Litreachas na h-Alba

*Faic cuideachd: [[:Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach|Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach]]

’S e [[litreachas]] a chaidh a sgrìobhadh ann an [[Alba]] no le ùghdaran [[Albannach]] a th’ ann an *'litreachas na h-Alba*'.

==Eachdraidh==
'S ann anns a' [[Briothannais|Bhriothannais]] a chaidh na teacsaichean a bu shine a chaidh a sgrìobhadh far a bheil Alba an-diugh agus a mhair gu ruige seo, gu h-àraidh *Y Gododdin*. Tha iad a-nis nam pàirt den dhualchas [[Cuimris|Chuimris]]. As an dèidh, nochd sgrìobhaichean anns an [[Laideann]], [[Fraingis|Fhraingis]] no [[Seann-Lochlannais|Sheann-Lochlannais]] (ged a chaidh an *Orkneyinga Saga* ainmeil a sgrìobhadh ann an [[Innis Tìle]]), ach b' e litreachas sgrìobhte anns [[A' Bheurla Ghallda]] a dh'fhàs a bhith a bu chudromaiche anns na [[Meadhan-aoisean]], le bàird mar [[John Barbour]], [[William Dunbar]], [[Walter Kennedy]] (aig a bha Gàidhlig bho thùs) no [[David Lyndsay]].

As dèidh an [[Aonadh nan Crùintean|aonaidh eadar Alba is Sasainn]] ann an 1603, thug [[Beurla]] an àite a bha aig Beurla Ghallda mar a' phrìomh-chànan de litreachas Albannach, ged a chùm ùghdaran mar [[Allan Ramsay]], [[Seumas Hogg|James Hogg]] agus am "bàrd nàiseanta" [[Raibeart Burns]] sgrìobhadh anns an Beurla Ghallda. Bhuannaich grunnan ùghdaran Albannach bhon àm sin cliù air feadh an t-saoghail, [[Seumas Mac a' Phearsain]] leis na h-"eadar-theangachaidhean" fuadain Oiseanach, [[Walter Scott]] le nobhailean eachdraidheal, [[Robert Louis Stevenson]] agus [[Arthur Conan Doyle]] nam measg. Anns am 20mh linn thàinig ris an canar [[Ath-bheòthachadh na h-Alba]] le sgrìobhadairean mar [[Ùisdean MacDhiarmaid|Hugh MacDiarmid (Ùisdean MacDhiarmaid)]], [[Lewis Grassic Gibbon]], [[Compton Mackenzie]] agus [[Edwin Morgan]]. Chunnaic an dàrna leth den linn ùghdaran a' sgrìobhadh ann an dà de na cànanan na h-Alba, m.e. [[Iain Mac a' Ghobhainn (Crichton)|Iain Mac a' Ghobhainn]] (no Iain Crichton Smith) a sgrìobh an dà chuid anns a' Ghàidhlig agus anns a' Bheurla, air no [[Irvine Welsh]] a tha a' measgachadh na Beurla agus na h-Beurla Ghallda anns na nobhailean aige.

==Litreachas Gàidhlig na h-Alba==
*Faic cuideachd: Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig

Ged a tha beartas mòr beul-aithris aig a' chànan, cha do mhair teacsaichean sgrìobhte aosda innte gu ruige seo ach a-mhàin *[[Leabhar Deathan Lios Mòir]]* (leabhar ioma-chànanach leis a' Ghàidhlig mar a' phrìomh chànan) bhon 16mh linn. Thathar a' smaoineachadh gur e poileasaidhean rìoghail an aghaidh na Gàidhlig as coireach gun deach mòran sgrìobhaichean sa chànan a sgriosadh. A dh'aindeoin a' chliù a bhuannaich Seumas Mac a' Phearsain, cha robh eadar-theangachadh iomraiteach de Bhìoball ann gus deireadh an 18mh linn. Chaidh a' chiad nobhail sa chànan, *[[Dùn Aluinn]]* le Iain MacCormaig, fhoillseachadh ann an 1912. Rè na 20mh linn bha bàrdachd Ghàidhlig le ùghdaran mar Somhairle MacGill-Eain, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn, Crìsdean Whyte neo Meg Bateman a bu shoirbheicheile, ged a sgrìobhadh ùghdaran mar Iain Mac a' Ghobhainn, Tormod Caimbeul neo Aonghas Pàdraig Caimbeul rosg ùr-ghnàthach cuideachd. Tha Comhairle nan Leabhraichean agus Ùr-sgeul as cudromaiche airson a bhith a' brosnachadh foillseachadh bàrdachd is ruisg san 21mh Linn ('s e foillsichear CLÀR a dh'fhoillsich Ùr-Sgeul), mar eisimpleir nobhailean le Tormod Caimbeul, Aonghas Pàdraig Caimbeul, Iain F MacLeòid  neo Tormod MacGill-Eain. 'S e Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig am buidheann as cudromaiche airson leabhraichean foghlaim.

## Duilleagan co-cheangailte

* CENSLA | Comann Eadar-Nàiseanta airson Sgrùdadh Litreachas na h-Alba

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Litreachas