open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sligh'-uisge a' Chrìonain

Tha **Sligh'-uisge a’ Chrìonain**  (Beurla: *Crinan Canal*) a' ruith bho Àird Driseig air bruach Loch Fìne gu baile beag a' Chrìonain air costa an iar Earra-Ghàidheal, mu 9 mìle a dh'fhaid, le 15 glasan. 

Chaidh a dealbhadh le John Rennie agus a togail eadar 1794 agus 1801, airson an t-slighe-mara dhoirbh bho dheas gu tuath timcheall air Maoil Chinn Tìre a ghearradh, mu 100 mìle. Bha trioblaidean teicnigeach gu leòr aig a' phròiseact an toiseach agus b' fheudar do Thomas Telford crìoch a chur air an t-slighe mu dheireadh thall. 'S e an dàrna pàirt den phlana mhòr seo a bh' anns an Fhaoighteach Chaledoineanach, air a dhealbhachadh le Telford fhèin agus air fhosgladh ann an 1822. 

Aig an àm a chaidh iad a thogail bha aibhnichean agus slighean-mara fada na bu chudromaiche na na rathaidean bochda a bha ann, dìreach mar a bha e fad nan linntean gu ruige sin - airson malairt agus cogaidh. Cha robh lìon rathaidean-iarrainn ann fhathast nas motha. Nuair a chaidh Sligh'-uisge a' Chrìonain a thogail, 's ann gu h-àraidh airson malairt ionadail eadar an tìr-mòr agus na h-Eileanan a chaidh a cleachdadh. Bha an t-slighe ùr taghta cuideachd airson bhàtaichean-iasgaich agus aiseagan agus na b' fhaide air adhart san linn airson Pufairean Chluaidh.

An latha an-diugh bidh an t-sligh'-uisge air a cleachdadh gu ìre as motha le gheataichean agus bàtaichean saor-làithean eile. Thathar ag ràdh gur e "àth-ghoirid as bòidhche san dùthaich" a th' ann an Sligh'-uisge a' Chrìonain.

Roinn-seòrsa:Canàlan na h-Alba
Jan von Werth

'S e seanailear Gearmailteach a th' ann an Johann Graf von Werth (Büttgen, 1591 - Benátky nad Jizero, 12 an t-Sultain 1652), air a bheil gu h-àbhaisteach **Jan von Werth**. 

## Sgeulachd Jan is Griet
Mar dhuine òg bochd aig àm a’ Chogaidh Deich Bliadhna air Fhichead bha Jan von Werth a’ fuireach ann an Köln. Ged a bha e bochd, bha e miannaich air adhartas. Ghabh e gaol air Griet, caileag bhòidheach a bha na searbhanta ann an taigh ceannaiche bheartaich. Thathar ag ràdh gum faca e i a’ chiad turas nuair a bha e a’ coimhead às dèidh nan each anns a’ mhargadh far am biodh ise a’ ceannach a' bhìdh gach latha.  Bha esan ag iarraidh a pòsadh, ach b’ e  ceannaiche ris an robh dùil aicese pòsadh na àite, agus chuir i air falbh e.

Às dèidh dhi a dhiùltadh, ghabh e san arm agus shiubhail e tron Roinn-Eòrpa, cho fad air falbh bho Chologne agus bho Ghriet ’s a b’ urrainn dha faighinn. B’ e saighdear talanta calma a bh’ ann agus ri tìde dh’ fhàs e gu math ainmeil. Thòisich e mar shaighdear-choise cumanta ach aig deireadh a’ chogaidh b’ e seanailear-eachraidh a bh’ ann. Fhuair e buaidh mhòr air na Fraingich aig Caisteal Ehrenbreitstein air an Rhine faisg air Koblenz, a dh’fhosgail an Rhine airson malairt a-rithist. Bha seo uabhasach cudromach do Chologne agus às an adhbhar sin thill e mar ghaisgeach dhan bhaile.

Bha a h-uile duine air chois gus an gaisgeach fhaicinn, bha geataichean a’ bhaile fosgailte, agus esan a’ marcachd gu moiteil air each àrd tron bhaile thaingeil. Nuair a ràinig e an dearbh ionad-margaidh air an robh cuimhne aige à làithean òige, mhothaich e cailleach-margaidh ìosal a’ reic meas ri taobh an rathaid. Cha chreid e a dhà shùil – b’ e Griet a bh’ ann.

Choimhead e sìos oirre agus thuirt e, ann an cànan ionadail Chologne, 
‘ Jriet, wä et hätt jedon!’  -'Griet, nam biodh tu air a dhèanamh!' (=Nam biodh tu air mo phòsadh.)
Ars ise, ‘ Jan, wä et hätt jewoss!’  - Jan, nam biodh dìreach fios air a bhith agam! 

Agus cha robh dùnadh sona aig an sgeul - thathar ag ràdh gun do mharcaich e na b' fhaide is dh'fhàg e i às dèidh sin agus nach fhaca i a-rithist e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Men an Eskob

Tha Men an Eskob (Beurla: Bishop Rock; Còrnais: Men an Eskob neo Men Epskop) anns na h-Eileanan Syllan. 

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Syllan
Ynysow Guen Hily

Tha **Ynysow Guen Hily** (Beurla: Eastern Isles Còrnais: Ynysow Guen Hily neo Enesow Goonhyli) anns na h-Eileanan Syllan faisg air Guen Hily.

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Syllan
Porth Logh

'S e baile a tha ann am **Porth Logh** (Beurla: Porthloo) a tha anns na na h-Eileanan Syllan. Tha am baile air Ennor.

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Syllan
Tre Huw

'S e **Tre Huw** (Beurla: Hughtown) a tha am priomh-bhaile agus am baile as motha a th'aig na h-Eileanan Syllan. Tha am baile air Ennor.

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Syllan
An Creeban

Tha **An Creeban** (Beurla: Crim Rocks; Còrnais: An Creeban) anns na h-Eileanan Syllan.

Roinn-seòrsa:na h-Eileanan Syllan
Napier, Sealainn Nuadh

Tha **Napier** (Cànan nam Māori: **Ahuriri**) ann an Sealainn Nuadh. Tha e air an Eilean a Tuath.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Sealainn Nuadh
Inbhir Chargaill

Tha **Inbhir Chargaill** (Beurla: "Invercargill", "Inver" + " William Cargill", Cànan nam Māori: **Waihōpai**) ann an Sealainn Nuadh. Tha e air an Eilean a Deas. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Sealainn Nuadh
Rotorua

Tha **Rotorua** (Cànan nam Māori: **Rotorua**, neo **Te Rotorua-nui-a-Kahumatamomoeu**) ann an Sealainn Nuadh, a tha ainmeil mar sgìre Māori, agus "spa" aig a bheil fuarain teth. Se Rotorua am prìomh-bhaile, agus tha e air an Eilean a Tuath.

Roinn-se%C3%B2rsa:Sgirean Shealainn Nuaidh
Whangārei

'S e baile ann an Eilean a Tuath, Sealainn Nuadh a tha ann an **Whangārei** (Cànan nam Māori: **Whangārei-terenga-parāoa**).
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Sealainn Nuadh
Clough Williams-Ellis

'S e ailtire a bha ann an **Sir Bertram Clough Williams-Ellis**, (28 an Cèitean 1883–9 an Giblean 1978).

Rugadh Clough Williams-Ellis ann an Gayton, Northamptonshire, Sasainn, ach bha ceanglaichean làidir aig an teaghlach aige ris a' Chuimrigh. Mar sin gluais iad air ais don Chuimrigh a Tuath nuair a bha e ceithir bliadhna a dh'aois. Chaidh a theagasg aig Oundle School, Colaiste na Trianaide, Oilthigh Chambridge is gu cliobhar ann an Lunnainn. Fhuair e mar dhìleab oighreachd ann am Meirionydd ann an 1908.

Dh'fhàs e ainmeil air sgàth a' bhaile Portmeirion a thòisich e ann an 1925 is a tha suidhichte ann an Gwynedd ann an ceann a tuath na Cuimrigh.  Chruthaich e am baile ann an stoidhle Eadailteach agus nochd Portmeirion mar "*The Village*" anns na 1960an air a' phrògram Tbh "*The Prisoner*". An-diugh 's e aon de na h-àitichean as cudromaiche a th' ann airson roinn turasachd na Cuimrigh. Bha e am measg nan stèidheadair Council for the Protection of Rural England ann an 1926 is Council for the Protection of Rural Wales ann an 1928 is dh'iomairt e airson nam Pàirc Nàiseanta ann an Sasainn is Cuimrigh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Slugan carraig

'S e raon fàs-bheatha sònraichte a tha ann an **slugan carraig**  a tha suidhichte anns an t-seal-mara air cladaichean carrach. Thèid an lìonadh le sàl aig làn àrd, agus tha iad nan gluman sgaraichte ma bhios an tràigh aig ìosal. Tha iad sònraichte air sgàth 's nach bi uisge ùr a' tighinn annta gu cunbhalach.

Tha dà sheòrsa ann. Tha feadhainn ann a tha suidhichte air àite air cladach far am faigh iad uisge ùr gach turas ma bhios an làn àrd. Feumaidh comas a bhith aig na beathaichean a bhith a' strì an aghaidh sruth nan tonnan. Aig amannan eile nuair a bhios am muir air falbh, tha iad nan laighe fon ghrian theth no fo ghaoth làidir.

Tha feadhainn eile ann a tha suidhichte nas àirde air an tràigh, gheibh iad uisge ùr a-mhàin bho bhoc-thuinn is uisge nan neul neo ma bhios stoirm ann.  Tha buaidh orra cuideachd bhon ghrian no gaoith. Mar sin bidh meud dhen t-salainn ag atharrachadh gu tric, uaireannan fàsaidh iad tioram, mar sin feumaidh comas a bhith aig na beathaichean airson a gabhail ris na suidheachaidhean eadar-dhealaichte. 

Gu tric bidh partan is cìoch nam ban marbha a' fuireach annta. Tha dòigh-beatha anns na sluganan carraig inntinneach do bhith-eòlaichean.

## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Muir
Àthfort

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Àthfort**, **Àthphort**  neo ** Àfard** (Beurla: *Alford*).

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 26 mìltean (43 km) san àird an iar air Obar Dheathain.

Ann an 2001 bha 1,925 duine a' fuireach an seo. 

## Giùlan
Tha e na laighe air an A944.

## Àitichean
* Alford Heritage Museum
* Alford Valley Railway
* Grampian Transport Museum
* Balfluig Castle
* Haughton House Country Park
* Alford Golf Club
* Alford Ski Centre

## Daoine ainmeil
* Charles Murray (1864–1941), bàrd
* Dougie Gray (1905–1972), cluicheadair ball-coise
* Emeli Sandé (1976–), seinneadair. Rugadh i ann an Sasainn ach dh'imrich i gu Àthfort mar phàiste.    

## Iomraidhean


## Dealbhan

Balfluig Castle - geograph.org.uk - 550712.jpg|Balfluig Castle
Alford Station - geograph.org.uk - 254401.jpg|Alford Valley Railway Station
Aberdeen_Angus_bull_-_geograph.org.uk_-_254333.jpg|Ìomhaigh "*Aberdeen Angus Bull*"   


## Ceanglaichean a-mach

* Alford Heritage Museum
* Alford Valley Railway
* Grampian Transport Museum

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Darach neo-ghasagach

'S e craobh a th' ann an **darach neo-ghasagach** (Laideann: *quercus petraea/sessiliflora*). Tha e aithnichte mar "*sessile oak*", "*Cornish oak*" no "*Durmast oak*" sa Bheurla. Tha e a' fàs gu nàdarra air feadh na Roinn-Eòrpa is Ioràn.

'S e an darach neo-ghasagach a' chraobh nàiseanta na Cuimrigh. Mar a tha an t-ainm *Cornish oak* a' sealltainn, tha e na chraobh nàiseanta Còrnach cuideachd.

Canar gun robh am "Pontfadog Oak" an darach neo-ghasagach a bu shine anns an Rìoghachd Aonaichte. Dh'fhàs e faisg air Y Waun ann an Cuimrigh a Tuath. Thathar dhen bheachd gun robh e na bu shine na 1,200 bliadhna a dh'aois. Bha cearcall-thomhas de 42 troigh 5 òirlich (12.9 m) aig an stoc-craoibhe agus bha toll anns an stoc-craoibhe. Chaidh i a leagail leis a' ghaoith sa Ghiblean 2013.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Craobhan
Latbhais

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Latbhais** (latviešu valoda).

Tha e na chànan oifigeil ann an Laitbhia, far a bheil e ga bhruidhinn le ~1,300,000 duine.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Bhaltach
Roinn-seòrsa:Laitbhia
Eastoinis

'S e cànan Fionno-Ugrach a tha ann an **Eastoinis** (*eesti keel*).

Tha e na chànan oifigeil ann an Eastòinia, far a bheil e ga bhruidhinn le ~1,100,000 duine.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach
Roinn-seòrsa:Eastòinia
Amtharais

'S e cànan Seimeach a tha ann an **Amarais** ( አማርኛ, Amarəñña).

Tha e na chànan oifigeil ann an Aetiòp, far a bheil e ga bhruidhinn le ~25,000,000 duine.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Seimeach
Roinn-seòrsa:An Aetiòp
Maltais

'S e cànan Seimeach a tha ann am **Maltais** (Malti).

Tha e na chànan oifigeil ann am Malta, far a bheil e ga bhruidhinn le ~430,000 duine.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Seimeach
Roinn-seòrsa:Malta
Tamailis

Tha an **Tamailis** (*தமிழ்*) a' bruidhinn ann an Sri Lanca is na h-Innseachan. 'S e teanga oifigeil ann an stàit Tamil Nadu anns na h-Innseachan, ann an Sri Lanca, agus ann an Singeapor

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Cànain Dravidianach
Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Roinn-seòrsa:Sri Lanca
Siorrachd an Rìgh, Eilean Eòin

Tha **Siorrachd an Rìgh** ann an Eilean Eòin. Se ** [[Georgetown, Eilean Eòin|Georgetown]]  ** am prìomh-bhaile.
## Bailtean
*Georgetown
*Montague
*Souris

Roinn-seòrsa:Siorrachdan an Eilean Eòin
Roinn-seòrsa:Eilean Eòin
Siorrachd a' Phrionnsa, Eilean Eòin

Tha **Siorrachd a' Phrionnsa** ann an Eilean Eòin. Se ** [[Summerside, Eilean Eòin|Summerside]]** am prìomh-bhaile.

