open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Comhairle nan Eilean Siar

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle nan Eilean Siar** a tha a' dèiligeadh leis na h-Eileanan Siar.

## Eachdraidh
Chaidh Comhairle nan Eilean a chruthachadh ann an 1975 leis an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 as dèidh ath-òrdachadh air riaghladh ionadail agus nàiseanta a bha a' toirt na h-Eileanan an Iar gu lèir fon aon riaghladh. Fon an t-seann structair anns na h-eileanan bha naoi comhairlean ionadail le cumhachdan eadar-dhealaichte sna h-eileanan. Seo moladh a' Choimisein Wheatley. B' iad Siorrachd Inbhir Nis agus na comhairlean sgìreil – Comhairle Sgìreil na Hearadh; Comhairle Sgìreil Uibhist a Tuath; Comhairle Sgìreil Uibhist a Deas agus Comhairle Sgìreil Bharraigh – a bha a' stiùireadh ghnothaichean anns na Hearadh, Uibhist a Tuath, Beinn na Faoghla, Uibhist a Deas, agus am Barraigh. Bha Siorrachd Rois is Chrombaidh, Comhairle Sgìreil Leòdhais agus Comhairle Baile Steòrnabhaigh a' riochdachadh chùisean ann an Leòdhas. Ri linn na bha ri dhèanamh bha 1974 mar bhliadhna uallachaidh airson an dreach ùr a bha seo a thoirt gu bith.

## Poileataigs
Na taghaidhean ionadail 2017:

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-07-13: CnES gus £5m sa bhliadhna a chall *(Brexit)*
* BBC Naidheachdan 2016-08-26: 30 bliadhna de dh'fhoghlam Gàidhlig *(aithris-bhideo 2:03)*
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid

'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an **Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid** (Beurla: *Argyll and Bute Council*).

## Suidheachadh
Tha Comhairle na Gàidhealtachd, Comhairle Pheairt is Cheann Rois, Comhairle Shruighlea agus Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar timcheall oirre. Tha Loch Laomainn air àird an ear dhith.

'S e Ceann Loch Gilb prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.

Bha a’ chuid as motha de Chomhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid a’ buntainn don t-siorrachd traidiseanta Earra-Ghàidheal seach leth-eilean A' Mhorbhairne a tha aig Comhairle na Gàidhealtachd an-diugh. Tha e a’ gabhail a-steach an Eilean Bhòid cuideachd a bha aig Siorrachd Bhòid agus am pàirt iarach den t-Siorrachd Dhùn Bhreatainn.

Is ionann crìochan na Chomhairle agus crìochan na sgìre Phàrlamaid Westminster.

## Poileataigs
Tha 11 uàrdan aig a' Chomhairle: Comhghall, Dùn Omhain, Baile Eilidh agus Laomainn a Deas, Baile Eilidh Meadhain, Eilean Bhòid, Ceann Tìre agus na h-Eileanan, Laomainn a Tuath, Earra-Ghàidheal Meadhain, An t-Òban a Tuath agus Latharna, An t-Òban a Deas agus na h-Eileanan agus Ceann Tìre a Deas, agus 36 comhairlichean.
An dèidh dha na taghaidhean ionadail 2017:

## Bailtean

## Eileanan

## Àitichean eile
* Beinn Dòbhrain
* Loch Obha
* Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Gàidhlig ann an Earra-Ghàidheal is Bòd – fiosrachadh mu ghoireasan

Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
Comhairle Shruighlea

'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an **Comhairle Shruighlea** (Beurla: *Stirling Council*).

## Suidheachadh

Tha Earra-Ghaidheal agus Bòd, Comhairle Chlach Mhanainn, Comhairle Dhùn Bhreatainn an Ear, Comhairle na Eaglaise Brice, Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath, Comhairle Pheairt is Cheann Rois is Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar timcheall oirre.

'S e Sruighlea prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.

Tha Comhairle Shruighlea cho mòr ri 2,187 cilemeatair ceàrnagach. Ann an 2007 bha timcheall air 88,200 duine a' fuireach an seo. 
Ach tha nas motha na 60 % de na daoine a’ fuireach ann an iar-dheas na comhairle, anns na bailtean Sruighlea, Dùn Bhlàthain, Drochaid Ailein is Bannockburn.

Bha a’ chuid as motha den Chomhairle Shruighlea a’ buntainn don t-siorrachd traidiseanta Shruighlea seach An Eaglais Bhreac. Tha e a' gabhail a-steach am pàirt san iar-dheas den seann Shiorrachd Pheairt cuideachd.

## Bailtean

## Àitichean eile

* Loch Ceiteirein
* Loch Innis MoCholmaig
* Càrn Beithe

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil Comhairle Shruighlea

Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
Comhairle Siorrachd Àir an Ear

'S e tè de na 32 comhairlean ann an Alba a tha ann an **Comhairle Siorrachd Àir an Ear** (Beurla: *East Ayrshire*). Tha a' chomhairle cho mòr ri 1262 cileameatair cèarnagach agus bha 119,400 duine a’ fuireach an seo anns a’ bhliadhna 2005.

## Suidheachadh
Tha Comhairle Siorrachd Àir a Tuath, Comhairle Siorrachd Rinn Friù an Ear, Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas, Comhairle Siorrachd Àir a Deas agus  Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh timcheall oirre. Bha a' chuid as motha den Chomhairle Siorrachd Àir an Ear
a' buntainn don t-siorrachd traidiseanta Siorrachd Inbhir Àir a bha a' gabhail a-steach Comhairle Siorrachd Àir a Deas agus pàirt den Chomhairle Siorrachd Àir a Tuath cuideachd.

'S e Cille Mheàrnaig prìomh-bhaile ionadail na chomhairle agus am baile as motha cuideachd.

## Bailtean

## Àitichean eile
* Loch Dhùin

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
*Comhairle Siorrachd Àir a Ear

Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh** a tha a' dèiligeadh ri Siorrachd Dhùn Phris is Gall-Ghàidhealaibh. Chaidh a' Chomhairle a stèidheachadh leis an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 ann an 1975 tron aonadh Siorrachd Bhaile na h-Ùige, Siorrachd Chille Chùithbeirt agus Siorrachd Dhùn Phris.

## Daoine ainmeil
*Sir John Ross CB (1777 - 1856). Oifigear a' chabhalaich.
* Kirkpatrick MacMillan (1812-1878): Gobha agus fear a fhuair deagh sgoil, a chruthaich a' chiad bhaighseagal, air an robh *velocipede*, ann an 1839.
*David Payne (1843–1894). Peantair.
*William Ewart Lockhart (1846 - 1909). Peantair.
*Dyke White (1885-1933). dealbhadair-èibhinn.
*James Tennant MC (1896 - 1966). Gunnair.
* Jane Haining (1897 - 1944) Tè à Dùn Sgoir a chaochail san Uile-losgadh nan Nàsach.
*George Dickie (1912–1951). Comunnach.
*Hamish MacAonghais (1930 - 2020) Sreapadair.
*Bill Drummond (1955) Ceòladair.
*Emma Harper (1978) Neach-poileataigs.

## Ri Faicinn
*Taigh Shambellie

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas

'S e comhairle ionadail ann an Alba a tha ann an **Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas** a tha a' deiligeadh le Siorrachd Lannraig a Deas.

### Foghlam Ghàidhlig

Tha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig ann an Siorrachd Lannraig a Deas aig ìre bun-sgoil aig Bun-sgoil Mount Cameron ann an Cille Bhrìghde an Ear.
Tha Àrd-sgoil Ghlinn Challdair, ann an Cille Bhrìghde an Ear cuideachd, a' tabhann Gàidhlig mar chuspair do luchd-ionnsachaidh agus fileantaich.

### Gàidhlig 'sa choimhearsnachd

Tha buidheann de luchd-ionnsachaidh 'Gaelic in South Lanarkshire' ann.

## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn oifigeil aig Comhairle Siorrachd Lannraig a Deas
* Gaelic in South Lanarkshire

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Comhairle Chrìochan na h-Alba

'S e comhairle ionadail a tha ann an **Comhairle Chrìochan na h-Alba** (Beurla: *Scottish Borders Council*) a tha a' deiligeadh ris na Crìochan.

Chruthaich an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 i de Shiorrachd nam Pùballan, Siorrachd Rosbroig, Siorrachd Shalcraig agus Siorrachd Bhearaig mar **Roinn nan Crìochan**, ann an 1975. Chaidh i na comhairle aonadach ann an 1996.

## Poileataigs
Tha 34 comhairlichean ann: 10 Tòraidhich, 9 Nàiseantaich, 7 neo-eisimeilich, 6 Lib Deamaich agus 2 on Pàrtaidh nan Crìochan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
An Eaglais Bhreac

Tha **an Eaglais Bhreac** (Beurla: *Falkirk*) na baile mòr ann am meadhan na h-Alba.

Bha am Mòd Nàiseanta Rìoghail ann eadar an 10mh is an 18mh, an Dàmhair, 2008.

## Eachdraidh
Anns a' bhliadhna 1298 chaill Uilleam Uallas Blàr na h-Eaglaise Brice an aghaidh armailt a bha trì uairean na bu lìonmhoire na an t-armailt aige fhèin. 
Chuireadh an dàrna Blàr na h-Eaglaise Brice air an 17mh dhen Fhaoilleach 1746, air Monadh na h-Eaglaise Brice mu trì mìle an iar-dheas air a' bhaile. B' e seo an dàrna blàr an Ar-a-mach nan Seumasach, 1745-1746.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Paraiste na h-Eaglaise Brice
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
*
Siorrachd Cheann Rois

'S e siorrachd traidiseanta a bha ann an **Siorrachd Cheann Rois**. A-nis, tha e ceangailte ri Siorrachd Pheairt. 'S e siorrachd glè bheag a bha ann, agus bha e ri taobh Fiobha. Bha Ceann Rois na phrìomh-bhaile.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Ceann Rois

'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann an **Ceann Rois** (Beurla: *Kinross*). Tha e anns an t-siorrachd traidiseanta Ceann Rois. 

Ann an 2020 bha 5,610 duine a' fuireach an seo.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Comhairle Siorrachd Àir a Deas

'S e tè de na 32 comhairlean ann an Alba a tha ann an **Comhairle Shiorrachd Àir a Deas** (Beurla: *South Ayrshire*).

## Suidheachadh
Tha Comhairle Siorrachd Àir an Ear agus Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghaidhealaibh timcheall oirre. Tha e a’ gabhail a-steach a' phàirt dheasaich dhen t-siorrachd traidiseanta Inbhir Àir.

Tha Comhairle Siorrachd Àir a Deas cho mòr ri 1,222  cileameatair cèarnagach agus bha 111,780 duine a’ fuireach an seo ann an 2005.

'S e Inbhir Àir prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.

## Bailtean

## Àitichean eile
*Creag Ealasaid

## Ceanglaichean a-mach
*Comhairle Shiorrachd Àir a deas

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
*
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Comhairle Siorrachd Àir a Tuath

'S e aon de na 32 comhairlean na h-Alba a tha ann an **Comhairle Siorrachd Àir a Tuath** (Beurla: *North Ayrshire Council*).

## Suidheachadh

Tha an cuid as motha dhith air tìr-mòr na h-Alba far an robh an t-siorrachd traidiseanta Inbhir Àir. Tha a' chomhairle a' gabhail a-steach cuideachd an t-eilean Arainn a bha aig Siorrachd Bhòid agus cuid de na h-eileanan ann an Linne Chluaidh, m. e.: Cumaradh Mòr agus Cumaradh Beag.

Tha Comhairle Siorrachd Rinn Friù, Comhairle Siorrachd Àir a Deas agus Comhairle Siorrachd Àir an Ear timcheall oirre.

Tha Comhairle Siorrachd Àir a Tuath cho mòr ri 885 cileameatair ceàrnagach agus bha 135830 duine a’ fuireach an seo ann an 2005.

'S e Irbhinn prìomh-bhaile ionadail na chomhairle.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Comhairle Siorrachd Àir a Tuath

*
Roinn-seòrsa:Comhairlean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Cofaidh

Tha **cofaidh** na pònair agus cleachdar e ri deoch teth ri dhèanamh. 'S ann à Afraga an ear a tha an craobh cofaidh (genus *Coffea*). Mar is trice, tha craobhan cofaidh a' fàs ann an Aimearaga a Deas, Afraga neo Aisia an latha an-diugh. 'S e "cafaidh" a th' air taigh-cofaidh.

* Maté
* Ti

Roinn-seòrsa:Deoch
Warszawa

Tha **Warszawa** (IPA: /varˈʃava/, Beurla: Warsaw, Gearmailtis: Warschau, Liotuànais: Varšuva, Latbhais: Varšava, Fraingis: Varsovie) na phrìomh-bhaile den Phòlainn. Anns a' bhliadhna 2014 bha 1,726,581 duine a' fuireach ann. Tha Warszawa 155km air falbh bho Lublin, 118km bho Łódź, 252km bho Kraków agus 280km bho Gdańsk.

## Eachdraidh
Chaidh an *[[Co-aonta Warszawa|Còrdadh Càirdeis, Co-obrachaidh agus Cuideachaidh a-rèir a Chèile]]* a chur air dòigh an seo air 14 an Cèitean 1955.

## Bailtean co-cheangailte
*  Astana
*  Berlin
*  Budapest 
*  Chicago (Illinois)
*  Den Haag
*  Düsseldorf
*  Hamamatsu
*  Hanoi
*  Harbin
*  Istanbul
*  Kharkov
*  Kyiv
*  Oslo
*  Riga
*  Rio de Janeiro
*  Seoul
*  Taipei
*  Tel Aviv
*  Toronto
*  Vienna
*  Vilnius
*  Zagreb

## Daoine ainmeil
* Solomon Asch: (1907 – 1986) Inntinn-eòlaiche.
* Michał Bergson: (1820 – 1898) Ceòladair, athair Henri Bergson.
* Lech Kaczyński: (1949 - 2010), ceann-suidhe na Pòlainn. Chaochail ann an tubaist adhair ann an Smolensk
* Zbigniew Kazimierz Brzeziński: (1928) Stàitire.
* Marie Curie: (1867 – 1934) Tè-saidheans.
* Krystian Godfryd Deybel de Hammerau: (1725 – 1798) Saighdear.
* Kasia Domanska: (1972) Dealbhadair.
* Joana Flatau: (1928 – 1999) Inntinn-eòlaiche.
* Ryszard Kukliński: (1930 – 2004) Fear-brathaidh.
* Uri Orlev: (1930) Sgrìobhadair.

## Eachdraidh

B' e Warszawa a' chiad bhaile a bhuail na Nàsach le bomaichean anns an Darna Cogadh. Thug iad ionnsaigh air a' bhaile air 1 an t-Sultain 1939. Fad mios, bha sèist air a' bhaile. Aig a' cheann thall air 1 an Damhair, choisich na Nasi a-staigh dhan bhaile. Thug na Nàsaich na rudan luachmhor on Chaisteal Rìoghail mar dealbhan agus mhill iad an Caisteal.

