Cumhachd na Gaoithe

*Tha sgioblachadh dith air an aiste seo, a tha stèidhichte air pàipear sgrìobhta an 2001. Tha sgioblachadh air leth dith air cló-sgriobhadh nan co-ionnanaich*

Tharruinnear cumhachd- sruth neirt - as an gluasad adhair ris an canar "a' ghaoithe" le nos innil don ainm muileann gaoithe. 

* Tha e soilleir gu bheil cumhachd anns a’ ghaoithe.

* Is e ceist a fhreagaras Eòlas-nàdair co mheud cumhachd a tha innte.

* Is e obair innleadair, an meud de cumhachd a tha so-tarruinnte as a' gaoith aig ionad araid agus a' dhearbh gum bi (no mur a bi) cuise eaconomachd airson sgeama a dheanamh feum air neart na gaoithe aig an ionad sin.
 
## Mineachadh Sònraichte air Briatharachas Innleadaireachd

Mus an measaich sinn co mheud cumhachd a tha so-buannaichte as na gaoithe, feumaidh sinn a' toirt minicheadh teicneolachd ri facal neo dha. Anns an aiste seo:

* Tha **[[corp]]** na cnap stutha
* Theirear **[[lionn]]** ri stuth le comas a sruth.
* Tha **[[tomad]]** de corp na thomhas de ‘n fhalamhantas a lionadh e.
* Tha **[[luths]]** an comas obair a dhèanamh.

## Obair
: *Faic [[obair (fiosaigs)]]
Dèanar *'obair** ‘nuair a bhios **forsa*' (*F*) a’ gluasad rudeigin air adhart. Tha meud an obair (*W*) a rèir meud an fhorsa (*F*) agus a rèir fad a’ ghluasaid (*s*). 

: *W* = *Fs*

== Lùths cineatagach ==

Tha lùths cineatagach aig corp a tha na gluasad. 

Tha uimhir luths cineteachd aig corp a reir meall ( meud stugh ) agus luaths a’ chuirp. Anns an co-ionnanas a leanas tha “m” na sheasamh airson meall , “L” airson luths , “v” ( bho’n seann ghreicis “bhelos” a’ ciallachadh luath) airson luaths,
Mar sin,  
                    
: *L* = *mv*² 
 
  
Chan eil e doirbh a fhaicinn gu bheil an dearbh seòrsa lùths aig lionn, mar eisimpleir uisge, a tha na sruthadh tro pìob.

Fidrig uisge , agus an t-uisge na sruthadh tro pìob aig luaths (a’ dèanamh astar) de v meterean gach diog (m/s). Ré diog, siubhalaidh gach mir uisge v meterean. Far a bheil thar-farsuinneachd na pìoba co ionnan ri “A” tha tomad an uisge a tha a’ sruthadh tro fainne-pìoba “a” gach diog a réir an co-ionnanas 




: Tomad = V x A

Their dlùthas ( riochdaichte le *ρ* ) ris am feart de stuth a tha co-ionnan ri cuideam de aonad tomad

: Dlùthas = Cuideam(kg) /Tomad (m³)

: ρ = kg/m3
 
Mar sin bithidh

: Cuideam (kg) = ρ x m³ = ρ x V x A

a’ sruthadh tro ‘n fainne aig “a” gach diog.
 
O chionn ‘s gu bheil an tomad seo a’ siubhal aig luaths V

Mar a ceudna, tha neart de ‘n tomad na sruthadh seachad air “a” gach diog, 

: N = m V²

ach: 	m = ρ V A

mar sin: 	N = ρ A V3

Freagaraidh an Co-ionnanas seo ri muillean gaoithe, o chionn ‘s gu bheil Raon-Sguabta an Rothadair
cosmhuil ri Raon “fàinne” a’ phìob.

Tha an Raon-Sguabta (RS) = (π x T2)/4
			

Far a bheil T= Tarsuinnead de’n Rothadair
agus π = 3.142 (neo 22/7, cunbhalach a tha co-ionnan ri cuairt-lin chearcail air a roinneadh le tharsuinnead ,




Tha an dealbhag os cionn a nochdadh na priomh tomhaisean de Dealanadair Gaoithe le mul co-àrdach, ‘s Chithear bhon dealbhag gu bheil àird tuir co-ionnan ri Tarsuinnead an Rothadair. Cruthaidh muilleann gaoithe de tarsuinnead 66m, suas ri 1.75 MW. Tha seo an cumhachd sònraichte dha, chruth e seo nuair a bhitheas a’ ghaoithe air èirigh gu 16m/diog. Aig luaths na gaoithe seo ( mu 33mile/uair), bithidh an rothadairean a tionndadh aig 21.3 car/mionaid. Tha AMEC Wind a’ moladh muillean de’n mheud seo airson a choille neirt aig an Aodann Bhàn. 

Ball Sampaill: Dearbhadh de Neart na Gaoithe a sruthadh tro Muillean Gaoithe

Leig le 

T =	Tarsuinn Rothadair	=	67m
v=	Luaths gaoithe		=	16m/s
r=	dlùths aille		=	1.25 kg/m³



Raon Sguabta = pT2= 3526 m2
		4

Ach, mar a dhearbhadh os cionn

Neart sruthadh tro fàinne phìob (neo tro rothadair muilne gaoithe ) = r x Raon x v

=	1.25 kg/m³ x 3526 m² x (16 m/s)³

=	18 000 000 kg m² s⁻³ ( = kg x m/s/s x m/s= obair/s= Cumhachd (Wattan))

=	18 MW

Tha seo torr nas motha na an cumhachd sònraichte do gach muilleann (1.75 MW) 
Ach,

* Cha dèanar muileann a bhuannachas nas motha na 49% den neart a tha sruthadh troimhpe.
* Chaillear tuilleadh cumhachd anns an uidheam ginealachd.

Mar sin: Faodaidh do gach muilleann a’ leasachadh

18 x 0.49 MW aig a’ phrìomh feàrsaid = 8.8 MW

O chionn 's nach eil dùil air gach muileann a libhrigeadh ach 1.75 MW

Tha riochd eifigeas de inneal sam bith = (Cumhachd a mach)/(Cumhachd a steach)

Mar sin chan eil eifeagas an uidheam iompachaidh (beart iomain, dealanadair, uidheam iompachaidh) eadar feàrsaid an rothadair agus an ceangail ris a’ bhranndair nàiseanta, ach 

1.75 MW/ 8.8 MW = 0.2 neo 20%

Tha seo iosail an co-mheas le acuinn dealandaireachd a ruith air stoth. Mar eisimpleir, bha an ionad cumhachd aig Fiddlers Ferry an [[Sasainn]] aig iompachadh neart gual ri neart dealain le eifigeas eadar 33% agus 35 % ‘nuair a thadhal mi air ann an 1978.


=== Rian a-mhàin ===

Sònraichear loidhne dìreach sam bith le fad an loidhne agus rian an loidhne.

Tomhaisear loidhne dìreach le fad an loidhne eadar a dha cheann . 


DEALBHAG: Loidhne bho a-b. Tomhaisear an loidhne le Fad a Mhain


Chan eil leud neo domhainnead dha, mar sin chan eil ach aon rian ga thomhais. Theirear FAD ris.


Is e an meatair (m) a tha na h-aonad tomhais do Fad.
 
=== Dà Rian ===

Tha dà rian sònraichte ri cumadh.

Theirear LEUD (L) ris an darna rian. Tha FARSUINNEAD feart do gach rud dà rianta.

(Tha) FARSUINNEAD = FAD x LEUD


DEALBHAG: Cumadh, Raon= F x L

Tha e soilleir nach dèan sìneadh neo gearradh air ais air an leud “L”, difir sam bith ri fad a’ bhùird.
Mar sin tha leud neo eisimeileach de fad. Tha farsuinnead co-dhiubh an riochd ri leud agus an riochd ri fad. Mar sin tha farsuinnead eisimeileach ri leud agus ri meud.

Is e an meatair ceàrnag (m<sup>2</sup>) a tha na h-aonad tomhais do farsuinnead 

=== Trì Rianan ===

Tomhaisear bocsa air trì rianan: Fad (F), Leud (L) agus Domhainnead (D), an treas rian.

Theirear TOMAD ri meud bocsa. 

DEALBHAG: Tomhais Trì Riantachd air Bocsa neo Amar.

(Tha) TOMAD = FAD x LEUD x DOMHAINNEAD.

Tha TOMAD na fheart do gach rud trì rianta.
Mar a cheudna, tha fad, leud agus domhainnead gu leir neo-eisimileach, ach tha Tomad an riochd ri gach te dhiabh fa-leth, fad’s a tha na feadhainn eile gleidhichte cunbhalach.
Is e an meatar dabhaich ( m3 = m.m.m) a tha na h-aonad tomhais air tomad.

== Tuilleadh leughaidh ==
* Gearr-Phaipear Sgriobhta le P. E. Ó Donnghaile an 2001, nuair a-nochd na chiad molaidhean a thogail tuathanasan-gaoithe an Gaidhealtachd na h-Alba.

== Ceanglaichean a-mach ==
* [https://www.bbc.co.uk/bitesize/topics/zhdx6g8/articles/zhh48hv#zv344xs BBC Bitesize: Lùth na gaoithe]
* [https://web.archive.org/web/20151009082403/http://www.communityenergyscotland.org.uk/news/31-mar-2015-leabhraichean-dathaidh-muilnean-gaoith.asp Leabhraichean dathaidh muilnean gaoith airson cloinne]
* [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/36358213 BBC Naidheachdan 2016-05-23: Tuath-gaoithe Beatrice a' dol air-adhart]
* [http://www.bbc.co.uk/naidheachdan/36365417 BBC Naidheachdan 2016-05-23: Dearbhadh air Beatrice] *(aithris-bhideo 2:49)''
* BBC Naidheachdan 2016-11-15: CNES a’ cur “an làn thaic” ri tuathan-gaoithe coimhearsnachd

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair