open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Comunn Gàidhealach Ameireaganach

Tha **An Comunn Gàidhealach Ameireaganach** (ACGA) ʼna bhuidheann charthanach anns na Stàitean Aonaichte agus Canada a tha aʼ brosnachadh labhairt agus sgrìobhadh na Gàidhlig, agus aʼ brosnachadh ùidh ann an litreachas agus òrain Ghàidhlig.  Chaidh an Comunn Gàidhealach Ameireaganach a stéidheachadh ann an 1984, agus tha e ga ruith le obair shaor-thoileach.  Tha ballrachd sa Chomunn fosgailte gu neach sam bidh aig a bheil ùidh sa Ghàidhlig, ann an dùthaich sam bith.  Tha an Comunn aʼ cur air dòigh thachartasan bogaidh ann an grunnan àitichean sna Stàitean Aonaichte, agus tha e aʼ toirt taic do chlasaichean cloinne agus luchd-ionnsachaidh fa leth le tabhartasan beaga airgid.  Tha e aʼ cumail fiosrachaidh mu clasaichean Gàidhlig agus luchd-teagaisg anns na Stàitean  Coltach ris An Comunn Gàidhealach ann an Albainn, tha An Comunn Gàidhealach Ameireaganach aʼ toirt taic do Mhòd nàiseanta gach bliadhna, **Mòd nan Stàitean Aonaichte**.  Gu ruige 2016 bha 29 mòdan air a bhith ann.  Tha e aʼ foillseachadh iris/cuairtlitir fon ainm *[https://web.archive.org/web/20160815232631/http://www.acgamerica.org/organization/newsletters/ An Naidheachd Againne]*.

## Ceanglaichean a-mach
* An Comunn Gàidhealach Ameireaganach - làrach-lìn
* An Comunn Gàidhealach Ameireaganach - Facebook
* Mòd nan Stàitean Aonaichte
* BBC Naidheachdan 2016-09-26: Mòd nan Stàitean Aonaichte *(aithris bhideo 1:58)*

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Fraser Stoddart

'S e ceimigear à Alba a tha anns an Ridire **Fraser Stoddart**. Tha e ainmeil airson an obrach air innealan moileciuileach aige, airson an do bhuannaich e an Duais Nobel còmhla ri Ben Feringa agus Jean-Pierre Sauvage ann an 2016.

Rugadh e ann an Dùn Èideann ann an 24 an Cèitean 1942. Bha e na oileanach an-sin agus sgrìobh e an tràchdas aige mu bhìthean às a buidheann *Acacia*. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Bhirmingham ann an 1990. Tha e na ollamh aig Oilthigh Northwestern ann an Illinois a-nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Ben Feringa

'S e ceimigear às na Tìrean Ìsle a tha ann am **Bernard L. Feringa**. Tha e ainmeil airson an obrach aige air innealan moileciuileach agus bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd còmhla ri Fraser Stoddart agus Jean-Pierre Sauvage.

Sgrìobh e an trachdas aige aig Oilthigh Ghroningen fo Hans Wynberg. An dèidh do obair ann an Amsterdam agus Sasainn chaidh e na ollamh aig Oilthigh Ghroningen ann an 1988.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Jean-Pierre Sauvage

'S e ceimigear às an Fhraing a tha ann an **Jean-Pierre Sauvage**. Tha e ainmeil airson an obrach aige air innealan moileciuileach agus bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd còmhla ri Fraser Stoddart agus Ben Feringa.

Sgrìobh e an tràchdas aige aig Oilthigh Strasbourg fo Jean-Marie Lehn. Dh'obraich e aig Oilthigh Oxford agus aig an CNRS o 1974 gu 2014. Chaidh e na ollamh air foghnadh aig Oilthigh Strasbourg ann an 2014.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
David Thouless

'S e fiosagaiche à Alba a tha ann an **David Thouless**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 2016 còmhla ri Duncan Haldane agus Michael Kosterlitz airson na h-obrach aige air staidean ùr de stuth.
Rugadh e ann am Bearsden ann an 1934. Bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge agus sgrìobh e an tràchdas aige fo Hans Bethe aig Oilthigh Chornell air *The application of perturbation methods to the theory of nuclear matter*. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Bhirmingham ann an 1965 agus tha e aig Oilthigh Washington o 1980.
Chaochail e ann an 2019.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Caroline Herschel

B' e reul-eòlaiche agus seinneadair às a' Ghearmailt a bha ann an **Caroline Herschel**.

Fhuair i am fiabhras-ballach nuair nach robh i ach 10 bliadhna a dh'aois agus cha do dh'fhàs i gu nas àirde na ceithir troighean trì a dh'àirde. Nuair a bha i òg dh'imrich a bràthair, William Herschel, gu Bath far an do dh'obair e mar stiùiriche-ciùil agus sheinn i. Dh'obair i mar a shùil-dhìleas ach nuair an deach e na reul-eòlaiche dh'ionnsaich i matamataig is chaidh i na preantas airson a bràthair aig aois 30.

Dh'obair i air neòil-reultan agus reultan cearbach agus rinn i ainm-chlàr neul-reultan agus bagaid reultan còmhla ris a bràthair.

## Duaisean
Bhuannaich i Bonn Òir a' Chomainn Rìoghail Reul-Eòlach ann an 1828.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bonn Òir a' Chomainn Rìoghail Reul-eòlach
Michael Kosterlitz

'S e fiosagaiche à Alba a tha ann am **Michael Kosterlitz**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 2016 còmhla ri David Thouless agus Duncan Haldane airson na h-obrach aige air staidean ùr de stuth.
Rugadh e ann an Obar Dheathain ann an 1942. Bha e na oileanach aig Oilthigh Chambridge agus sgrìobh e an tràchdas aige air *Problems in strong interaction physics* aig Oilthigh Oxford. Rannsaich e fiosaigs còmhla ri David Thouless aig Oilthigh Bhirmingham eadar 1971 agus 1982.
Tha e aig Oilthigh Bhrown a-nis.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Jocelyn Bell Burnell

'S e reul-eòlaiche, reul-fhiosaigiche agus fiosaigiche à Èirinn a tha ann an **Jocelyn Bell Burnell**. Tha i ainmeil airson a taisgealadh, còmhla ri Antony Hewish, de phulsaran. Rugadh i anns an Lorgain agus bha i na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.
Sgrìobh i an tràchdas aige, air 'The measurement of radio source diameters using a diffraction method', aig Oilthigh Chambridge far an do lorg i siognail riaghailteach. Dh'ainmicheadh an tùs "LGM-1" (airson 'Little Green Man') ach b' e reul niutronach a bha anns an tùs. Bhuannaich Hewish an Duais Nobel airson an taisgealaidh seo.
Chaidh i na ollamh aig an Oilthigh Fosgailte ann an 1991. Chaidh i na ceann-suidhe Comann Rìoghail Dùn Èideann ann an 2016.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn a Tuath
Huell Howser

'S e cleasaiche à Gallatin, Tennessee sna Stàitean Aonaichte a tha ann am **Huell Burnley Howser** Rugadh e 18 an Dàmhair 1945).

## Iomraidhean
Mark McDonald

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Mark McDonald** BPA.

Rugadh e ann an 1980 ann an Obar Dheathain agus bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Dè far an do dh'ionnsaich e poileataigs.
Dh'obair e mar chuidiche pàrlamaideach mus do thaghadh e mar BhPA airson Ear-Thutah na h-Alba ann an 2011. Chaidh e a thaghadh mar BhPA airson Obar Dheathain Oir Dheathain ann am frith-thaghadh ann an 2013 an dèidh bàs Brian Adam.
Chaidh e na mhinistear airson Cùraim-Chloinne agus Bliadhnaichean Tràth san Riaghaltas na h-Alba ann an 2016.

## Connspaid
Leig e a dhreuchd mar mhinistear suas san Samhain 2017 agus thug e iomraidh air "dòigh-ghiùlain mhì-iomchaidh".
Bha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ron 16mh dhen Samhain nuair a chaidh e chuir à rèim leis a' phàrtaidh an dèidh casaide ùir.
Chaidh a thoirmeasg on Phàrlamaid san Ògmhios 2018.
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Humza Yousaf

'S e neach-poileataigs à Alba agus a' chiad phrìomh-mhinistear Muslamach a tha ann an **Humza Yousaf** BPA.

Rugadh e ann an Glaschu ann an 1985.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e poileataigs.
Dh'obair e mar chuidiche pàrlamaideach mus deach e thaghadh mar BhPA airson Glaschu air an liosta Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba ann an 2011.
An dèidh sin dh'fhrithealaich e air na comataidhean airson ceartais agus sgrùdaidh phoblach gu 2012.
Chaidh e na BhPA airson Glaschu Pollaig ann an 2016 agus na Mhinistear airson Còmhdhalach agus nan Eilean an dèidh don taghadh. An dèidh sin bha e na Rùnaire airson Ceartais. Bha e na Rùnaire airson Slàinte eadar an taghadh ann an 2021 is nuair a bhuannaich e ceannardas a' phàrtaidh ann an 2023.

Chaidh e na cheannard SNP agus na phrìomh-mhinistear na h-Alba sa' Mhàirt 2023. Cha do ghabh Ceit Fhoirbeis, a bha anns an dàrna àite an dèidh do Mhgr Yousaf ann an taghadh ceannardais, dreuchd mar rùnaire nan cùisean dùthchail is thill i gu na beingean-cùil. Chaidh Seòna Robasdan na leas-phrìomh-mhinistear.

Rinn e cùmhnant còmhla ri COSLA, Co-chruinneachadh Ùghdarrasan Ionadail na h-Alba, mu dhèidhinn sìneadais agus co-obrachaidh air bochdainn, Net Zero agus seirbheisean poblach anns an Ògmhios 2023.. Seo am Verity House Agreement.

Bhris e an Cùmhnant Taigh Bhòid còmhla ris na h-Uainich 25 an Giblean 2024 an dèidh do chùl a chur air targaidean gnàth-shìde agus bi bhòt cion-earbsa aig Taigh an Ròid an ath-sheachdain. 29 an Giblean 2024 thuirt e gun leig e a dhreuchd shuas nuair a thaghadh an SNP ceannard ùr.

Lean Iain MacShuibhne mar phrìomh-mhinistear anns a' Chèitean 2024 e.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Graeme Dey

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Graeme Dey** BPA.

Rugadh e ann an Obar Dheathain ann an 1962.
Dh'obraich e mar neach-naidheachd mus deach a thaghadh mar BhPA airson Aonghas a Deas ann an 2011.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh e na mhinistear airson gnìomhachas a' Phàrlamaid agus airson sheann-saighdearan ann an 2018, na mhinistear airson Còmhdhalach ann an 2021 agus na mhinistear airson foghlaim adhartaich, foghlaim àrd-ìre agus seann-saighdearan.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Graeme Dey MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Joe FitzPatrick

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Joe FitzPatrick** BPA.

Rugadh e ann an Dùn Dè ann an 1967.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Thatha.
Dh'obair e mar fhorsair mus deachd a thaghadh mar BhPA airson Baile Dhùn Dè an Iar ann an 2007 agus chaidh e na Mhinistear airson Gnothachais na Pàrlamaid ann an Riaghaltas na h-Alba ann an 2012. Chaidh e na Mhinistear airson Slàinte Phobaill ann an 2018 ach leig e a dhreuchd dheth ann an 2020 air sgàth bàsan a bha ceangailte ri drugaichean.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Joe FitzPatrick MSP, Dundee City West
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Annabelle Ewing

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Annabelle Ewing** BPA.

Rugadh i ann an Glaschu ann an 1960. Tha Winnie Ewing, neach-poileataigs agus nàiseantach ainmeil, na màthair.
Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich i lagh.
Dh'obair i mar neach-lagha mus deach a thaghadh mar BhP airson Peairt ann an 2001.
Chaill i a seat ann an 2005 ach thaghadh i mar bhall liosta airson Alba Mheadhanach agus Fìobh ann an 2011.
Chaidh i na BPA airson Cowdenbeath ann an 2016 agus na Ministear airson Sàbhailteachd Coimhearsnachd agus Cùisean Laghail san Riaghaltas na h-Alba san Cèitean 2016. Chaill i a dreuchd mar mhinistear san Ògmhios 2018.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Tha a bhràthair, Fearghus Ewing, cuideachd na BhPA.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Annabel Ewing MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Shirley-Anne Somerville

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Shirley-Anne Somerville** BPA.

Rugadh i ann an Cair Chaladain ann an 1974.
Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Shruighlea far an do dh'ionnsaich i taigheadas.
Dh'obair i mar neach-iomairt mus do thaghadh i mar BhPA airson Lodainn (roinn-phàrlamaid na h-Alba) ann an 2011 agus an-sin Dùn Phàrlain ann an 2016. Chaidh i na Ministear airson Foghlaim Adhartach, Foghlaim Àrd-Ìre agus Saidheans san Riaghaltas na h-Alba ann an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid na h-Alba: Shirley-Anne Somerville MSP
* They Work for You: Shirley-Anne Somerville MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Jamie Hepburn

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Jamie Hepburn** BPA.

Rugadh e ann an Glaschu ann an 1979.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.
Dh'obraich e mar chuidiche pàrlamaideach mus deach a thaghadh mar BhPA airson Comar nan Allt agus Cill Saidh ann an 2007.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Chaidh e na mhinistear airson cosnaidh agus trèanaidh ann an 2016 agus na mhinistear airson neo-eisimeileachd anns a' Mhàirt 2023. 
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Jamie Hepburn MSP
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Aileen Chaimbeul

'S e neach-poileataigs agus ceannard Comann Ball-coise nam Ban na h-Alba à Alba a tha ann an **Aileen Chaimbeul** (Beurla: *Aileen Campbell*).

