open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Contae na hIarmhí

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae na hIarmhí** (tuiseal ainmneach: **An Iarmhí**, Laideann: *Comitatus Midiensis Occidentalis*). Tha e suidhichte ann an teis-mheadhan na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 86,164 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,763km², an 13mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 23mh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae na hIarmhí le Longfort, Uíbh Fhailí, Ros Comáin, An Mhí agus Muineachán. Bha 141,300 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e An Mullach Mín (856m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Iarmhí a sgaradh bho Chontae na Mí fhèin ann an 1543.

## Sgìrean Ionadail
Tha dà bharanachd  deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Iarmhí: Breámhaine, Cluain Lonáin, Corca Raoi, Dealbhna, Fir Bhile, Fir Thulach, Baile Fhobhair, Cill Chainnigh Thiar, Maigh Asail agus Machaire Ó dTiarnáin, Maigh Chaisil, Uí Mhac gCuais agus Ráth Conarta. A bharrachd air sin, tha 64 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Mhí agus Ardach-Cluain Mhic Nóis) agus 1,376 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
*Baile Átha Luain
*An Muileann gCearr

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Chill Mhantáin

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Chill Mhantáin** (tuiseal ainmneach: **Cill Mhantáin**). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 136,640 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,025km², an 13mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 16mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Mhantáin le Contae Átha Cliath, Ceatharlach, Cill Dara, agus Loch Garman. Bha 126,143 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Log na Coille (925m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.

## Sgìrean Ionadail
Tha ochd baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Chill Mhantáin: An tInbhear Mór, Baile na Corra Thuaidh, Baile na Corra Theas, An Caisleán Nua, Ráth an Dúin, Síol Éalaigh, Baile an Talbóidigh Íochtarach agus Baile an Talbóidigh Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 59 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Átha Cliath, Fearna agus Cill Dara-Leithghlinne) agus 1,370 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* An tInbhear Mór
* Cill Mhantáin

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Lú

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Lú** (Laideann: Comitatus Ludensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 
122,897 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 823km², an siorramachd as lugha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 19mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Lú le Ard Mhacha, An Dún, an Mhí agus Muineachán. Bha 111,979 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh Feá (589m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Contae Lú a chruthachadh ann an 1233.

## Sgìrean Ionadail
Tha sia baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Lú: Baile Átha Fhirdhia, Droichead Átha, Dún Dealgan Íochtarach, Dún Dealgan Uachtarach, Fir Arda agus Lú fhèin. A bharrachd air sin, tha 63 parraistean (anns an sgìreachd-easpaig Ard Mhacha) agus 676 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Dún Dealgan
* Lú

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae na Mí

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae na Mí** (tuiseal ainmneach: **An Mhí**, Laideann: Comitatus Midiensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 184,135 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,336km², an 14mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 12mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae na Mí le Muineachán, Lú,  Iarmhí, Átha Cliath, Cill Dara agus An Cabhán. Bha 183,828 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh na Caillí (279m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Contae na Mí a chruthachadh ann an 1297.

## Sgìrean Ionadail
Tha ochd baranachdan deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Mí: Baile Fhobhair, Baile Shláine Íochtarach, Baile Shláine Uachtarach, Ceanannas Íochtarach, Ceanannas Uachtarach, Damhliag Íochtarach, Damhliag Uachtarach, Déise Íochtarach, Déise Uachtarach, Dún Búinne, Luíne, Machaire Gaileang, Maigh Fionnráithe Íochtarach, Maigh Fionnráithe Uachtarach, Ráth Tó, An Scrín, An Uaimh Íochtarach agus An Uaimh Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 146 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Mhí agus Ard Mhacha) agus 1,634 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
*An Obair
*Dún Búinne

## Daoine Ainmeil
*Seán de Briotún: (1947) Taoiseach.
*Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin: (1670 – 1738) Clarsair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Chill Dara

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Chill Dara** (tuiseal ainmneach: **Cill Dara**, Laideann: Comitatus Kildarensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 210,312 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,694km², an 23 siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 8mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Dara le Átha Cliath, Ceatharlach, Cill Mhantáin, Laois, An Mhí agus Contae Uíbh Fhailí. Bha 114,488 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Cnoc Bhaile Chupid (379m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Contae Chill Dara a chruthachadh ann an 1297.

## Sgìrean Ionadail
Tha còig baranachdan  (Gaeilge: barúntacht) dheug am broinn Chill Dara: Cairbre, Claonadh, Connail, Uí Chéithigh agus Uachtar Fhine, Cill Chuillinn, Cill Chá agus Maoin, An Nás Thuaidh, An Nás Theas, An Fhorrach agus an Réabán Thoir, An Fhorrach agus an Réabán Thiar, Uíbh Fhailí Thoir, Uíbh Fhailí Thiar, An Léim Thuaidh agus An Léim Theas. A bharrachd air sin, tha 113 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: Cill Dara-Leithghlinne agus Átha Cliath) agus 1,242 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Cill Dara
* Nás na Ríogh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Cheatharlach

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Cheatharlach** (tuiseal ainmneach: **Ceatharlach**, Laideann: Comitatus Caterlogensis). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 54,612 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 896km², an dàrna shiorramachd as lugha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an treas a lugha a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Cheatharlach le Contae Loch Garman, Cill Mhantáin, Cill Chainnigh, Cill Dara agus Laois. Bha 86,228 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Suta Laighean (795m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.

## Sgìrean Ionadail
Tha seachd baranachdan  (Gaeilge: barúntacht) am broinn Cheatharlach: Fotharta, Ráth Bhile, Tigh Moling Íochtarach, Tigh Moling Uachtarach, Uí Dhróna Thiar, Uí Dhróna Thoir agus Ceatharlach fhèin. A bharrachd air sin, tha 47 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: Átha Cliath agus Cill Dara-Leithghlinne) agus 600 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Ceatharlach
* Muine Bheag

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Chill Chainnigh

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Chill Chainnigh** (tuiseal ainmneach: **Cill Chainnigh**, Laideann: Comitatus Kilkenniensis). Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 95,419 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,062km², an 16mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 12mh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Chill Chainnigh le Ceatharlach, Laois, Loch Garman, Port Láirge agus Tiobraid Árann. Bha 183,349 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Cnoc Bhréanail (516m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.