## Bailtean
*Alberton
*Borden-Carleton
*Kensington
*O'Leary
*Summerside

Roinn-seòrsa:Siorrachdan an Eilean Eòin
Roinn-seòrsa:Eilean Eòin
Siorrachd na Banrìghinn, Eilean Eòin

Tha **Siorrachd na Banrìghinn** ann an Eilean Eòin. Se ** [[Baile Sheàrlot]]  ** am prìomh-bhaile.

## Bailtean
*Baile Sheàrlot
*Cornwall
*North Rustico
*Stratford

Ban righ
Ban righ
Annapolis Royal

Tha **Annapolis Royal** ann an Siorrachd Annapolis, Alba Nuadh. Cuirear air bun ann an 1605 agus tha 481 a' fuireach ann.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile Mhainisdeir

Tha **Baile Mhainisdeir** (Beurla: *Guysborough*) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh. Tha 922 a' fuireach ann.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Canada
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Aylesford, Alba Nuadh

Tha **Aylesford** ann an Siorrachd an Rìgh, Alba Nuadh. Tha 2,408 a' fuireach ann.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Liverpool, Alba Nuadh

Tha **Liverpool** ann an Siorrachd na Banrìghinn, Alba Nuadh. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile an Rìgh, Alba Nuadh

Tha **Kingston** ann an Siorrachd an Rìgh, Alba Nuadh. Bha 5,174 a' fuireach ann an 2011.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Ròs-chraobh

'S e lus a th' ann an **ròs-chraobh**.  Thàinig an t-ainm bho na fhaclan Greugach ῥόδον (rhódon) "ròs" agus δένδρον (déndron) "craobh"). 
Mar sin nochd an t-ainm ann an iomadh canain mar "Rhododendron". 

Tha e a' buntainn don teaghlach *Ericaceae* agus tha barrachd na 1,024 seòrsa ann. Tha e gu math cumanta ann an Àisia.

## Rhododendron ponticum

Tha an t-seòrsa *Rhododendron ponticum* ris an canar  *common rhododendron* sa Bheurla cuideachd, a' buntainn do dh'Eòrpa a Deas is Àisia an Iar-dheas. A-nis tha iad a' fàs gu nàdarra ann an Sealainn Nuadh is Eòrpa an Iar. Tha e na trioblaid do na luibhean tùsanach air a' Ghàidhealtachd, san àirde a deas Shasainn is a' Chuimrigh.
Tha na ròsan-craobh a' fàs cho luath nach eil cothrom fàis ann airson nan luibhean ionadail. A bharrachd air sin tha fungas puinnseanach a' thiginn còmhla ris na ròsan-craobh, fungas a mhaireas beò fhad seachd bliadhna san talamh agus a chuireas bàs air na luibhean eile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Description of damage caused by Rhododendrons in the UK
* Extensive information on rhododendron species: the history of their discovery, botanical details, toxicity, classification, cultural conditions, care for common problems, and suggestions for companion plants by Steve Henning.
* Royal Botanic Garden Edinburgh: Rhododendron Publications

Roinn-seòrsa:Luibhean
Chester, Alba Nuadh

Tha **Chester** ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh. Tha 2,348 a' fuireach ann.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Pugwash, Alba Nuadh

Tha **Pugwash** (Mikmac: Pagweak) ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh. Chaidh am baile air stèidheachadh ann an 18mh Linn agus tha 784 a' fuireach ann.

Tha soidhnichean da chananach aige.

## Ceangailtean
* Gathering of the Clans

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Tiverton, Alba Nuadh

Tha **Tiverton** air An t-Eilean Fada ann an Siorrachd Digby, Alba Nuadh. Tha ~300 a' fuireach ann.

## Ceangailtean
* Gathering of the Clans

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Westport, Alba Nuadh

Tha **Westport** air Brier Island ann an Siorrachd Digby, Alba Nuadh. Tha ~200 a' fuireach ann.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Weymouth, Alba Nuadh

Tha **Weymouth** ann an Siorrachd Digby, Alba Nuadh. Tha e suidhichte air Abhainn Sissiboo

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Comann Eadar-Nàiseanta airson Sgrùdadh Litreachas na h-Alba

'S e iomairt acadaimigeach a th' ann an **CENSLA | Comann Eadar-Nàiseanta airson Sgrùdadh Litreachas na h-Alba** (Beurla: International Association for the Study of Scottish Literatures, IASSL; Albais: Warldwide Associat for the Clerk Leir o braid Scotland’s Leid and Scrievin). Chaidh CENSLA stèidheachadh aig a' chiad Còmhdhail na Cruinne airson Litreachas na h-Alba ann an Glaschu air 5 den Ògmhios 2014. Tha CENSLA air a chlàradh mar charthannas Albannach, SC044410, airson adhbharan adhartachadh foghlaim, nan ealan, dualchais agus cultair.
## Còmhdhailean na Cruinne airson Litreachas na h-Alba

* Oilthigh Ghlaschu, Glaschu, Alba, 2-5 an t-Iuchar 2014
* Oilthigh Simon Fraser, Vancouver, Canada, 21-25 an t-Òg-mhios 2017
* Oilthigh Theàrlaich, Pràg, Poblachd na Seice, 22-26 an t-Òg-mhios 2022

## Duais Ronald Jack
Chaidh Duais Ronald Jack stèidheachadh ann an 2018, airson aiste no caibideil as fheàrr a tha a' dèiligeadh ri litreachas na h-Alba (Beurla, Albais, Gàidhlig, Laideann) agus eilthireachd, no buaidh eadar-nàiseanta litreachas na h-Alba. B' e àrd-ollamh agus sgoilear cliùiteach a bha ann an Ronald Dyce Sadler Jack (1941-2016), 's e ag obair air litreachas na h-Alba agus litreachas anns na meadhan aoisean aig Oilthigh Dhùn Èideann. 

