Ceisteachar

Tha **ceisteachar** 'na fhacal-foincsein a chleachdar gus ceist a dhèanamh de dh'abairt, mar eisimpleir *ciamar* no *càit(e)*.

Tha an dà mhìr ceisteach *a(n)* agus *nach* 'nan ceisteacharan sònraichte a ghabhas freagairt le abairtean pòlarach, mar eisimpleir *tha/chan eil* no *chunnaic/chan fhaca*.

## Gàidhlig
Thathar a' sgaradh ceisteacharan na Gàidhlig ann an dà bhuidheann mòr, an fheadhainn neo-eisimeileach (m.e. *ciamar*) ach an fheadhainn eisimeileach (m.e. *càit*). Tha an fheadhainn neo-eisimeileach 'gan leantainn leis a' mhìr dàimheach *a* agus cruth neo-eisimeileach no dàimheach de ghnìomhair, m.e. *ciamar a tha* agus *ciamar a bhios*. Gheibhear cruth eisimeileach dhen ghnìomhair an dèidh a' mhìr eisimeilich, m.e. *càit am faca*.

Seo liosta dhiubh:
* riochdair ceisteach
** *cò* (pearsanta)
** *(gu) dè* (neo-phearsanta) 
* co-ghnìomhair ceisteach
** *càit(e)* (àite, ceann-uidhe)
** *cò às* (tùs)
** *cuin* (àm)
** *ciamar*, *dè man*, *dè mar* (dòigh)
** *carson* (adhbhar)

Cha ghabh a' mhòrchuid dhiubh an cleachdadh mar mhìrean dàimheach mar a nithear sa Bheurla agus feumar cruthan sònraichte dhiubh a chleachdadh:
* *Ciamar a bha e? vs *Seall dhomh mar a nì mi sin*
* *Càit a bheil thu? vs *Thuit mi far a bheil e*
ach
* *Carson a rinn thu seo?* vs *Innis dhomh carson a rinn thu seo?*

### Eachdraidh
San t-Seann Ghàidhlig, bha mu 4 ceisteacharan ann, *cía* (cò), *ce, ci* (cò), *co·* (càit) agus *cid* (dè).

#### ''cid''
Nochd seo mar *ciod* sa Mheadhan Ghàidhlig agus mar *ciod é* 's *ciod tá* (ge-tà) sa Ghàidhlig choitcheann. Tha e againn sa Ghàidhlig sheann-nòsach mar *gu dè* agus *ge-tà* agus le *dè* 'na aonar ann an cainnt an latha. Tha *dè* 'ga fhuaimneachadh mar /tʲeː/ ann an cuid a dh'àitichean agus mar /t̪eː/ ann an àitichean eile ach 's e /t̪e/ an cruth as sine.

#### ''co·''
Chan eil *co·* againn tuilleadh mar "càit" ach ann an aon abairt cheisteach, *cò às*.

#### ''cía'' (cò) agus ''ce, ci''
Cha robh diofar mòr eadar an dà cheisteachar seo ach gun robh beum air *cía* agus cha robh beum air *ce* no *ci*. Thàinig iad còmhla san aon fhacal *cia* sa Mheadhan Ghàidhlig.

Dh'èirich iomadh ceisteachar às an uairsin:
* *cia* "cò; càit"
* *cia mheud* "co mheud"
* *cia úine* "cuin"
* *cia mar* "ciamar"
* *cia air son* "cò air a shon"
* *cia áite* "càite"
* *cia bíth* "ge brith"

Nochd iad seo sa Ghàidhlig sheann-nòsach mar
* *có*
* *cia mheud
* *cuine*
* *ciamar*
* *carson*
* *càite*
* *cibe* "ge brith"

Ann an Gàidhlig an latha an-diugh, chan eil *cibe* cumanta tuilleadh ach dh'èirich na leanas a bharrachd air càch:
* *co mheud*
* *ge b(r)ith*

==Beurla==
Tha cuid mhath dhiubh a' tòiseachadh le wh- sa Bheurla agus leis a sin, canaidh cuid *wh- words* riutha.

Gabhaidh ceisteacharan a chleachdadh sa Bheurla an dà chuid mar cheisteachar agus mar riochdair dàimheach ann an cuid a dh'abairtean, mar eisimpleir *where are you?* (ceist) agus *the place where you left it* (riochdair dàimheach).

Tha mìr ceisteach aig a' Bheurla cuideachd leis an dèanar ceistean *yes-no*.

Seo liosta dhiubh:
* dearbhair ceisteach
** *which*, *what*
** *whose*
* pro-form ceisteach
** riochdair ceisteach
*** *who*, *whom* (pearsanta)
*** *what*, *which* (neo-phearsanta) 
** pro-cho-ghnìomhair ceisteach
*** *where* (àite)
*** *whence* (tùs)
*** *whither* (ceann-uidhe)
*** *when* (àm)
*** *how* (dòigh)
*** *why*, *wherefore* (adhbhar)
*** *whether'' (roghainn)

Roinn-seòrsa:Cànanachas