## Sgìrean Ionadail
Tha dà bharanachd dheug (Gaeilge: barúntacht) am broinn Chill Chainnigh: Callainn, Crannach, Fásach an Deighnín, Gabhalmhaigh, Gabhrán, Uí Dheá, Uíbh Eirc, Ceanannas, Cill Choilchín, Cnoc an Tóchair, Síol Fhaolchair agus Cill Chainnigh fhèin. A bharrachd air sin, tha 140 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: Cill Dara-Leithghlinne agus Osraí) agus còrr is  1,600 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Cill Chainnigh
* Béal Atha Raghad

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Loch Garman

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Loch Garman**. Tha e suidhichte air an àirde an ear-dheas na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 154,320 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,351km², an 13mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 16mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Loch Garman le Cill Mhantáin, Cill Chainnigh, Port Láirge agus Ceatharlach. Bha 202,033 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Suta Laighean (795m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.

## Sgìrean Ionadail
Tha deich baranachdan  (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Laoise: An Bealach Caoin Thuaidh, An Bealach Caoin Theas, Beanntraí, Uí Bhairrche, Fotharta, Guaire, Scairbh Bhailis, Síol Bhroin, Síol Maoluír Thiar agus Síol Maoluír Thoir. A bharrachd air sin, tha 134 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: Fearna agus Osraí) agus 2,384 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Fearna Mór Maedhóg
* Loch Garman

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Átha Cliath

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Átha Cliath**. (Laideann: Comitatus Eblanensis). Tha e suidhichte ann an àirde an ear na dùthcha, ann an Còigeamh Laighean. Tha 1,273,069 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 922km², an 29mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd ach an t-siorramachd an motha a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Átha Cliath leis An Mhí, Cill Dara agus Cill Mhantáin. Bha dìreach 372,773 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Cipiúr (757m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Comhairle Chontae Átha Cliath a bhristeadh suas ann an 1993 is ceithir ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite (Áth Cliath Theas, Dún Laoghaire–Ráth an Dúin, Fine Gall agus Baile Átha Cliath fhèin).

## Bailtean
*Baile Átha Cliath
*Cionn Sáile

### Sgìrean Bailteil
Na sgìrean as motha (aig a bheil còrr 's 1,000 duine) ann an Contae Áth Cliath.

## Daoine Ainmeil
*Oscar Wilde: (1854 – 1900) Sgrìobhadair
*George Bernard Shaw: (1856 – 1950) Sgrìobhadair
*William Butler Yeats (1865 – 1939) Sgrìobhadair
*John A. Costello: (1891 – 1976) Taoiseach
*Seán Lemass: (1899 – 1971) Taoiseach
*Garret FitzGerald: (1926 – 2011) Taoiseach
*Bertie Ahern: (1951) Taoiseach
*Bono: (1960) Seinneadair

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae an Chabháin

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae an Chabháin** (tuiseal ainmneach: **An Cabhán**). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 73,183 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,891km², an 18mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 25mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae an Chabháin le Fear Manach, Iarmhí, Liatroim, Longfort, Lú, An Mhí agus Muineachán. Bha 243,158 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh Beatha (370m) a th' anns a' bheinn as àirde na siorramachd. Chaidh Contae an Chabháin a chruthachadh ann an 1579.

## Sgìrean Ionadail
Tha ochd baranachdan  (Gaeilge: barúntacht) am broinn Chabháin: Caisleán Raithin, Clann Chaoich, Clann Mhathúna, Lucht Tí Íochtarach, Lucht Tí Uachtarach, Teallach Ghairbhíth, Teallach Eathach agus Teallach Dhúnchadha. A bharrachd air sin, tha 36 parraistean (anns an sgìreachd-easpaig Chlochair) agus 1,979 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* An Cabhán
* Coill an Chollaigh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Contae an Chabháin
Contae Mhuineacháin

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Mhuineacháin** (tuiseal ainmneach: **Muineachán**, Laideann: Comitatus Monaghanus). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 60,483 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,891km², an siathamh siorramachd as lugha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an ceathramh as lugha a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Mhuineacháin le Ard Mhacha, Lú, Fear Manach, Cabháin, Tír Eoghain, agus an Mhí. Bha 200,442 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh Beatha (370m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd. 

## Sgìrean Ionadail
Tha còig baranachdan (Gaeilge: barúntacht) am broinn Mhuineacháin: Críoch Mhúrn, Dartraighe, Fearnaigh, An Triúcha agus Muineachán fhèin. A bharrachd air sin, tha 23 parraistean (san sgìreachd-easpaig Clochair) agus 1,852 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Cluain Eois
* Muineachán

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Uladh
Contae Luimnigh

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Luimnigh** (tuiseal ainmneach: **Luimneach**, Laideann: Comitatus Limericensis). Tha e suidhichte air an àirde an iar-dheas na dùthcha, ann an Còigeamh Mumhan. Tha 191,089 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,686km², an deicheamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an seachdamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Luimnigh le Corcaigh, Ciarraí, An Clár agus Tiobraid Árann. Bha 330,029 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Cnoc Mór na Gaibhlte (919m) a th' ann a' bheinn as àirde na siorramachd. Chaidh Contae Luimnigh a chruthachadh ann an 1211.

## Sgìrean Ionadail
Tha ceithir baranachdan  deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn na Luimnigh: Clann Liam, Conallaigh Íochtaracha, Conallaigh Uachtaracha, Uí Chuanach, Cois Sléibhe, Cois Máighe, An Déis Bheag, Gleann an Choim, Caonraí, Cill Mocheallóg, Na Líbeartaí Thuaidh, Uaithne Beag, Pobal Bhriain, Seanaid agus Cathair Luimnigh. A bharrachd air sin, tha 131 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Caiseal-Imleach, Luimneach agus Cill Fhionnúrach) agus 2,068 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Luimneach
* Ráth Caola

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Thiobraid Árann

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae Thiobraid Árann** (tuiseal ainmneach: **Tiobraid Árann**, Laideann: Comitatus Tiperariensis). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ann an Còigeamh Mumhan. Tha 158,754 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 4,255km², an siathamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an deicheamh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Thiobraid Árann le Port Láirge, Corcaigh, Luimneach, Cill Chainnigh, Uíbh Fhailí, Laois, Gaillimh agus An Clár. Bha 435,553 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Cnoc Mór na Gaibhlte (919m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Contae Thiobraid Árann a chruthachadh ann an 1211 agus chaidh i a roinneadh ann an dà leth ann an 1838.