**Luchd-fhaighinn Duais Jack** 

* 2018: Nikki Hessell, Stephen Clothier
* 2019: Céline Sabiron
* 2020: Anna Fancett
* 2021: Bryony Coombs
* 2022: Nigel Leask, Peadar Ó Muircheartaigh

## Cathraichean a' Chomainn

* an t-Àrd-Ollamh Murray Pittock, Oilthigh Ghlaschu (2014-2017)
* an t-Àrd-Ollamh Caroline McCracken-Flesher, Oilthigh Wyoming (2017-2020)
* an t-Àrd-Ollamh Carla Sassi, Oilthigh Verona (2020-2023)

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-muigh
*làrach-lìn oifigeil

Roinn-seòrsa:Eintiteasan air a bheil ainm Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litreachas
Camus an Tuirc-nimhe

Tha **Camus an Tuirc-nimhe** (Beurla: Auld's Cove) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh. Tha 780 a' fuireach ann.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Loch nan Ochd Innsean

Tha **Loch nan Ochd Innsean** (Beurla: Eight Island Lake) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Cailleann, Siorrachd a' Mhainisdeir

*Is docha tha sibh a' lorg [[Cailleann, Alba Nuadh]] (Siorrachd na Banrìghinn)*

Tha **Cailleann** (Beurla: Caledonia) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Salt Springs, Alba Nuadh

* An Tobar Shalainn (Siorrachd Antigonis)
* Fuarain Saillteach, Siorrachd Chumberland
* Fuarain Saillteach, Siorrachd Phiogto
Fuarain Saillteach, Siorrachd Chumberland

*Cleachdaidhean eile aig [[Salt Springs, Alba Nuadh]]*

Tha **Fuarain Saillteach** (Beurla: Salt Springs) ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Bun a' Chailleinn

Tha **Bun a' Chailleinn** (Beurla: Lower Caledonia) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Shelburne, Alba Nuadh

Tha **Shelburne** ann an Siorrachd Shelburne, Alba Nuadh. Tha 1,686 a' fuireach ann.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Clark's Harbour

Tha **Clark's Harbour**  ann an Siorrachd Shelburne, Alba Nuadh. Tha 820 daoine a' fuireach ann.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Rolf Harris

'S e fèistear agus dealbhadair Astràilianach a tha ann an **Rolf Harris** (Perth, Astràilia, 30 am Màrt 1930).

## Telebhisean
**Hey Presto, It's Rolf*
**The Rolf Harris Show*
**Rolf Harris Cartoon Time*
**Rolf's Cartoon Club*
**Animal Hospital*
**Rolf on Art*

Harris, Rolf
Roinn-seòrsa:Daoine à Astràilia
Bràigh Mhàrr

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am **Bràigh Mhàrr**  neo Baile a’ Chaisteil (Beurla: *Braemar*).

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 56 mìltean (91 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Clunie faisg air Uisge Dè. Tha e ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh.

Ann an 2001 bha 839 duine a' fuireach anns an sgìre Craichidh agus Bràigh Mhàrr. 

## Giùlan
Tha e na laighe air an A93.

## Geamannan Bhràigh Mhàrr
Bidh na geamannan a’ cumail a h-uile bliadhna anns an t-Sultain. Thòisich na geamannan seo anns an 11mh linn agus thadhail a' Bhan-rìgh Bhioctoria an seo ann an 1848.  An-diugh tha na Geamannan Gàidhealach a' tàladh an Teaghlach Rìoghail agus mòran luchd-turais bho ghach ceàrn dhen t-saoghal.

## Àitichean
* Braemar Castle
* Kindrochit Castle
* Mar Lodge
* Braemar Highland Heritage Centre	
* Braemar Golf Course

## Iomraidhean


## Dealbhan

Braemargames 2006 09.jpg|Geamannan Bhràigh Mhàrr (2006)
Braemar Castle 1.jpg |Braemar Castle
Kindrochit Castle 01.JPG |Kindrochit Castle


## Ceanglaichean a-mach

* The Braemar Gathering
* Mar Lodge Estate (Urras Nàiseanta na h-Alba)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Lann Fhìonain

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Lann Fhìonain**  neo **Lann Mheannan**  (Beurla: *Lumphanan*). 

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 25 mìltean (40 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Allt Lann Fhìonain. 

Ann an 2020 bha 520 duine a' fuireach an seo.

## Eachdraidh
B’ e blàr eadar MacBheatha na h-Alba agus Máel Coluim mac Donnchada a bh’ ann am Blàr Lann Fhìonain. Thachair am blàr san 15 an Lùnasdal 1057.  Chaidh MacBheatha a leòn gu dona agus bhàsaich e beagan às dèidh siud. Chaidh an cathair-rìgh gu Lulach, a mhac-céile. 

## Giùlan
Tha e na laighe air an A980.

## Àitichean
* Peel Ring of Lumphanan
* Lumphanan Golf Course

## Iomraidhean


## Dealbhan

Lumphanan Peel - geograph.org.uk - 970553.jpg|Peel of Lumphanan
Lumphanan Church - geograph.org.uk - 265283.jpg|Eaglais paraiste


## Ceanglaichean a-mach

*Peel of Lumphanan

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Siùdaig Mhòr

Tha **Siùdaig Mhòr** (Beurla/Fraingis: Judique) ann an Siorrachd Inbhir Nis air Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Aachener Dom

'S e àrd-eaglais  ann am meadhan baile Aachen a th' ann an **Aachener Dom**. 'S e eaglais easbaige a th' innte agus tha i coisrigte ris a' Mhoire Mhàthair.
Tha i air Liosta Làrach Dhualchas na Cruinne.

## Togalach
Bha spatha agus teampall Apollo Ghrannois ann an àite na h-àrd-eaglaise gus an 5mh linn. An uair sin chaidh cill bheag a thogail airson Mhoire Mhàthair an sin.
Aig deireadh na 8mh linne thàg rìgh Teàrlach Mòr Aachen airson an ràtha a b' fheàrr aige. Thog e am "Pfalzkapelle" (cill ràtha) anns dearbh àite far an robh a' chill bheag roimhe sin.
Chan eilear cinnteach cuin a thòisicheadh togail is dòcha eadar 786 agus 794, ach is cinnteach gun deach a' chlach-bhuinn a' chur air bhonn ann an 796.
Thog Teàrlach an "Oktogon" (ochdamhach) agus cliath an iar a-mhàin, ach chaidh ionad-ciùil a' chur an ceann na 14mh linne. Bha e deiseil ann an 1414. Canar "Glashaus von Aachen" (taigh-glainne an Aachen) air sgàth 's na h-uinneagan dathach iomadach.
Tha dà dhoras mòr ann an umha aig cliath an iar, 's e "Doras Faoil" an t-ainm a th' orra. Tha làmhan nan dorsan aca sgeadaichte mar ceann leòmhainn.
Tha sgeulachd ag innse gun do chuidich an diabhal togail na h-eaglaise agus gur e òrdag an diabhail a th' ann ann an craos an leòmhainn deise.

## Taobh a-staigh
Tha an rìgh-chathair de dh'fhiodh agus mharmor ann an ciad gailearaidh an Oktogon. Chunnaic an t-impire bhon an seo an altair agus broinn na h-eaglais air fad. Tha dà sgrìn sgèimhichte anns an ionad-ciùil. Tha cnaidhneach na impire ann an "Karlsschrein" (sgrìn Theàrlaich) agus tha ceithir taise ann an "Marienschrein" (sgrìn Mhoire): Barran is iall na leasraidh Ìosa, aodach Mhoire agus clò dì-cheannaidh Eòin Baistidh. Fhuair Teàrlach Mòr iad à Ierusalem agus tha taistealachd ainmeil "Heiligtumsfahrt" ann an Aachen ann a h-uile seachdamh bliadhna. Tha crùn-choinnlear Bharbarossa a' crochadh bho mhullach an Oktogon. 'S e ìomhaigh Ierusalaim nèamhail a th' ann.

## Roinn àrd-eaglaise
Tha talla a' bhaile mu choinneimh na h-àrd-eaglaise ri taobh an tuath. Bha e na phàirt de phàlais impireil Theàrlaich Mhòir.
Tha taigh-tasgaidh na h-àrd-eaglaise "Domschatzkammer" ri taobh an iar, far a bheil m. e. bùinne Theàrlaich anns a bheil taise a chinn.

## Tùsan
Roth, Hans Jürgen: *Haus zweier Welten*. Mönchengladbach 1999 ISBN 3874482030

Maas, Walter und Siebigs, Pit: *Der Aachener Dom*. Köln 2001 ISBN 3774303258

## Dealbhan

Dom 3 web.jpg|Aachener Dom
Aachener Dom Wolfstür.jpg|Ceann leòmhainn aig "Doras-Faoil"
Karl der große.jpg|Bùinne Theàrlaich


## Ceanglaichean a-mach

* Offizielle Website des Aachener Doms - Duilleag oifigeil (Gearmailtis)
* Der Aachener Dom aig *Monumente Online*
*Aachen Cathedral Photos - Dealbhan (Beurla)

Roinn-seòrsa:Togalaichean àrda
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Cairistìona NicFhearghais

B' e bana-bhàrd a bh' ann an **Cairistìona NicFhearghais**, Christina Ferguson no Christiana Ferguson sa Bheurla. B' ann eadar 1745 agus 1746 a bha i a' dèanamh bàrdachd. Bha i pòsta aig Uilleam Siseal a chaidh mharbhadh aig Blàr Chùil Lodair. Bha e a' sabaid ann an arm a' Phrionnsa agus b' e suaicheantaiche do cheann-feadhna Siosalach a bh' ann. Rinn i òran 'Cumha do dh'Uilleam Siseal' no 'Mo Rùn Geal Òg', mar a chanas iad ris. Faisg air an t-Sruigh, tha carragh-chuimhne a' comharrachadh an àite far an robh Cairistìona agus Uilleam a' fuireach. 

## Dàin
* Mo Rùn Geal Òg: An Lasair, d.174-179

## Iomraidhean

* Black, R. (deas.) 2001. An Lasair: An Anthology of Eighteenth-century Gaelic Verse (Edinburgh: Birlinn)

Cairistìona NicFhearghais
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Ruairidh MacMhuirich "An Clàrsair Dall"

B' e bàrd a bh' ann an **Ruairidh MacMhuirich** (mu 1646 - mu 1713), neo 'An Clàrsair Dall' mar a chanas iad ris. Rugadh e ann am Bràgar, Leòdhas, mu 1646. Dh'fhàg tinneas dall e nuair a bha e fhathast san sgoil (ghabh e a' bhreac). Dh'ionnsaich e clàrsach agus fhuair e trèanadh ann an Èirinn cuideachd. Nuair a thill e a dh'Alba, bha e a' siubhal na dùthcha is a' cluich na clàrsaich. Nuair a thachair e ri Iain Breac MacLeòid, ceann-cinnidh nan Lèodach, bha e na chlàrsair aig Caisteal Dhùn Bheagain. Bha Pàdraig Òg MacCruimein na phìobaire aig a' Chaisteal aig an àm seo. Mu 1688, thàinig sgaradh eadar Iain Breac agus Ruairidh agus às dèidh sin, dh'imrich Ruairidh a Ghleann Eilge. Mu 1700, thòisich e a' siubhal na dùthcha a-rithist. A rèir choltais, thill e dhan Eilean Sgitheanach aig deireadh a bheatha. Chaochail e mu 1713 agus a chaidh a thiodhlacadh anns an Eilean Sgitheanach. 

## Òrain
* 'A' chiad Di-luain de 'n Ràithe'
* 'Creach na Ciadain'
* 'Cumha do Fhear Thalasgair'
* 'Fèill nan Crann'
* 'Òran do dh'Iain Breac MacLeòid'
* 'Òran do MhacLeòid Dhùn Bheagain'

## Leabhar-chlàr
* *The Blind Harper (An Clàrsair Dall): The Songs of Roderick Morison and his Music*. Deas. Uilleam MacMhathain. Scottish Gaelic Texts Society: 1970. 

## Iomraidhean

* thàinig an fhiosrachadh a chaidh chleachdadh ann a sheo bho duilleag a' bhàird air Bliadhna nan Òran

## Ceanglaichean a-muigh
* BBC Bliadhna nan Òran: Ruairidh MacMhuirich "An Clàrsair Dall"

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Turlann

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Turlann** neo **Tarbhlann** (Beurla: *Tarland*).

Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 30 mìltean (52 km) san àird an iar air Obar Dheathain. 

Ann an 2001 bha 520 duine a' fuireach an seo. 

## Àitichean
* Culsh Earth House 
* Tomnaverie Stone Circle 
* Tarland Golf Club

## Iomraidhean


## Dealbhan

Culsh Earth House or Souterrain - geograph.org.uk - 33883.jpg|Culsh Earth House
Tomnaverie Stone Circle - geograph.org.uk - 890131.jpg |Tomnaverie Stone Circle
Tarland kirk hill.jpg|Eaglais paraiste


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Tòrr Fionn

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha anns **Tòrr Fionn**  (Beurla: *Torphins*).

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 23 mìltean (36 km) san àird an iar air Obar Dheathain.

Ann an 2001 bha 1,094 duine a' fuireach an seo. 

## Giùlan
Tha e na laighe air an A980.

## Àitichean
* Torphins Golf Course

## Iomraidhean


## Dealbhan

Crossroads in Torphins - geograph.org.uk - 1123207.jpg|Tòrr Fionn
Torphins Church belfry - geograph.org.uk - 257714.jpg|Eaglais paraiste
Torphins War Memorial - geograph.org.uk - 977311.jpg|Cuimhneachan-cogaidh 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Srath Annapolis

Tha **Srath Annapolis** ann an Alba Nuadh, air an ceann an iar. Tha e 126 km a dh'fhaide bho Digby agus Machair Annapolis san iar, gu Wolfville agus Machair Mhinas san ear, thairis siorrachdan Digby, Annapolis, agus siorrachd an Righ.

Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Caolas Chanso

Tha **Caolas Chanso** neo **Gut Chanso** (Beurla: Strait(s) of Canso, Fraingeis: Détroit de Canso) ann an Alba Nuadh. Tha Cabhsair Chanso a' dol tharsainn.

Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Aiseag Mhira

*Is docha tha sibh a' lorg [[Drochaid Mhira]] (Marion Bridge)*

Tha **Aiseag Mhira** (Beurla: *Albert Bridge*) air Abhainn Mhira ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Catalone

Tha **Catalone** ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh. Thàinig an t-ainm bho Gédéon de Catalogne.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Nighean Fhir na Rèilig

Chan eil fhios le cinnt cò a bh' ann an **nighean Fhir na Rèilig**, no an ann à Rèilig a bha i. Tha dà Rèilig ann - aon faisg air Inbhir Nis agus fear eile ann an Ros an Iar. A rèir *Sàr Obair nam Bàird Gàidhealach*, rinn i òran 'Thig Trì Nithean gun Iarraidh'.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* An Leabhar Mòr: Nighean Fhir na Rèilig
* BBC Alba Bliadhna nan Òran: Nighean Fhir na Rèilig
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Nighean Fhir na Rèilig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Leabhar Mhormoin

Tha **Leabhar Mhormoin, Tiomnadh Eile Iosa Chriosd** na teacs bunaiteach a tha aig na Mormonaich.