Le Warszawa fo smachd, thòisich na Nàsaich ag obair air 'an trioblaid Iudhach'. Chruthaich iad sgìrean dhen bhaile a bhiodh mar phrìosan mòr dha na h-Iudhaich, na *ghetto*. B' e a' *ghetto* Warszawa am fear as motha. Eadar 22 an t-Iuchar agus 3 an Damhair 1942, ghluaiseadh 300,000 daoine bhon *ghetto* gu campaichean bhàis, mar an tric na campaichean ann Majdanek agus Treblinka. Ann an 1943, bha ar-a-mach anns a' *ghetto* ach chuir na Nazi às e air 16 an Cèitean 1943.

Air 1 an Lùnastal 1944, thòisich ar-a-mach ann an Warszawa air fad an aghaidh Nàsachd. Mhair an ar-a-mach seo 63 làithean.

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Berne

'S e prìomh-bhaile na h-Eilbheis a tha ann am **Berne** (Gearmailtis: *Bern* (IPA: b̥ɛrn), Fraingis: *Berne* (bɛʀn), Eadailtis: *Berna* (ˈbɛrna). Tha 128,041 daoine a' fuireach anns a' bhaile fhèin agus 344,000 anns an àrd-bhaile. Tha seann mheadhan a' bhaile Berne dìonta le UNESCO mar dualchas na cruinne. Tha baile leis an aon ainm (Berne (Indiana) thall anns Na Stàitean Aonaichte.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Salzburg
## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Eilbheis
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Stockholm

'S e prìomh-bhaile Suaineach a tha ann an **Stockholm** (IPA: **stɔkːɔlm**). Tha nas motha na aon muileann duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin agus timcheall air a' bhaile. Tha Stockholm suidhichte 513km air falbh bho Malmö, 484km bho Helsingborg, 396km bho Ghöteborg agus 61km bho Uppsala. Tha Rìgh na Suaine a' fuireachd an-seo.
## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Suainis: *stäk* (slat/cabair) agus *holmr* (eilean) a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Eilean an t-Slait* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
## Eachdraidh
Chaidh an còmhlan-ciùil ABBA (Agnetha Fältskog, Björn Ulvaeus, Benny Andersson agus Anni-Frid Lyngstad) a stèidheachadh an seo ann an 1972.
## Daoine ainmeil
* Anna Maria Ehrenstrahl: (1666 - 1729). Neach-ealain.
* Alfred Nobel: (1833 - 1896). Neach-malairt
* Hjalmar Branting: (1860 - 1925).  Neach-poileataigs. 
* Ivar Kamke: (1882 - 1936), Neach-ealain.
* Arne Wilhelm Kaurin Tiselius: (1902 - 1971). Ceimigear.
* Ulf von Euler: (1905 - 1983). Fear-saidheans.
* Greta Garbo: (1905 - 1990). Actair.
* Ingrid Bergman: (1915 - 1982). Actair.
* Sune Bergström: (1916 - 2004). Fear-saidheans.
* Olof Palme: (1927 - 1986). Neach-poileataigs.
* Britt Ekland: (1942). Actair.
* Benny Andersson: (1946). Ceòladair.
* Henning Mankell: (1948 - 2015). Sgrìobhadair.
* Toomas Hendrik Ilves: (1953), Neach-poileataigs à Eastòinia.
* Björn Borg: (1956). Cluicheadair-teanas.
*Christer Fuglesang: (1957). Speuradair

## Bailtean co-cheangailte
*  Bassano del Grappa
*  Belgrade
*  Cali
*  Copenhagen
*  Helsinki
*  Istanbul
*  Kyiv
*  Nuuk
*  Oslo
*  Rabat 
*  Reykjavík
*  Sankt Peterburg
*  Sarajevo
*  Siracusa
*  Tirana
*  Tórshavn
*  Tunis
*  Islamabad
*  Vilnius

## Faic cuideachd
* Prìomh-bhailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Amsterdam

'S e prìomh-bhaile nan Tìrean Ìsle a tha ann an **Amsterdam** (Duitsis "Amsterdam"). Tha 741,329 daoine a' fuireach anns a' bhaile fhèin, agus 1.5 millean sa Amsterdam as motha. Tha Amsterdam ainmeil airson nan laghan lag aige air cainb agus strìopachas. Tha Amsterdam suidhichte faisg air Haarlem, 25km air falbh bho Zandvoort, 26km bho Bhreukelen, 58km bho Rotterdam, 112km bho Eindhoven, 175km bho Mhastricht agus 53km bho Den Haag. A bharrachd air sin, ‘s e am baile as motha na dùthcha a th’ann an Amsterdam.

## Daoine Ainmeil
* Baruch Spinoza (1632 - 1677): Feallsanaiche.
* Tobias Michel Karel Asser (1838 - 1913): Fear-lagha
* Hendrik Verwoerd (1901 - 1966): Neach-poileataigs.
* Paul J. Crutzen (1933): Ceimigear.
* Paul Verhoeven (1938): Stiùiriche nam Fiolm.
* Jeroen Krabbé (1944): Actair.
* Johan Cruyff (1947 - 2016): Manaidsear agus cluicheadair ball-coise.
* Alex van Halen (1953): Ceòladair.
* Kim Noorda (1986): Modal.
* Frits Zernike (1888 - 1966): Eòlaiche-fiosaig.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Beira, Mòsaimbic
*  Managua, Niocaragua
*  Pràg, an t-Seic
*  Sarajevo, Bosna agus Hearsagobhana

## Iomraidhean

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean
.

Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean na Roinn Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Vienna

'S e am prìomh-bhaile Ostaireach a tha ann am **Vienna** (Gearmailtis: "Wien"). Tha 1.6 millean daoine a' fuireach anns a' chathair fhèin, agus 2.2 millean sa Vienna as motha. Tha am baile suidhichte air an Abhainn Danube. 'S e cuideachd aon de na naoi stàitean a tha anns an Ostair. 

## Eachdraidh
Chaidh Oilthigh Vienna a stèidheachadh an seo ann an 1365. B' e co-phrìomh-bhaile Ostair-Ungaire a bh' ann eadar 1867 agus 1918. B' ann ann am Vienna far an robh Yossele Rosenblatt na hazzan on a dh'fhalbh e dha na Stàitean Aonaichte.

## Daoine ainmeil à Vienna
* Friedrich A. von Hayek, eaconamaiche agus feallsanaiche poileatagach a bhuannaich an Duais Nobel ann an Eaconomacachd ann an 1974.
* Richard Kuhn: (1900 - 1967), Ceimigear.
* Max Ferdinand Perutz: (1917 - 2002), Ceimigear.
* Richard Adolf Zsigmondy: (1 an Giblean 1865 – 23 an t-Sultain 1929), Ceimigear.
* Martin Karplus: (5 am Màrt 1930, Ceimigear.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Belgrade
*  Bratislava
*  Brno
*  Budapest
*  Kyiv
*  Ljubljana
*  Mosgo
*  Tel Aviv
*  Tunis
*  Warsaw
*  Zagreb

## Dealbhan


Wien-vom Oberen Belvedere-110-2009-gje.jpg|View from Upper Belvedere
Wien-Oberes Belvedere-110-2009-gje.jpg|Upper Belvedere
Wien-Burgtheater-206-2008-gje.jpg|Burgtheater
Wien-Staatsoper-116-2009-gje.jpg|Vienna State Opera
Wien-Rathaus-110-2008-gje.jpg|City Hall Tower
Wien-Parlament-126-Mitte-2008-gje.jpg|Parliament
Wien-Hofburg-138-Michaelerplatz-2009-gje.jpg|Hofburg
Wien-Schoenbrunn-128-2013-gje.jpg|Palace of Schönbrunn
Wien-Stephansdom-154-2008-gje.jpg|St. Stephen's Cathedral
Ruprechtskirche Wien.jpg|Eaglais Ruprecht


## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:Stàitean na h-Ostaire
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Bailtean
Ottawa

'S e priomh-bhaile Chanada a tha ann an **Ottawa**. Tha 859,704 daoine a' fuireach ann. Tha Ottawa ann an Ceàrn Ontario.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Cairo

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Colombo

'S e prìomh-bhaile malairteach Sri Lanca a tha ann an **Colombo**. Tha 642,163 daoine a' fuireach anns a'  bhaile fhèin, agus 2.2 millean san Colombo as motha. Ach 's e Sri Jayawardenapura-Kotte an t-ainm a th' air a' phrìomh-bhaile clèireachail Sri Lanca.  

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Sri Lanca
Roinn-seòrsa:Bailtean
Islamabad

'S e prìomh-bhaile Phacastain a tha ann am **Islamabad** (Urdu: **اسلام آباد**, *Dachaigh [[Islam]]*), ('s e Karachi am baile as motha). Tha 955,629 daoine a' fuireach ann.
## Bailtean co-cheangailte
* Abu Dhabi

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Pacastan
Roinn-seòrsa:Bailtean
Lucsamburgais

'S e cànan Gearmaineach de shliochd nan dual-chainntean Mosel-Frangach a tha san **Lucsamburgais** 's a tha ga bruidhinn le 275,000 duine.

Dearbhar mar cànan oifigeil Lucsamburg ann an 1984 taobh leis an Fraingis agus Gearmailtis. 

## Abairtean
* *Jo* - Seadh ( neo *Yes* 'sa Beurla)
* *Neen* - Chan eil ( neo *No* 'sa Bheurla)
* *Wëllkomm!* - Fàilte!
* *Wéi geet et?* - Ciamar a tha thu?
* *Ech heeschen ...* - Is e....an t-ainm a tha orm.
* *Entschëllegt!* - Gabh mo leisgeul.
* *Zwee Béier, wann ech gelift* - Dà phinnt, mas e do thoil e.
* *Kënnt Dir mir de Wee weise fir ...?* - An urrainn dhut ràdh rium, càite a bheil...?
* *Villmols Merci* - mòran taing
* *Äddi* - Tìoraidh

Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Roinn-seòrsa:Lucsamburg
Cogadh Fuar

Thachair **an Cogadh Fuar** eadar 1945 agus 1991. Ach cha robh e mar chogadh sam bith eile air sgàth nach do thachair na feachdan na dà dhùcha ri chèile. Tha an abairt 'cogadh fuar' ann mar mhìneachadh air an strì eadar na na Stàitean Aonaichte agus an t-Aonachd Sovietach thar na ceathrad sa còig bliadhnaichean a lean deireadh an Dàrna Cogadh air sgàth nach robh càirdeas eadar an dà dhùthaich. Ged nach e cogadh fìor a th' ann, bha iomadh cathan ann, m.e. ann an Vietnam, Suez is Coirea, agus bha rèis niùclasach a' dol an àirde. Agus thar na bliadhnaichean a' chogaidh fhuair, bha cunnart ann gun bhriseadh a-mach cogadh teth agus gun dh'fhàsadh an cogadh seo gu ìre niùclasach. Gu fortanach ge-tà cha do thachair seo.

## Faic cuideachd
* Co-aonta Warszawa

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Ptolomaidh

'S e neach cruinne-eòlach ainmeil den linn "clasaigeachd" a tha ann an **Claudius Ptolemaeus** an t-Alesandriach: (Greugais: ).
 
Chailleadh a h-obraichean nuair a bha tìr mòr na h-Eòrpa na linn an dorchadas. Chaidh ath-lorg air a sgriobhaidhean mu thimcheall 1409 AC, agus rè an tri-fichead bliadhna as dèidh sin rinneadh caochladh lethbhreacan (làimh-sgriobhta) dhaibh.

Stèidhich chiad leabhar Ptolomaidh, am bun-phrionsabal de cruinn-eòlas chun latha an diugh: Daingneachadh de puingean air barr na talmhainn, agus dearbhadh de *[[Co-chomharran an Domhain|Ear-astar]]* agus *Domhan-leud* le reul-sgrudadh, cho fad 'us an gabhadh sin a dèanamh.

Chan eil teagamh nach do bhròsnaich na sgriobhaidhaidhean de Ptolomaidh ath-leasachadh de cruinn-eòlais rè an 15mh Linn. Bha cairtean-dheilbh an luib na sgriobhaidhean seo agus rinneadh lethbhreacan dhaibh còmhla. Cho trath ri 1479 bha cuid de na leth-bhreacan a nochdadh *Tabulae Novae* (Claran nan Reul) ùr, a chuir taic ri na cairtean-dhealbh Ptolomachd.

## Làraich-lìn
* Ptolemy's Tetrabiblos at LacusCurtius (Eadar-theangachadh Bheurla le aiste-inntrigidh)
* Ptolemy's Geography at LacusCurtius (Eadar-theangaichte dhan Bheurla, neo-criochnaichte)
* Extracts of Ptolemy on the country of the Seres (Siona) (Eadar-theangachadh Beurla)

## Tuilleadh Fiosrachadh
* Ptolemy at SkyScript - *The Life and Work of Ptolemy*
* Alexander Jones, "Ptolemy and his ''Geography''"
* Ptolemy biography (Bill Arnett's site)
* Ptolemy's Geography - Selected problems of Ptolemy's Geography (currently in German)
* Ptolemy's Geography of Northwestern Europe
* History of Cartography including a discussion of the Geographica
* Claudius Ptolemaeus (Ptolemy): Representation, Understanding, and Mathematical Labeling of the Spherical Earth
* Literature about the Geography (Geographike Hyphegesis) of Claudius Ptolemy
* Eratosthenes of Cyrene - Some Remarks

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Bhictòria, Astràilia

'S e **Bhictòria** aon dhe na Stàitean Astràilianach agus 's e am fear leis an t-sluagh is motha as dèidh na Cuimrigh Nuadh a Deas a th' ann. 'Se Melbourne am prìomh-bhaile aige agus is e an dàrna baile is motha anns an dùthaich gu lèir. Tha Bhictòria suidhichte air oir dheas Astràilia, le Astràilia a Deas iar air agus a' Chuimrigh Nuadh a Deas tuath air, agus faisg air Eilean Thasman.

## Bailtean
* Melbourne
* Bendigo
* Ballarat
* Geelong
* Warrnambool
* Portland
* Port Fairy
* Wodonga
* Echuca
* Mildura
* Swan Hill
* Bairnsdale
* Traralgon
* Sale
* Wonthaggi

Roinn-seòrsa:Stàitean agus fearainn Astràilia
Tahiti

Tha **Tahiti** anns a' Chuan Sèimh, agus fo smachd na Frangaich. 'S e Papeete an t-ainm a tha air a' phrìomh-bhaile aice.
Tha Tahiti na pàirt de Phoilinèis na Frainge.

Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Na Marquesas

Tha **Na Marquesas** (Fraingis: *Iles Marquises*) anns a' Chuan Sèimh, agus fo smachd na Frangaich. 'S e Taiohae an t-ainm a tha air a' phrìomh-bhaile aca.
Tha Na Marquesas pàirt den French Polynesia.

Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Na h-Eileanan Fàclainn

Tha **na h-Eileanan Fàclainn** (no **Fàcland** no **na h-Eileanan Falcannach** no **Eileanan nan Caorach**) (Spàinntis: *Islas Malvinas*, Beurla: *Falkland Islands*) sa Chuan Siar-a-deas, ri taobh Aimearaga a Deas. 'S e Stanley am priomh-bhaile aige.

Ann an 1982, bha cogadh eadar Argentina agus Breatainn air na h-eileanan.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* An t-Urr. Aonghas Mac a’ Ghobhainn a’ bruidhinn mu bhith ’na mhinistear san airm  *(bhideo 5:44)*
* BBC Naidheachdan 2022-06-14:Cuimhneachan air Cogadh nan Eileanan Faclanach 

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ranntairean Thar Lear Bhreatainn
Na h-Eileanan Fàro

Tha **na h-Eileanan Fàro** neo **Eileanan Fàro** neo **na h-Eileanan Fàrach** (Fàrothais: *Føroyar* a' ciallachadh 'Eilean na caorach', Danmhairgis: *Færøerne*)) sa Chuan Siar-a-tuath, eadar Sealtainn, Nirribhidh agus Innis Tìle. 'S e Tórshavn am prìomh-bhaile aice. 

Tha iad air a bhith neo-eisimeileach bhon Danmhairg bho 1948. Tha sluagh dha 48,000 air na h-Eileanan Fàrach agus chan eil iad nam pàirt den Aonadh Eòrpach. Tha iad a' cleachdadh *króna* Fàrach (an aon rud ri *krone* na Danmhairge) airson airgid agus a' bruidhinn Fàrothais.

Tha ceithir a mach a còig daoine a' fuireach ann an Tórshavn ach tha ceanglaichean math aca ris na h-eileanan Fàro eile, le tuinealan-rathaid a dhol fon mhuir eadar feadhainn de na h-eileanan agus seirbhis heileacoptair a tha a' ruith trì làithean anns an t-seachdain.

## Gnàth-shìde
3&nbsp;°C sa gheamhradh, 11&nbsp;°C as t-samhradh.
Bidh i gu tric sgòthach, ceòthach agus gaothach.

## Beartas nàdarrach
* Lignite
* Ola 
* Iasg: trosg, adag, cudaigean, muic-mhara, lèabag-leathann, mac-làmhaich
* Cumhachd-uisge 

## Cleachdadh fearainn
Cha chleachdar ach 2.14% den fhearann airson àiteachais. Thèid a' mhòrchuid a chleachdadh airson chaorach. Fàsar buntàta, snèip agus currain agus gheibhear bainne bhon chrò.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Visit Faroe Islands - Duilleag turasachd oifigeil (anns a' Bheurla)
* Duilleag turasachd oifigeil
* Official tourist site
* Flick photo set

Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Chubut

Tha **Chubut** anns an Argantain ann an Aimearaga a Deas. Tha e ainmeil airson an coimhearsnachd Cuimreach aige, "Y Wladfa" a tha nas laige a-nis.

## Departamentos

Tha 15 *departamentos* (sgìrean)  ann an Chubut.

Departamento (priomh-bhailtean):
# Cushamen (Leleque)
# Escalante (Comodoro Rivadavia)
# Florentino Ameghino (Camarones)
# Futaleufú (Esquel)
# Gaiman (Gaiman)
# Gastre (Gastre)
# Languiñeo (Tecka)
# Mártires (Las Plumas)
# Paso de Indios (Paso de Indios)
# Rawson (Rawson)
# Río Senguerr (Alto Río Senguerr)
# Sarmiento (Sarmiento)
# Tehuelches (José de San Martín)
# Telsen (Telsen)
# Viedma (Puerto Madryn)

## Ceanglaichean a-muigh
* Chubut (Espanol)

Chubut
Afraga-Eoràisia

Tha **Afraga-Eoràisia** ("Afro-Eurasia/Africa-Eurasia") na *[[portmanteau]]* de "Europe", "Africa" "Asia", agus a' ciallachadh an Roinn-Eòrpa, Afraga agus Àisia còmhla ri chèile. 'S e an tìr-mhòr as motha a tha ann.

Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
Atlantis

Tha **Atlantis** (Greugais: Ἀτλαντὶς νῆσος, "Eilean Atlais") na tìr uirsgeulach, a chreid cuid a bha anns a' Chuan Siar. Se Plato a sgriobh mu dheidhinn bho thus, agus thubhairt e gun robh Atlantis na bhàthadh 9,000 bliadhna roimh'n latha aige.

* Mu (tir)
* Tìr nan Òg

Roinn-seòrsa:Ùirsgeulan
Mu (tìr)

Tha **Mu** na tìr/mòr-roinn uirsgeulach, a chreid cuid a bha anns a' Chuan Seimh. 

* Atlantis
* Tìr nan Òg

Roinn-seòrsa:Ùirsgeulan
Gondwana

Bha **Gondwana** neo **Gondwanaland** na seann-mòr-roinn. Thàinig Antargtaga, Aimearaga a Deas, Madagascar, Astràilia-Gini Nuadh agus Sealainn Nuadh à Gondwana.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Laurasia

Bha **Laurasia** na seann-mòr-roinn. Thàinig a' mhorchuid den *hemisphere* a-tuath a Laurasia.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Pangaea

Se **Pangaea** neo **Pangea** (bho Παγγαία, Greugais 'Uile-Talamh') an t-ainm air mòr-roinn a chreid cuid a bha ann tron linntean Paleozoic is Mesozoic mu thimcheall 250 muillean bliadhnaichean air ais.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Àisia

'S e am mòr-roinn as motha san t-Saoghal a tha ann an **Àisia** a-rèir talamh agus àireamh-shluaigh. 

Is e seo liosta stàitean agus dùthchannan ann an Àisia a-rèir nan Dùthchannan Aonaichte. Ach tha liostaichean eile ann. Mar sin dheth, ma dh' fhaoidte gum bi diofar ann eadar ainmean nan stàitean, air neo na h-àireamhan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
*
Gaiman

Tha **Gaiman** na bhaile ann an Chubut, An Argantain. Tha e sa mheadhan de *[[Y Wladfa]]*.

Roinn-seòrsa:An Argantain
Y Wladfa

Tha **Y Wladfa** (Cuimris: "An Colonaidh") an t-ainm air na sgìrean Cuimreach san Argantain. Tha a' mhòrchuid ann an Chubut

## Ainmean sa Chuimris airson àiteachan Argantaineach

Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:An Argantain
Goilf

Se geama air a chluich le bata cam, a tha ann an **goilf**, a tha coltach ri caman, a bhuineas ri Alba, leis an amas ball a chur ann an toll aig astar leis an àireamh as lugha de phocan.

Thàinig an geama gu buil ann an Alba, gu h-araidh ann an Cill Rìmhinn. Chaidh a' chiad cluba goilf a stèidheachadh ann an Dùn Èideann ann an 1744 is iad, na *Gentlemen Golfers of Edinburgh*, a' cluiche goilf ann an Lìte. B' ann an 1744 a bha a' chiad fèill-chluich goilf is b' e John Rattray a' bhuannaich e. Air bunait nan 13 riaghailtean aig an tùrnamant sin chaidh na geama a stèidheachadh.

## Raointean Goilf anns na h-Eileanan Siar

## Farpais Fhosgailte na h-Alba
Tachraidh an fharpais seo gach bliadhna. Ann an 2013, bha luach duais nam fireannach £3,000,000. 

Na Fireannaich

Na Boireannaich

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-06-23: Cead do raon-goilf ùr an Inbhir Nis
* BBC Naidheachdan 2017-03-03: Dhʼfhaodadh gun tig raon golf Àisgernis ann an Uibhist a Deas fo sgeith Stòras Uibhist *(aithris-bhideo 2:02)*
* BBC Naidheachdan 2021-01-14: Trump agus Turnberry – dè a-nist?

Roinn-seòrsa:Spòrs
Roinn-seòrsa:Spòrs Albannach
Trafaig

'S e **trafaig** am facal airson bathar a tha air an rathad eadar dà àite. 

Ann an co-theacsa de rathaidean dubha, 's trafaig a tha ann a h-uile sian a shiubhlas an rathad, aithnichear luchd-coiseachd mar "thrafaig coise". 

Ann an co-theacsa dhe na rathadan-iarainn, 's e a tha ann an trafaig a h-uile trèana a tha na shiubhal air an rathad-iarainn, ach airson trèanaichean innlichidh, nuair a bhios an slighe an *seilbh innleadair* airson obair càraidh. 

Faodaidh don fhacal cuideachd a' ciallachadh teachdairean a tha a' siubhal sìos teudan fóin. 

Roinn-seòrsa:Trafaig
Bàrd Mhealaboist

**Bàrd Mhealaboist** (15 an Gearran 1901 - 7 an t-Samhain 1982).  B' e **Murchadh MacPhàrlain** an t-ainm ceart aige agus ’s e bàrd foillsichte bh' ann. Bhiodh e cuideachd a' strì airson na Gàidhlig.

Rugadh agus thogadh e ann am Mealabost, Eilean Leòdhais. Shiubhal e gu Aimearaga a Tuath anns na ficheadan agus thug deannan bhliadhna ann am Manitoba, àite bu bheag air, agus b' e siud tùs an òrain ainmeil "'S fhada leam an oidhche gheamhraidh".  Rinn e seirbheis armaichte anns an Dàrna Cogadh bho 1942 gu 1945, agus an sin phill e a Leòdhas, 's rinn tàmh ann gu deireadh a bheatha. Anns na seachdadan chaidh a' bhàrdachd aige a chleachdadh anns na h-òrain aig na h-Òganaich, agus chuir an Gasaet Steòrnabhaigh a-mach comh-chruinneachadh de 'bhàrdachd "An Toinneamh Dìomhair" an 1973, agus an dhèidh sud bha a' bhàrdachd aige a' faighinn nas motha luchd-èisdeachd agus bhrosnaich e grunn chòmhlain-chiùil mar eisimpleir Runrig agus Capercaillie. Dh'fhoillsicheadh Cànan nan Gàidheal, an t-òran as ainmeile aige, ann an iris Gairm ann an 1975. Chur Comunn Gàidhealach Steòrnabhagh a-mach leabhar agus reacordadh-teipe "Dàin Mhurchaidh" a ghlèidh deannan de 'òrain air an seinn leis fhéin ann an 1986.

Bha e an aghaidh an campa NATO aig port-adhair Steòrnabhagh a dhèanamh nas motha. Is esan cuspair a' phrògram *Murchadh MacPhàrlain; Bàrd Mhealaboist* a choisinn duais Fèis na TBh is nam film Ceilteach airson aithriseachd ealain a b' fheàrr ann an 2001. 

## Ceangalan a-muigh
*Dealbh
*GRD:Bàird Ghàidhlig:Bàrd Mhealaboist
*BBC Alba:Bliadhna nan Òran:Murchadh MacPhàrlain (Bàrd Mhealboist)
*BBC Alba:Làrach nam Bàrd:Murchadh MacPhàrlain
*Faclan Cànan nan Gàidheal
*Faclan Cànan nan Gàidheal (atharrachadh eile)
*'The Lewis Folk' - Prògram réidio aithriseach bho 1976, le Kieran Sheedy bhon stéisean Éireannach RTÉ 1, anns a bheil agallamh agus òran bho Mhurchadh

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Bàrd Mhealaboist
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Meidheadair

'S e inneal a thomhaiseas cudthrom a tha ann am **meidheadair**. Chanar *meidheachadh* ris an gnìomh seo.

## Gneithean Mheidheadair

Tha dà phrìomh roinnean de meidheadair: 
# Innealan steidhichte air bun-phrionnsabal an luamhain mar eisimplir am biorsamaid.
# Innealan steidhichte air lagh Hooke : "Claonadh a réir Cudthrom".

## An Cairdeas eadar Cudthrom agus Cuideam

Is fheudar dhuinn aithneachadh an difir eadar cudthrom agus cuideam. Is e a tha ann an cuideam an uimhir de stugh a tha ann an corp*. Is e a tha ann an cudthrom *am forsa*sios a tha cuideam, fo buaidh tarruinn-talmhuinn ag aobharachadh.

Bithidh tarruinn-talmhuinn ag aobharachadh ath-luathasachadh de corp sam bith a tha fo a bhuaidh. Aobhrachaidh Tarruinn-talmhuinn Ath-Luathasachadh a tha baoltachd ri 9.81 metre/diog gach diog, (= 9.81 m/s/s = 9.81 m/s² = 9.81ms⁻²)

Anns an Système international d'unités 
is e *An Ciologram* (kg) a tha na h-aonad de cuideam agus is e an *Newton* (N) a tha na h-aonad de forsa. Is àbhaist do buithtean a chleachd an cilogram mar aonad thomhais- a bhi pongail, 'is e forsa-chilograim a tha anns an chudthrom seo a tha co-ionnan ri 9.81 N.

A mhineachadh seo, tha beagan Ailseabra feumail.
A reir an dàrna lagh aig Newton:

* Forsa = Cuideam X Ath-Luathasachadh. 

Mar sin: 
* Cudthrom = Cuideam X Ath-Luathasachadh adhbhraichte le Tarruinn-Talmhuinn.

Airson Cuideam de 1 kg:

Cudthrom = 1 kg X 9.81 ms⁻² = 9.81 N = 9.81 kg.ms⁻².

* *Corp* air a cleachdadh an seo leis a' chiall abhaisteach an feallsanachd-nadurra:- tha sin ri radh cnap stugha (beag neo mòr).

Roinn-seòrsa:Inneal-thomhais
Calanais

'S e **Calanais** baile beag air taobh siar Eilean Leòdhais far bheil mu cheud gu leth duine a' fuireach.

Tha am baile cudromach don eilean air sgath 's gu bheil e a' tarraing còrr air ceud mìle neach-turais gach bliadhna. Bithidh iad a' tighinn ann am buidheannan mòra bho air feadh an t-saoghail a dh'fhaicinn Tursachan Chalanais, aon de na seallaidhean as ainmeile anns an t-saoghal. Tha na Tursachan aig Urras nan Tursachan agus iad a' togail ionad-tadhail ùr is an dùil ri 20,000 luchd-tadhail ann an 2026.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* BBC Naidheachdan 2019-12-03: Bhuannaich dealbh de Thursachan Chalanais co-fharpais
* BBC Naidheachdan 2019-12-23: Fianais de dhealanach faisg air Tursachan Chalanais
* 
* 
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Aspergillus

'S e ***Aspergillus*** gnè de timcheall air 200 fungas a lorgar air feadh an t-saoghail. Eu-coltach ri beirmean, a tha nan ceallan singilte coccobacilli, tha Aspergilli nam fungasan fileamaideach (caothruaidhean) air an dèanamh a slabhraidhean cheallan, air a bheilear a' toirt hyphae. Lorgar ann an arbhair agus aolach iad.

Chaidh *Apergillus* a chlàradh an toiseach ann an 1729 leis an t-sagart agus eòlaiche bith-eòlais Eadailteach Pietryo Antonio Micheli. Thug cumadh an fhungais aspergillum (crathadair uisge naoimh) an cuimhne Mhicheili agus e ga choimhead fo phrosbaig agus s ann mar sin a fhuair an gnè ainm.

Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Baralachas

Ann am matamataig, ’s e **baralachas** a tha gach ràdh matamataigeach aig nach eil (fhathast) dearbhadh foirmeil fo riaghailtean rianais mhatamataigich, ged tha creideas ann gur fìrinn e. Nam biodh dearbhadh foirmeil aige, ’s e teoirim (cùis-dhearbhte) a bhiodh ann agus faodaidh a chur gu feum gus ràdhan eile a dhearbhadh. Ach anns an eadar-àm, fhad ’s nach eil dearbhadh foirmeil ann, faodaidh feum a dhèanamh dheth mar gum biodh e fìor, ged is baralach an obair a tha stèidhichte air. Mas “dearbhadh” co-dhùnadh na h-obrach seo ’s e *dearbhadh air chùmhnant* a th’ ann, agus nochdaidh am baralachas ann an liost beachd-bharailean an teoirim. Nuair sin bidh iomairt mhòr ann gus am baralachas fhèin a dhearbhadh oir thèid an co-dhùnadh a leagail mur eil e fìor.

Uaireannan thathar ag ràdh beachd-bharail ri baralachas den t-seòrsa ach gu bhith pongail tha baralachas agus beachd-bharail eadar-dhealaichte. 
* Tha comas a bhith air a *dhearbhadh* aig baralachas, ged nach eil eòlas ann fhathast ciamar a dhèante sin.
* ’S e rud fo dheuchainn saidheansail a tha beachd-bharail. Chan eil aice ach comas a bhith air a *breugnachadh*. Chan urrainnear a bhith dearbhte a-chaoidh.

Is docha gu bheil am baralachas as ainmeil am fear ris an canar an *teoirim mu dheireadh le Fhermat*. Thagair Fermat gu robh dearbhadh glic aige ach cha d’fhuaradh e riamh às dèidh a bhàs an 1665. Mar sin cha b’ e teoirim idir a bh’ ann ach baralachas gus an do dhearbh Andrew Wiles an 1995 e, ged a bha iomadh oidhirp le matamataichean fad na trì cheud bhliadhna chun a seo.

Roinn-seòrsa:Matamataig
Diego Armando Maradona

'S e seann chluicheadair ball-coise a th' ann an **Diego Armando Maradona**. Rugadh e air an 30mh den Dàmhair, 1960, ann an Buenos Aires anns an Argantain. Bhuannaich e Cupa an t-Saoghal leis an Argantain ann an 1986 nuair a chaidh an co-fharpais air adhart ann am Meagsago. Tha torr dhaoine dem beachd gur e an cluicheadair is fheàrr ann an eachdraidh ball-coise.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cluicheadairean buill-choise
Roinn-seòrsa:Daoine às an Argantain
European Cup Winners Cup

'S e co-fharpais cupa a bha anns an **European Cup Winners Cup** airson sgiobaidhean ball-coise a ghleidheadh an co-fharpais cupa nàiseanta san dùthaich aca fhèin a' bhliadhna roimhe. Chaidh a' chiad co-fharpais a chumail ann an 1960/1961 agus bha an co-fharpais air a chur gu crìoch ann an 1998/1999. Bhon uairsin, tha na sgiobaidhean a' gleidheadh nan cupannan nàiseanta a' dol a-steach gu Cupa UEFA. Chaidh an cupa seo a ghleidheadh da thursa le sgiobaidhean Albannach, C.B. Rangers ann an 1972 agus Club Ball-coise Obar Dheathain ann an 1983.

Roinn-seòrsa:Ball-coise
Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band

'S e ***Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band*** an ochdamh clàr leis na Beatles. Tha e tric air a shealladh mar an clàr is buanaicheal a chaoidh bho tòrr sgrùdairean is foillsichidhean cèol agus chuir an iris *[[Rolling Stone]]* an clàr os cionn an liosta aca den 500 clàran is fheàrr ann an 2003.

Bha e air a' chlàrachadh leis na Beatles thairis 129 latha a' tòiseachadh air an 6mh den Dùbhlachd 1966. Bha e air fhoillseachadh ann am Breatainn air a' 1mh den t-Ògmhios, 1967 agus anns na Stàitean Aonaichte air an 2na den t-Ògmhios, 1967.

Roinn-seòrsa:Na Beatles
Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Clàran Ciùil
Roinn-seòrsa:Na Seasgadan
Roinn-seòrsa:Ceòl anns na Seasgadan
Nis

Is docha gu bheil thu a coimhead airson:

* Abhainn Nis
* Inbhir Nis
* Loch Nis
** Niseag
* Nis, Leòdhas
* *[[An Niseach]]* (nobhail)
Bhiet-Nam

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am **Bhiet-Nam** neo **Bhietnam**.
Tha crìochan aice san earra-thuath le Làthos, sa tuath le Sluagh-phoblachd na Sìne agus san iar-dheas le Cambuidea. 'S e Hanoi a tha na bhaile as motha ann agus is Ho Chi Minh City am prìomh-bhaile.

Tha am Muir Shìona a Deas san iar dhith.

Ghairm Bhiet-Nam neo-eisimeileachd bhon Fhraing ann an 1945.
Tha e ainmeil airson a' chogaidh eadar na Stàitean Aonaichte agus na Communaich anns na 1960an agus 70an.

## Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn ann an Gàidhlig
* MacLeòid, Dòmhnall Iain. 'Beachd air Cogadh Vietnam' ann an *Gairm* Àir. 57, An Geamhradh 1966, dd. 10-14.
* Paul, Alistair. Cogadh agus Ceòl am Bhiet-Nam ann an Dàna, danamag.org. (air a tharraing 11mh dhen Mhàrt, 2017).

## Gailearaidh

Flag of Vietnam.svg|Bratach
Emblem of Vietnam.svg|Suaicheantas


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhiet-Nam
* BBC - Fiosrachadh: ''Bhiet-Nam''
* 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
*
An Eadailt

'S e dùthaich mhòr a tha anns **an Eadailt** (Eadailtis: *Italia*) air taobh-a-deas na Roinn-Eòrpa. 'S e tairbeart neo rubha mòr a tha ann, suidhichte anns a’ Mhuir Meadhanach, le cuid de eileanan còmhla, m.e.:Sicily agus Sardinia. 'S e An Roimh am prìomh-bhaile aice agus 's e Eadailtis an cànan aca. Tha na crìochan aice ann an ceann a tuath na dùthcha leis an Fhraing, an Eilbheis, an Ostair agus an t-Slòbhain. Tha na dùthchannan San Marino agus Cathair na Bhatacain suidhichte air an taobh a-staigh anns an Eadailt. Tha am Fàsach Accona suidhichte anns an Toscana faisg air Asciano. Tha Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Eadailt fear den sgiobaichean mòra aig rugbaidh.

## Bailtean mòra
Seo lista na bailtean as motha na h-Eadalite:
* An Roimh
* Milano
* Venezia
* Firenze
* Napoli
* Torino
* Palermo
* Genova
* Bologna
* Verona
* Trieste
* Bari

## Foghlam
Is e Oilthigh Bhologna am fear as aosmhor air feadh an t-Saoghal a tha a’ toirt ceum do na h-oileanaich.

Chaidh an t-Oilthigh Phadua a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1222 (*Università degli Studi di Padova* anns an Eadailtis). Tha e suidhichte anns a’ bhaile Padova ann an earra-thuath na h-Eadailte.

## Daoine ainmeil
* Cristoforo Colombo a tha ainmeil airson Aimearaga a lorg.
* Leonardo Da Vinci, dealbhadair a rinn an dealbh Mona Lisa.
* Giosuè Carducci, sgrìobhadair agus a' chiad fhear às an Eadailt a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas.
* Primo Levi, ceimigear agus sgrìobhadair a tha ainmeil airson na obrach aige mun Uile-losgadh.
* Dario Fo, sgrìobhadair à Sangiano, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas anns a' bhliadhna 1997.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
*
Eadailt
Aicseam

’S e **aicseam** gach ràdh, tagradh no riaghailt aig bun siostam foirmeil. Tha am fìrinn aige soilleir mar thà, gun fheum dearbhaidh, no ’s e barail a th’ ann a tha furasta ghabhail ris gun dhearbhadh. Mar eisimpleir, ma tha *A* agus *B* co-ionann, agus tha *B* agus *C* co-ionnan, nuair sin tha *A* agus *C* co-ionnan. Tha eòlas eile stèidhichte air grunnan aicseaman.

Tha dà sheòrsa aicseim ann am matamataig: *aicseam rianais* agus *aicseam às-rianais*. Tha aicseaman rianais freagarrach do shiostam sam bith. Mar eisimpleir, ma tha *x* na chaochladair ann an siostam air bith, is dligheach am foirmle:
:: *x* = *x*

Tha aicseaman às-rianais freagarrach don dàrna siostam gun a bhith freagarrach do shiostam eile. Mar eisimpleir, ma tha *x* agus *y* nan àireamhan, tha e fìor gu bheil:
:: *xy* = *yx*

Ma tha *x* agus *y* nam meatragsan, chan eil seo fìor idir.

Roinn-seòrsa:Matamataig
Siostam foirmeil

Anns an rianas ’s e **siostam foirmeil** a th' ann far a bheil cànan foirmeil agus seata riaghailtean airson foirmlean *deagh-dhèanta* a thoirt bho fhoirmlean deagh-dhèanta eile. 

Tha aibidil agus gràmar aig a' *[[cànan|chànan]] fhoirmeil*. 'S e seata chomharran a tha anns an aibidil agus seata riaghailtean airson foirmle a thogail a tha anns a' ghràmar. Thathar ag ràdh gu bheil foirmle *deagh-dhèanta* ma tha i sgrìobhte le comharran a' chànain agus air a cur ri chèile a-rèir a' ghràmair.

'S ann le siostaman foirmeil a tha dearbhaidhean matamataigeach air an dèanamh. Tha aicseaman aig bun siostam foirmeil. Tha iad air an sgrìobhadh mar foirmlean deagh-dhèanta agus tha foirmlean deagh-dhèanta eile air an toirt bhuapa. Leanaidh an argamaid ceum air cheum mar seo gus an ruigear co-dhùnadh. Is dligheach an co-dhùnadh seo mas dligheach gach ceum na h-argamaid agus 's ann mar seo a tha an co-dhùnadh *dearbhte*. Uaireannan, bidh co-dhùnadh feumail do iomadh dearbhadh eile no gheibh e lèirsinn sònraichte do mhatamataig. Nuair sin 's e teoirim a theirear ris.

Roinn-seòrsa:Matamataig
Caochladair

Ann am matamataig, 's e uiread neo-aithnichte, agus le comas atharrachadh, a th' ann an **caochladair**. Ann an coimpiutaireachd, 's e àite a th’ ann far am faod àireamh air a chumail. Ann am fiosaig agus ann an innleadaireachd, ’s e luach a th’ ann a dh’atharraicheas rè deuchainn, no bho eisimpleir gu eisimpleir, no fhad ’s a tha siostam ag obrachadh.

Tha iomsgaradh air a dhèanamh eadar *caochladair* agus *[[cunbhal]]*. ’S e uiread a tha aithnichte agus neo-caochlaideach a th' ann an cunbhal. Tha iomsgaradh air a dhèanamh cuideachd eadar caochladair agus paramadair, ged faodaidh nì a tha na chaochladair anns an dàrna suidheachadh a bhith na pharamadair ann an suidheachadh eile.

Anns an staitistearachd gnìomhaichte, ’s e factar a tha tomhasach no feart duine no siostaim a th’ ann an caochladair (.i. rud a dh’fhaodas atharrachadh bho àm gu àm no bho dhuine gu duine). Anns an staitistearachd matamataigeach tha brìgh teicneòlach aig *caochladair thuairmeach*. 'S e seo foincsean a mhapas bho raon na coltachd gu raon tomhasach sam bith (me. raon nam fìor-àireamhan).

Roinn-seòrsa:Matamataig
Uibhist a Tuath

Tha **Uibhist a Tuath** anns na h-Eileanan Siar ann an Alba. A-rèir cunntas-sluaigh 2001 tha sluagh de 1254 a' fuireach ann anns an àbhaist. Tha 887 dhiubh (61%) nan luchd-labhairt na Gàidhlig. Tha an t-eilean ceangailte ri Beinn na Faoghla le cabhsairean tro Eilean Ghriomasaigh agus ri Beàrnaraigh agus ris a' Bhaile Shear le cabhsairean eile. Tha an t-eilean gu math rèidh, ach a-mhàin an ear-dheas, agus tha pailteas mhòintichean, chnoc agus lochan ann. Tha còrr is dàrna leth an eilein fo uisge. Tha measgachadh de shàl agus fìor-uisge ann an cuid de na lochan agus tha seo a' tabhann àrainneachd àraid iom-fhillte do dh'eòin is creutairean eile.

'S e Uibhist a Tuath an deicheamh eilean as motha ann an Alba agus an treas eilean deug as motha ann am Breatainn (a' fàgail às Èirinn). Tha an t-eilean 117 mìle cheàrnagach ann am meud, beagan nas lugha na Uibhist a Deas.

'S e Loch nam Madadh am baile as motha air an eilean, port-iasgaich le taigh-tasgaidh, ionad-ealain agus 'Both nam Faileas' - 'camera obscura' ann am bothan-cloiche. Tha bàtaichean Caledonian Mhic a' Bhriuthainn a' seòladh à Loch nam Madadh gu Ùig anns an Eilean Sgitheanach, agus à Beàrnaraigh gun t-Òb anns na Hearadh. Tha oifis-phuist agus cafaidh anns an ionad-ealain, Taigh Chearsabhagh. Tha an Uist Outdoor Centre cuideachd faisg air làimh. 

A-measg bhailtean eile an eilein tha Càirinis, Port nan Long, Scolpaig, Cladach Chirceboist, Taigh a' Ghearraidh, Hogha a' Ghearraidh, Ceann a' Bhàigh agus Solas.

Tha grunn thoglaichean agus structaran àrsaidh ann an Uibhist a Tuath, nam measg Barpa Langais (càrn-tiodhlaigidh seòmarach), Poball Fhinn (cearcall thursachan) agus Teampall na Trianaid.

Tha an t-eilean cuideachd cliùiteach airson na th' ann de dh'eòin. Gheibhear ràcan-an-fheòir, sùlairean, gealagan-buachair agus sgrabairean ann. Tha raon-glèidhteachas aig an RSPB ann am Baile Raghnaill.

## Daoine ainmeil
* Dòmhnall Ruadh Chorùna (1887–1967). Bàrd.
* Ruairidh MacLeòid nan Duilleagan Gàidhlig
* Julie Fowlis, seinneadair Gàidhlig 

## Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig
*MacDhòmhnuill, An t-Urr. Niall (1938). 'Uibhist a Tuath',  ann an *Am Measg nam Bodach*. Glaschu: An Comunn Gaidhealach. dd. 43-49.

## Ceanglaichean a-muigh
* Raon-glèidhteachais Bhaile Raghnaill
* Taigh Chearsabhagh
* Ainmean-àite Uibhist
* BBC Naidheachdan 2016-08-18: Bun Sgoil ùr Uibhist a Tuath a' fosgladh *(aithris-bhideo 2:38)*
* BBC Naidheachdan 2016-11-14: Beachdan gan lorg son hub a' chruthachadh aig Cladach Chircheaboist *(aithris-bhideo 2:16)*
* BBC Naidheachdan 2021-02-26: Dragh mu chabhsair a' Bhaile Shear *(aithris-bhideo 2:31)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Uibhist