Dùn Èideann

'S e **Dùn Èideann** (Beurla: *Edinburgh*) prìomh-bhaile na h-Alba (bho 1437) ach chan e am baile as motha – sin Glaschu. 'S e 453,670 àireamh-shluaigh a' bhaile agus 's e an seachdamh cathair as motha a tha anns an Rìoghachd Aonaichte. Tha Dùn Èideann suidhichte air an oirthir aig taobh an ear na h-Alba. B' e Dùn Èideann prìomh-bhaile sgìre Roinn Lodainn cuideachd. 

## Eachdraidh

'S e baile le sean Rìoghachd Bhreatannach a bh' ann an Dùn Èideann no Din Eidyn mar a chanar anns an sean chànan aig nam Breatannaich. Tha an daingneach fèin suidhichte air creag bholcanachd. Rè an linn-deighe, bha sgìre Dùn Èidinn fo raon dòigh a bha siubhal dhan ear. Dh'fhàg sin aghaidh dìreach dhan iar de'n creag agus earball truaill dhan ear (Is e creag is earball an t-ainm air an cruth-tìre seo). Air barrachd dh'fhàg e lagan air taobh tuath agus taobh dheas- a chruthaich da loch: Loch A' Thuatha agus an Loch Deasachd.

Tha "An Seann Bhaile" suidhichte air an earball, leis an Àrd Sraid na ruith sìos na droma dhan Chanongait a leanas air adhart gu geata Lùchairt Rìoghail An Ròid. Eadar Dùn agus lùchairt lorgar prìomh togalach na stàite: Seann Ceàrnag a' Phàrlamaid–a tha chun latha an diugh prìomh ionad nan luchd-lagha Albannaich (gleidh Achd an Aonaidh de 1707 rian lagh na h-Albainn) agus an Àras, sònraichte ris Giles Naomh, Seachad air Taigh Comhairle Dhùn Èidinn, lorgar an seann "Tolbooth" agus Taigh Seinnse "Deireadh an t-Saoghal" (a chomharraicheas iomall balla a' bhaile 's na meadhan aoisean, nuair a bha an Canongait na baile fa-leth taobh a-muigh na ballaichean). Ri taobh bun a' Chanongait lorgar "Taigh an Roid", taigh pàrlamaid ur na h-Alba.

Thòisich am baile a sgap am seachad air a sheann crìochan rè an 18mh cheud. Thogadh Baile Ur Dhùin Èidinn dhan thaobh tuatha aig deireadh an 18mh cheud, mu'n am a' ghluais muinntir an oilthigh dha thaobh deas far a bheil an oilthigh suidhichte chun latha an diugh.

## Cultar

'S e cridhe a' bhaile Caisteal Dhùn Èideann air mullach Creag a' Chaisteil. Tha fèis armachd ainmeil ann gach bliadhna ris an canar an "Edinburgh Military Tattoo", far am bi saighdearan a sealltainn cho ealanta 's a tha iad ann an co-fharpais, ceòl agus màrsadh.

Tha fèis ainmeil eile ann airson dràma ris an canar, gu simplidh, **Fèis Dhùn Èideann** no *'The Edinburgh Festival*' ann am Beurla. Bidh mìltean de chleasaichean a' tighinn agus a' gabhail pàirt bho fheadhainn ainmeil gu feadhainn neo-ainmeil a tha a' feuchainn ri ainm a dhèanamh dhaibh fhèin.

Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Dùn Èideann anns na bliadhnaichean 1899, 1910, 1919, 1935, 1951, 1960 agus 1986.

## Spòrs

Tha an lann-cluiche nàiseanta airson sgioba Rugbaidh Albannach ann – Murrayfield – agus dà sgioba mòr ball-coise a bhios a' cluich anns a' Phrìomh-Lìog; Hibs agus Hearts.

Tha Sgioba nàiseanta criogaid na h-Alba a' cluich aig *The Grange* ann an Dùn Èideann. Chum Dùn Èideann Geamaichean a' Cho-fhlaitheis ann an 1970 agus 1986.

## Foghlam
'S e bun-sgoil làn-Ghàidhlig ann an Dùn Èideann, Bun-sgoil Taobh na Pàirce. Tha e faisg air Pàirc Pilrig anns an Lìte.  Faodaidh clann a thig tron sgoil leantainn orra aig Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig far a bheil iomadh cuspair ga theagasg tro mheadhan na Gàidhlig.

Tha dìleab agus tòrr eachdraidh ann am foghlam a' bhaile agus 's e Oilthigh Dhùn Èideann aon de na h-oilthighean as ainmeil ann am Breatainn agus san t-saoghal. Tha dà oilthigh ùr ann an Dùn Èideann, Oilthigh Heriot-Watt, stèidhichte ann an 1821 agus Oilthigh Napier, stèidhichte ann an 1992.

Tha *Scottish Agricultural College (SAC)* an colaiste ann an Dùn Èideann a deas.

## Daoine ainmeil
* Walter Scott (1771–1832). Sgrìobhadair.
* Alexander Graham Bell (1847–1922). Dh'innlich e am fòn.
* Sean Connery (1930). Actair.
* Coinneach MacAsgaill (1958). Neach-poileataigs.
* Meg Bateman (1959). Bàrd Gàidhealach.

## Sgìrean

Am Baile Àirneach | Àth na Sglèata | Balgreen | Brunstane | Cnoc Churraich | Cnoc an Rìgh | Comely Bank | Crois na Cìse | Drumbrae agus Gyle | Dùn Mheinidh | Gracemount | Gyle a Deas | Hailes an Iar | Liberton | Lìte | Margadh an Fheòir | Sean Bhaile | Taigh an Ròid | Talla na Creige Nuadh

## Baile-cèile

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-bhailtean
* Hibernian
* Hearts
* Sgioba Rugbaidh Dùn Eideann
* Sgioba Naiseanta Alba 
* Oilthigh Dhùn Èideann
* Pàrlamaid na h-Alba

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Comhairle Baile Dhùn Èideann *(Beurla)*
* Visit Edinburgh (bòrd turasachd) *(Beurla)*
* Iomairt Ghàidhlig Dhùn Èideann
* Cearcall Còmhraidh Dhùn Èidinn
* Dùn Èideann nan Gàidheal *(pdf)*
* Làraichean-coise Gàidhlig Dhùn Èideann – mapa
* BBC Naidheachdan 2018-11-06: Beachdachadh air ionad Gàidhlig an Dùn Èideann *(aithris-bhideo 4:23)*
Foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Dùn Éideann
* BBC Naidheachdan 2016-02-29: “Ìre èiginneach” ann an Dùn Èideann
* BBC Naidheachdan 2016-02-29: “Dragh mòr” a’ mhodaràtoir mu Dhùn Èideann
* BBC Naidheachdan 2016-03-01: Moladh Dhùn Èideann ga tharraing *(aithris bhideo 3:11)*
* BBC Naidheachdan 2016-05-13: Ceum air adhart do FMG an Dùn Èideann
* BBC Naidheachdan 2016-05-24: Comhairle Dhùn Èideann “ceart”
* BBC Naidheachdan 2020-12-02: Co-chomhairle mu àrd-sgoil Dhùn Èideann *(aithris-bhideo 1:31)*

Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Roinn-seòrsa:Bailtean