## Sgìrean Ionadail
Tha dà bharanachd  deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn an Thiobraid Árann: Clann Liam, Coill na Manach Íochtarach, Coill na Manach Uachtarach, Éile Uí Fhógarta, Sliabh Ardach, An Trian Meánach, Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thiar, Uíbh Eoghain agus Uíbh Fhathaidh Thoir, Uí Chairín, Uaithne agus Ara, Urumhain Íochtarach agus Urumhain Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 203 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Cill Ala, Port Láirge-Lios Mór agus Caiseal-Imleach) agus 3,245 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Durlas
* Tiobraid Árann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Contae an Chláire

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Poblachd na h-Èireann a tha ann an **Contae an Chláire** (tuiseal ainmneach: **An Clár**, Laideann: Comitatus Clarensis). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, ann an Còigeamh Mumhan. Tha 117,196 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 3,188km², an ochdamh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 18mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae an Chláire le Corcaigh, Luimneach, Gaillimh agus Tiobraid Árann. Bha  286,394 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Gleann na gCailleach (532m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd.

## Sgìrean Ionadail
Tha aon baranachd deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn an Chláire:  Boirinn, Bun Raite Íochtarach, Bun Raite Uachtarach, Cluain idir Dhá Lá, Corca Mrua, Inse Uí Chuinn, Maigh Fhearta, Na hOileáin, An Tulach Íochtarach, An Tulach Uachtarach agus Uí Bhreacáin.  A bharrachd air sin, tha 80 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Cill Fhionnúrach, Luinmeach agus Cill Dalua) agus 2,278 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Inis
* Tuath Uí gConaile

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Dhoire

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an **Contae Dhoire** (tuiseal ainmneach: **Doire**). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 214,800 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,074km², an 15mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an còigeamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae Dhoire le Tír Eoghain, Aontroim agus Dún na nGall. Bha 232,174 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh Dónaird (589m) a th' ann a' beinn as àirde na siorramachd.

Chaidh Contae Dhoire a chruthachadh ann an 1613 le Seumas VI is 12 companaidhean lìbhre à Lunnainn.

Chaidh Comhairle Chontae Dhoire a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.

## Sgìrean Ionadail
Tha sia baranachdan  (Gaeilge: barúntacht) am broinn Dhoire: Cianachta, Cúil Raithin, Líbeartaí Thiar Thuaidh Dhoire, Líbeartaí Thoir Thuaidh Chúil Raithin, Loch Inse Uí Fhloinn agus Tír Mhic Caoirthinn. A bharrachd air sin, tha 46 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Doire, Ard Mhacha agus An Dúin) agus mòran bhaile fhearainn sa chontae.

## Bailtean
*Baile Eachaidh
*Doire
*Guala Dhubh
*Machaire Rátha
*Machaire Fíolta
*Cúil Raithin
*Léim an Mhadaidh
*Dún Geimhin

## Daoine ainmeil
*Calum Cille
*Seamus Heaney

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae Aontroma

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an **Contae Aontroma**  (tuiseal ainmneach: **Aontroim**, Goidelc: *Oentreb*). Tha e suidhichte ann an àirde an ear-thuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 566,400 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,844km², an naoidheamh siorramachd as motha ann an Èirinn a thaobh fharsaingeachd agus an fear as motha a thaobh àireamh-sluaigh ann an Èirinn a Tuath. Tha crìochan aig Contae Aontroma le Doire agus An Dún. Bha 276,188 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Trostán (550m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Comhairle Chontae Aontroma a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.

## Sgìrean Ionadail
Tha còig baranachdan  deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn Aontroim: Aontroim Íochtarach, Aontroim Uachtarach, Béal Feirste Íochtarach, Béal Feirste Uachtarach, Carraig Fhearghais, Cathraí, Dún Libhse Íochtarach, Dún Libhse Uachtarach, Gleann Arma Íochtarach, Gleann Arma Uachtarach, Coill Chonmhaí, Mása Ríona Íochtarach, Mása Ríona Uachtarach, Tuaim Íochtarach agus Tuaim Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 79 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Doire, Drom Mór agus An Dúin) agus 1,664 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* An Baile Meánach
* Beul Feirste
* Latharna

## Daoine Ainmeil
* Liam Neeson (1952) Actair.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Contae Aontroma
Contae Ard Mhacha

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an **Contae Ard Mhacha**. Tha e suidhichte ann an àirde an ear-thuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 127,700 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 1,254km², an 28mh siorramachd as motha na dùthcha a thaobh fharsaingeachd agus an 14mh a thaobh àireamh-sluaigh. Tha crìochan aig Contae Ard Mhacha le Lú, An Dún, Tír Eoghain agus Muineachán. Bha  235,309 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh gCuillinn (550m) a th'ann a' beinn as àirde na siorramachd. Chaidh Comhairle Chontae Ard Macha a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite. 'S ann à Macha (IPA: **ˈmaxə**), ban-dhia nan each agus a' chogaidh a tha ainm na siorramachd. 

## Sgìrean Ionadail
Tha seachd baranachdan  (Gaeilge: *barúntacht*) am broinn Ard Mhacha: Feá Íochtaracha, Feá Íochtaracha, Uí Nialláin an Ear, Uí Nialláin an Iar, Airthir, Tuath Threana agus Ard Mhacha fhèin. A bharrachd air sin, tha 29 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: Drom Mór agus Ard Mhacha) agus tòrr bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Ard Mhacha
* Creag Abhann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Roinn-seòrsa:Èirinn
Contae an Dúin

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an **Contae an Dúin** (tuiseal ainmneach: **An Dún**). Tha e suidhichte ann an àirde an ear-thuath na dùthcha, ann an Còigeamh Uladh. Tha 416,600 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 2,448km², an 12mh siorramachd as motha ann an Èirinn a thaobh fharsaingeachd agus an tritheamh a thaobh àireamh-shluaigh. Tha crìochan aig Contae an Dúin le Aontroim agus Ard Mhacha. Bha 327,611 nan tàmh sa chontae ann an 1841, ron a' Ghorta Mhòir. 'S e Sliabh Dónaird (850m) a th' ann sa bheinn as àirde ann an Èirinn a Tuath agus tha i suidhichte ann an taobh a deas dhen t-siorramachd. Chaidh Comhairle Chontae an Dhúin a bhristeadh suas ann an 1973 is ùghdarrasan ionadail na bu lugha a chur na àite.

## Sgìrean Ionadail
Tha ceithir baranachdan  deug (Gaeilge: barúntacht) am broinn an Dhúin: An Aird Íochtarach, An Aird Uachtarach, An Caisleán Riabhach Íochtarach, An Caisleán Riabhach Uachtarach, An Duifrian, Uíbh Eachach Íochtarach (An Leath Íochtair), Uíbh Eachach Íochtarach (An Leath Uachtair), Uíbh Eachach Uachtarach (An Leath Íochtair), Uíbh Eachach Uachtarach (An Leath Uachtair), Cineál Fhártaigh, Leath Cathail Íochtarach, Leath Cathail Uachtarach, An tIúr  agus Múrna. A bharrachd air sin, tha 70 parraistean (ann an dà sgìreachd-easpaig: An Dúin agus Drom Mhór) agus 1,666 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
* Beannchar (Èirinn)
* Beul Feirste (an leth an Ear dhe)

## Daoine Ainmeil
*Daibhidh Trimble

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Roinn-seòrsa:Èirinn
Iain Criathrar

Rugadh **Iain Criathrar** (John Crerar) ann an 1750 ann an Dùn Chaillinn, Siorrachd Pheairt. B' e fìdhlear a bh' ann an Iain, air a theagasg le Niall Gobha (Beurla: *Niel Gow*), agus sgrìobh e iomadh phort a tha air a' chluich fhathast san latha an-diugh. Ach cha b’ e ceòl an obair beatha aige. B' e geamair agus stalcair a bh' ann airson an ceathramh Moireach fad còrr is 50 bliadhna agus chaidh ainmeachadh ann an litreachais mar sàr eòlaiche na h-obrach aige. Chaochail Iain ann an 1840 aig aois 90 bliadhna agus tha an clach-cuinneachaidh aige ri fhaicinn fhathast sa chladh aig Eaglais Dubhailigh.

‘S e “The Marquis of Tullibardine” ‘s dòcha am port as ainmeile a’ sgrìobh e.

Thathar an dùil gun do sgrìobh Iain na puirt a leanas agus tha a chuid as motha dhiubh seo rinn lorg ann an leabhraichean ciùil fìdhlearachd na h-Alba:
* Banks of Garry, The
* Beinn a' Ghlo Hunt, The
* Big Boat of Inver, The
* Bridge of Dunkeld, The
* Bridge of Garry at Struan, The
* Craig of Barn's
* Duke of Atholl's Forest Lodge, Glen Tilt
* Duke of Atholl's Forest, The
* Earl Percy's Welcome to the Highlands of Scotland
* General Lord Glenlyon's March
* General Lord Glenlyon's Quickstep
* Honble George Murray's Strathspey, The
* James Lord Glenlyon's Wedding March
* Lady Emily Percy's Welcome to Scotland
* Lady John Scott to Binchat
* Lord James Murray's Wedding Day
* Lord John Scott Strathspey
* Marquis of Tullibardine's Reel, The
* Merry Lads of Inver, The
* Miss Carlotte Murray's Reel
* Miss Frances Murray's Reel
* Miss Mackenzie of Delvine's Jig
* Mr George Frederick Augustus John Murray's Strathspey
* Quickstep for the Young Knight (Delvine)

Tha na h-ainmean àite sna puirt seo uile ann an Athall agus na daoine uile ceangailte ri Oighreachd Athaill ann an dòigh air choireigin.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Àird Shlèite

Tha **an Àird** ann an Slèite anns an Eilean Sgitheanach. 'S e baile beag croitearachd a th' ann.

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Paraiste Shlèite
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Nis
An tuiseal ainmneach

‘S e tuiseal gràmadach gu math àbhaisteach a th’ann an Tuiseal Ainmneach (Laideann: cāsus nominātīvus, Greugais: ὀνομαστικὴ πτῶσις). Mar a tha an t-ainm a’ cur nar cinn, ‘s e an tuiseal a sheallas an t-ainm gun atharachaidhean an th’ann. Mar eiseimpleir, san ath sheantans, tha am facal cat san thuiseal ainmneach:

Tha cat an t-sagairt san eaglais.

Tha sagart san tuiseal ginideach agus tha eaglais san tuiseal tabhartach.

Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Sìobar-spàs

'S e an **sìobar-spàs** an saoghal dealain de lìonraidhean choimpiutairean far a bheilear a' dèanamh conaltradh air loidhne.

Chaidh am facal a chleachdadh leis an ùghdar William Gibson, a' chiad turas, ged a bha rudan coltach ris air nochdadh roimhe. 

Tha freumh Greugais aig a' chiad phàirt dhen fhacal, *κυβερνήτης* (no *kybernētēs* san tar-litreachadh) a tha a' ciallachadh stiùiriche, pìleat no falmadair.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Michael Marra

B' e neach-ciùil, seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Dùn Dèagh a bh' ann am **Michael Marra** (17 an Gearran 1952 - 23 an Dàmhair 2012). Rugadh e ann an Dùn Dè. Bha e anns na oghaichean le Jenny Marra, neach-poileataigs Pàrtaidh Làbarach na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
*Làrach-lìn oifigeil Michael Marra
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
BBC Radio 3

'S e stèisean-rèidio a tha ann am **BBC Radio 3**. 'S e rèidio nàiseanta Breatannach bhon BhBC a th' ann.

## Ceangal a-mach
Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:BBC
Blazin' in Beauly

'S e féis agus sgoil fìdhleireachd a tha ann an **Blazin' in Beauly**, a tha a' gabhail àite sa Mhanachainn gach bliadhna bhon a stéidhich an còmhlan ciùil Blazin' Fiddles i ann an 2001.  Tha seachdain ann de chlasaichean fìdhleireachd aig cóig no sia diofar ìrean, cuirmean ciùil, agus seiseanan ciùil anns a' Chalaidh agus anns a' Lovat.  Tha i a' gabhail àite ann am meadhan na Dàmhair gach bliadhna, mar as trice nuair a bhios saor-làithean aig na sgoiltean ann an Albainn agus nuair a bhios am Mòd Nàiseanta a' gabhail àite cuideachd.

## Ceangal a-muigh

Blazin' in Beauly (làrach oifigeil)

Roinn-seòrsa:Fèisean ann an Alba
Blazin' Fiddles

'S e còmhlan fìdhle bhon Ghàidhealtachd a tha ann an **Blazin' Fiddles**.  Thàinig iad còmhla an toiseach ann an 1998 airson Fèis na Gàidhealtachd.  Tha na clàraidhean aca gan sgaoileadh bhon label aca fhéin, **Blazin' Records**.

## Ceòladairean an-dràsta
*Angus Lyon às na Crìochan air a' phiàna
*Anna Massie bhon Chananaich air giotàr agus fìdheall
*Bruce MacGriogair bho Inbhir Nis air an fhìdhill
*Jenna Reid bho Shealtainn air an fhìdhill
*Kirstan Harvey bho Arcaibh air an fhìdhill
*Rua Macmillan bho Inbhir Narann air an fhìdhill

## Ceòladairean roimhe seo
*Aidan O'Rourke bhon Òban air an fhìdhill
*Ailean MacEanraig bho Mhalaig air an fhìdhill
*Andy Thorburn air a' phiàna
*Catriona MacDonald bho Shealltainn air an fhìdhill
*Duncan Chisholm bho Cnoc Mhoire, faisg air a' Mhanachainn air an fhìdhill
*Iain MacPhàrlain bho Ghleann Fhionghain air an fhìdhill
*Marc Clement bho Inbhir Nis air a' ghiotàr

## Discography
**Fire On!* (2002)
**The Old Style* (2004)
**Magnificent Seven* (2005)
**Blazin' Fiddles Live* (2007)
**Thursday Night in the Caley* (2011)
* *Solo* (2014)

## Ceanglaichean a-muigh
*Làrach oifigeil
*Fiosrachadh aig Foot Stompin'
*Angus Lyon (làrach oifigeil)

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Parraist

‘S e sgìre bhunaiteach eaglaiseil a th’ann am **parraist** neo **paraiste** (Gaeilge: paróiste) agus mar as àbhaist ‘s e sagart neo ministear a bhios ga frithealadh. ‘S ann às a’ Ghreugais παρоικια,   tron Laideann paroecia  agus an t-seann Fhraigis paroisse (1075)  a tha am facal fhèin. Tha dà phàirt san fhacal: παρά = *faisg air* agus οικος = *taigh*. Bithear a’ cleachdadh an fhacail ghàidhealach Sgìre an àite parraiste sa Ghàidhlig cuideachd.

## Iomraidhean

Category :Creideamh
Category : Crìosdaidheachd
Sagart

‘S e neach a tha ceadaichte ri deas-ghnathan crabhach a bhuineas do chreideamhan, gu h-àraidh mar eadar-mheadhanair eadar na daoine agus Dia, a dhèanamh a th’ann an **sagart** neo **ban-sagart** (Laideann: Sacerdos). Tha an comas aca ri deas-ghnathan a dhèanamh às leth chàch cuideachd; gu seach àraidh, ìobairtean agus so-rèite Dhe. ‘S e an t-Sagartachd a th’ann an t-ainm a tha air an dreuchd agus na daoine seo.Tha sagartan air a bhith ann bho chionn fhada agus chithear iad fhathast anns an Iùdhachd, Crìosdaidheachd, Shinto, Hionduthachd agus creideamhan eile. Mar as àbhaist thathar dhen bheachd gur e daoine ann am buntanas ri Dia a th’annta, is iad daonnan a’ toirt brìgh do thachartasan agus iad a’ deànamh nan deas-ghnathan. ‘S e ceannardan a chomhairlicheas na creidmhich taobh gnothaichean spioradail a th’ann na sagartan. ‘S e dreuchd làn-ùine ann an iomadach creideamh a th’anns an Sagartachd ach ‘s e dìreach obair pàirt-ùine ann an cuid eile. Mar as àbhaist, bidh sagartan a' gabhail ri geamnachd.

## Daoine
*Dicuil
*Jan Hus (1369 - 1415)
*Desiderius Erasmus (1466 - 1536)
*Tryggvi Þórhallsson (1889 - 1935)
*Leonardo Boff (1938)
*Jaume Aymar i Ragolta (1957)

## Ceanglaichean A-mach
*Cumann na Sagart

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Baranachd

‘S e seann sgaradh shiorramachd fhiùdalach ann an Alba agus gu h-àraidh ann an Èirinn (331) a th' ann baranachd (Gaeilge: *Barúntacht*). Ann an Èirinn tha gach uile contae air a roinneadh ann am baranachdan agus gach baranachd ann am parraistean. 'S ann às an fhacal Laideann *baro* (amadan),  tron Fhraingis *baron* a tha am facal. Tha dìreach dà bharanachd ann fhathast ann an Sasainn: Kendal agus Westmoreland agus tèile ann an Nirribhidh: *Baroniet Rosendal*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Èirinn
Baile fearainn

‘S e sgaradh fearainn Gàidhleach bunaiteach ann an Èirinn a th’ ann am **baile fearainn**. Tha 61,402 bailtean fearainn san dùthaich air fad.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Èirinn
Zichyújfalu

'S e baile anns an Ungair a tha ann an **Zichyújfalu**. Tha e suidhichte faisg air Székesfehérvár. Chaidh e a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1239.
## Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
## Dealbhan

Faidhle:Kos-szobor, Zichyújfalu.JPG|
Faidhle:Provimi (Cargill), Zichyújfalu 04.2..JPG|
Faidhle:Vakegér kocsma, Zichyújfalu 1.JPG|
Faidhle:Zichyújfalu 008.jpg|
Faidhle:Zichyújfalu mazsorett 01.JPG|
Faidhle:Zichyújfalu01.jpg|
Faidhle:Iskola utca, Zichyújfalu 2012-02-04.JPG|
Faidhle:Zichyújfalu, Wesselényi utca.jpg|
Faidhle:Iskola street, Zichyújfalu 02.JPG|
Faidhle:Volt Zichy-kúria (3974. számú műemlék) 2.jpg|
Faidhle:Volt Zichy-kúria (3974. számú műemlék).jpg|
Faidhle:Zichyújfalu – Zichy-kastély02.jpg|
Faidhle:Zichyújfalu – Vasútállomás.jpg|
Faidhle:Zichyújfalu-Vasútállomás.jpg|
Faidhle:Szent Imre Kápolna, Zichyújfalu.jpg|



Roinn-seòrsa:An Ungair
Roinn-seòrsa:Bailtean
Baile Átha Luain

‘S e baile meadhanach sa Chontae na h-Iarmhí ann an cridhe na h-Èireann a th’ ann am **Baile Átha Luain**.  Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Sionainne faisg air Loch Ríbh aig 57m os cionn ìre na mara, 179km air falbh bho Dhoire, 183m bho Bheul Feirste agus 113km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 15,558 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus 25,543 anns an sgìre air fad. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1001 nuair shiubhal an Rìgh Brian Bóruma mac Cennétig tron àite. Tha drochaid air a bhith stèidheachadh anns a’ bhaile bhon 12mh Linn. Thog Turloch Mór Ó Conor daingneach an seo cuideachd agus mu dheireadh thall chruthaich na Tòrmodaich caisteal san aon àite.

## Bailtean Co-cheangailte
* Athlone (Victoria)
*  Kastell-Briant
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean_na_h-Èireann
Murt na Ceapaich

Thachair **Murt na Ceapaich** air 5 an t-Sultain 1663 anns a' Cheapaich. Sgrìobh Iain Lom mu dheidhinn a' mhurt, " 'S fada cuimhne na h-Aoine / Dh'fhàg a chaoidh sinn fo sproc, / Ann an com na Féill Mìcheil."

## Faic cuideachd
* Murt na h-Apann

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
BBC Radio 1Xtra

S e stèisean-rèidio a tha ann am **BBC 1 Xtra** no **1Xtra**. 'S e rèidio nàiseanta Breatannach bhon BhBC a th' ann.

## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:BBC
An Muileann gCearr

‘S e baile meadhanach sa Chontae na h-Iarmhí ann an cridhe na h-Èireann a th’ ann  **An Muileann gCearr**  (seann ainm Maelblatha). Tha e suidhichte eadar Loch  Uail agus Loch Ainninn  aig 112m os cionn ìre na mara, 163km air falbh bho Dhoire, 149m bho Bheul Feirste agus 76km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 20,103 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile  ainmeachadh prìomh-bhaile na siorramanchd ann an 1543 nuair a roinneadh An Mhí ann an trì contaetha. 
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann‎
Roinn-seòrsa:Contae na hIarmhí
An Nás

‘S e baile meadhanach sa Chontae Chill Dara air an àirde an ear na h-Èireann a th’ ann **Nás na Ríogh**, **Nás Laighean** neo **An Nás**.  Tha e suidhichte faisg air Cill Dara fhèin, ri taobh na M7  aig 108m os cionn ìre na mara, 203km air falbh bho Dhoire, 149 bho Bheul Feirste agus 31km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 20,573 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mu 100,000 san sgìre air fad. Tha Theobald Wolf Tone air a thìodhlacadh faisg air a’ bhaile, ann am Baile Uí Bhuadáin. ‘S e prìomh-bhaile na siorramachd a th’ anns An Nás agus an dàrna bhaile as motha na contae cuideachd.

## Bailtean Fearainn
Tha 15 bailtean fearainn san Nás, mar a leanas: Baile an Chradógaigh, Baile an Náis, Baile Osbert, Baile an tSigínigh, An Cloigín Gorm, An Gort Leathan, An Maidilín, Mhóin Réad Thiar, Mhóin Réad Thoir, Nás Sear, Nás Siar, Ploopluck, Ráth Oscair, An Seanbhaile agus An Seanbhaile (Demesne).

## Bailtean Co-cheangailte
*  Allaire
*  Casalattico
*  Dillingen an der Donau
*  Omaha (Nebraska)
*  Tyddewi

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Cill Dara

'S e baile meadhanach sa Chontae Chill Dara air an àirde an ear na h-Èireann a th’ ann  **Cill Dara**.  Tha e suidhichte faisg air Nás na Ríogh, ri taobh na R445  aig 105m os cionn ìre na mara, 206km air falbh bho Dhoire, 171bho Bheul Feirste, 176km bho Chorcaigh agus 48km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 8,412 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mu 100,000 san sgìre sgìre air fad. Thugadh ainm a’ bhaile air Contae Chill Dara, ach 's e An Nás a th’ ann prìomh-bhaile na siorramachd. Chaidh eaglais (Cill) a stèidheachadh leis an Naomh Brìd san 5mh Linn, san àite far a bheil am baile an latha an-diugh.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Deauville
*  Kornuz

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Muine Bheag

‘S e baile meadhanach sa Chontae Cheatharlach air an àirde an ear-dheas na h-Èireann a th’ ann  am **Muine Bheag**.  Tha e suidhichte faisg air Ceatharlach, ri taobh na h-aibhne  Béaru, aig 45m os cionn ìre na mara, 257km air falbh bho Dhoire, 221bho Bheul Feirste, 135km bho Chorcaigh agus 86km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 2,950 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Daoine Ainmeil
* Seán Drea (1947) Fear-spòrs (ràmhadaireachd).
* Richie Kavanagh (1949) Seinneadair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Pont-Pagan

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Ceatharlach

‘S e baile meadhanach sa Chontae Cheatharlach air an àirde an ear-dheas na h-Èireann a th’ ann  an **Ceatharlach**.  Tha e suidhichte faisg air Muine Bheag, ri taobh na h-aibhne  Béaru, aig 47m os cionn ìre na mara, 241km air falbh bho Dhoire, 204bho Bheul Feirste, 149km bho Chorcaigh agus 71km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 13,698 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus 20,030 san sgìre sgìre air fad. ‘S e prìomh-bhaile na siorramachd a th’ ann an Ceatharlach agus an dàrna bhaile as motha na contae cuideachd. Chaidh manachainn a stèidheachadh san àite far a bheil am baile san 5mh Linn agus thug àrd-reachdas cudromach àite an sin ann an 630.

Chaidh Caisteal Cheatharlach a thogail anns an 13mh linn.

## Daoine ainmeil
*William Desmond Taylor (1872–1922) Actair.
*Patrick Walker (1959) Cluicheadair ball-coise.

## Bailtean co-cheangailte
*  Dole
*  Tempe (Arizona)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Muhammad Naguib

B' e **Muhammad Naguib** neo **محمد نجيب** san Arabais (Khartoum 1901 - Cairo 1984) a' chiad cheann-suidhe na h-Èipheit. Bha e os cionn na dùthcha eadar 1953 agus 1954.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit
Roinn-seòrsa:Poileataigs
An Gleann Cain

Tha **An Gleann Cain** (Beurla: The Glenkens) neo **Na Gleanntan Cain** ann an Gall-Ghaidhealaibh. Anns an sgire seo, gheibhear Carrsa Fearna, Dail Ruigh, na Cealltan, Parton agus Baile MhicGhillfaolain. Thàinig an t-ainm fhèin bhon Uisge Cain, a tha a ruith ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Srath Annan

'S e sgìre agus srath ann an Siorrachd Dhùn Phrìs, ann an ceann-a-deas na h-Alba, a th' ann an **Srath Annan** (Beurla: Annandale).

 
## Bailtean
*Cille Bhrìghde
*Daltan
*Drochaid Mhic Iain
*Inbhir Anainn

## Iomraidhean


## Ceangailtean a-muigh
*Historic map showing Annandale
*Historic map showing Annandale in Scotland
*Historic map showing Annandale in Scotland
*Historic map showing Annandale in Scotland

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Bàideanach

'S e sgìre air an àirde an ear na Gàidhealtachd a th' ann am **Bàideanach** (Beurla: *Badenoch*).

## Bailtean
* Baile nan Granndach
* Ceann a' Ghiùthsaich
* Drochaid Chàrr
* Ruadhainn

## Daoine ainmeil
* Dòmhnall Caimbeul (Dòmhnall Phàil), bàrd
* Donnchadh Gobha, bàrd
* Rugadh am bàrd Seumas Mac a' Phearsain ann an Ruadhainn.
* Rugadh an cànanaiche Alasdair MacGilleBhàin ann am Balguish ann am Bàideanach 22 an t-Iuchar 1855.

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Dún Dealgan

‘S e baile meadhanach sa Chontae Lú air an àirde an ear Poblachd na h-Èireann a th’ ann an  **Dún Dealgan**.  Tha e suidhichte faisg air Droichead Átha, air inbhir na h-aibhne Chaisleán Dhún Dealgan agus bàgh Dhún Dhealgan (Gaeilge: Cuan Dhún Dealgan), ri taobh na M1 - N1/A1  aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, 125km air falbh bho Dhoire, 72km bho Bheul Feirste, 176km bho Chorcaigh agus 75km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 37,816 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin agus mu 100,000 san sgìre sgìre air fad. ‘S e am baile as motha na siorramachd, an 6mh baile as motha na Poblachd agus prìomh-bhaile na siorramachd a th' ann an Dún Dealgan.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Rezé
*  Dundalk (Ontario)
*  Dundalk (Maryland)

## Ceanglaichean A-mach
* Club ball-coise Dhún Dealgan
* Institiúd Teicneolaíochta Dhún Dealgan

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Adaptxt

Tha **Adaptxt** 'na aplacaid airson fònaichean-làimhe a leigeas le daoine teacsadh ro-innseach (no *predictive texting*) a dhèanamh. Tha e 'ga dhealbhadh le KeyPoint Technologies, companaidh a tha stèidhichte san Rìoghachd Aonaichte.

Chan ann ach a chum fònaichean Windows a bha an aplacaid nuair a chaidh a chur air bhog ann an 2012 ach chuireadh ri làimh e air fònaichean Android cuideachd a-mach à 2011, an dearbh bhliadhna a chaidh aplacaid le còd fosgailte a dhèanamh dheth.

Chaidh comas Gàidhlig, Gaeilge agus Gaelg a chur ris san t-Samhain 2012 ri linn co-obrachadh eadar Adapxt, Michael Bauer agus Kevin Scannell.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Adaptxt air bùth Google Play

Roinn-seòrsa:Bathar-bog
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Muc-Àird

Tha **Muc-Àird** ann an Siorrachd Chlach Mhanainn. Tha da bhailtean ann, **Poll Mhuc-Àird** (Beurla: *Pool of Muckhart*) and **Geataichean Mhuc-Àird**.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Chlach Mhanann
Blàr Lagaidh

'S e baile beag eadar Meanstraibh agus Sruighlea ann an Siorrachd Sruighlea a th'ann am  **Blàr Lagaidh** (Beurla: Blairlogie).

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Mohammad Hussein Tantawi

B' e **Mohammad Hussein Tantawi** neo **محمد حسين طنطاوي** san Arabais (Cairo 1935 - 21 dhen t-Sultain 2021) ceann-suidhe eadar-amail na h-Èipheit. Bha e os cionn na dùthcha eadar 2011 agus 2012.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Mohamed Morsi

S' e **Mohamed Morsi Isa El-Ayyat** neo **محمد مرسى عيسى العياط** san Arabais (Sharqia, 1951) ceann-suidhe na h-Èipheit. Chaidh e na cheann-suidhe na dùthcha bho 30 an t-Ògmhios 2012 ach chaill e a dhreuchd ann an *coup d'état* 3 an t-Iuchar 2013.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Èipheit
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Oilthigh Niccolò Cusano

Tha **Oilthigh Niccolò Cusano**  (*Unversità degli Studi Niccolò Cusano* - UNICUSANO)gu math ainmeil. Tha e ann an An Ròimh, An Eadailt. Steidhichte sa' bhliadhna 2006.

## Ceanglaichean a-muigh
*Oilthigh Niccolò Cusano

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Newsnight

'S e telebishean prògram nan anailis naidheachdan BBC a tha ann an **Newsnight**. Choiseachd ann an 1980. 

## Preseantairean
* Emily Maitlis
* Kirsty Wark
* Emma Barnett

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1980an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1980
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2010an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2020an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach
Suaicheantas na h-Alba

Is e **Suaicheantas na h-Alba** aon de Laoidhean Nàiseanta neo-oifigeil na h-Alba, (Beurla: *Thistle o' Scotland*). Chaidh a sgrìobhadh le Eòghann MacColla ("Clàrsair nam beann") agus rinneadh atharrachadh ann am Beurla le Calum MacPhàrlain.

Seo an teacsa anns a' Ghàidhlig:

**Sèisd**
’S e Foghnan na h-Alba lus ainmeil nam buadh;
Lus grinn nan dos calgach thug dearbh air bhi cruaidh;
Sean-suaicheantas mòrail tir bhòidhich mo luaidh:
’S tric dh’fhadaich a dheagh-chliù tein’-éibhinn ’nam ghruaidh.

Lus deas nam meur cròcach nach leònar le stoirm; 
Ged ’s ionann teachd geàrr air ’s laoch dàna fo airm, 
’S leis clòimh tha cho maoth-gheal ri faoileig na tràigh, 
’S bàrr-ghucan cho ciùin-ghorm ri sùilean mo ghràidh. 
‘S e Foghnan, רc. 

Mo dhùthaich, cha ’n ioghnadh mòr chliù air thigh’nn uait, 
’S a liuthad duaidh-làraich ’s deagh ghnàth tha ris fuaight’; 
An cian is le Albainn luchd seanachais no bàrd, 
Bidh meas air an dealbh anns gach gorm-bhonaid àird. 
‘S e Foghnan, רc.

Sluagh borb, le droch rùn da, ’s tric bhrùchd air a nuas; 
’S tric bhrùchd, ach, gun taing dhoibh, a cheann chum e suas; 
’Nuair shaoil iad bhi buadhach, ’s ann fhuair iad fath bròin: 
Feuch! a’ cinn thar an uaighean an cluaran gun leòn. 
‘S e Foghnan, רc.

Mo bheannachd gu bràth air! có ’n Gaidheal no ’n Gall
Nach seasadh gu bàs e, 'ga theàrnadh o chall! 
Co ìosal no uasal, bheir cluas do mo dhàn, 
Nach òladh leam “buaidh leis” o chuachana làn! 
‘S e Foghnan, רc.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Thistle o' Scotland (sa Bheurla Ghallda)

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Òrain Ghàidhlig
Faisisteachas

'S e beachd-smuainealas agus gluasad poilitigeach a nochd san Roinn Eòrpa eadar An Cogadh Mòr agus An Dàrna Cogadh a th' ann am **Faisisteachas**. ‘S ann às an fhacal Laideann fasc, tron Eadailtis fascio a tha an t-ainm, a tha a’ ciallachadh trus neo mulan. Bha am Faisisteachas uabhasach làidir san Eadailt. Tha am Faisisteachas ag iarraidh deachdaireachd chorporra leis an eaconomaidh fo stiùireadh na stàite a cur air dòigh. 'S e sèorsa Faisisteachais 's a th' ann Nàsachd. Dhiùilteadh Faisisteachas bun-smuaintean Marxach mu còmhstri eadar clasaichean sòisealta. A rèir Karl Marx, bidh còmhstri ann eadar a' Bhùirdeasachd agus am Mòr-shluagh an-còmhnaidh.
## Faic cuideachd
* Ion Antonescu
* Adolf Hitler
* Francisco Franco
* Benito Mussolini
* Dail Bheithe

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Fàrothais

'S e an cànan a tha ga bhruidhinn anns na h-Eileanan Fàro a th' ann am **Fàrothais**. 

'S e cànan Gearmanach Tuath a th' innte. Tha i na cànan màthaireil aig suas ri 66,000 duine; 45,000 dhiubh a bhios  a' fuireach anns na h-Eileanan Fàro agus 21,000 ann an àitichean eile, anns an Danmhairg airson a' mhòr-chuid. 'S e Innis-Tìlis an cànan as fhaisge air Fàrothais, ach chan urrainn do luchd-labhairt nan cànan ud am fear eile a thuigsinn. Tha sgrìobhadh na Fàrothaise nas coltaiche ri Innis-Tìlis, oir 's ann air an fhreumhachadh a chaidh a shuidheachadh agus chan ann air fuaimean chànan an làtha an-diugh.

Tha a' mòr-chuid de dhaoine sna h-Eileanan Fàro a' bruidhinn Fàrothais, agus tha i na cànan rianachail ann an neart dhe chùisean nan Eileanan. 'S e Danmhairgis an cànan eile a tha ga chleachdadh, gu h-àraid ann an conaltradh ris an Danmhairg.

## Buaidh Ghaidhealach air Fàrothais
Nuair a chaidh na Lochlannaich do na h-Eileanan Fàro, thug iad tràillean Gàidhealach boireannach còmhla riutha gus mnathan a bhith aca; ri linn sin bha buaidh Ghàidhealach nochdte air Fàrothais. Seo liosta faclan Fàrothais a thàinig bho na cànanan Gàidhealach.



Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Fàro
Jocky Wilson

B' e **John Thomas "Jocky" Wilson** (Cair Chaladain, 22 am Màrt 1950–Cair Chaladain 24 am Màrt 2012) cluicheadair dreuchdail gathain. Bhuannaich e mòran urraman anns na 1970an agus na 1980an. 

Bha Jocky Wilson na mhèinneadair mus do thoisich e ri gathan a thilgeil aig ìre proifeiseanta ann an 1979.
Bhuannaich e dà thiotal cruinne (BDO) ann an 1982 agus 1989.

1983 dh'fhoillsich Jocky Wilson a fhèin-eachdraidh *Jocky Wilson's Own Story*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Ainmean-Àite na h-Alba

'S e **Ainmean-Àite na h-Alba** (no **AÀA**) an com-pàirteachadh nàiseanta airson comhairle a chumail air ainmean-àite Gàidhlig. 'S e a phrìomh rùn aontachadh dreachan ceart ainmean-àite Gàidhlig na h-Alba airson mhapaichean, shanasan is cleachdadh coitcheann.

## Mu Ainmean-Àite na h-Alba
Bidh e a' cleachdadh eòlas nam buidhnean com-pàirteachaidh, eòlais ionadail agus thùsan eachdraidheil airson dreachan reachdail aontachadh air ainmean-àite Gàidhlig. Bithear a' leantainn chleachdaidhean litreachaidh stèidhichte a leithid Gnàthachas Litreachadh na Gàidhlig agus an stiùiridh a dheasaich sinn air ainmean-àite Gàidhlig.

Chaidh an t-Ollamh Wilson MacLeòid na chathraiche AÀA ann an 2025 is e a' leantainn Ruaraidh Mac an t-Saoir à Uibhist a Deas.

## Suirbhidh Òrdanais agus Gàidhlig
Tha an Com-pàirteachadh air a bhith ag obair cuide ri Suirbhidh Òrdanais, comhairlean ionadail, ùghdarrasan rathaid is buidhnean poblach bho 2000, a' liubhairt ainmean Gàidhlig airson mhapaichean is shoidhnichean. Tha an Com-pàirteachadh a' steidheachadh clàr-àitean nàiseanta ainmean Gàidhlig mar a chaidh ainmeachadh ann am Plana Nàiseanta na Gàidhlig airson fiosrachadh earbsach air ainmean-àite Gàidhlig a chur an cèill.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-muigh
*Làrach-lìn Ainmean-Àite na h-Alba

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Patrick Moore

B' e reul-eòlaiche, neach-ciùil agus craoladair telebhisean Sasannach a bha ann an **Sir Patrick Caldwell-Moore** (4 am Màrt 1923–9 an Dùbhlachd 2012). Bha Moore a' craoladh *The Sky at Night* air an BBC bho 1957 gu 2012.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean