ainmeachadh san t-salm, tha cuid den bheachd gu bheil e an aghaidh draoidheachd a chleachdadh ma choinneamh donais.  Tha an leabhar Iùdhaich, an Talmud, a’ moladh an t-salm mar armachd mas e ‘s gun toir donas ionnsaigh air duine.  Bha an t-salmaidh gu math mothachail air buaidh gràis Dhè le mar a tha cùisean ag atharrachadh gach latha ann am beatha mhic-an-duine. 

Tha an t-salmaidh a’ cuir air adhart ìomhaigh de dhuais air an deach iomradh a thoirt san ochdamh rann.  Tha e ag innis gum faigh neach a tha a’ creidsinn ann, taic bho Dhia agus bho chàr-aingil agus iad gan dìon bho phlàighean is bho thubaistean. Chaidh nam facail seo an labhairt eadar an t-Sàtan agus Ìosa nuair a chaidh a chuir fo dheuchainn san fhàsach. A-rèir an Talmud, tha dà chàr-aingeal aig gach duine agus iad a’ strì riutha fad am beatha. 

Tha an geall a’ toirt a-steach beannachdan.  Nam measg beannachdan an t-saorsa, àrdachadh agus freagairtean do dh'ùrnaighean. Tha na duaisean seo agus barrachd air an gealladh do dhuine a bheir gràdh agus creideas do’n Tighearna. 

Roinn-seòrsa:Sailm
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Deis

'S e iomall-baile Obar Dheathain  a tha ann an **Deis** (Beurla: *Dyce*).   Tha am baile suidhichte air bruach Abhainn Dheathain  mu 6 mìltean air àird an iar-thuath  Obar Dheathain. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 12′ Tuath agus  2° 11′ Iar. 

Tha e ann an Comhairle Cathair Obar Dheathain. Tha stèisean aige, an Stèisean Deis, agus port-adhair.

## Iomraidhean


* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Mòinteach Raineach

'S e mòinteach bhog àrd ann an Loch Abar a th' anns a' **Mhòintich Raineach**. Tha i mu 50 mìle ceàrnagach agus i e na làighe air àird an iar Loch Raineach air a' Gàidhealtachd. Tha i clàraichte mar àite nàiseanta dualchais.

Tha a' Mhòinteach Raineach ainmeil airson bheathaichean agus lusan sònraichte, gu h-àraidh Roid Raineach (Laideann: *Scheuchzeria palustris*) a fhuair ainm bhon àite. Tha a' mòinteach a' cur dragh mòr air innleadairean a thogas rathaidean agus rathaidean-iarainn. Nuair a chaidh rathad-iarainn iar na h-Alba a thogail thairis air  a' mhòintich, bha aca ris a thogail air làr de dh'fhiodh, freumhan agus mìltean de thunnaichean de thalamh agus luaithre.

Tha am prìomh-rathad A82 a' dol tron Mhòintich Raineach eadar a' Chrìon Làraich agus an Gearasdan. Chithear Lochan na Stainge gu taobh an iar an rathaid, agus tha Loch Buidhe san àird an iar dheth. Chun an ear tha Loch Bà ri fhaicinn agus nas faide air falbh tha Loch Laidon ann.

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar a' dol tron Mhòinteach Raineach eadar a' Chrìon Làraich, Taigh an Rìgh agus Ceann Loch Lìobhann. 

Far a bheil a' mòinteach an-diugh bha an èigheanach-shiubhail mu dheireadh ann am Breatainn aig deireadh na linn-deighe mu dheireadh. Air sgàth sin tha an talamh fhathast ag èirigh 2-3mm gach bliadhna.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Baile Bhainidh

'S e baile ann am Moireabh a tha ann am **Baile Bhainidh** (Beurla: *Dufftown*) , **Baile Mhainidh** neo **Baile nan Dubhach**. Tha am baile suidhichte air bruach Abhainn Fhiodhaich. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 26′ 26.81″ Tuath agus  3° 7′ 34.07″ Iar. 

Ann an 2001 bha 1,454 duine a' fuireach an seo.

Chaidh am baile a chur air bhonn ann an 1817 le *James Duff*, 4mh Iarla Fìobha. Chuir esan an t-ainm "*Dufftown*" ris a' bhaile. Roimhe sin bha tuineachadh eile ann air an robh an t-ainm "Baile Bhàinidh" (Beurla: *Balvenie*).

Tha caisteal ainmeil aige, Caisteal Baile Bhàinidh (*Balvenie Castle*)

Tha mòran taighean-stail ann am no faisg air Baile Bhainidh. 'S e am baile aon de na h-àitichean as ainmeile air feadh an t-saoghail airson uisge-bheatha na h-Alba. 

Seo cuid de na taighean-stail:
* Balvenie Distillery
* Dufftown Distillery
* Glendullan Distillery
* Glenfiddich
* Kininvie Distillery
* Mortlach Distillery

Chan eil an *Convalmore Distillery*, am *Parkmore Distillery* agus am *Pittyvaich Distillery* ag obair an-diugh, chaidh an dùnadh. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn Bhaile Bhainidh
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Meall a' Chàirn

'S e beinn eadar Loch Bhraoin agus An Srath Beag air Taobh Siar Rois a th' ann am **Meall a' Chàirn**. Tha e 510 meatair a dh'àirde. 'S e seo na co-chomharran aice: 57° 49′ 17.18″ Tuath agus  5° 7′ 23.86″ Iar. 

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Inbhir Losaidh

'S e baile ann am Moireabh a tha ann an **Inbhir Lòsaidh** (Beurla: *Lossiemouth*). 
'S e sin am baile as fhaide tuath air còrsa a deas den Linne Mhoireibh. Tha e suidhichte aig inbhir Abhainn Losaidh. Tha tràigh gainmhich agus stèisean den Royal Air Force, an *RAF Lossiemouth* iar air a’ bhaile.

'S e seo na co-chomharran aige: 57° 43′ 8.″ Tuath agus 3° 17′ 15″ Iar. 

Ann an 2020 bha 6840 duine a' fuireach an seo.

Bha daoine a' fuireach anns an àite seo nas motha na 1,000 bliadhna, ach chaidh am baile mar a tha e an-diugh a stèidheachadh  anns na 250 bhliadhna mu dheireadh. B’ e  *Stotfield* a’ chiad tuineachadh a bh’ ann agus an uair sin *Seatown*, baile beag iasgaich. Anns an 18mh linn chaidh Inbhir Losaidh a chur air bhonn còmhla ris a’ phort mara ùr. Anns an 19mh linn chaidh am baile *Branderburgh* ri chèile leis na trì bailtean eile mar coimhearsnachd Inbhir Losaidh.

## Daoine ainmeil
Rugadh Ramsaigh MacDhòmhnaill, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte, an seo san 12 an Dàmhair 1866.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2024-01-22 Am balach à Inbhir Losaidh a chaidh na Phrìomhaire Làbarach (Ramsay Dòmhnallach)
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Beinn Eilideach

'S e beinn faisg air Ulapul a th' ann am **Beinn Eilideach**. Tha i 558 meatair a dh'àirde. Tha clach-thriantachaidh aig mullach na beinne.

'S e seo na co-chomharran aige: 57° 53′ 10.99″ Tuath agus  5° 5′ 28.08″ Iar. 

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Inbhir Èireann

'S e baile ann am  Moireabh a tha ann an **Inbhir Èireann** (Beurla: *Findhorn*). Tha am baile suidhichte dìreach deas air Linne Mhoireibh. Tha Inbhir Èireann mu 3 mìltean  iar-thuath air Cinn Lois agus mu 9 mìltean air falbh bho Fharrais.
'S e seo na co-chomharran aige: 57° 39′ 32.4″ Tuath agus  3° 36′ 39.6″ Iar. 

Ann an  2001 bha 885 duine a' fuireach an seo. 

Anns an 17mh b’ e Inbhir Èireann am port mara a bu chudromaiche ann am Moireibh, bha bàtaichean a’ dol bhon an seo chun a h-uile port mara anns a' Chuan a Tuath agus gu bailtean timcheall  Am Muir Baltach cuideachd.

Anns an 19mh bha gnìomhachas iasgaich gu math làidir anns a' bhaile.

'S e  an taigh-seinnse *Crown and Anchor Inn* an togalach as sine anns a' baile,  chaidh a thogail ann an 1739.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Cinn Lois is Inbhir Èireann
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Fonn Dhoichtidh

Tha **Am Fionn Ochdamh**, neo **Fonn Dhoichtidh**, na bhaile ann am Moireabh (Beurla: *Findochty*; far-ainm san àite fhèin: *Finechty*). Tha am baile suidhichte ear air Bucaidh air còrsa Linne Mhoireibh. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 42′ 11.2″ Tuath agus 2° 53′ 57.62″ Iar. 

Ann an 2001 bha 1,106 duine a' fuireach an seo.

Tha port aige agus tha raon-goilf air àird an iar a' bhaile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Fachabair

'S e baile ann am  Moireabh  a tha ann am ** Fachabair ** no **Fothabair** (Beurla: * Fochabers*). Tha am baile suidhichte faisg air Eilginn air bruach an ear Uisge Spè. Tha e air a' mhòr-rathaid A96, an rathaid eadar Obar Dheathain is Inbhir Nis.
Ann an 2021 bha 1,770 duine a' fuireach an seo.

Tha Fiona J. NicCoinnich, seinneadair Gàidhlig, à Orton, Fachabair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Baile an Tuim

'S e baile ann am Moireabh a tha ann an **Baile an Tuim** (Beurla: *Archiestown*). 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 29′ 3.34″ Tuath agus  3° 16′ 39.29″ Iar. 

Tha am baile ainmichte airson urraim a thoirt do *Sir Archibald Grant of Monymusk*. B’e esan an duine a chuir am baile air bhonn anns an 18mh linn.

Ged a bha gnìomhachas breabadaireachd cudromach anns na seann làithean, tha e ainmeil an-diugh airson na taighean-staile a tha timcheall air, m.e.: *Cardhu*, *Tamdhu*, *Knockando* agus *The Macallan*.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Laoidh Nàiseanta Choloimbia

'S e **Oh, Gloria Inmarcesible!** (*Obh Glòr gun Chrìoch*), ainm oifigeil: **Himno Nacional de la República de Colombia** an Laoidh Nàiseanta ann an Coloimbia. Chaidh an dàn a sgrìobhadh le Rafael Núñez ann an 1887.

## Teacsa

:**Sèist**
:¡Oh gloria inmarcesible!
:¡Oh júbilo inmortal!
:En surcos de dolores
:el bien germina ya.

:**1**
:Cesó la horrible noche,
:la libertad sublime
:derrama las auroras
:de su invencible luz.
:La humanidad entera,
:que entre cadenas gime,
:comprende las palabras
:del que murió en la cruz.

:**2**
:"¡Independencia!" grita
:el mundo americano;
:se baña en sangre de héroes
:la tierra de Colón.
:Pero este gran principio,
:El rey no es soberano
:resuena, y los que sufren
:bendicen su pasión.

:**3**
:Del Orinoco el cauce
:se colma de despojos,
:de sangre y llanto un río
:se mira allí correr.
:En Bárbula no saben
:las almas ni los ojos,
:si admiración o espanto
:sentir o padecer.

:**4**
:A orillas del Caribe,
:hambriento un pueblo lucha,
:horrores prefiriendo
:a pérfida salud.
:¡Oh, sí!, de Cartagena
:la abnegación es mucha,
:y escombros de la muerte
:desprecian su virtud.

:**5**
:De Boyacá en los campos,
:el genio de la gloria,
:con cada espiga un héroe
:invicto coronó.
:Soldados sin coraza
:ganaron la victoria;
:su varonil aliento
:de escudo les sirvió.

:**6**
:Bolívar cruza el Ande
:que riegan dos océanos,
:espadas cual centellas
:fulguran en Junín.
:Centauros indomables
:descienden a los llanos,
:y empieza a presentirse,
:de la epopeya el fin.

:**7**
:La tropa victoriosa
:en Ayacucho truena,
:que en cada triunfo crece
:su formidable son.
:En su expansivo empuje
:la libertad se estrena,
:del cielo americano
:formando un pabellón.

:**8**
:La virgen sus cabellos
:arranca en agonía
:y de su amor viuda
:los cuelga del ciprés.
:Lamenta su esperanza
:que cubre loza fría,
:pero glorioso orgullo
:circunda su alba tez.

:**9**
:La patria así se forma,
:termópilas brotando;
:constelación de cíclopes
:su noche iluminó.
:La flor estremecida
:mortal el viento hallando,
:debajo los laureles
:seguridad buscó.

:**10**
:Mas no es completa gloria
:vencer en la batalla,
:que el brazo que combate
:lo anima la verdad.
:La independencia sola
:el gran clamor no acalla;
:si el sol alumbra a todos,
:justicia es libertad.

:**11**
:Del hombre los derechos
:Nariño predicando,
:el alma de la lucha
:profético enseñó.
:Ricaurte en San Mateo,
:en átomos volando,
:"Deber antes que vida,"
:con llamas escribió.

Roinn-seòrsa:Coloimbia