'S iomadh teangaichean air tha e ri fhaighinn, ach se Cuimreis an aon canan Ceilteach nam measg.

## Leabhraichean
* 1 Nephi/First Book of Nephi (1 Ne.)
* 2 Nephi/Second Book of Nephi (2 Ne.)
* Leabhar Iacoib/Book of Jacob (Jac.)
* Leabhar Enois/Book of Enos (Enos)
* Leabhar Iaroim/Book of Jarom (Jar.)
* Leabhar Omni/Book of Omni (Omni)
* Faclan Mhormoin/Words of Mormon (WoM)
* Leabhar Mhosiah/Book of Mosiah (Mos.)
* Leabhar Alma/Book of Alma (Alma)
* Leabhar Helamain/Book of Helaman (Hel.)
* 3 Nephi/Third Nephi (3 Ne.)
* 4 Nephi/Fourth Nephi (4 Ne.)
* Leabhar Mhormoin/Book of Mormon (Mor.)
* Leabhar Eter/Book of Ether (Ether)
* Leabhar Mhoroni/Book of Moroni (Mor)

Roinn-seòrsa:Sgriobtairean
Bàgh na h-Àird' an Ear

Tha **Bàgh na h-Àird' an Ear** ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Liongan

Tha **Liongan** (Beurla: Lingan) ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
An t-Òs a Deas

'S e coimhearsnachd beag a th' anns **an Òs a Deas** (Beurla: *South Bar*) ann an Cape Breton County, Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh. Tha e suidhichte faisg air Sidni.

Tha acarsaid na coimhearsnachd air a ruith leis a' *South Bar Fishermen's Harbour Authority.* 

Ann an 1982, chaidh an seirbheis teine saor-thoileach, *South Bar Volunteer Fire Department*, a chur air bhog.

Tha iasgachd cudromach sa sgìre, gu h-àraid airson rionnach. Gheibhear giomach, easgann, feusgan, eisir, creachann, basan, trosg, leòbag, sgadan agus breac.

## Dealbhan

## Iomraidhean

*Destination Nova Scotia (en)
*South Bar Harbour - Fisheries and Oceans Canada (en)
*Photo - Fisheries and Oceans Canada (en)

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Teis-Meadhon a' Phòin Mhòir

Tha **Teis-Meadhon a' Phòin Mhòir** (Beurla: *Big Pond Centre*) ann an Siorrachd Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Truro, Alba Nuadh

Tha **Truro** baile ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Abhainn Hebert

'S e baile ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh, a th' ann an Abhainn Hebert.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Caolas Earra-Ghàidheal

Tha **Caolas Earra-Ghàidheal** (Beurla: *Argyle Sound*) ann an Siorrachd Yarmouth, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Arichat

’S e baile a tha ann an **Arichat**, ann an Isle Madame ann an Siorrachd Richmond ann an Albainn Nuaidh. ’S e am baile as motha ann an Isle Madame.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Baile na Drochaide

Tha **Baile na Drochaide** ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Loch a' Chopair

Tha **Loch a' Chopair** (Beurla: *Copper Lake*) ann an Siorramachd Antaiginis ann an Alba Nuadh.
## Ceanglaichean a-mach
* Natural Resources Canada: Place names - Copper Lake
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Nuaidh
Loch Ainslidh

Tha **Loch Ainslie** (Beurla: Lake Ainslie) ann an Alba Nuadh. Se fear de na lochan as motha ann an Alba Nuadh, 20km a dh'fhaide, agus lionaidh Abhainn Mhargaraidh e. Bidh iolairean cumanta an seo.

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba Nuaidh
Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Loch nan Gàidheal

Tha **Loch nan Gàidheal** (Beurla: Scotch Lake) ann an Eilean Cheap Bhreatainn, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Baile nan Èireannach

**Baile nan Èireannach**:

* Baile nan Èireannach, Eilean Cheap Bhreatainn (Irishvale)
* Baile nan Èireannach, Siorrachd a' Mhainisdeir (Erinville)
Gleann Eilg, Alba Nuadh

Tha **Gleann Eilg** neo **Na Forcaichean** (Beurla: Glenelg neo The Forks) ann an Siorrachd a' Mhainisdeir, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Pleasant Valley, Alba Nuadh

* Gleann Uige, Alba Nuadh (Pleasant Valley, Siorrachd Antigonis)
* Pleasant Valley, Siorrachd Cholchester
* Pleasant Valley, Halafacs
* Pleasant Valley, Siorrachd Phiogto
* Pleasant Valley, Siorrachd Yarmouth

Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Camus nam Frangach

Tha **Camus nam Frangach** neo **Còbh nam Frangach** (Beurla: *French Cove*) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eilean Cheap Bhreatainn
Bràigh na h-Aibhne Denys

Tha **Bràigh na h-Aibhne(adh) Denys** (Beurla: *Lower River Inhabitants* (sic)) ann an Siorrachd Richmond, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean_ann_an_Eilean_Cheap_Bhreatainn
Gleann Uige, Alba Nuadh

Tha **Gleann Uige** (Beurla: *Pleasant Valley*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh. 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Rubha Uilleim

Tha **Rubha Uilleim** (Beurla: *Williams Point*) ann an Siorrachd Antigonis, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Bristol, Alba Nuadh

Tha **Bristol** ann an Siorrachd na Banrìghinn, Alba Nuadh. 



Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Chelsea, Alba Nuadh

Tha **Bristol** ann an Siorrachd na Banrìghinn, Alba Nuadh. 



Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Nictaux Falls

Tha **Easan Nictaux** ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Tràigh Bhioctoria

'S e coimhearsnachd air Digby Gut ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh a tha ann an **Tràigh Bhioctoria** (Beurla: *Victoria Beach*).

Chaidh taigh-solais a thogail ann ann an 1901 is chaidh a chlàrachadh ann an 2015 air sgàth an luachan eachdraidheil, ailtireach is coimhearsnail.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Loch Afraig

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Afraig**  neo  **Loch Afraic** (Beurla: *Loch Affric*). Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd ann an Gleann Afraig. Tha e mu 16 cilemeatairean san iar dheas air Canaich agus chan fhaighear an seo ach air slighe bhig.

Tha an loch mu 5 cilemeatairean (3.1 mìle) a dh'fhad agus mu 500 meatair a leud. Mar sin tha cruth an locha a' sealltainn gun deach an loch a chruthachadh le eigh-shruth anns an linn-deighe. Tha e cho mòr ri 12.13 km² le 6.06 km³ de thomhas-lìonaidh uisge. 'S e 29 meatair (94 troigh) am meadhan doimhneachd aige le 67.4 meatair (221.1 troigh) aig an àite as doimhne. Tha bàrr uisge an locha mu 235 meatair (771 troigh) os cionn na mara. Thèid an t-uisge a-steach bho Abhainn Afraig san iar agus sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Afraig chun an ear gu Loch Beinn a' Mheadhoin.

Tha tòrr bheanntan timcheall air an loch, tha Sgùrr na Lapaich (1074 m) agus an Tudair (1036 m) san àird a tuath, agus sa deas tha Aonach Shasuinn (888 m) is Càrn a' Choire Ghairbh (865 m).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Fiosrachadh airson luchd-coiseachd (Beurla)
* Dealbh is mapa an locha
* Fios agus eachdraidh
* britishlakes

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Beinn a' Mheadhoin

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Beinn a' Mheadhoin** no **Loch Beinn a' Mheadhain**  (Beurla: *Beinnavian*  neo *Beneveian*). Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd ann an Gleann Afraic.  Tha e mu 8 cilemeatairean san iar dheas air Canaich agus chan fhaighear an seo ach air slighe bhig.

Tha an loch mu 8.3 cilemeatairean a dh'fhad agus mu 600 meatair a leud. Bha an loch tùsail na bu lugha na sin. Ach leis a' phròiseact "Neart nan Gleann" chaidh dama a thogail agus dh'fhàs an loch na bu mhotha an uair sin. Tha an dama glè bheag, mar sin chan eil e cho faicsinneach bhon astar agus chan eil e a' milleadh an àrainneachd gu mòr. Tha Loch Beinn a' Mheadhoin na phàirt den  *Affric-Beauly hydro-electric power schemes*. 

Thèid an loch a lìonadh bho struth uisge san iar à Loch Afraig. Cuideachd tha pìob ann fo thalamh bho Loch Mullardoch a tha na laighe nas àirde na Loch Beinn a' Mheadhoin. Thèid struth an uisge anns a' phìob seo a chleachdadh gus dealan-uisge a chruthachadh.
Sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Beinn a' Mheadhoin chun an ear gu Abhainn Beauly agus air an dàrna làimh tro phìob-uisge gu stèisean-cumhachd dealan-uisgeach ann an Fas na Coille faisg air Canaich.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Fiosrachadh airson luchd-coiseachd aig Walkhighlands.co.uk (Beurla)
* Coimisean na Coilltearachd
* British Lakes

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Cluanaidh

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Cluanaidh**  (Beurla: *Loch Cluanie*). Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd ann an Cinn Tàile mu 20 cilemeatairean san iar air Cille Chuimein eadar Loch Nis agus Loch Duich.

Tha an loch mu 10 cilemeatairean (6.2 mìle) a dh'fhad agus mu 800 meatair a leud. Air taobh tuath na locha tha an rathad A87 a' dol seachad.  San taobh a deas na locha chan eil ach rathad prìobhaideach a leanas gu "Cluanie Lodge" gus air adhart gu Loch Loinne. Mar sin tha an t-àite seo gu math tarraingeach don luchd-coiseachd.

'S e loch-tasgaidh  a th' ann an-diugh. Chaidh dama a thogail le *Mitchell Construction* a bha deiseil ann an 1957. Bha sin na phàirt den *North of Scotland Hydro-Electric Board's Glenmoriston*, gus dealan-uisge a chruthachadh. Tha an dama cho àrd ri 40 meatair  agus mu 675 meatair a dh'fhad.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Seallaidhean air Loch Cluanaidh  (Beurla)

## Faic cuideachd
* Eachdraidh nan damaichean air a' Ghàidhealtachd

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Coir' Uisge

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Coir' Uisge**  (Beurla: *Loch Coruisk*). 
Tha e suidhichte anns an Eilean Sgitheanach. Canar gur e aon de na h-àitichean as iomallaiche a th' ann. Chan eil rathad sam bith a' dol ann. 

## Suidheachadh an locha
Tha an loch mu 2.4 cilemeatairean a dh'fhad agus mu 400 meatair a leud. Mar sin tha cruth an locha a' sealltainn gun deach e a chruthachadh le eigh-shruth anns an linn-deighe. Tha  cuid eileanan beaga ann. Sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Coir' Uisge tron Abhainn Scavaig gu Loch Scavaig. Tha an loch gu math tarraingeach don luchd-coiseachd. Tha dà cas-cheum ann, aon a bhios a' tòiseachadh ann an Sligeachan, tha e mu 8 cilemeatair a dh'fhad. Tha an t-slighe eile nas giorra, mu 7 cileameatair a dh'fhad agus tha i a' tòiseachadh ann an Ealaghol. Ach tha an t-slighe seo caran cunnartach, feumar dol seachad air a' cheum dhona, (Beurla: *Bad step*), bruthach cas cumhang air creig dìreach os cionn na mara.

## Loch Coir' Uisge ann an ealain

Anns an 19mh linn, aig àm romansachd  bha Loch Coir' Uisge tarraingeach do na sgrìobairean is bàird, nam measg Walter Scott, Sidney Richard Percy agus William Turner.
An dèidh turais chun na locha ann an 1814 sgrìobh Sir Walter Scott:
:“*Rarely human eye has known
:A scene so stern as that dread lake,
:With its dark ledge of barren stone...*”

Bha Alfred Tennyson ann cuideachd, ach chan fhaca e an loch air sgàth 's a' cheòtha:
“*Loch Coruisk, said to be the  wildest scene in the Highlands, I failed in seeing.  After a fatiguing expedition over the roughest  ground on a wet day we arrived at the banks of the loch, and made acquaintance with the extremest tiptoes of the hills, all else being thick wool-white fog.*” 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Fiosrachadh mu Loch Coir' Uisge (Beurla)
* Fiosrachadh airson luchd-coiseachd aig Walkhighlands.co.uk (Beurla)

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Ceann a' Bhàigh, Alba Nuadh

Tha **Ceann a' Bhàigh** (Bayhead) ann an Siorrachd Cholchester, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Wyvern, Alba Nuadh

'S e coimhearsnachd a th' ann an **Wyvern** ann an Siorrachd Chumberland, Alba Nuadh, Canada.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Loch Dabhach a' Phùir

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Dabhach a' Phùir**. Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd mu 7 cilemeatair san iar-dheas air Inbhir Nis. Tha Loch Nis faisg air, dìreach mu 500 meatair san ear-thuath anns a' Ghleann Mhòr. 

Tha an loch mu 1.6 cilemeatairean a dh'fhad agus mu 350 meatair a leud aig an àite as leathainne. Thèid an loch a lìonadh san iar-dheas leis an Abhainn Nis a bhios a' sruthadh a-mach às an loch san ear-thuath.

Tha Loch Dabhach a' Phùir na phàirt dhen Canàl Cailleanach.  Nuair a chaidh an Canàl Cailleanach a thogail, dh'àrdaich bàrr uisge an locha mu 3 meatair, tha e a-nis mu 16 meatair (51 troigh) os cionn na mara. Tha e mu 50 troigh aig an àite as doimhne.

Tha an rathad A82 a' dol seachad air bruach tuathail an locha, mar sin tha e furasta ri ruigsinn. Tha Taigh Dabhach a' Phùir, togalach às an 18mh linn, suidhichte air bruach an locha. Tha na gàrraidhean aige tarraingeach don luchd-turais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Mapa an locha ''Bathymetrical Survey of the Fresh-Water Lochs of Scotland (1910).  Tha Loch Dochfour air an làimh dheas. 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Dùghaill

*Is dòcha gu bheil sibh a' lorg [[Loch Dhùghaill]] san Eilean Sgitheanach.*

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Dùghaill**  (uaireannan *Loch Doule * sa Bheurla). Tha e suidhichte mu 6 mìle san iar-dheas air Loch Sgamhain agus mu 4 mìle san ear-thuath bho cheann Loch Carrann. Tha am baile Beul-àth na Crà timcheall air cilemeatair san iar-thuath an locha.

Tha an loch mu 2 mìle a dh'fhad agus tha an leud aige beagan nas lugha na leth-mhìle. Tha e cho mòr ri 283 acair. 'S e 67 troigh an domhainneachd mheadhanach aige le 179 troigh aig an àite as doimhne. Tha bàrr uisge an locha mu 93,1 troigh os cionn na mara.  Tha an Abhainn Carrann a' sruthadh tron loch. 

Tha an rathad A890 a' dol seachdad air taobh iar-thuath an locha.  Tha stèisean Achadh nan Seileach  mu 500 meatair air falbh bho bruach a tuath, stèisean dhen rathad-iarainn gu Caol Loch Aillse a bhios a' ruith seachad air ann an loch seo cuideachd. Mar sin tha e furasta don luchd-turais Loch Dùghaill a ruigsinn. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Mapa an locha ''Bathymetrical Survey of the Fresh-Water Lochs of Scotland (1910).  
* Fiosrachadh airson luchd-coiseachd aig Walkhighlands.co.uk (Beurla)

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Sgamhain

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Sgamhain** (Beurla: *Loch Scaven*). Tha e suidhichte mu 6 mìle san ear-thuath air Loch Dùghaill agus faisg air ceann Gleann Carrann. 

Tha an loch mu mhìle a dh'fhad agus tha e mu 1/3 mìle a leud. Tha e cho mòr ri 141 acair. 'S e 27 troigh an domhainneachd mheadhanach aige le 72 troigh aig an àite as doimhne. Tha bàrr uisge an locha mu 491.6 troigh os cionn na mara.  Tha an Abhainn Carrann a' sruthadh tron loch. Tha Beinn na Feusaige (2000 troigh, 625 meatair) air bruach a tuath an locha is Moruisg (3026 troigh, 928 meatair) san àird a deas dheth. Tha dà eilean beag ann an Loch Sgamhain.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Mapa an locha ''Bathymetrical Survey of the Fresh-Water Lochs of Scotland (1910).

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Carrann

*Is dòcha gu bheil sibh a' lorg a' bhaile [[Tòrr nan Clàr]] neo [[Carrann]] eile*

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Carrann** (Beurla: *Loch Carron*). 'S e loch-mara a th' ann.
Tha e suidhichte air costa Taobh Siar Rois, far a bheil Abhainn Carrann a' sruthadh don Chuan Siar. Tha Loch Dùghaill san iar-thuath dheth.

Tha na bailtean Kirkton, Tòrr nan Clàr is Stromemore suidhichte air taobh an iar-thuath Loch Carrainn.
Eadar Achadh an t-Sìthidh is Port an t-Sròim tha an A890 a' ruith air bruach a deas an locha, far a bheil na bailtean Atadal is Aird an Arbha nan laighe cuideachd.  Chaidh an rathad a thogail ann an 1979. Tha an rathad-iarrainn *Kyle of Lochalsh Line* a' dol seachad air taobh deas Loch Carrainn, tha stèiseanan ann an Atadal, Port an t-Sròin, Dùn Creige agus am Ploc.

## Faic cuideachd
* An t-Urramach Ailean Iain MacArtair

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Rèile Ghàidhealach Loch Carrann - Am Baile (Gàidhlig)
* Gazetteer for Scotland (Beurla)
* BBC Naidheachdan 2017-01-05: Planaichean airson gàradh Chiseoirn a leasachadh air gluasad air adhart - Doca tioram Chiseoirn, faisg air Loch Carrann *(aithris-bhideo 2:21)*

## Dealbhan

Loch Carron.jpg|Loch Carrann
Eilean na Creige Duibhe - geograph.org.uk - 1476228.jpg|Eilean na Creige Duibhe ann an Loch Carrann
LochCarron(JohnDal)Jul2004.jpg|Sealladh thairis air Loch Carrann chun na Comraiche


Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Port an t-Sròim

'S e baile beag ann an Ros an Iar air a' Ghàidhealtachd a th' ann am **Port an t-Sròim** (Beurla: *Stromeferry*). Tha e suidhichte air bruach a deas Loch Carrainn.
Tha ainm a' bhaile a' sealltainn gum b' e àite cudromach a bh' ann airson dol thairis air an loch. Tha stèisean-rèile dhen rathad-iarrainn Caol Loch Aillse eadar Atadal agus Dùn na Creige ann agus tha an A890 faisg air a' bhaile. 

Tha e ainmeil airson aimhreit ann an 1883. B' e ceann-rèile a bha ann agus thog na luchd-obraich fianais an aghaidh a bhith ag obair DiDòmhnaich.

## An aiseag
Tha Port an t-Sròim suidhichte air an àite as cumhainge den loch agus mar sin bha seirbhisean aiseig ann airson iomadh bliadhna. Le sin bha ceangal ann chun a' chiad rathaid a chaidh a thogail le Coimisean Rathaidean agus Dhrochaidean na Gàidhealtachd ann an 1809 air bruach a tuath an locha. 
Nuair a chaidh an A890 a leasachadh air bruach iar-dheas Loch Carrainn agus seachad air Port an t-Sròim, cha robh feum tuilleadh air na seirbhisean aiseig na bu mhotha, mar sin stad iad ann an 1970.
Ach ann an 2012 b' fheudar an rathad a dhùnadh, chaidh an aiseag a chur gu feum a-rithist airson greis.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Gazetteer for Scotland (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Achadh an t-Sìthidh

'S e tuineachadh air a' Ghàidhealtachd a th' ann an **Achadh an t-Sithidh** no **Achadh an t-Sìthidh** (Beurla: *Achintee*). Tha e suidhichte aig ceann an ear-thuath Loch Carrann, rud beag sa deas air Srath Carrann. 

Tha Atadal sa deas dheth. Tha an Abhainn Taodail a' sruthadh tron bhaile. Tha an rathad A890 a' ruith tro Achadh an t-Sìthidh
agus tha am baile na laighe faisg air an rathad-iarrainn *Kyle of Lochalsh Line*. San àird a deas tha Càrn Ruaraidh (378 m) ag èirigh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Gazetteer for Scotland (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Paraiste Loch Carrann
Roinn-seòrsa:Ros is Cromba
Atadal

'S e baile beag air a' Ghàidhealtachd a th' ann an **Atadal** (Beurla: *Attadale*).  Tha e suidhichte air bruach a ear-dheas Loch Carrainn far a bheil an Abhainn Atadal a' sruthadh don loch seo. Tha e na laighe eadar an dà bhaile Port an t-Sròim agus Srath Carrann.

Tha an oighreachd "*Attadale Estate*" cho mòr ri 30,000 acair agus a' sìneadh gu ruige Loch Monar.

Tha stèisean dhen rathad-iarrainn *Kyle of Lochalsh Line* ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Gazetteer for Scotland (Beurla)
* Atadal - Fiosrachadh airson luchd-coiseachd aig Walkhighlands.co.uk (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd