open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dabhach

'S e seann aonad Gàidhealach airson farsainneachd de pios-fearainn a tha ann an **Dabhach**. Tha sin stèidhichte air a' mheud de buntàta (is e "barail" de mheud sònraichte a bha anns an dabhach fhèin) a ghabhadh am fearann aig àm a' cuir. Mar sin, bha an dabhach na tomhais luach (na talmhainn) nas motha na bha e na tomhais fharsainneachd.

Roinn-seòrsa:Àiteachas
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Alba
Fiacal

Tha **fiacal** na cnàmh sa bheul a chleachdas daoine neo creutair airson gearradh agus ithe. Bidh an t-ainm "deudair" neo "fiaclair" air dotair a tha a' dèiligeadh leis na fiaclan.

Roinn-seòrsa:Corp
Feur

Tha **feur** na luibh gorm ("uaine"), air a bheil duilleagan fada biorach. Mar is àbhaist, tha iad beag, ach 's e seòrsa fheoir a tha ann am bàmbù cuideachd.

Tha feur glè chudromach ann an arainneachd, mar siol, agus biadh airson beistean. 

Anns a' Bheurla, tha *grass* a' ciallachadh canaib.

## Seann-fhaclan
* "Tha nas glice ag ithe an fheoir."

Roinn-seòrsa:Luibhean
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Teanga

*Saoil a bheil thu an tòir na leanas: [[cànan]] neo [[rubha]]?*

'S e roinn na bodhaig a tha ann an **teanga**, a bhios ga lorg sa bheul. Cleachdar e airson ithe, blasachadh agus bruidhinn. 

Roinn-seòrsa:Corp
Cluas

:*Is dòcha tha thu lorg [[làmh-ghreim]].*

Se ball-bodhaig a tha ann an **cluas** a chleachd daoine agus beathaichean airson èisteachd, claisneachd agus a' cho-cothraim.

Tha trì pàirtean dhen chluas, a' chluas a-staigh, am meadhan-chluas agus a' chluas a-muigh. Anns a' chluas a-muigh tha sia fèithean agus maoth-chnàimh. Tha an structar gu math ioma-fhillte. Anns a' mheadhan-chluas tha druma na cluaise. Air cùlaibh an druma tha trì cnàmhan beaga, an t-òrd, an t-innean is an stiorap a tha a' sgaoileadh crith den druma dhan cochla anns a' chluas a-staigh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Corp
Sròn

Se ball-bodhaig air an aodann fo a chleachd daoine agus beathaichean airson fàileadh a tha ann an **sròn**.

Seo na pàirtean dhen sròn:
* Drochaid na sròine: seo an structar eadar na sùilean aig freumh na sròine.
* Druim (neo *dorsum*) na sròine: seo an structar eadar freumh agus bidean na sròine
* Bidean na sròine: a' phàirt as fhaide às an aodann
* Tuill na sròine
* Bun na sròine: an loidhne eadar an shròn agus a' bhile uachdarach
* Ala (Laideann: 'sgiath'): am maothran taobh a muigh toll na sròine
* Columella (Laideann: 'colbh beag'): an drochaid eadar bidean na sròine agus a' bhile uachdarach

## Iomraidhean

## Faic cuideachd
* Sròn (tìr-eòlas)

Roinn-seòrsa:Corp
Sùil

Se ball-bodhaig a tha ann an **sùil** a chleachdas daoine agus beathaichean airson lèirsinn.

Tha dà sheòrsa sùla ann am beathaichean, sùilean le reitine fho-chearclach, mar eisimpleir sùilean daonna, agus sùilean le reitine os-chearclach, mar eisimpleir anns na sùilean fillte aig meanbh-fhrìdean.
## Faic cuideachd
* Dath nan sùilean
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Sùil
Protractair

'S e inneal dealbhaidh a tha ann am **protractair**, san cruth de cearcall neo leth-chearcall de stuth tana, gu h-àraid plastaig trìd-shoilleir. Bithidh "làr" (neo puing làraich) sgrìobta aig meadhan a' chearcaill agus ceuman (aonad tomhais nan uilnean) sgrìobta mun chuairt.

Tha cruth an inneal freagarrach ri: 

* Tomhais den uilne eadar da loidhne sgrìobta air pìos pàipeir, agus a' gearradh a chèile. Cuirear làr a' phrotractair air a' phuing ghearraidh, agus bun loidhne a' phrotractair (Ceum=o) air tì de na loidhnichean.

* Ri togail uilne, cuirear làr a' phrotractair aig an aite far am bithidh ceàrnag an uilne stèidhichte, agus le bun-loidhne a' phrotractair na laighe air (aon) cas de an uilne, Comharraichear puing an làr air a' phàipear - le peansail biorach neo prìne, agus comharraichear puing eile aig riomb a' phrotractair, tomhaiste le sgal nan ceum. Tog am protractair far a' phàipeir agus tarrainn loidhne eadar an da phuing le riaghailt.

Roinn-seòrsa:Matamataig
Roinn-seòrsa:Inneal-thomhais
An Talamh (planaid)

'S e planaid a tha anns **an Talamh**, **a' Chruinne** no **an t-Saoghal**, air a bheil sinn a' fuireach. Tha aon ghealach aige agus 's e treas ball de rian na grèine.

Tha na cuain (sa bheil sàl) a' cuibhrigeadh mu deidhinn 70% de barr na talmhainn. 'S e tìr (talamh tioram) a tha anns an 30% eile. Tha aille a' cuairteachadh na talmhainn. Canar an adhar ris an àile seo.

Tha an talamh a' cuairteachadh na grèine aig astar 93,000,000 mìltean (1.6 km = 1 mìle). Canaidh sinn bliadhna ris an ùine a tha i a' gearradh gach cuairt.

Air barrachd an sin bithidh an talamh còmhnaidh na tionndadh mu deidhinn "aiseal" a ruitheas tro meadhan a tomaid. Is e an tionndadh seo, a bhitheas a' toirt 24 uairean a dh'adhbharaicheas latha agus oidhche

## Aistean eile
* Cruinne

## Iomraidhean

Talamh
Talamh
Talamh
Òrdag

’S e corrag reamhar a tha ann an **òrdag** neo **òrdag-[[làmh|làimhe]]** a tha gu math eadar-dhealaichte bho na corragan eile. ’S e **digitus primus** an t-ainm meidigeach a th’ oirre, a’ ciallachadh *a’ chiad chorrag* ann an Laideann.

Tha iad co-ionnan ri òrdag-coise air a’ chas.

Roinn-seòrsa:Bodhaig
Corrag

'S e roinn-làimhe a tha ann an **corrag** neo **meur (-làimhe)**. Tha ceithir corragan àbhaisteach air gach làmh, agus aon òrdag. 

Roinn-seòrsa:Corp
Cas

'S e pàirt den chorp fo na mhèidhinn a tha ann an **cas** (Laideann: *membrum inferius*).

'S e pàirtean den chas a tha anns an leis, a' ghlùn, am bac na h-iosgaid, an luirg, an adhbrann, a' shàil, uachdar na troighe agus na còig meuran-coise. Mar is trice tha am facal 'troigh' ga chleachdadh airson an ionad ach tha e cuideachd a' ciallachadh pàirt dhen chas thar adhbhrann, mar *foot* sa' Bheurla no *pied* sa' Fhraingis. Ann an Ruiseis 's e an aon facal - *Рука* (ruka) - a tha aca air làmh is gàirdean còmhla ri chèile.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Corp
Rainer Maria Rilke

Bha **Rainer Maria Rilke** (Pràg, 4 an Dùbhlachd 1875 - Montreux, 29 an Dùbhlachd 1926) na sgrìobhadair às an Ostair. Tha e gu coitcheann air a' smaoineachadh air mar am bàrd as fheàrr anns a' chànan Ghearmailteach den 20mh linn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Meas

Bidh **meas** a' fàs air luibhean agus craobhan. Cleachdar mar biadh, agus airson gineadh.

## Toradh

Tha seanfhaclan ann a dh'innseas mar a bheir a' ghaoth buaidh air measan. Mar eisimpleir:

**"Mas gaoth an ear a dh'fhàg a' Challaig, meas air crannadh."**

Nuair a bhios meas seargta, canar "**meas air crannadh**" ris.

Ma gheibhear gaoth bhon ear as t-earrach, bidh na craobhan a' cur a-mach an duillich. Ach, seargaidh a' ghaoth an ear an duilleach òg, maoth nas luaithe agus nas motha na gaoth sam bith eile. Nuair a thèid a' chiad duilleach air ais le seargadh na gaoith an ear, ged a dh'fhaodas cuid mhath de mheas cinntinn air na craobhan 's air na preasan, cha bhi am meas mar is trice ach meanbh.
 
Cha chuir a' ghaoth a tuath ge-tà na measan air an ais mar a nì a' ghaoth an ear, ged a bhiodh i a' sèideadh gu math tric fad a' gheamhraidh 's an earraich. 

Bidh a' chraobh-mheas nas toraiche na b' àbhaist dhi nuair a bhios an geamhradh fuar, reòidhte, do bhrìgh nach leig am fuachd 's an reothadh leatha a duilleach a chur a-mach ro thràth air a' bhliadhna.

## Eiseimpleirean
* Anann
* Banana
* Liomaid
* Orains (meas)
* Ubhal

## Artagailean ceangailte
* Blàth/Flùr
* Sìol
* Ubhal-ghort

*
Roinn-seòrsa:biadh
Sìol

Is iomadh ciall air **sìol** -

* Sìol (luibhean)
* Sìol (beathaichean)
* Sìol (iasg)
* Sìol nan Gàidheal, buidheann poileatagach.
* Sliochd neo cinneadh
Rùsg

'S e stuth tiugh mar chraiceann a tha ann an **rùsg**, a tha fàs air taobh a-muigh craobhan. Chan eil ceallan an ruisg beò, ach tha e a' dìonadh am pàirt den craoibhe far a bheil na ceallan beò. 'S e facal a thathas a' gabhail air oirean tana mircean (seòrsa feamainn).

Roinn-seòrsa:craobhan
Feòil

Tha **feòil** na seòrsa bidh a tha a' tighinn bho bheathaichean. Nuair a dhiùltas daoine feòil ithe, 's e "glasraichear" a tha annta.

## Faic cuideachd
* Feòladair neo bùidsear
* Mairtfheoil
* Muicfheoil
* Uainfheoil
* Cearc
* Coileach Frangach

*
Roinn-seòrsa:Biadh
Cnàmh

'S e rud cruaidh a tha ann an **cnàmh**, a lorgas tu ann am bodhaig aig beathach neo daoine. Cleachdar airson brot a dhèanamh.

## Artagailean ceangailte
* Adharc 
* Alt (corp)
* Cnàmh an ugain 
* Peirceall
* Fiacal

Roinn-seòrsa:Corp
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Earball

Tha **earball** a' ciallachadh rud fada a tha a' fàs bhon bhun air ainmhidhean.

Roinn-seòrsa:Beathaichean
Ite

Bidh **ite** a' fàs air eòin. Cleachdar airson blàthachadh, itealaich ⁊c.

## Dealbhan

Faidhle:Feather2.jpg
Faidhle:Primaries collection 1.jpg
Faidhle:Handschwingen auswahl 2.jpg
Faidhle:Corvidae prim sec.jpg
Faidhle:Buteo buteo primary.jpg
Faidhle:Buteo buteo primary secondary.jpg
Faidhle:Garrulus glandarius feathers.jpg
Faidhle:Feather of a Zebrafink.jpg
Faidhle:Daune down feather.jpg|cleit
Faidhle:Plumes &mélanine.jpg
Faidhle:Feather of a Zebrafink2.jpg
Faidhle:Feather of male Pavo cristatus (Indian peafowl).jpg
Faidhle:Detail of Indian Peacock tail feather.jpg
Faidhle:Shaft of Indian Peacock tail feather.jpg
Faidhle:Peacock tail feather.jpg
Faidhle:Feather of 'Dendrocopos major' (Great Spotted Woodpecker).jpg


Roinn-seòrsa:Eòin
Oidhche

Se ainm dorch a tha ann an **oidhche** nuair a tha an grìan air taobh eile den saoghal. Aig an àm seo, agus nuair a tha an adhar soilleir, is urrainn dhaibh mòran reultan fhaicinn. Mar is àbhaist, bidh daoine nan cadal san oidhche.

## Artagailean ceangailte
* Là

Roinn-seòrsa:Àm
Grian

'S e reul a tha anns **a' Ghrian** (samhla: ). Tha i glè fhaisg oirnn, agus 's e seo a chumas am planaid againne blàth. 

## Faic cuideachd
* Gath na greine

Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Aimearaga-Laideannach

Tha **Aimearaga-Laideannach** (*América Latina*) a' ciallachadh na àiteachan sna h-Aimearagan far a bheil Spàinntis neo Portagailis gam bruidhinn. Gu cumanta, tha na dùthchanan seo ann an Aimearaga a Deas, agus Aimearaga Mheadhanach, bho ceann-a-tuath Meagsago gu Patagonia.

## Dùthchannan ann an Aimearaga-Laideannach

Chan e roinn cruinne-eòlaisail a th'ann an Aimearaga-Laideannach, ach sgìrean cultarail-poiliteagach. Le sin, tha e air sgaoileadh tro Aimearaga a Deas, Aimearaga Mheadhanach, Aimearaga a Tuath agus air feadh na Mara Chairibianach. A bharrachd air sin, bha spàinntis ga bhruidhinn ann an cuid dhe na stàitean ann an àird an iar agus mu dheas anns na Stàitean Aonaichte gu ruige an 19mh linn.

*  An Argantain
*  A' Bheiniseala
*  Boilibhia
*  Braisil
*  Coloimbia
*  Costa Rica
*  Cuba
*  Eacuador
*  El Salbhador
*  Guatamala
*  Honduras
*  Meagsago
*  Niocaragua
*  Panama
*  Paraguaidh
*  Pearu
*  Poblachd Dhoiminicia
*  Puerto Rico
*  An t-Sile
*  Uruguaidh

Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
Long

Se bàta glè mhòr a tha ann an **long**. Tha iad a' cleachdadh airson tursan fada air a' mhuir agus lochan mòra.

Ged a b' e pàirt cudromach dhen eaconamaidh ann an Alba a bha ann an long-thogail, gu h-àraidh air Abhainn Chluaidh, cha robh mòran long-thogail air a' Ghàidhealtachd ach bha gàrradh-shoithichean aig Cidhe a' Phreas Droighinn ann an Inbhir Nis agus ann an Ceann Loch Chille Chiarain.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:bàtaichean
Muir

Tha **muir** na àite mòr sàile. 'S e "cuan" a tha air an fheadhainn as motha.

## Marannan
* Am Muir Meadhan-thìreach
* Muir a Tuath, an Cuan a Tuath, Muir Lochlainn
* Muir na h-Èireann
* Am Muir Caraibeach

## Briathrachas
'S e slochd eadar dà thonn a tha ann an **cladh**.

## Faic cuideachd
* Sionnachan-mara

Roinn-seòrsa:Uisge
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Cuan

'S e muir mòr a tha ann an **cuan** (sa Ghaeilge, tha an aon facal a' ciallachadh camas).

* An Cuan Sèimh
* An Cuan Siar ("Atlantach"/"Atlantaig")
* An Cuan Innseanach
* An Cuan-a-Deas
* An Cuan Argtach

Roinn-seòrsa:Uisge
Roinn-seòrsa:Muir
An Antartaig

Se mòr-roinn timcheall air a' Phòla a Deas a tha anns **an Antartaig**.

Chan eil ach ~1000 daoine a' fuireach ann, sna beusan, agus ionadan saidheansail.


File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
*
Ainm

'S e **ainm** facal a chanar ri rudeigin, àiteigin, neo cuideigin gus aithne a thoirt orra. Faodar ainm a chleachadh airson aithne a thoirt air buidheann no roinn-seòrsa cuideachd. 'S e ainmear a th' anns an fhacal ainm.

## Aistean co-cheangailte
* Ainmear
* Ainmean Gàidhealach
* Ainmean-Àite na h-Alba
* Ainmean Bailtean Eòrpach

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Là

Tha dà chiall aig **là** neo **latha** - a) aonad de 24 uairean eadar 0.01/24.01, agus 0.00/24.00, b) an t-àm nuair a tha a' ghrian os cionn an taobh seo den phlanaid. Tha seachd làithean ann an seachdain, agus 365 làithean sa bhliadhna (366 air bliadhna-leum).

* Làithean na seachdain
* Là-luain
* Mìos
* Còla-deug
* Saor-là

Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Roinn-seòrsa:Àm
*
Luath

Tha **luath** na phùdar a bhios air fhàgail as dèidh do rudeigin a bhith air losgadh.

Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Roinn-seòrsa:Teine
Dèigh

Tha **dèigh** neo **eigh(re)** na uisge reòite. Cleachdar airson iomadh rudan, mar deochan, taighean (igloo) 7c.

## Faic cuideachd

* Sneachda
* Truinnsearan deighe

Roinn-seòrsa:Uisge
Doras

Tha **doras** a' ciallachadh slighe a-steach do rudeigin, neo an nì a bhios a' dùnadh na slighe seo còmhla.

* Banntach 
* Ursainn 
* Pannal 

Roinn-seòrsa:Taighean
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Telebhisean

'S e uidheam airson dealbhan craolaidh fhaighinn neo a' cur neo a' gabhail dhealbhan le a bhith a' cleachdadh thuinn rèidio a tha ann an **telebhisean**. Chaidh  a' chiad telebhisean a chruthachadh le John Logie Baird.

## Prògraman ainmeil
*Cordon
Roinn-seòrsa:Craoladh
Fòn

'S e innleachd a tha ann am **fòn** a chleachdas uèirichean-dealain, rèidio ⁊c airson bruidhinn ri daoine a tha air falbh bhuat. Chaidh innleachadh le Alexander Graham Bell.

* fòn-làimh

Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Roinn-seòrsa:Conaltradh
Fòn-làimh

'S e fòn beag a tha ann am **fòn-làimh** neo **fòn-siubhail** a chleachdas tu airson teacsadh agus fònaigeadh gun uèireachan.

Roinn-seòrsa:Conaltradh
Beinn Everest

'S e **Everest** (Sagarmāthā (Nepàlais: सगरमाथा), Chomolungma no Qomolangma (Tibetis: ཇོ་མོ་གླང་མ) no Zhumulangma (Sìonais: 珠穆朗玛峰 Zhūmùlǎngmǎ Fēng)) a' bheinn as àirde san t-Saoghal (8,848 meatair (29,028 troighean)). Tha i air crìoch Tibet (Sìona) agus Neapàl.

Everest
Kilimanjaro

'S e a' bheinn as àirde ann an Afraga a tha ann an **Kilimanjaro** (neo "*Kilima Njaro*", "beann dearrsach" ann an Swahili). Tha e 5,895 meatair (19,340 troigh) a dh'àirde. Tha e ann an Tansainìa.

Kilimanjaro
Matterhorn

'S e fear de na beanntan as àirde ann an Eòrpa-an-Iar a tha ann am **Matterhorn** (Eadailtis: *Monte Cervino*, Fraingis: *Mont Cervin* neo *Le Cervin*). Tha e 4,478 meatair (14,693 troigh) a dh'àirde. Tha e anns an Eilbheis agus anns an Eadailt.

Matterhorn
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Loch Baikal

'S e an loch as domhainne anns an t-Saoghal a tha ann an **Loch Baikal** (Ruiseis: Байка́л, Mongalais *Dalai-Nor*) (1637 meudairean neo 5369 troighean). Tha e anns an Ruis.

Roinn-seòrsa:Lochan
Roinn-seòrsa:An Ruis
An Cuan Siar

'S e an cuan eadar an Roinn Eòrpa, Afraga agus na h-Aimearagan a tha anns **a' Chuan Siar** no **An Cuan Atlantaig** (Beurla: *Atlantic Ocean*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Muir
An Cuan Innseanach

Se cuan a tha anns **a' Chuan Innseanach**, a tha air taobh-a-deas na h-Aisia, taobh-an-iar na h-Astràilia, agus taobh-an-ear na h-Afraga. Tha an Cuan-a-Deas rin deas, agus an Cuan Siar rin iar-dheas.

*Zanzibar

Roinn-seòrsa:Muir
An Cuan a Deas

'S e cuan a tha a' dol mun chuairt na h-Antartaig a tha anns a' **Chuan a Deas** neo **Cuan Antartaigeach** agus e an aon cuan a tha a' dol mun chuairt an saoghail. Tha a h-uile cuan eile, ach an Cuan Argtach, air a chrìoch a tuath.

Ann an 2000 mhìnich an *International Hydrographical Organisation* (IHO) an Cuan a Deas gu mì-oifigeil mar na marannan deas air 60° D agus tuath air an Antartaig fhèin.  Chan eil ranntairean ann ach an Antartaig ach tha na h-Eileanan Arcaibh a Deas, na h-Eileanan Shealtainn a Deas nam pàirtean dhen Antartaig. Chaidh iad a lorg le William Smith ann an 1819 agus George Powell ann an 1821.

Nochd Cuan a Deas 36 millean bliadhna air ais nuair a dh'fhosgail Seòlaid Dhrake eadar an Antartaig is Aimearaga a Deas. Faisg air 60° D tha an Co-aomadh Antartaigeach. Tuath air an co-aomadh seo tha an t-uisge aig an uachdar 5.6 °C is deas air tha e 2 °C agus tha diofar mòr eadar na fàs-bheartan. Tha Sruth Chuairt-phòlarach na h-Antartaig, an t-sruth as treasa, as doimhne agus as fhaide san t-saoghal anns a' Chuan a Deas agus e gu math cudromach airson uisge anns na cuantan eile a mheasgachadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Muir
Cuan Argtach

'S e an cuan mu thimcheall Aigeann-a-Tuath a tha anns **a' Chuan Argtach** no **An Cuan Artaigeach**.

### Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Muir
Am Muir Baltach

Tha **Muir Baltach** ann an taobh a tuath den Roinn Eòrpa eadar Lochlainn, a' Phòlainn, na Dùthchannan Baltach agus an Ruis. Seo na dùthchannan a tha nan laighe timcheall air:
* An Danmhairg
* An Eastòinia
* Suòmaidh
* a' Ghearmailt
* Laitbhia
* Liotuàinia
* a' Phòlainn
* an Ruis
* an t-Suain

## Bailtean mòra
*Copenhagen
*Gdańsk 
*Gdynia
*Helsinki 
*Kaliningrad 
*Kiel 
*Klaipėda 
*Lübeck 
*Luleå
*Oulu] 
*Riga
*Rostock
*Sankt Peterburg
*Stockholm
*Tallinn
*Turku

Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Roinn-seòrsa:Suòmaidh
Roinn-seòrsa:a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Liotuàinia
Roinn-seòrsa:a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:an Ruis
Roinn-seòrsa:an t-Suain
Lochlann

Gu ceart, 's e Nirribhidh, an t-Suain agus Danmhairg ann an **Lochlainn**. Ach, mar is trice, chuirear an t-ainm air Innis Tìle, Suòmaidh, agus na h-Eileanan Farach, agus bho àm gu àm, cleachdar airson Nirribhidh a-mhàin. Tha an t-ainm a' ciallachadh "tìr nan lochan" bho thùs.



Image:Sweden and Norway MKL Bd. 14 (130535988).jpg|Mapa Gearmailteach den 19mh Linn mu Lochlainn
Image:Scandinavia location map definitions.PNG|Na roinnean diofraichte



## Structar eachdraidheil is poileataigeach

1 Bu tuinichean na h-Eileanan Fàro agus Innis Tìle à Lochlann (gu beag-nithe Nirribhidhich), Alba agus Èirinn (Ceiltich agus/no Cruithnich).

Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Suòmaidh
Guido da Arezzo

B' e neach-ciùil, manach agus teòirigiche ciùil às an Eadailt a bha ann an **Guido de Arezzo** (neo **Guido Aretinus**, **Guido da Arezzo**, **Guido Monaco**) (991/992–1033). Tha e air fhor mar an innleadair de pongas ciùil ùr-nòsach a chaidh an àite pongas neumach; b' e an teacsa aige, am *Micrologus* an dara tràchdas a bha sgaoilte is farsaing anns na meadhan aoisean, as deidh an sgrìobhadh aig Boethius. Rugadh e ann an, neo faisg air, Arezzo is chaidh e sna Beinidictich nuair a bha e òg. Air sgàth a chliù ann an ceòl thadhal e Pàpa Beinidict VII anns an Ròimh agus nas fhaide Pàpa Iain XIX. Chaochail e mar abaid ann an Avellano faisg air Arezzo.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Manaich
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
An Cuan Sgitheanach

'S e caolas leathann a tha anns **a' Chuan Sgitheanach**, **a' Chuan Sgìth** neo **Cuan na Hearadh**. Tha e eadar an t-Eilean Sgitheanach agus Leòdhas is na Hearadh (na h-Eileanan a-muigh).

## Faic cuideachd
*Gàidhlig meadhan na mara

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-10-13: Slighe ùr do chàbal a' Chuain Sgìth *(aithris bhideo)*
* BBC Naidheachdan 2015-10-22: Ceist mu làrach ùr Chàball a' Chuain Sgìth
* BBC Naidheachdan 2016-12-02: “Cunnart” gun Chàball a’ Chuain Sgìth

 

Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Coire Bruig

Tha **Coire Bruig** sa taobh-a-tuath na h-Alba eadar Sealltainn agus na h-Eileanan Siar. Se cuan domhainn agus garbh a tha ann.

Roinn-seòrsa:muir
Fìdi

Tha **Fìdi** neo **Fìdsidh**
(Beurla: *Fiji*) na laighe sa Chuan Shèimh. 'S e dùthaich bheag ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha innte, air eileanan beaga air fad. 'S iad na Polynesians agus Innseanaich na buidheanan as motha a th' ann. Tha Fìdi ainmeil airson nan traighean bòidheach, agus sgioba rugbaidh a tha aice.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
*
Samoa

'S e buidheann de h-eileanan a tha ann an **Samòa**, sa Chuan Shèimh. Tha dà phàirt poileatagach ann.
* Samoa (Dùthaich)
* Samoa Aimearaganach

Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Samoa
Samoa (dùthaich)

Tha an dùthaich **Samoa** na laighe sa Chuan Shèimh anns an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha a suidhichte air an dàrna phàirt den eilean Samoa. Bho 1914 gu 1997 bha ainm eile oirre: *Samoa-an-Iar*.

'S e dùthaich bheag a th' innte, air eileanan beaga air fad. Tha e ainmeil airson na traighean bòidheach, agus airson an sgioba rugbaidh a tha aice. Tha Apia na prìomh-bhaile.

B’ àbhaist do Robert Louis Stevenson a’ fuireach ann.

Tha e faisg air Samoa Aimearaganach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Samoa
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Samoa Aimearaganach

Tha **Samotha na h-Aimeireaga** neo **Samotha Aimearaganach** (Samòais: *Sāmoa Amelika*; Beurla: *Amerika Sāmoa*) ann an Samotha, agus fo smachd aig na Stàitean Aonaichte. Tha i na laighe anns a' Chuan Shèimh. Mar sin dheth tha i pàirt de Roinn a' Chuain Shèimh. 'S e Pago Pago prìomh-bhaile na dùthcha, ach tha an riaghaltas steidhichte ann am Fagatogo.

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Samoa
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Linne Shalmhaigh

'S e caolas agus inbhir air a' chrìch eadar Sasainn agus Alba taobh a tuath de Mhuir na h-Èireann a tha ann an **Linne Shalmhaigh** (Beurla: *Solway Firth*).

A rèir an àrsair Èireannach William Reeves, b' urrainn do *Trácht Romra* ann an *Beatha Adàmnain* a thoirt iomradh air an Linne Shalmhaigh.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Linn Giùdain

’S e **Linn Giùdain** no **Linne Giùdain** no **Linne Foirthe** a theirear ris an sgìre mara air taobh sear na h-Albann eadar Fiobha san àird a tuath agus Lodainn san àird a deas.  Tha i a’ sìneadh bho Uisge For san àird an iar gu ruige an Cuan a Tuath san àird an ear. Tha i gu math trang, le aiseagan, bàtaichean-ola, agus an Cabhlach Rìoghail ga cleachdadh.

Bha Balla Antonine balla àrsaidh Ròmanach a' ruith eadar Linne Chluaidh agus Linn Giùdain.

## Ainm
Chlàraich Francis Diack an t-ainm *Linn Giùdain* ann an Siorrachd Pheairt san 20mh Linn.  Is dòcha gum biodh *Linne* na bu chirte na *Linn* ann an dòigh, oir bha e ’na chleachdadh cànanach ann an Siorrachd Pheairt a bhith a’ fàgail na lide mu dheireadh dheth, ach tha eisimpleirean eile ann de *Linn* seach *Linne* ann an ainmean àite.  Faodaidh gu bheil *Giùdain* càirdeach ri *Gododdyn*, an treubh Bhreatanach a bha ann an Labhdaidh mus tàinig na Scotti agus na h-Angli.  An fhianais a th’ ann don ainm Linne Foirthe, tha e fiù’s nas tana na an fhianais a th’ ann don ainm Linn Giùdain.

## Bailtean air an linne
* Lìte (Dùn Èideann)
* Cas Chaolais (“Aiseag na Banrigh”)
* Inbhir Cèitean
* Ros Saidhe (Dùn Phàrlain)
* Cuileann Ros
* Cathair Caladaidh
* Bearaig-a-Tuath

## Eileanan
* Innis Chaluim
* Eilean Mhaigh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Dùn Phris

‘S e baile meadhanach agus faisg air Cille Chùithbeirt, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Dùn Phris** (Beurla: *Dumfries*). Tha e suidhichte aig 17m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Dail Bheithe agus Inbhir Anainn, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 250km air falbh bho Obar Dheathain, 97km bho Ghlaschu, 15km bho Ruadhail agus 102km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dùn Phris, ach tha Pòlais làidir cuideachd. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn seirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha deich bun sgoil agus ceithir àrd sgoil ann an Dùn Phris. A thuilleadh air sin, 's e a' phrìomh-bhaile dhen Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh a th' ann. Ann an  2001 bha 31,146 duine a' fuireach an seo.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *Caer/Dùn* agus ainm na treubh Frisianach neo *Preas* ann an seann Chuimris neo Gàidhlig a th' ann an t-ainm. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Gàidhlig *Druim* neo *Dronn* a th'ann ainm an àite seo.A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan dà theòiridh seo, o chionn 's gu bheil dùn agus druim ann.

## Eachdraidh
Tha sgrìobhainn bhon 18mh linne, ga chumail air ball an taigh-sheinnse Hole in the Wa' ann am meadhan a' bhaile, gur e Druim Phrìs an t-ainm a bha air a' bhaile o shean. Tha an t-ainm ga sgrìobhadh Drumfries, mar druim (facal cruinn-eòlaiche). A bharrachd air sin, tha Ospadal Rìoghail a' Cheàrna ga thogail dìreach air barr druim, ri taobh na h-aibhne Nid. Chaochail Raibeart Burns an seo ann an 1796. Chuir Prionnsa Teàrlach Stiùbhart seachad na h-oidhche ann an Dùn Phrìs air Disathairne 21 an Dùbhlachd 1745, air an t-slighe air ais a dh'Alba gu ruige na Gàidhealtachd. Chuireadh càin dhe £2,000 agus 1,000 paidhir bhròg air a' bhaile, a chaidh a phàigheadh an ath latha. Ann an 1763 chaidh rathad a chruthachadh leis an arm eadar Port Phàdraig agus Cathair Luail, a dheidheadh tro Dhùn Phris. Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson Èirinn a cholonachadh. Bha e na Bhorgh Rìoghail le dleastanasan riaghlaidh eadar 1855 agus 1957, nuair a chuireadh às dhan t-siostam.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Gifhorn (A' Ghearmailt)
*  Cantú (Eadailt)

## Daoine Ainmeil
*Calvin Harris (1984). Cèoladair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Gàidhlig DumGal – làrach-lìn airson Gàidhlig ann an Dum Phrìs agus Gall-Ghàidhealaibh

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phris
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Cille Chuimein

Tha **Cille Chuimein** (Beurla: *Fort Augustus*) na bhaile beag air a' Ghàidhealtachd.  Tha taigh-mhanach beag ann far an robh Henry Dieckhoff a' fuireach is ag obair.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-07-06: Maoineachadh an àite son ionad slàinte ùir
* BBC Naidheachdan 2016-07-06: Togaidh coimhearsnachd ionad slàinte *(aithris bhideo 1:54)*
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Lisbon

'S e prìomh-bhaile na Portagail a th' ann an **Lisboa** (IPA: liʒ'boɐ) neo **Lisbon**. 'S e am baile as motha den dùthaich, suidhichte far oirthir an iar-dheas na h-Eòrpa aig a' Chuan Siar. Tha e na laighe air bruach na h-aibhne Tagus, far a bheil am port-mara as cudromaiche anns a' Phortagail, aig 56m os cionn ìre na mara, 274km air falbh bho Phorto agus 176km bho Choimbra. Tha dà mhillean neach a' fuireach ann. Tha mòran chladaichean àlainn faisg air meadhan a' bhaile. Chaochail am bàrd Luís Vaz de Camões an seo ann an 1580.

## Daoine ainmeil
Rugadh Naomh Antaine an Padua ann an Lisbon san 15 an Lùnasdal 1195.

## Bailtean co-cheangailte
Chàraidich Lisbon ri mòran baile.

*  Madrid, o 31 an Cèitean 1979
*  Rio de Janeiro, o 10 an t-Ògmhios 1980
*  Maputo, o 20 am Màrt 1982
*  Macau, o 24 an t-Iuchar 1982
*  Praia, o 26 an Cèitean 1983
*  Bissau, o 28 an t-Ògmhios 1985
*  São Tomé, o 28 an t-Ògmhios 1985
*  Rabat, o 22 am Màrt 1988
*  Luanda, o 11 an Dàmhair 1988
*  Cachéu, o 14 an t-Samhain 1988
*  Budapest, o 28 an t-Sultain 1992
*  Guimarães, o 29 an Cèitean 1993
*  Salvador, o 3 an Giblean 1994

## Ceanglaichean a-muigh
* Web oficial da cidade (**[[Portagailis]]**)
* Lisbon Photos (**[[Beurla]]**)
* Travel to Lisbon (**[[Beurla]]**)
* Lisbon Tourist Guide and Information (**[[Beurla]]**)
* Lisbon Info
* Lisbon Pages (**[[Beurla]]**)
* Lisbon Guide (**[[Beurla]]**)

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean


Roofs of Lisbon.JPG
Lissabon-Sao Vicente de Fora-12-2011-gje.jpg
Lissabon-Basilica da Estrela-04-2011-gje.jpg
Lissabon-Elevador de Santa Justa-02-2011-gje.jpg
Lissabon-Elevador de Santa Justa-10-2011-gje.jpg
Lissabon-Castelo de Sao Jorge-36-2011-gje.jpg
Lissabon-Praca do Comercio-26-Galerie-2011-gje.jpg
Lissabon-A Camponeza-08-Leiteria-2011-gje.jpg


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean na Roinn Eòrpa
Fairge

Tha **fairge** neo **haaf** a' ciallachadh muir, neo cuan fosgailte. Mar is àbhaist, chan eil sin faisg air tìr.

Roinn-seòrsa:muir
2007

**MMVII**

## Tachartasan
* Prìomh-taisbeanadh an fhilm Seachd aig an *Celtic Media Festival*.
* Bha Cupa na cruinne Criogaid ann an St. George’s, Greanada.
* Bhuannaich Doris Lessing an Duais Nobel ann an Litreachas.
* 3 an Cèitean - Taghadh Albannach.
* 27 an t-Ògmhios - Leig Tony Blair a dhreuchd dheth mar Phrìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.
*Dh'aontaich Kongelige Veterinær og Landbohøjskole ri Oilthigh Copenhagen (An Danmhairg).

## Breithean

## Bàsan
* 7 am Faoilleach - Magnus Magnusson, ann am Baile Mòr. Craoladair à Alba agus Innis Tìle.
* 7 an Gearran - Alan G MacDiarmid, Ceimigear à Sealainn Nuadh.
* 20 an Cèitean - Ana Casares, ann am Buenos Aires. Actair Actair Argantach/Phòlach.
* 11 an t-Ògmhios - Alfonso López Michelsen, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 20 an t-Iuchar - Kai Siegbahn, ann an Ängelholm. eòlaiche-fiosaig às an t-Suain.
* 23 an t-Iuchar - Ernst Otto Fischer, ann am München. Ceimigear.
* 30 an t-Iuchar - Ingmar Bergman, ann am Fårö. Riochdaire nam film às an t-Suain.
* 16 an Dàmhair - Deborah Kerr, ban-actair Albannach.
* 1 an Dùbhlachd - June Almeida, eòlaiche bhìorais à Alba.
* 26 an Dùbhlachd - István Sándorfi (Paris).

Roinn-seòrsa:21mh linn
Camanachd Leòdhais

Thòisich sgioba camanachd Leòdhais anns a’ bhliadhna 2006.

Chaidh iad san lìg nàiseanta fo dheuchainn ann an 2011 is dhearbhaich Comunn na Camanachd am ballrachd san Dùbhlachd. Tharraing an cluba às airson seusain 2021 air sgàth duilgheadasan leis na h-aiseagan.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-08: 10 bliadhna de Chamanachd Leòdhais *(aithris-bhideo 2:30)*
* 

Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
New York

*Saoil an robh thu a' lorg na leanas?*

* Eabhraig Nuadh (baile), baile mòr ann an Eabhraig Nuadh
* Eabhraig Nuadh (stàit), stàit anns na Stàitean Aonaichte
An t-Impireachd Bheasantian

'S e **An t-Impireachd Bheasantian** (ainm Greugach: Βασιλεία τῶν Ρωμαίων - Basileia tōn Romaiōn), gu tric dìreach *Beasantian* no 'sa Bheurla "*Byzantium*", an t-ainm a tha againn mar is àbhaist (bhon an 19mh linn) air Impireachd Earrach an Ròimh anns an t-Aois Mheadhanach. Tha an Impireachd sònraichte agus air leth bho Impireachd an Ròimh (ann an taobh a Siar na Roinn Eòrpa) oir bha e air a shocrachadh air Constantinople agus 's e Greugais, seach sean Laideann, an cànan a bha na h-uaislean, an riaghaltas agus a mhòr-chuid den t-sluagh a cleachdadh. Ged a tha an Impireachd seo leantainneach, a-rèir riaghaltas agus stèidheachadh co-dhiù, ri Impireachd an Ròimh ann an taobh siar a Roinn Eòrpa bi daoine a dèanamh eadar-dhealachadh eadarra mar is tric oir gu bheil iad atharraichte ann an iomadh dhoimh a-rèir aois, cànan agus dualchas. Chaidh ainmeachadh mar "*Impireachd nan Greugaich*" airson a chuid mhòr de bheatha anns an Roinn Eòrpa mar is coireach ri cho cumhachdach 'sa bha an t-sluagh agus dualchas Greugach ann.

Chan eil co-aonta ann mu cuin a thòisich an aois Bheasantian. Bi feadhainn ga cheangail ri riaghail an t-Impire Diocletian (284-305), a chruthaich iomadach atharrachan anns an riaghaltas agus 'sann mar seo a chaidh Impireachd an Ròimh a ghearradh ann an dà leth; pars Orientis (an leth Earrach) agus pars Occidentis (an leth Siarach). Tha feadhainn den bheachd gur e Constantine I a chiad Impire Beasantian. Bi feadhainn a cuir toiseach an Impireachd sònraichte ann an riaghail Theodosius I (379-395) agus le buaidh Chrìosdaidheachd tarsainn air an Creideamh Romanach, air a neo a leantainn a bhàs ann an 395 leis an dealachadh den Impireachd. Tha buidheann eile ann a bhios ga cheangail ri 476 oir gur ann 'sam bliadhn' ud a leig an Impire mu dheireadh san Iar, Romulus Augustus, às a dhreuchd agus mar sin a fàgail an cumhachd ìmpireil le Impire an Ear a-mhàin. Tha aon beachd eile ann gur e ath-chruthachadh an Impireachd ann an aois Heraclius (mu 620) nuair a fhuair Greugais inbhe mar cànan oifigeil agus a chuid mhòr chogadh agus strì ris an robh an Impireachd ceangailte a gabhail àite 'san Ear. Gun diofar de am beachd a ghabhas neach, chaidh an atharrachadh air adhart beag air bheag agus an 330, nuair a stèidhich Constantine prìomh-bhaile ùr airson an impireachd na ainm fhèin - Constantinople, bha cumhachd an cànan agus cultar Greugach a sgaoileadh (Hellenization 'sa Bheurla) mu tha.

Roinn-seòrsa:Impireachdan
Roinn-seòrsa:Seann-Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe
Roinn-seòrsa:Impireachd Bheasaint
Roinn-seòrsa:Beasantian
Rathad-iarainn na Gàidhealtachd

Chruthachadh an **Rathad Iarainn na Gàidhealtachd** (Beurla: *Highland Railway Company*) ann an 1865 nuair a thàinig buidheann de rathaidibh-iarruinn fa-leth còmhla. Mhair Rathad-iarainn na Gàidhealtachd na chompanaidh rathad-iaruinn neo-eisimileach sios ri 1923 nuair a chaidh e gu bhi na "constituent company" de'n "London Midland and Scottish Railway" (LMSR) aig Cruinneachadh nan Rathad-Iaruinn.

Fhosgladh a' chiad earran de Rathad-iarainn na Gaidhealtachd eadar Inbhir Nis agus Inbhir Narann ann an 1855. An 1857 ceangailear Inbhir Nis ri Lunainn, le rathad Obar Dheathain. Dh'fhosgladh slighe nas direach tro Farrais, thar mointich Dhabha agus thar Dhruim Uachdair ann an 1863. Bliadhna roimhe seo dh'fhosgladh an rathad-iarainn "Ross-shire" gu Inbhir Ghòrdain. Rugadh Port an t-Sroin ann an 1870 agus Inbhir Theòrsa ann an 1873.

## Fosgladh nam Meur

## Leabraichean
* H.A. Vallance: *History of the Railways of the Scottish Highlands - Highland Railway*. House of Lochar, 1996. ISBN 1-899863-07-9.

## Ceanglaichean a-muigh
* Highland Railway Society
* Mapa nan rathaidean-iarain

Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Dail Chuinnidh

'S e baile beag ann am Bàideanach, beagan mhìltean tuath air Druim Uachdar agus aig ceann sear "Rathad a' Lagain" gu Bràigh Loch Abar a tha ann an **Dail Chuinnidh** (Beurla: *Dalwhinnie*). A rèir coltas tha Dail Chuinnidh air fear de na " bailtean as àirde an Alba" ('S e Wanlockhead am fear as àirde) Tha taigh-staile, Ionad rathad-iarainn, ionad peatroil agus taigh seinnse.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Caledonian Railway

Bha **an Rathad Iarrainn Caledonian** "An Calaidh", na rathad-iarrainn  as motha na h-Albann gu ruige 1923 nuair a chaidh e mar "constituent company" do an London Midland and Scottish Railway. 101 miltean 's an fhad, shine bun-loidhne a' Chalaidh bho Carlisle (far an do cheangail e ris an Rathad-iarrainn "London and North Western") ri Ionad Meadhanach a Ghlaschu. Bha fìor bhranndair nan rathad-iarainn an sheilbh a' chompanaidh seo, a choisinn a' chuid bu mhòr den tuarasdail aice de ghiùlan guail bho mèinnean air feadh Srath Meadhanach na h-Alba. A dh'aindeoin sin, bha a phrìomh ghobhal aig Tobar na Màthar, far an do dhealaich a rathad gu Obar Dheathain. Thogta fo ainm "The Scottish Central Railway", fhosgladh an meur seo a chaidh tro Sruighlea, Pheairt, Farfar agus Ceann Abair gu Sròn na h-Aibhne agus Obar Dheathain cho tràth ri 1848.

Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Tonga

Tha **Tonga** suidhichte anns a' Chuan Shèimh. 'S e dùthaich eileanach bheag a tha innte, air eileanan beaga air fad. Tha i suidhichte 
deas air Samoa agus 'san taobh an ear air Fìdi. Mar sin dheth tha i pàirt anns an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha Tonga a' ciallachadh "Deas" anns a' chànan aca fhèin.

Tha far-ainm oirre: *Eilean càirdeil* 
airson am fàilte cridheil a thug muinntir na dùthcha gu Captain Cook nuair a ràinig esan air an eilean anns a' bhliadhna 1717.

Tha Tonga ainmeil airson an Rìgh aice, agus airson an sgioba rugbaidh a tha aice.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
*
Cuairt-ghaoth

'S e seòrsa gaoithe làidir a tha ann an **cuairt-ghaoth** neo **tornado**. Is ann an Aimearaga a tha iad as cumanta.

Roinn-seòrsa:Aimsir
Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Reul earballach

'S e pìos deighe mòr a tha ann an **reul earballach** (Beurla: *comet*; "comaid") a bhios a' fàs sruth, neo "earball" àile/smùid nuair a bhios e faisg air a' ghrian.

Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Maoim-sneachda

Se **maoim-sneachda** nuair a bhios abhainn-deigh neo achadh-sneachda mòr a' tuiteam gu h-obann. Tha iad gu math cunnartach, agus bho àm gu àm, bidh clachan neo rathaidean a' dol fodha.

Roinn-seòrsa:Uisge
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Comhairle

'S e ionad beag poileatagach a tha ann an **comhairle** a bhios a' ruith roinn na dùthcha neo iomairt. Canar Comhairliche ris an neach a tha ag obair innte.

* Comhairlichean na h-Alba

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Comhairlean na h-Alba

Tha 32 **Comhairlean na-Alba** ann a tha a' deiligeadh ri cùisean ionadail.

Chruthaicheadh trì comhairlean, Comhairle nan Eilean Siar, Comhairle Arcaibh agus Comhairle 

Shealtainn, ann an 1975, còmhla ri siostam de comhairlean roinneil agus comhairlean 

sgìreil air an tìr-mhòr. Chruthaicheadh na 29 comhairlean eile ann an 1996 nuair a 

chuireadh an siostam aonadach an àite nan roinnean agus sgìrean.

## Stadastaig

## Ceanglaichean a-mach
* Ainmean-Àite na h-Alba:Ùghdarrasan Ionadail *(2015-12)* 

Roinn-seòrsa:Alba
*
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Comhairle Inbhir Chluaidh

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Inbhir Chluaidh** a tha a' dèiligeadh ris an taobh an iar dhen t-seann Siorrachd Rinn Friù. Tha Grianaig, Gurraig agus Port Ghlaschu sa chomhairle seo.

Tha 20 comhairliche ann, 9 Làbaraich, 6 Nàiseantaich, 2 Lib Deamaichean, 2 Neo-eisimilich agus 1 Tòraidh.

## Reifreannan
* Ann an Reifreann air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014 bhòt Inbhir Chluaidh *cha bu chòir* le 27329 bhòtaichean an aghaidh 27243, mòr-chùid de 86 bhòtaichean.
* Ann an Reifreann mu bhallrachd Bhreatainn san Aonadh Eòrpach 2016 bhòt Inbhir Chluaidh airson *fuirich* le 24688 bhòtaichean an aghaidh 14010.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Clann Gàidhlig - buidheann Ghàidhlig ann an Inbhir Chluaidh agus Rinn Friu

Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Comhairle Siorrachd Rinn Friù

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Siorrachd Rinn Friù** a tha a' dèiligeadh ri Siorrachd Rinn Friù.

Tha 40 comhairlichean ann, 22 Làbarach, 10 Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, 1 Tòraidh, 1 Libearal Deamocratach agus 2 neo-eisimeileach.

## Ceanglaichean a-mach
* Clann Gàidhlig - buidheann Ghàidhlig ann an Inbhir Chluaidh agus Rinn Friù

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear** (Beurla: *East Dunbartonshire*) a tha a' dèiligeadh ris ionad tuath air Glaschu timcheall air Bearsden is Muileann-Ghaidh. Tha Dùn Breatann an Ear tè de na sgìrean as beartach an Alba, agus tha an dùil-bheatha aig am ruigsinn an duil bheatha as fhada an Alba.

## Bailtean is Clachanan
 
*Auchenhowie
*Achadh an Fhearna
*An t-Achadh Riabhach
*Baile Dearnaig
*Baile na Leamhnachd
*Baljaffray
*Balmore
*Bardowie
*Birdston
*Cathair Cheann Tulaich
*Cille Phàdraig Ùr
*Cadder
*Clachan Chamais
*Drochaid an Easbaig
*Lenzie
*Muileann-Ghaidh
*Milton of Campsie
*Na Torranan
*Taobh na h-Aibhne
*Twechar

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Iar

'S e aon de na 32 comhairlean ann an Alba a tha ann an **Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Iar** (Beurla: *West Dunbartonshire*).

Thaghadh 22 comhairlichean ann an 2012, 22 Làbaraich, 7 Nàiseantaich, 2 neo-eisimeilich agus 1 Sòisealach. Chaidh an comhairliche neo-eisimeileach Marie McNair na Nàiseantach ann an Dùbhlachd 2015.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Comhairle na h-Eaglaise Brice

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle na h-Eaglaise Brice** a tha a' deiligeadh leis an Eaglais Bhreac.

## Bailtean is Clachanan

*Alamhagh a Deas
*Allandale
*An Àird
*An Daingneach
*An Eaglais Bhreac
*An Leathan
*An t-Sròn Dhubh
*Baile nan Cnoc
*Brightons
*Camalan
*Ceann Fhàil
*Ceann Lòn an Daingneach
*Ceathramh an Iar
*Clach Uallais
*Coille Tor
*Drochaid Bhuinne
*Drochaid na h-Aibhne
*Dùn a' Bhàis
*Haggs
*Hallglen/Glen Village
*Inbhir Ghrainnse
*Leth-Pheairt
*Longcroft
*Poll-Mhonadh
*Redding
*Reddingmuirhead
*Rumford
*Sliabh Mhanann
*Standburn
*Stenhousemuir

## Uàrdan

*1: Bo’ness agus an t-Sròn Dhubh
*2: Inbhir Ghrainnse
*3: An Daingneach agus Baile nan Cnoc
*4: An Cars, Ceann na h-Àirde agus Fèill
*5: Drochaid Bhuinne agus Leth-Pheairt
*6: An Eaglais Bhreac a Tuath
*7: An Eaglais Bhreac a Deas
*8: Am Bruthach Ìochdrach
*9: Am Bruthach Uachdrach

*
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Comhairle Lodainn an Iar

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Lodainn an Iar** a tha a' dèiligeadh ri Lodainn an Iar.

Chruthaich an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 siostam ùr de chomhairlean agus Roinn Lodainn le ceithir comhairlean sgìreil, Baile Dhùn Èideann, Lodainn an Ear, Lodainn Mheadhanach agus Lodainn an Iar. Sgaoileadh na comhairlean roinneil ann an 1995 agus fhuair Comhairle Lodainn an Iar na h-uallaichean aice.

Tha naoi uàrdan ann an Lodainn an Iar: Armadal is An Druim Dubh, Bathgate,, Broxburn, Uphall is Winchburgh, Baile Dhunlèibhe an Ear is Caladar an Ear, Fauldhouse is Srath Bhrìch, Gleann Iucha, Baile Dhunlèibhe a Tuath, Baile Dhunlèibhe a Deas, agus An t-Allt Bàn is Blackburn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Comhairle Lodainn an Ear

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Lodainn an Ear** a tha a' dèiligeadh ris an siorrachd tràidiseanta Lodainn an Ear agus Baile nam Feusgan.

Cruthachadh i mar ùghdarras aonadach ann an 1996. Eadar 1975 agus 1996 bha i na comhairle-sgìre agus na pàirt de Roinn Lodainn. Ro 1975 bha i na comhairle shiorrachd.

## Poileataigs
Tha na Làbaraich a' riaghladh a' Chomhairle Lodainn an Ear. Tha 22 comhairlichean ann, 9 Làbaraich, 6 SNP agus 7 Tòraidhich.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Comhairle Fhìobha

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Fhìobha** a tha a' dèiligeadh ri cùisean ionadail ann am Fìobha.

Chruthaich an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 siostam ùr de chomhairlean agus Roinn Fhìobha le trì comhairlean sgìreil. Sgaoileadh na comhairlean sgìreil ann an 1995 agus d'fhuair Comhairle Fhìobha an uallaichean.

Tha Daibhidh Ros air a bhith na cheannard a' chomhairle a-nis o 2014, eadar 2017 agus 2022 còmhla ri David Alexander. Tha 22 uàrdan agus 75 comhairlichean (20 Làbaraich, 34 Nàiseantaich, 13 Lib Deamaich, agus 8 Tòraidhich), aig Comhairle Fhìobha.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Comhairle Baile Dhùn Dè

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Baile Dhùn Dè** a tha a' dèiligeadh ri Dùn Dèagh.

Chruthaicheadh i ann an 1996 o sgìre Baile Dhùn Dè ach pàirtean de Mhonadh Fotha.

Tha 29 comhairlichean aice, 16 Nàiseantaich (ann an smachd), 10 Làbaraich, 1 neo-eisimealach, 1 Tòraidh agus 1 Libearal Deamocratach. 'S e Ken Guild a tha san ceannard na rianachd.

Tha Plana Gàidhlig aice.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Comhairle Aonghais

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Aonghais** a tha a' dèiligeadh ris an t-siorrachd traidiseanta Aonghais ach a-mhàin Dùn Dè.

Tha 29 comhairlichean aig Comhairle Aonghais, 9 neo-eisimeilich, 1 Làbarach, 1 Libearal Deamocratach, 14 Nàiseantaich agus 4 Tòraidhich. Tha Helen Oswald (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) na probhaist.

Tha i ann an crìch ri Comhairle Baile Dhùn Dè, Comhairle Siorrachd Obar Dheathain is Comhairle Pheairt agus Cheann Rois.

## Ceanglaichean a-mach
*  Seo plana na Gàidhlig anns a' Ghàidhlig agus anns a' Bheurla airson 2019 gu 2024

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Comhairle Siorrachd Obar Dheathain

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Siorrachd Obar Dheathain** a tha a' dèiligeadh le Siorrachd Obar Dheathain. Tha baile Obar Dheathain fhèin ann an Comhairle Baile Obar Dheathain.

Chruthachadh e ann an 1995 o phàirtean de Roinn nam Monadh Liath. Ro 1975 bha Siorrachd Obar Dheathain, Siorrachd Bhanbh agus Siorrachd Cheann Cardainn san ionad seo.

## Bailtean

* A' Bhruaich
* Beannchar
* Cala na Creige
* Ceann Phàdraig
* Ealain
* Hunndaidh
* Inbhir Uraidh
* Torraibh

## Ceanglaichean a-mach
* Comhairle Siorrachd Obar Dheathain
* Mapa le grunnan ainmean-àite Gàidhlig ann an Siorrachd Obar Dheathain

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Comhairle Baile Obar Dheathain

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Baile Obar Dheathain** a tha a' deiligeadh le Obar Dheathain.

## Ceanglaichean a-mach
* Mapa le grunnan ainmean-àite Gàidhlig timcheall air Obar Dheathain
*Plana Gàidhlig 2021-2026 .Comhairle Baile Obar Dheathain 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Comhairle Mhoireibh

'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an **Comhairle Mhoireibh** (Beurla: *Moray Council*).

## Suidheachadh
Tha i suidhichte air àird an ear-thuath na h-Alba. Tha Comhairle na Gàidhealtachd air àird an iar dhith agus tha Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain air àird an ear-dheas. Tha i suidhichte air bruach Linne Mhoireibh.

Chaidh a' chomhairle a chur air bhonn ann an 1996. Tha i a' gabhail a-steach an t-siorrachd traidiseanta Moireibh agus pàirt dhen t-Siorrachd Bhanbh.

## Poileataigs
Tha 10 comhairlichean neo-eisimileach, 11 comhairlichean Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba, 2 Pàrtaidh Làbarach na h-Alba agus 3 Tòraidhean air a' chomhairle.

## Eachdraidh
Bhathar a’ bruidhinn na Gàidhlig ann am Moireibh, eadar rìoghachd, siorrachd, sgìre no àrainn comhairle a bh’ ann, mus tàinig rìoghachd na h-Alba gu bith. B’ i a’ Ghàidhlig a bh’ aig muinntir dùthaich MhicBheatha, ’s aig a’ chuid mhòir de mhuinntir na h-Alba. B’ ann mar sin a dh’fhan cùisean fad linntean ged a bha bailtean mar Eilginn is Farrais nan tarraing do luchd-ciùird Gallda is Fleamach bho na Linntean Meadhanach a-mach.

## Bailtean

## Ceanglaichean a-mach
* Comhairle Mhoireibh
* Taisbeanadh: 
* Pàipear: 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Comhairle na Gàidhealtachd

*Airson an roinn traidiseanta faic: [[Gàidhealteachd]]*

'S e  a’ chomhairle as motha de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an **Comhairle na Gàidhealtachd**. Tha an cuid as motha dhith suidhichte air tìr mhòr na h-Alba far an robh na siorrachdan traidiseanta Gallaibh, Cromba, Inbhir Nis, Inbhir Narann, Siorrachd Rois Cataibh agus am pàirt san iar-thuath Earra-Ghàidheal. Tha a' chomhairle a' gabhail a-steach cuid de  na h-Eileanan a-staigh cuideachd. Tha Comhairle Mhoireach, Comhairle Pheairt is Cheann Rois, Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain agus Earra-Ghaidheal agus Bòd timcheall oirre.

## Rianachd na Comhairle
'S e Inbhir Nis prìomh-bhaile ionadail na chomhairle. Tha 80 ball air a' chomhairle. 

Comhairlichean an dèidh dha na taghaidhean ionadail 2017:

## Sluagh Roinn na Comhairle
Tha Comhairle na Gàidhealtachd cho mòr ri 30.659 cileameatair cèarnagach agus bha 213.590 duine a’ fuireach an seo anns a’ bhliadhna 2005. Tha mu 12,000 luchd labhairt na Gàidhlig air fhagail anns an sgìre seo.

## Buidseat
Buidseat bliadhnail (an duil 2007-2008) £518M. Luchd-obrach 10,800.
Buidseat bliadhnail airson gach ceann sluaigh: £ 2409. Riochd Buidseat bliadhnail: Luchd-Obrach £48,000:1

## Bailtean

## Àitichean eile
*Caisteal Eilean Donan
*Gleann Comhann
*Blàr Chùil Lodair
*A' Chomraich
*Beinn Hòb
*Beinn Laoghail

## Ceanglaichean a-mach
* Comhairle na Gàidhealtachd *(làrach oifigeil, Beurla)*
** Gaelic *(Beurla)*
* BBC Naidheachdan 2016-03-11: Comhairle na Gàidhealtachd fon phrosbaig *(aithris bhideo 2:37)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*