Rugadh i ann am Peairt ann an 1980.
Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich i Eachdraidh Eaconomach agus Sòisealta.
Dh'obair i mar neach-aithris, deasaiche agus cuidiche pàrlamaideach mus do thaghadh i mar BhPA airson Alba a Deas ann an 2007 agus Dail Chluaidh ann an 2011.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh i na ministear airson Chloinne agus Daoine Òga ann an 2011 agus na ministear airson Slàinte a' Phobaill agus Spòrs ann an 2016.

Dh'fhàg i Pàrlamaid na h-Alba agus an riaghaltas ann an 2021 agus chaidh i na ceannard Comann Ball-coise nam Ban na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Aileen Campbell MSP, Clydesdale
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Maureen Watt

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Maureen Watt** BPA.

Rugadh i ann an Obar Dheathain ann an 1951.
Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Srath Chluaidh far an do dh'ionnsaich i poileataigs.
Dh'obair i mar thidsear ann an Reading is mar rianaire mus deach i na BhPA airson Ear-Thuath na h-Alba ann an 2006. Bha i na ministear airson sgoiltean agus sgilean eadar 2007 agus 2009.
Thaghadh i mar BhPA airson Obar Dheathain a Deas agus Ceann Chàrdainn ann an 2011 is bha i a ciad BPA a chaidh air mhionnan sa' Beurla Ghallda ear-thuathach.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh i na Ministear airson Slàinte Inntinn ann an 2016 ach chaill i a dreuchd mar mhinistear san Ògmhios 2018.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Maureen Watt MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Jeane Freeman

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Jeane Freeman** BPA.

Rugadh i ann an Inbhir Àir agus bha i na h-oileanach aig Colaiste Teicneòlas Ghlaschu  far an do dh'ionnsaich i poileataigs.
Dh'obair i mar neach-iomairt agus stèidhich i Apex Scotland is Women for Independence mus do thaghadh i mar BhPA airson Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn ann an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Chaidh i na OBE ann an 1996 agus na Ministear airson Teàrainteachd Shòisealta san Riaghaltas na h-Alba anns an Cèitean 2016.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Jeane Freeman MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Kevin Stewart

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Kevin Stewart** BPA.

Rugadh e ann an Obar Dheathain ann an 1968.
Dh'obraich e mar chomhairliche agus leas-cheannard Comhairle Baile Obar Dheathain mus deach e a thaghadh mar BhPA airson Obar Dheathain Meadhain ann an 2011.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Chaidh e na Mhinistear airson Riaghaltas Ionadail agus Taigheadais san Riaghaltas na h-Alba ann an 2016.
Leig e a dhreuchd mar mhinistear na Còmhdail suas anns an Ògmhios 2023 an dèidh do dh'amannan le droch shlàinte-inntinn.

Thill e gu Pàrlamaid na h-Alba ann an 2016 is ann an 2021.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Kevin Stewart MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Paul Wheelhouse

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Paul Wheelhouse** BPA.

Rugadh e ann am Beul Feirste ann an 1970.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Dheathain  far an do dh'ionnsaich e eaconomachd .
Dh'obair e mar eaconomaiche mus do thaghadh e mar BhPA airson Alba a Deas ann an 2011.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Chaidh e na Mhinistear airson Gnothachais, Tionnsgnaidh agus Lùtha san Cèitean 2016.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Paul Wheelhouse MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
James Wolffe

'S e neach-lagha à Alba a tha ann an **James Wolffe** QC.

Rugadh e ann an Dùn Phris agus bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Èideann agus Oilthigh Oxford far an do dh'ionnsaich e lagh.
Chaidh e na thagraiche ann an 1992.
Chuir Nicola Sturgeon, prìomh-mhinistear na h-Alba, e ann an rèim mar Mhorair Tagraidh na h-Alba ann an 2016.
## Urraman
Chaidh e na Neach-Tagraidh a' Bhànrighe (QC) ann an 2007.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Riaghaltas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Morairean Tagraidh na h-Alba
Alison di Rollo

'S e neach-lagha à Alba a tha ann an **Alison di Rollo** KC.

Bha i na sgoilear aig Hutchesons' Grammar School ann an Glaschu gu ruige 1979 agus dh'ionnsaich i lagh aig Oilthigh Ghlaschu.
Thug i san Oifis a' Chrùin ann an 1985. Chaidh i na ceannard Ionad Nàiseanta Eucoirean Feise ann an 2013 agus chaidh i na Àrd-neach-lagha a' Chrùin an Alba ann an 2016 an dèidh do Lesley Thomson a leig a dreuchd suas. Leig ise a dreuchd suas aig an taghadh Albannach 2021.

## Urraman
Chaidh i na Neach-tagraidh na Bànrighe (QC) san Sultain 2016.

## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid na h-Alba: Clàr com-pàirtean Alison di Rollo

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Riaghaltas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Àrd-luchd-lagha a' Chrùin an Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bhatarsaigh

'S e fear de na h-Eileanan Siar a tha ann am **Bhatarsaigh** (Beurla: *Vatersay*), am fear as fhaide mu dheas anns a bheil daoine a-nis a’ fuireach.  Tha Bhatarsaigh ainmeil an eachdraidh airson cùis Raiders Bhatarsaigh. Chaidh deichnear a chur don phrìosan an Dùn Èideann ann an 1908 agus chaidh eachdraidh iomairt Bhatarsaigh innse tro mheadhan na Gàidhlig le Aonghas MacLeòid agus Lisa Storey anns an leabhar Bhatarsaigh agus na Raiders. Bho 1991 tha e air a bhith ceangailte ri Barraigh le cabhsair.  Chaidh sgoil Bhatarsaigh a dùnadh ann an 1994.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-10-26: Cafe ùr son Bhatarsaigh *(aithris bhideo 2:23)*
* Bhatarsaigh agus na Raiders - an eachdraidh Gàidhlig

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Barraigh
Bob Dylan

'S e bàrd, neach-ciùil agus sgrìobhadair òrain às Na Stàitean Aonaichte a th' ann am **Bob Dylan **(fìor ainm: *Robert Allen Zimmerman*, Eabhra: *שבתאי זיסל בן אברהם*). Rugadh e ann an Duluth (Minnesota) agus thogadh e faisg air làimh ann an Hibbing. Bhuannaich i an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 2016. Bhuineadh an teaghlach aige do dh'Odessa ach theich iad dhan na Stàitean.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
An Lanntair

Tha **An Lanntair** ’na ionad ealain ann am baile Steòrnabhagh ann an Leòdhas.  Tha cinema ann agus gailearaidh ealain.

Bha e suidhichte roimhe ann an talla a’ bhaile, ach ghluais e sa bhliadhna 2005 gu togalach ùr le sealladh den chala, far a bheil e fhathast.  Anns an togalach seo tha taigh-bìdhe mór gu leòr airson 50, agus ionad-éisteachd a shuidheas 200 neach agus a ghabhas a chleachdadh mar cinema.

’S e An Lanntair am prìomh ionad ann an Steòrnabhagh airson tachartasan ealain agus féisean eile.  Gu tric tha cuirmean ciùil gan cumail ann, dealbhan-cluiche, òraidean agus filmichean.  ’S e fear de na prìomh ionadan a th’ ann airson Féis Cheilteach Innse Gall gach bliadhna, agus b' e fear de na prìomh ionadan a bh’ ann don Mhòd Nàiseanta ann an 2005, 2011 agus 2016.

## Ceanglaichean a-mach
* An Lanntair *(làrach-lìn)*
* BBC Naidheachdan 2016-11-02: Faclan 2016 *(fèis litreachais Innse Gall)*
* BBc Naidheachdan 2016-02-28: £10,000 dha An Lanntair

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Plouzané

Tha **Plouzané** [pluzane] na *commune* anns an *département* Finistère, anns a' Bhreatainn Bhig anns an Fhraing.

## Suidheachadh
Tha Plouzané suidhichte air a' chrìoch taobh an iar Brest.Tha i a' gabhail a-steach a' bhruach a tuath goulet de Brest.

## Bunadas an ainm
'S e Plouzane an t-ainm a th' air an *commune* anns a' Bhreatannais. Tha *Plou* a' ciallachadh sgìre, agus thàinig *Zane* bho Naomh Sané. Thathar ag ràdh gun do stad Naomh Sané ann an àite far a bheil Eaglais Naoimh Sané an-diugh ann an Plouzané-bourg agus gun tàinig ainm an *commune* bho sin. 

Rugadh Naomh Sané ann an 448 faisg air Kilrush ann an Èirinn.
 

## Bailtean-cèile
*Kilrush (Èirinn)
*Stelle (a' Ghearmailt)
*Pencoed (a' Chuimrigh)
*Ceccano (an Eadailt)

## Foghlam
Tha mu 1, 500 sgoilearan ann am Plouzané eadar sgoiltean-àraich agus bun-sgoiltean. Tha mu mhìle a' dol dha na ceithir sgoiltean àbhaisteach dhen *commune* (École du Bourg, École de Coat-Edern, École de Kroas-Saliou agus École Anita-Conti, roimhe sin École la Trinité). Tha an fheadhainn eile a' dol dhan dà sgoil phrìobhaideach (Sainte-Anne, au Bourg agus Saint-Thérèse à la Trinité). 

Aig toiseach 2013, bha 76 sgoilearan a bha a' dèanamh chuspairean dà-chànanach.   

Tha trì àrd-sgoiltean (S1-S4) anns a' *commune*: Victoire-Daubié (Kroas-Saliou), Kerallan agus àrd-sgoil phrìobhaideach Saint-Micheal au Bourg.

Chan eil àrd-sgoil (S5- S6) ann am Plouzané idir, ach mar as àbhaist, bidh na sgoilearan a' dol a Lycée Amiral-Ronarc'h ann am Brest. 

Gidheadh, tha  foghlam eile ann air sgàth 's gu bheil ionad rannsachaidh, Technopôle Brest-Iroise anns an sgìre agus tha e a' gabhail a-steach institiuidean foghlaim àrd-ìre: Télécom Bretagne, l'ENIB (Sgoil Nàiseanta Innleadair Brest), l'ESIAB (Sgoil Innleadair as àirde ann an *Agri-food* Breatainn Bige) agus l'IEUM (Institiud  Oilthigh Eòrpach na Mara).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Bhreatainn Bheag
Sylvia Plath

Bha **Sylvia Plath** na ùghdar agus bàrd Ameireaganach. Rugadh i ann am Boston ann an 1932 agus rinn i a cuid foghlam ann an Colaiste Mhic a'  Ghobainn, Colaiste Newnham agus Oilthigh Chambridge mun d'fhuair i aithne na bàrd is sgrìobhadair. Thòisich i ri bàrdachd a dhèanamh na nighean òg agus thòisich i ri sgeulachdan a sgrìobhadh na deugaire. 'S e "The Bell Jar" an aon nobhail a rinn i agus chaidh fhoillseachadh fo ainm-brèige ann an 1963. Bha Plath pòsta aig bàrd eile, Ted Hughes, eadar 1956 agus 1962, agus bha dithis chloinne aca, Frieda agus Nicholas. Bha Plath a' fulang fo sprochd cha mhòr fad a beatha inbheach. Thug i ùthachd dhi fhìn ann an 1963.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Litreachas
Mar Menor

Tha **Mar Menor** (fuaimneachadh: [ˌmar meˈnor], ciall: muir bheag, oir anns a' sgìre canar Mar Mayor ris a' Mhuir Mheadhanach) na lagùn saillte ann an ear-dheas Murcia sa Spàinnt.

Tha Mar Menor na phàirt sònraichte den Spàinnt air sgàth a shuidheachadh agus thathar ag ràdh gu bheile mar seudag faillichte air sgàth 's nach eil a h-uile daoine eòlach air an àite agus nach eil e cho trang ri àiteachan leithid na h-Eileanan Canàrach no taobh a deas na Spàinne. 'S e lagùn a th' ann am Mar Menor air a' Chosta Cálida agus tha e air a sgàradh bhon Mhuir Mheadhanach le stiall tìre a tha 18km air fad. 'S urrainn dhut dràibheadh suas an stiall air fad agus tha pàirtean ann a tha gu math caol le dìreach taigh air gach taobh agus tha pàirtean eile dhe a tha nas leathainne le bailtean beaga ann. Aig deireadh an stéíll tha bearn ann far a bheil a' Mhuir Mheadhanach a' faighinn a-steach chun a' lagùin ach chan eil ach seachd meatair de dhoìmhneachd anns a' mhuir agus tha i blàth agus glan.

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Enrico Fermi

B' e fiosaigiche às an Eadailt a bha ann an **Enrico Fermi**.

Tha e ainmeil airson, mar eisimpleir, na h-obrach aige air fisein niùclasach, na fhrith-bharaile Fermi agus stadastaig Fermi–Dirac.
## Beatha

Rugadh e anns an Ròimh agus dh'ionnsaich e fiosaigs aig Oilthigh Phisa far an do sgrìobh e an tràchdas aige.
Dh'obair e còmhla ri Max Born aig Oilthigh Ghöttingen agus còmhla ri Paul Ehrenfest aig Oilthigh Leyden.
Chaidh e na ollamh ann an 1927 aig Oilthigh na Ròimhe, far an do dh'obair e gus 1938 nuair a dh'eilthirich e gu na Stàitean Aonaichte agus chaidh e na ollamh aig Oilthigh Cholumbia. Dh'obair e air a' Phròiseact Mhanhattan agus thog e agus an sgioba aige a' chiad readhactar niùclasach ann an Chicago ann an 1942. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Chicago ann an 1946.

## Urraman

Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1938 airson na h-obrach aige air niùtronan agus eileamaidean rèidio-bheò ùra.
Dh'ainmicheadh fermium agus fermionan air.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Pròiseact Mhanhattan
Max Born

B' e fiosaigiche às a' Ghearmailt a bha ann am **Max Born**.

Tha e ainmeil airson, mar eisimpleir, a' chearcaill Born–Haber, agus a' chrutha matamataigeach de phrionnsabal na mì-chinnt aig Heisenberg.
## Beatha

Rugadh e ann am Breslau agus dh'ionnsaich e fiosaigs aig Oilthigh Bhreslau, Oilthigh Zürich, Oilthigh Heidelberg agus Oilthigh Ghöttingen. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Bherlin ann an 1915, aig Oilthigh Fhrankfurt ann an 1919 agus ann an 1921, Oilthigh Ghöttingen, far an do dh'obair e air meacanaig cuantamach còmhla ri, mar eisimpleir, James Franck. Chaill Born an dreuchd aige nuair an do fhuair na Nàsaich cumhachd anns a' Ghearmailt agus chaidh e na ollamh aig Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'obair e gus a chluaineas ann an 1953.

## Urraman

Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1954 airson na h-obrach aige air meacanaig cuantamach. Bhuannaich Walther Bothe cuideachd an duais sin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Coileach-gòthan

'S e dèideag thradaiseanta a tha ann an **coileach-gòthan** a ruitheas leis a' ghaoth. 'S e *wind tumbler* no *wind cockerel* a tha aig cuid a dhaoine air sa Bheurla. Tha an abairt *a' gearradh bhoc mar choileach-gòthan* stèidhichte air an dèideag seo 's e a' ciallachadh gu bheil rudeigin a' leum 's a' bocadh air feadh an àite gu luath 's gun stad.

## Alba
Ann an Alba, thathar a' stobadh iteagan a-steach do bhuntàta agus 'ga leigeil às air an tràigh an uairsin.

## Àitichean eile
Tha dèideagan d' a leithid cumanta ann an dùthchannan eile far a bheil gaoth a ghnàth agus talamh rèidh, mar eisimpleir ann an Afghanastàn. Thug na dèideagan seo brosnachadh do mhuinntir a' phròiseict Mine Kafon innealan a dhealbhadh a chlìoras mèinnean-talmhainn mar a chithear sa video ghoirid seo air Vimeo: Mine Kafon

## Faic cuideachd
* Bàta-siolastair

Roinn-seòrsa:Dèideagan
Gabhsann

Dh’fhaodadh an t-ainm **Gabhsann** (Beurla: *Galson*) a bhith a’ ciallachadh:

* **[[Oighreachd Ghabhsainn]]** - oighreachd 230 km² air iar-thuadh Eilean Leòdhais a chaidh a cheannach leis a’ choimhearsnachd ann an 2007 fon ainm Urras Oighreachd Ghabhsainn.

air neo dà bhaile a tha dlùth ri chéile air an oighreachd sin:
* **Gabhsainn bho Dheas**
* **Gabhsainn bho Thuath**
Oighreachd Ghabhsainn

’S e oighreachd 230 km² air iar-thuath Eilean Leòdhais a tha ann an **Oighreachd Ghabhsainn** (Beurla: *Galson Estate*).  Chaidh a cheannach ann an 2007 leis a’ choimhearsnachd fon ainm **Urras Oighreachd Ghabhsainn**.

Tha dà bhaile air fhichead ann an Oighreachd Ghabhsainn. Is iad (bhon iar-dheas dhan ear-thuath):
* Barbhas Uarach
* Baile an Truiseil
* Siadar Uarach
* Siadar Iarach
* Còig Peighinnean Bhuirgh
* Am Baile Àrd
* Mealabost Bhuirgh
* Gabhsann bho Dheas
* Gabhsann bho Thuath
* Dail bho Dheas
* Dail bho Thuath
* Cros
* Suaineabost
* Tàbost
* Lìonail
* Eòrapaidh
* Còig Peighinnean Nis
* An Cnoc Àrd
* Port Nis
* Adabroc
* Eòradal
* Sgiogarstaigh

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Urras Oighreachd Ghabhsainn *(làrach-lìn)*
* Urras Oighreachd Ghabhsainn air Facebook
* BBC Naidheachdan 2012-12-11: Buidheann Ath-leasachaidh an Fhearainn sna h-Eileanan Siar
* BBC Naidheachdan 2014-10-02: Leudachadh san amharc an Gabhsann
* BBC Naidheachdan 2014-12-06: Earrainnean Ghabhsainn a-nis rim faotainn
* BBC Naidheachdan 2014-12-23: Urras Energy air cha mhòr £400,000 a thogail
* BBC Naidheachdan 2016-05-17: Toradh bho earrainnean Ghabhsainn
* BBC Naidheachdan 2016-11-07: Plana 20 bliadhna ùr do Ghabhsann
* BBC Naidheachdan 2016-11-07: Plana leasachaidh airson ceann a tuath Leòdhais *(aithris-bhideo 2:10)*
* BBC Naidheachdan 2017-01-12: Deich bliadhna bho fhuair muinntir Ghabhsainn smachd air an oighreachd aca *(aithris-bhideo 2:34)*
* 

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Cathan

’S e seòrsa geòidh a tha sa **Chathan** (Laideann no ainm saidheansail: *Branta leucopsis*; Beurla: *Barnacle goose*).  Buinidh e don genus *Branta*, aig a bheil iteach car dubh dorcha, feart a tha gan sgaradh bho na geòidh sa genus *Anser*, leithid *Anser anser* an gèadh-glas, aig a bheil iteach glas.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-11-08: Taic le geòidh ga iarraidh an Uibhist *(aithris-bhideo 2:13)*
* BBC Naidheachdan 2016-11-23: Dragh gu bheil cathain a' milleadh an fheòir ann an Uibhist a Tuath *(aithris-bhideo 2:20)*

Roinn-seòrsa:Eòin
Cuan na h-Èireann

Tha **Cuan na h-Èireann** suidhichte eadar Èirinn agus A' Bhreatann Mhòr.  Tha e ceangailte ris a' Mhuir Cheilteach tro Chaolas Naomh Sheòrais, agus ris a’ Chuan Siar air taobh siar na h-Alba tro Sruth na Maoile. ’S e Ynys Môn an t-eilean as motha anns a’ chuan, agus is e Eilean Mhanainn an dara eilean as motha.

Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Leonard Cohen

B' e neach-ciùil, seinneadair, sgrìobhadair agus bàrd à Quebec a bha ann an **Leonard Cohen** (Montreal, 21 an t-Sultain 1934 - Los Angeles, 7 an t-Samhain 2016).
## Albaman
* *[[Songs of Leonard Cohen]]* (1967)
* *[[Songs from a Room]]* (1969)
* *[[Songs of Love and Hate]]* (1971)
* *[[New Skin for the Old Ceremony]]* (1974)
* *[[Death of a Ladies' Man]]* (1977)
* *[[Recent Songs]]* (1979)
* *[[Various Positions]]* (1984)
* *[[I'm Your Man]]* (1988)
* *[[The Future]]* (1992)
* *[[Ten New Songs]]* (2001)
* *[[Dear Heather]]* (2004)
* *[[Old Ideas]]* (2012)
* *[[Popular Problems]]* (2014)
* *[[You Want It Darker]]* (2016)

## Nobhailean
* *[[The Favourite Game]]* (1963)
* *[[Beautiful Losers]]* (1966)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Steall

'S e iris litreachais ann an Gàidhlig a-mhàin bho Chlàr a tha ann an **Steall**. Nochd a' chiad àireamh air 27 an Dàmhair 2016. Tha sgeulachdan goirid, bàrdachd, aistidhean, agallamhan, lèirmheasan, dràma agus rosg a' nochdadh ann. 

## Ceanglaichean a-mach
* Steall: làrach-lìn
* Steall air Facebook
 
Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Losgann

'S e muir-thìreach a th' ann an **losgann** (iolra: losgannan). Chan eil diofar mòr eadar losgannan agus muileacha-màgag agus mar sin chan eil iad seòrsaichte mar dhiofraichte. 'S urrainn dhaibh fuireach air tìr agus uisge nach eil saillte.

Roinn-seòrsa:Beathaichean
Stèisean-rèile

'S e togalach far a bheil trèanaichean a' stad airson luchd-siubhail no bathair a tha ann an **stèisean-rèile**.

Dh'fhosgail a' chiad loidhne-rèile ann an Alba eadar Cill Mheàrnaig agus An Truthail ann an 1808 agus na chiad stèiseanan-rèile ann an 1812.
Tha Stèisean Phuirt Bhruachaidh na stèisean as sine ann an Alba a tha fhathast ag obrachadh.
Tha Rèile na h-Alba a' stiuireadh na stèiseanan-rèile ann an Alba seach Prestwick, Dùn Barr, Glaschu Meadhanach agus Dùn Èideann Waverley.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Poblachd

An-diugh, 's e stàit gun monarc a tha ann am **poblachd**.

Sgrìobh Plato *Am Poblachd* (Greugais: *Πολιτεία*) mu còir, lagh agus riaghaltas. Chleachd Cicero *res publica* ("cùisean poblach") airson na Greugais *Πολιτεία*. Bha an Ròimh na poblachd mus do thug Seanadh na Ròimhe cumhachdan sònraichte do dh'Augustus.

Chanadh ris cathair-stàitean mar Firenze agus Pisa poblachdan anns an Ath-bheòthachadh.
An dèidh don Ar-a-mach na Frainge chaidh an Fhraing na poblachd.

Ann an Eòrpa an-diugh, tha mar eisimpleir Poblachd na h-Èireann, Innis Tile, An Fhraing, A' Ghearmailt agus An Eadailt nam poblachdan agus An Rìoghachd Aonaichte, An Spàinnt, A' Bheilg, Lucsamburg, Nirribhidh agus Na Tìrean Ìsle nam monarcachdan.

## Poblachdaich Ainmeil
*Jeremy Corbyn. 

## Poblachdan
*Albàinia
*A' Bhealaruis
*Cròthaise
*An Eadailt 
*Eastòinia
*An Eilbheis 
*Èirinn
*An Fhraing 
*A' Ghearmailt
*A' Ghrèig
*Innis Tìle
*Liotuàinia
*Moldàibhia
*An Ostair 
*A' Phòlainn
*A' Phortagail
*Ròmainia
*An Ruis
*An t-Seic
*An t-Slòbhac
*Sloibhìnia
*Suòmaidh
*An Tuirc
*An Ucràin
*An Ungair

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Sluagh-ghairm nàiseanta

'S e abairt nàiseanta a tha ga cleachdadh ann an earraideas no air buinn no nòtaichean-airgid a tha ann an **sluagh-ghairm nàiseanta**.

Tha am briathar "sluagh-ghairm" a' dol à earraideas, far a bheil e ga thaisbeanadh air sgrola ann an gearradh-arm.

## Sluagh-ghairmean nàiseanta ainmeil
* Alba: *Nemo me impune lacessit*
* An Fhraing: *Liberté, Égalité, Fraternité*
* An Spàinnt: *Plus Ultra*
* Na Stàitean Aonaichte: *E Pluribus Unum* (mi-oifigeil)

Roinn-seòrsa:Earraideas
An Druim

'S e tuineachadh ann an Lodainn an Ear a tha anns **an Druim** (Beurla: *Drem*).

Tha stèisean-rèile ann. Tha e faisg air a ceann-rathaid leis an loidhne Bearaig a Tuath. Dh'fhosgail Rèile Breatainn a Tuath e 22 an t-Ògmhios 1846. Bha raon-adhair tuath air an Druim agus chleachdadh e anns a' Chogadh Mòr agus an Dàrna Cogadh. Deas air an Druim tha seann dhùn-cnuic, Chesters.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Oilthigh Bànrigh Mairead

'S e oilthigh ann am Baile nam Feusgan a tha ann an **Oilthigh Bànrigh Mairead** (Beurla: *Queen Margaret University*).

Stèidhicheadh e mar Edinburgh School of Cookery ann an 1875. Dh'fhàs sreath nan cuspairean a bha gan teagaisg aig an oilthigh agus chaidh e Colaiste Bànrigh Mairead ann an 1972. Chaidh e na oilthigh agus thogadh an campas ùr ann am Baile nam Feusgan ann an 2007.
## Daoine ainmeil
* Mìcheil MacMhathain, neach-poileataigs à Alba
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:Oilthighean Albannach
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Còd-puist

'S e aithnichear cruinn-eòlach airson buidheann tàighean a tha ann an **còd-puist**.

Chruthachadh siostam nàiseanta nan còd-puist anns an Rìoghachd Aonaichte ann an 1959, leis na chiad chòdan-puist ann an Norwich agus Croydon ach chleachdadh siostam ionadail ann an Lunnainn ann an 1857.

Cleachdar còdan-puist cuideachd le *satnavs*.
Tha iomadach siostam còd-puist ann am Poblachd na h-Èireann, an t-siostam oifigeil, Eircode agus na siostaman nas sine ach neo-oifigeil, Loc8 agus Open Postcode Ireland

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Mapa

'S e dealbh a tha a' taisbeanadh dàimhean fànasach no topeòlasach a tha ann am **mapa**.

Tha an t-Suirbhidh Òrdanais a' dèanamh mapa oifigeil de dh'Alba. B' e William Roy an do thòisich mapa mòr na h-Alba a dhèanamh an dèidh do Bliadhna a' Phrionnsa.

Tha am mapa le Harry Beck den rèile fon talamh ann an Lunnainn na mhapa topeòlasach as ainmeile. Tha e a' taisbeanadh nan ceangal eadar stèiseanan ach chan eil e a' taisbeanadh nan astar no suidheachaidhean.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Dòmhnall Eairdsidh Dòmhnallach

B’ e cruinniche sgeulachdan agus beul-aithris a bha ann an **Dòmhnall Eairdsidh Dòmhnallach** (1929-1999), Dòmhnall Eairdsidh Ghearraidh Iain (Beurla: *Donald Archie MacDonald*).

Rugadh Dòmhnall Eairdsidh air 8 an t-Sultain 1929 ann an sgìre Sholais, Uibhist a Tuath. Bha teaghlach athar air a bhith ann an Uibhist còrr is 200 bliadhna; b’ ann à Gallaibh a bha cuideachd a mhàthar agus dh'fhàs e suas ann an dachaigh dà-chànanach. Coltach ri chomhaoisean b’ fheudar dha an t-eilean fhàgail airson foghlam àrd-ìre fhaighinn, agus chaidh e gu Àrd-sgoil Phort Rìgh san Eilean Sgitheanach. An dèidh sin chaidh e gu Oilthigh Dhùn Èideann far an do cheumnaich e le ceum ann am Beurla ann an 1953 agus ann an Ceiltis ann an 1955. An dèidh dha ùine a chur seachad ag obair aig Register House agus Leabharlann Nàiseanta na h-Alba fhuair e obair aig Sgoil Eòlais na h-Alba, obair a thug tlachd mhòr dha. Bha ùidh shònraichte aige ann am beul-aithris agus sgeulachdan, agus ann an 1966 chuir e Tasglann nan Sgeul air bhonn, goireas rannsachaidh taobh a-staigh Tasglann Fuaim Sgoil Eòlais na h-Alba. Bha e fhèin agus Alan Bruford ag obair air an iris Tocher agus bhiodh iad ga dheasachadh eatarra airson iomadach bliadhna.

Bha Dòmhnall Eairdsidh ag obair aig an Sgoil bho 1962 gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 1994. Bha diofar dhreuchdan aige thar nam bliadhnaichean - bha e na fhear-rannsachaidh, neach-teagaisg, oide agus stiùiriche aig an Sgoil. Eadar na 1950an agus 1990an chruinnich e còrr is 800 teipichean fuaime agus tha an cruinneachadh luachmhor seo aig an Sgoil.  Tha e a’ buntainn, mar neach-clàraidh no mar neach-fiosrachaidh, ri 3415 de na clàraidhean a th’ air an Eadar-lìon aig Tobar an Dualchais.

Chaochail Dòmhnall Eairdsidh anns an Eilean Sgitheanach air 22 an t-Iuchar 1999.

## Ceanglaichean a-mach
* Tobar an Dualchais: Dòmhnall Eairdsidh Dòmhnallach
* Donald Archie MacDonald: iomradh-bàis sa Herald, 1999-07-27 *(Beurla)*

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Willie Coffey

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Willie Coffey** BPA.

Rugadh e ann an 1958.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Srath Chluaidh far an do dh'ionnsaich e coimpiutaireachd.
Dh'obair e mar leasachair bathair-bhog mus do thaghadh e mar BhPA airson Cille Mhearnaig agus Srath Irbhinn ann an 2007.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Willie Coffey MSP

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Dòmhnall Caimbeul (Dòmhnall Phàil)

’S e bàrd agus cìobair a bha ann an **Dòmhnall Caimbeul** no **Dòmhnall Phàil** no **Bàrd Chinn a' Ghiùthsaich** (1798 - 1 am Faoilleach 1875).  Rinn e an t-òran ainmeil *Guma Slàn do na Fearaibh*.

Rugadh Dòmhnall Phàil ann an Dail na Spideil, beagan deas air Druim Uachdair, mu fhichead mìle an iar-thuath air Baile Chloichrigh. Thàinig e a dh'obair mar bhuachaille a Bhàideanach mun bhliadhna 1822 agus bha a dhachaigh ann an Gleann Gòineig, faisg air Cinn a’ Ghiùthsaich.

Ann an 1838 bha e an dùil a dhol null thairis còmhla ri buidheann a bha a' fàgail an dachaighean – a' mhòrchuid dhiubh bho oighreachd Inbhir Fhèisidh – airson beatha ùr a shireadh an Astràilia. B’ e seo màthair-adhbhair an òrain ainmeil aige *Guma Slàn do na Fearaibh*, ach aig a' cheann thall cha do dh'fhalbh Dòmhnall Phàil fhéin.  Chruinnich an fheadhainn a bha a' falbh ann an Ceann a' Ghiùthsaich air Latha Fèill Chaluim Chille, 9 an t-Òg-mhios, 1838. B’ fheudar dhaibh coiseachd dhan Ghearastan agus às a sin dhan Òban mus deach iad a Ghlaschu airson na h-imrich air an *St George*, a sheòl air 4 an t-Iuchar le còrr air 300 eilthireach air bòrd.

Rinn Dòmhnall Phàil cuideachd an t-òran gaoil *Duanag a’ Chìobair* a th’ air a sheinn fhathast.  Tha còig de na h-òrain aige ann an leabhar a sgrìobh Tòmas Sinton *Poetry of Badenoch* (1906), ach tha mòran nach deach a ghléidheadh leis nach deach an sgrìobhadh sìos.

Chuir am bàrd seachad an dà fhichead bliadhna mu dheireadh d’a bheatha ann an Gleann Gòineig, faisg air Ceann a' Ghiuthsaich, agus dh'eug e an sin ann an 1875.  Tha e air a thìodhlacadh ann an Cladh Meadhain a’ Bhaile an teis mheadhain Chinn a' Ghiùthsaich.  Ann an 2016 rinn buidheann ealain Chinn a’ Ghiuthasaich sgeadachadh às ùr air a chloich-chinn.  

Bha mac Dhòmhnaill Phàil (Dòmhnall a bh’ air fhèin) ainmeil mar bhàrd cuideachd, agus ann an saoghal na camanachd an lùib sgioba Chinn a’ Ghiùthsaich, agus mar fhear-gnothaich sa bhaile.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Bliadhna nan Òran: Dòmhnall Caimbeul (Dòmhnall Phàil)
* BBC Naidheachdan 2016-11-21: Sgeadachadh air clach a' bhàird
* BBC: ''Litir do Luchd-ionnsachaidh 908'' aig learngaelic.scot
* BBC: ''Litir do Luchd-ionnsachaidh 909'' aig learngaelic.scot

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Bàird Baile
John Lamont

: *Airson an reul-eòlaiche à Bràigh Mhàrr, faic [[Johann von Lamont]].*
'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **John Lamont** BP.

Rugadh agus thogadh e ann an Cill D'Fhinnein.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e lagh.
Dh'obraich e mar neach-lagha mus deach a thaghadh mar BhPA airson Eadraig, Roxburgh agus Siorrachd Bhearaig ann an 2007.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba. Ann an 2017 dh'ainmich e gun seasaidh e san taghadh coitcheann 2017 airson Siorrachd Bhearaig, Roxburgh agus Salcraig agus leigidh e dheth a sheat Taigh an Ròid.
Chaidh a thaghadh le mòr-chuid de 11060 bhòtaichean ann an 2017 agus 5148 ann an 2019.
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Finlay Carson

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Finlay Carson** BPA.

Rugadh e ann an 1967.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Dheathain  far an do dh'ionnsaich e àiteachas .
Dh'obair e mar thuathanach agus comhairliche mus do thaghadh e mar BhPA airson Gall-Ghàidhealaibh agus Dùn Phris an Iar ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Finlay Carson MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Joan McAlpine

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Joan McAlpine** BPA.

Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich i eachdraidh na h-Alba agus eachdraidh eaconomach.
Dh'obair i mar neach-aithris agus colbhaiche mus do thaghadh i mar BhPA airson Alba a Deas ann an 2011.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Joan McAlpine MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Oliver Mundell

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Oliver Mundell** BPA.

Rugadh e ann an 1989 agus bha e na sgoilear aig Moffat Academy.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'ionnsaich e lagh.
Dh'obair e mar neach-rannsachaidh pàrlamaideach mus do thaghadh e mar BhPA airson Siorrachd Dhùn Phris ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba.

'S e Dàibhidh Mundell, Rùnaire Stàite na h-Alba, a tha anns an athair aige.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Oliver Mundell MSP, Dumfriesshire
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Brian Whittle

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Brian Whittle** BPA.

Rugadh e san Truthail ann an 1964.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.
Dh'obair e mar lùth-chleasaiche mus do thaghadh e mar BhPA airson Alba a Deas ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba is cuideachd na neach-labhairt airson Foghlam Spòrs, Dòighe-beatha agus Spòrs.

## Spòrs
* Ann an 1986 bhuannaich e an duais òr san Còmhlan Lùth-chleasachd na h-Eòrpa ann an 400 m phàirteach còmhla ri Derek Redmond, Kriss Akabusi agus Roger Black.
* Ann an 1994 bhuannaich e an duais òr san Còmhlan Lùth-chleasachd na h-Eòrpa ann an 400 m phàirteach còmhla ri Roger Black, David McKenzie agus Du'aine Thorne-Ladejo.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Brian Whittle MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Oilthigh La Habana

'S e **Oilthigh La Habana** a' chiad oilthigh ann an La Habana agus am fear as cliùitiche gus an latha an-diugh.

## Seann Oileanaich
*Fidel Alejandro Castro Ruz (1926 - 2016)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:Cùba
Mìosachan Iulianach

'S e a' chiad mhìosachan na grèine a tha anns a' **Mhìosachan Iulianach**. Bha e ga chleachdadh ann an Roinn Eòrpa rom mìosachan Griogarach.

Thug Iulius Caesar am mìosachan a-steach ann an 45 RC. Bho thùs bha a h-uile treas bhliadhna na bliadhna-leum. Tha an ceartachadh seo ro mhòr agus cha robh bliadhnaichean-leum ann eadar 9 RC agus 8 an dèidh Chrìosta, nuair a thòisich siostam ùr far an robh a h-uile 4mh bhliadhna na bliadhna-leum.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Àm
Roinn-seòrsa:Mìosachain
Juan Perón

B' e saighdear agus deachdaire às an Argantain a bh' ann an **Juan Domingo Perón** (IPA: *xwan doˈmiŋɡo peˈɾon*, Buenos Aires, 8 an Dàmhair 1895 – Ibidem, 1 an t-Iuchar 1974). B' esan a thug taic airgid  do Fhidel Castro a dhol gu Bogotá airson chruinneachadh oileanaich ann an 1948.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Argantain
Roinn-seòrsa:poileataigs
Fulgencio Batista Zaldívar

B' e neach-poileataigs, saighdear agus deachdaire à Cùba a bh' ann am **Fulgencio Batista Zaldívar** (IPA: *fulˈxensjo βaˈtista i salˈdiβar*, Banes, 16 am Faoilleach 1901 – Marbella, 6 an Lùnastal 1973). Chuir e às dha deamocrasaidh ann an Cùba ann an 1952 ach sheas Fidel Castro na aghaidh ann an 1959. Chaochail Batista na fhògarrach thall thairis san Spàinn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Cùba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Santiago de Cuba

'S e an dara baile as motha ann an Cùba a tha ann an **Santiago de Cuba**. Tha 509,143 duine a’ fuireach ann. Thogadh Fidel Castro an seo. 

## Bailtean Co-cheangailte
*Bandar Seri Begawan
*Diadema, São Paulo
*Kota Bahru
*Napoli
*Oakland, California
*Rosario

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Lonley Planet

Roinn-seòrsa:Bailtean
Birán

'S e baile beag faisg air Banes ann an Cùba a tha ann am **Birán**. Tha e suidhichte air an àirde an iar an eilein, san roinn Holguín. Air sgàth 's gur e àite-breith Fidel Castro a tha ann, chaidh Birán a chlàradh mar *Monumento Nacional* (cuimhneachan eachdraidheil nàiseanta) ann an 2009.

## Daoine ainmeil
*Fidel Alejandro Castro Ruz (1926 - 2016)
*Raúl Modesto Castro Ruz

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Lonely Planet

Roinn-seòrsa:Bailtean
Raúl Modesto Castro Ruz

'S e saighdear, fear-lagha, neach-poileataigs agus stàitire Comunnach à Cùba a th' ann an **Raúl Modesto Castro Ruz** (IPA: *raˈul moˈðesto ˈkastɾo ˈrus*, Birán 3 an t-Ògmhios 1931).

## Beatha Pearsanta
Rugadh agus thogadh e air an dùthaich, leis gu robh an teaghlach aige nan uachdaran fearainn. Bhuineadh athair - Ángel Castro y Argiz -  do bhaile bheag air a bheil Láncara thall san Spàinn ach b' ann à Cùba a bha a mhàthair, Lina Ruz González. B' e searbhant athar a bh' innte. Chaidh e gu na sgoiltean a b' fheàrr a bh' ann an Santiago de Cuba. Thug na ionnsaich bhon Chomann Iosaid buaidh làidir airsan fad a bheatha. Phòs Castro leis a bhean aige - Vilma Lucila Espín Guillois (1930 - 2007) - beagan an dèidh an ar-a-maich. Rug i ceathrar duine-cloinne dha: Deborah, Mariela, Nilsa agus Alejandro.

## Beatha Poblach
Bha e na bhall a' phàirtidh Ortadogsach, a bha fo bhuaidh Eduardo Chivás, anns na 40an. Bha e na shaighdear agus na ceann-feadhna anns an iomairt an aghaidh Bhatista, a bha a bhràthair mòr Fidel a' ruith. Mòran na b' fhaide dhan taobh chlì às an toiseach tòisichidh na Fidel fhèin, bha e gu math cudromach dhan ar-a-mach anns na còmhraidhean a fhuaras ris an Aonadh Sobhiat nuair a leig na Stàitean Aonaichte sìos Cùba. Chuir seachad bliadhnaichean aig obair air cùl-gnothaich ann am poileataigs eadar-nàiseanta às leth na dùthcha aige: rinn e càirdeas le tòrr dhaoine cudromach a chuidich Riaghaltas Fhidel. Ann an 2008, nuair a leig Fidel a dreuchd dheth, b' e Raúl a dh'ainmich e mar neach-ionlaid.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Cùba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas