open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Àrd-sgoil a' Phluic

'S e àrd-sgoil le 290 de sgoilearan a th' ann an Àrd-sgoil a' Phluic  anns a' Phloc ann an Albainn. Tha na sgoilearan a' tighinn bho fad is farsainn bhon Chomraich san àird a tuath gu Gleann Eilg san àird a deas.

Bho dh'fhosgail Drochaid an Eilein tha barrachd is barrachd a' tighinn bho cheann a deas an Eilein Sgitheanaich a bhiodh roimhe seo a' dol gu Àrd-sgoil Phort Righ. Tha ostail bheag aig an sgoil airson sgoilearan a tha a' tighinn bho fad air falbh - gu h-àraid an fheadhainn a tha a' dol gu Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd.

## Sgoil Chiùil na Gàidhealtachd

Bho thòisich i sa bhliadhna 2000, tha Sgoil Chiùil na Gaidhealtachd air a bhith suidhichte aig Àrd-sgoil a' Phluic. 'S e seo an aon sgoil nàiseanta ann an Albainn airson ciùil traidiseanta. Faodaidh sgoilear sam bith bho air feadh Albainn iarratas a chur a-steach. Bidh a' mhòrchuid aca a' fuireach san ostail.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Foghlam
Calpachas

‘S e siostam eaconomach a th' ann an **Calpachas**, far a bheil a’ mhòr-chuid dhe na dòighean-saorachaidh ann an làmhan prìobhaideach. San Chalpachas, bithear a’ cur airgid an seilbhe ann an saorachadh, roinneachd, reic agus seirbheisean gus prothaidean mòra a dhèanamh ann am margaid shaor, fharpaiseach. Gabhaidh sin a-steach nithean gnìomhachas mar an talamh agus goireasan nàdarra, a bharrachd air cosgaisean obrach agus maoineachadh. Thathar air iomadach teòiridh a sgrìobhadh airson beachd-smuainealas a’ Chalpachais a mhìneachadh, neo fhìrinneachadh agus chàin a chur air seilbh prìobhaideach agus calpa, neo fiù 's aithris a thoirt air ciamar a dh’obraicheas na margaidean agus am buaidh a bheir riaghailtean nan riaghaltasan air seilbh agus margaidean. A rèir Karl Marx, bidh còmhstri ann eadar a' Bhùirdeasachd agus am Mòr-shluagh an-còmhnaidh. 

Chaidh cleachdaidhean a’ Chalpachais san Roinn Eòrpa a chuir air chois bhon 16mh Linn gu ruige an 19mh Linn ged an robh  structaran is dòighean-obrach calpach air chòireigin air a bhith ann mar thà, bho àm nan daoine àrsaidh aig a’ char as lugha. Nochd an calpachas mar shiostam eaconomach ceannsach ann an saoghal an iar ri linn crìonadh na Fiùdalachd, nuair a chuireadh às do bhacaidhean poiliteagach agus creideamhan air malart calpach. Sgaoileadh an calpachas a-mach às an Roinn Eòrpa mean air mhean  (gu seachd àraidh bho Bhreatainn) gu àiteachan eile na cruinne bho àm a’ Thionndaidh Gnìomhachais. 'S e an dòigh gnìomhachasaidh na bu chumanta a bh' ann fad an 19mh Linn agus an 20mh Linn, ach cha robh e an aon fhear a bh' ann co-dhiù. 

‘S e bun-smuain gu math faondach a th' ann an Calpachas taobh sgrùdaidh acadaimeagach, o chionn 's gu bheil caochladh sheòrsa eachdraidheil ann agus leis gu bheil e eadar-dhealaichte a-rèir adhbharan mar linntean, sgìrean, poileataigs agus cultair. Tha luchd-sgrùdaidh an eaconomaidh air iomadh sreath dhe calpachas a sheòrasadh, a-rèir  cruinneachadh na cumhachd agus beartas eaconomach, a thuilleadh air na dòighean airgead a chàrnadh a th' ann (Scott 2005). Fad an linn sa chaidh, bha iomsgaradh làidir ann eadar na dùthchannan calpach agus an fheadhainn le eaconomaidhean air am planachadh agus an Comunnach. 'S e eaconamaidhean calpach neo margaidean measgaichte a tha aig gach uile dùthaich leasaichte an latha an-diugh. Anns na dùthchannan sin, bithidh seilbhe poblach agus conn-riaghailtean an Riaghaltais ann air  saorachadh agus malart, a bharrachd air cìsean, iadsan rim faotainn agus structar fiosaigeach na dùthcha ri chleachdadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Arthur Koestler

B'e sgrìobhadair agus neach-naidheachd Ungaireach a bh' ann an Arthur Koestler CBE (5 an t-Sultain 1905 – 1 am Màrt 1983).

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ostair
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Sràid nam Prionnsan

'S e **Sràid nam Prionnsan** an sràid ainmeil is stòite ann an Dùn Èideann. 

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Seacadh

Is e **seacadh anns an eaconamaidh** dha ràithe leantach lùghdachaidh LTD. 

Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Advance Australia Fair

Is Laoidh Nàiseanta na Astràilia **'Advance Australia Fair**'.

## Ceangal a-muigh
*Na faclan (Beurla)

Roinn-seòrsa:Laoidhean nàiseanta
Roinn-seòrsa:Astràilia
Robert Kee

B' e seanchaidh agus craoladair a bha ann an **Robert Kee** (5 an Dàmhair 1919–11 am Faoilleach 2013).
Tha e ainmeil air sgàth na h-obrach eachdraidheil aige mun Dàrna Cogadh is Èirinn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Craoladairean
Roinn-seòrsa:TBh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Àm Uile-choitcheann Co-òrdanaichte

'S e **Àm Coitcheann Co-òrdanaichte** (ÀCC) (Beurla: *Coordinated Universal Time* no *Universal Time, Co-ordinated* (UTC), Fraingis: *Temps Universel Coordonné* no *Universel Temps Coordonné* (UTC)) ìre eadar-nàiseanta a ionadaich Bun-àm GMT.

Roinn-seòrsa:Àm
Colaiste Baile Glaschu

’S e **Colaiste Baile Glaschu** a’ cholaiste as motha ann an Alba le còrr agus 40,000 oileanach agus 1,200 luchd-obrach a’ tairgsinn barrachd air 2,600 cùrsa.

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Colaistean
Roinn-seòrsa:Glaschu
Salvador Puig i Antich

B’e **Salvador Puig i Antich** (IPA: **səɫβəˈðo ˈpudʒ i: ənˈtik**, Barcelona, 30 an Cèitean 1948–Barcelona  2 am Màrt 1974) Anarcach à Catalòinia a chuireadh gu bàs rè deachdaireachd Fhranco anns An Spàinn.

## Teaghlach
'S e an treas mac dhe sianar a bh' ann Salvador Puig i Antich. Bhuineadh e do theaghlach meadhanach-luchd obrach. Bha athair, Joaquim Puig, air a bhith na bhall Acció Catalana (Gàidhlig: Iomairt Chatalanach) rè Dàrna Poblachd na Spàinne (1931 – 1939). B' fheudar dha teicheadh chun na Frainge is e na fhògarrach ann an campa ann an Argelès an dèidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne (1936 – 1939). Fhuair esan binn bàis nuair a thill e gus An Spàinn, ach shàbhaladh a bheatha mus do chuireadh gu bàs e.

## Beatha
Choinnich Salvador ri Xavier Garriga agus na Bràithrean Oriol agus Ignacio Solé Sugranyes aig an sgoil-oidhche Maragall, an dèidh dha na sagaratan dha fhuadachadh bhon àrd sgoil Chaitligeach Salle Bonanova,  air adhbharan a chuid dhroch ghiùlain. Stèidhich an ceathrar am buidheann *Movimiento Íbero de Liberación* (Gàidhlig: Gluasad Ibearach na Saoirse), neo MIL, an dèidh na tachartasan ann am Paris sa Chèitean 1968.  A bharrachd air sin, bha e an sàs anns na aonaidhean-ciùird taobh Comisiones Obreras cuideachd. Thoisich Salvador ris a bhith a’ sabaid ann am MIL an dèidh dà bhliadhna a chur seachad san Arm agus ceum a ghabhail ann an Eaconomachd agus Poileataigs san oilthigh.  Ghoideadh MIL airgead  bho na bancaichean agus shiubhladh iad gu tric chun na Frainge.

## Bàs
Chuireadh e an greim leis a' Phoileas Speisealta ann am Barcelona air an 25mh latha dhen Shultain 1973. Gu dòrainneach, chaochail oifigear-poileis air an robh Francisco Anguas Barragán ann an sabaid doirbh le gunnaichean ann an doras flat san sràid Carrer de Girona.  Chaidh Puig Antich leòinte cuideachd. Fhuair e binn bàis bho Chùirte an Airm airson murt Bharragán. Dhiùlt a’ Chùirte fianais a chluinntinn a chuideachadh Puig Antich.  A dh’aindeoin iomairt mhòr eadar-nàiseanta gus a bheatha a shàbhaladh, chaidh e chur gu bàs aig 9:30m air an dàrna latha dhen Mhàrt 1974.  Bha e dìreach 25 bliadhna a dh’aois. Bha Riaghaltas na Dùthcha airson dìoghaltas fhaighinn air sgàth s’ gun do mharbh ETA ceannard Spàinnteach air an robh Carrero Blanco. Chaidh Puig Antich a thìodhlachadh ann an Cementerio de Barcelona.

## Meadhanan
### Fiolmaichean
* Salvador (Puig Antich) (2006)

### Ceòl
* I si canto triste (Lluís Llach i Grande, 1974).
* A Margalida (Joan Isaac, 1976)
* El año que mataron a Salvador (Loquillo, 2005)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Jim Davidson

'S e comaig Sasannach a tha ann an **James 'Jim' Cameron Davidson** (Lunnainn, 13 an Dùbhlachd 1953). 

## Telebhisean
*Big Break
*Home James
*New Faces
*Stand Up Jim Davidson
*The Generation Game
*The Jim Davidson Show

Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Liosta nan dùthchannan a rèir dùmhlachd-sluaigh

Seo **liosta nan dùthchannan a rèir dùmhlachd-sluaigh**. 

## Dùthchannan a rèir dùmhlachd-sluaigh

Roinn-seòrsa:Liostaichean
Universidade Estadual de Feira de Santana

S' e **Oilthigh Feira de Santana** (**Universidade Estadual de Feira de Santana**), stèidhichte ann an 1976, an oilthigh as motha ann an Feira de Santana (Braisil).
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Universidade Estadual de Feira de Santana

Feira de Santana
Universidade Federal de Minas Gerais

S' e **Oilthigh Minas Gerais** (**Universidade Federal de Minas Gerais**, **UFMG**), stèidhichte ann an 1927, an oilthigh as motha ann an Minas Gerais (Braisil).
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Universidade Federal de Minas Gerais

Minas Gerais
Universidade Federal da Bahia

'S e **Oilthigh Bahia** (**Universidade Federal da Bahia**, **UFBA**), stèidhichte ann an 1946, an t-oilthigh as motha ann am Bahia (Braisil).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Universidade Federal da Bahia

Minas Gerais
Roinn-seòrsa:Braisil
Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

'S e **Oilthigh Educação de Minas Gerais** (**Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais**, **CEFET-MG**), stèidhichte ann an 1910, an t-oilthigh as motha ann am Belo Horizonte, Minas Gerais (Braisil).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais

Centro Federal de Educação Tecnológica de Minas Gerais
Roinn-seòrsa:Braisil
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca

S' e **Oilthigh Celso Suckow da Fonseca** (**Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca**, **CEFET-RJ**), stèidhichte ann an 1917, an oilthigh as motha ann an Rio de Janeiro (Braisil).
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca

Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
Roinn-seòrsa:Braisil
Tania Khalill

'S e actair à Braisil a tha ann an **Tânia Calil Padis Campos**. Rugadh i ann an São Paulo, 8 an t-Iuchar 1977.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil
Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Lluís Llach i Grande

‘S e seinneadair, sgrìobhadair, ceòladair agus sgrìobhadair ciùil à Catalòinia a th' ann an **Lluís Llach i Grande** (IPA: **ʎuˈiz ˈʎak**, Girona, 7 an Cèitean 1948). Bha e na bhall a’ chòmhlain-chiùil *Els Setze Jutges* (Sia Britheamhan Deug) agus thathar dhen bheachd gur e fear-leasachaidh an *Nova Cançó* (Òran Ùr) a th' ann. Mar cheòladair poileataigeach, tha e air a bhith an sàs ann an saoghail a’ chiùil agus anns na h-iomairtean phoileateagach fad trì ginealach co-dhiù.

## Beatha
‘S e mac Josep María Llach, lighiche agus tuathanach, agus María Grande, tìdsear a th' ann. Rugadh e ann an Girona ach thogadh e ann am Verges, baile beag eadar Barcelona agus Figueres. Dh’ionnsaich e fhèin agus a Bhràthair Josep María ris a’ ghiotàr a chluiche, nuair bha an dithis aca gu math òg. Tha piàna san taigh cuideachd. Fhuair e beachdan an làimhe chlì on ghlùin.

Fhuair e droch làimhseachaidh bhon dheachdaire Franco, agus b’fheudar dha a theiche thall thairis gu Paris anns na 70an. ‘S e a' chiad seinneadair ain-opàra a ghabh òrain san Taigh-cluiche Gran Teatre del Liceu a bh’ann Llach, is e a’ seinn *Somniem* (Nar cadal), san Shultain 1979. Bha 103,000 duine an làthair aig consart a rinn e sa phàirc Ball-coise Nou Camp, am Barcelona, air an siathamh latha dhen Iuchar 1985, an cuirm-chiùil na bu mhotha a bha a-riamh san Roinn-Eòrpa. 

Chlàraich Llach 33 clàran eadar 1969 agus 2007. Chleachdadh an t-òran na b' ainmeile agus na bu chonnspaidiche a rinn e a-riamh, L'estaca (An Cabar, 1968), leis an Aonadh-ciùird Solidarność (air a stèidheachadh le Lech Wałęsa) agus an sgioba rugbaidh Unió Esportiva Arlequins de Perpinyà. A thuilleadh air sin, ‘s e òran ar-a-mach ann an Tuinisia sa bhliadhna 2011 a bh' ann cuideachd. 

Ann an 2011 chuir e an Stòras Lluís Llach air dòigh, thall ann an Seanagal. Bha an leabhar a sgrìobh e ann an 2012 *Memòria d'uns ulls pintats* (Cuimhne nan sùilean dathte) uabhasach soirbheachail. A bharrachd sin, bha e an sàs ann an stèidheachadh Assemblea Nacional Catalana (Co-chruinneachadh Nàiseanta Chatalòinia).

## Òrain Cudromach
* L'Estaca (An Cabar, 1968). Iomairtean nan daoine an aghaidh na deachdaireachd.
* I si canto trist ('S ma sheinneas mi fo bhròn, 1974). Marbhrann do Shalvador Puig i Antich, ìobairteach na deachdaireachd.
* Viatge a Itaca (Turas gu Itaca, 1976). Bhon bhàrd Konstantinos Pétrou Kavafis.
* País Petit (Dùthaich Bheag, 1980). Gaol dùthcha.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Savannah

'S e Gnàth-Shide a ghabhas suas 20% dhen t-saoghal a th'ann an **savannah**. 'S ann às an fhacal *sabana* san Arawak a tha am facal againn is e a' ciallachadh *àite gun chraoibh ach làn feur*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Daibhidh I na h-Alba

B' e Rìgh na h-Alba eadar 1124 agus 1153 a bha ann an **Dabíd mac Maíl Choluim**. Bha e na mhac Mhaol Chaluim III. Rugadh e ann an 1084 agus chaochail e 24 an Cèitean 1153. Fon riaghailt aige thàinig atharrachaidhean mòra a-staigh do Rìoghachd na h-Alba. Bha iad a' gabhail a-steach stèidheachadh nam borghan is nan abaidean, atharrachadh an riaghaltais a rèir beachdan Normanach agus tòiseachadh siostam feudalach le in-imrich de dhaoine uasal às an Fhraing. Stèidhich e abaid ann an Urchard ann an 1125 agus ann an Dùn Droighnein ann an 1142.

## Aistidhean Co-cheangailte
* Rìghrean na h-Alba
* Leabhar Dhèir

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Crìosdaidh

'S e creidmheach no ban-chreidmheach an t-Soisgeul Iosa Chrìosd **Crìosdaidh ** (no **Crìostaidh**, iol. *Crìosdaidhean*). Trì uairean còmhdhalaich sinn am facal 'Crìosdaidh' anns an Tiomnadh Nuadh: anns an Gnìomharan 11 agus 26, mar an ceudna anns an 1 Peadar 4.

## Aistidhean co-cheangailte
* Trianaid

## Ceanglaichean a-muigh
* Dè  th’ ann an Crìosdaidh? (gotquestions.org sa Ghàidhlig)
* Làrach-lìn An Eaglais Shaor
* Làrach-lìn Eaglais na h-Alba (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bìoball
Roinn-seòrsa:Tiomnadh Nuadh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Chittagong

'S e an dàrna baile as motha ann am Bangladais a th' ann an **Chittagong** (Bangla: *চট্টগ্রাম*).  Tha e suidhichte air oirthir an ear na dùthcha air bruach den *Karnaphuli River* agus mar sin tha am port-mara as motha ann am Bangladais aige. 

## Iomraidhean

* Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Baile a' Mhanaich

'S e **Baile a' Mhanaich** (Beurla: Balivanich) baile air an t-eilean Beinn na Faoghla agus Na h-Eileanan Siar. 'S e am prìomh-baile de Beinn na Faoghla is na h-eileanan Uibhisteach eile: Uibhist a Tuath is Uibhist a Deas a th'ann an Baile a' Mhanaich. Tha e ann an sgìreachd den Uibhist a Deas a th'ann.

## Eachdraidh
'S urrainn an t-ainm "Baile a' Mhanaich" a bhith a' tighinn às cille-mhanach a bha ann cho fada air ais ris 500AD, *Teampull Chaluim Chille,* 's urrainn eaglais aost airson Calum Cille a bhith pairt den a' chille-mhanach seo; is urrainn dhuibh a' faicinn na piosan a tha ann fhathast aig bonn na bhaile. Bha raon-adhair air a bhith ri thogail aig an taobh tuath den Baile a' Mhanaich ann An Dàrna Cogadh, thòisich e a bhith am prìomh ionad-stiùiridh airson an "Hebrides Rocket Range" aig 1957, aig a' mhullach de An Cogadh Fuar. A-nis 's e am Benbecula Airport a th'ann.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-01-08: Sgoil Mharcachd Uibhist soirbheachadh *(aithris bhideo 2:23)*

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Co-labhairt Évian

Chaidh **Co-labhairt Évian** a ghairm air sgàth 's tionnsgnadh  ceann-suidhe Ameireaga Franklin D. Roosevelt anns an Iuchar 1938 airson bruidhinn mu dheidhinn atachadh àireimh de fhògarraich Iùdhach  bho geur-leanmhainn Nàsachd às a' Ghearmailt. Airson ochd làithean, bhon 6mh chun an 15mh latha den Iuchar, thàinig luchd-ionaid à 32 dùthchannan agus 39 eagrachadh prìobhaideach còmhla aig Évian-les-Bains, an Fhraing. Thàinig mu 200 luchd-naidheachd cuideachd.

Bha na Iùdhaich às an Ostair agus às a' Ghearmailt làn dòchais gum biodh a' cho-labhairt eadar-nàiseanta a thoirt cothrom dhaibh beatha ùr a thòiseachadh taobh a-muigh na Gearmailt. Ach aig deireadh na co-labhairt dhiùlt na Stàitean Aonaichte agus an Rìoghachd Aonaichte meall mòr de na h-Iùdhach a ghabhail a-steach.  Ann an sùilean nan Iùdhach agus an luchd-leantainn aca cha robh a' cho-labhairt ach a' chaoile ghorm. Lean na dùthchannan eile an diùltadh seo agus mar sin cha robh àite sam bith do na h-Iùdhach airson teicheadh.

## Ceanglaichean a-mach
* Decisions Taken at the Évian Conference (Beurla)
* The Évian Conference (Beurla)
* The Évian Conference – Hitler's Green Light for Genocide (Beurla)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:an Fhraing
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Lluís Companys i Jover

B’ e **Lluís Companys i Jover** (IPA: **ʎuˈis kumˈpaɲs**, El Tarròs, 21 an t-Ògmhios 1882 – Barcelona, 15 an Dàmhair 1940) neach-poileataigs agus fear-lagha à Catalòinia. Bha beachdan na làimhe clì aige agus bha e an sàs ann am poileataigs na dùthcha mar fhear-iomairt airson poblachdas agus còirichean do Chatalòinia. ‘S e ceannard a' phàrtaidh *Esquerra Republicana de Catalunya* (Gàidhlig: Làmh Chlì Phoblachdach Chatalòinia) a bh' ann, ministear Riaghaltas na Spàinne (1933) agus Ceann-suidhe Chatalòinia ri linn Dàrna Poblachd na Spàinne, bho 1934 gu ruige 1940. Theich e thall thairis an dèidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ach chaidh e a chur an greim san Fhraing leis a' Ghestapo, fo iarrtas bhon a’ Phoileas san Spàinn. Chuireadh air ais gus An Spàinn e, far an d’ fhuair e fìor dhroch làimhseachaidh. Nochd e ri beulaibh Cùirte a' Chogaidh, agus chuireadh gu bàs e sa chaisteal Montjuic am Barcelona. Nuair a loisgeadh air dh'èigh e "Per Catalunya!" (Suas le Catalòinia!).

## iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
El Tarròs

‘S e baile beag eadar Tornabous agus La Fuliola, ann an cridhe Chatalòinia a th’ ann **El Tarròs** (Catalanais) neo **Tarrós** (Spàinntis). Tha e suidhichte aig 279m os cionn ìre na mara, 100km air falbh bho Bharcelona, prìomh-bhaile na Chatalòinia, agus 83km bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne. Tha 129 duine a’ fuireach ann an El Tarròs. 

## Daoine Ainmeil
* Lluís Companys i Jover (1882 – 1940). Neach-poileataigs.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Carme Ballester i Llasat

B’ e **Carme Ballester i Llasat** (Barcelona, 27 an Giblean 1900—Paris, 1972) an dàrna bean aig Lluís Companys i Jover, ceann-suidhe Chatalòinia. Bha i an sàs anns a’ phàirtidh Estat Català (Gàidhlig: Stàit Chatalanach) fad na 30an agus phòs i ri Lluís Companys ann an 1936, an dèidh a sgaradh-pòsaidh bho Joan Duran. Bha i a’ fuireach ann am Paris ri linn Cogadh Sìobhalta na Spàinne gus a bhith còmhla ri a leas-mhac, Lluís Companys i Micó, a bha tinn san ospadail. Nuair a chuireadh an duine aige gu bàs thall san Spàinn, thòisich i ri cuideachadh a thoirt gu Saighdearan-saorsa na Frainge agus chuireadh i Iùdhaich air falach bho na Nàsaich fad an Dàrna Cogadh. Chaochail i ann an 1972. Fhuair i peinsean mar ìobairteach nan Nàsach bho Riaghaltas na Frainge.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Memoria.cat

Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Sportsound

'S e prògram rèidio Spòrs Albannach bho BhBC Scotland a tha ann an **Sportsound**. Tha e air a chraoladh eadar 1400 is 1730 air BBC Radio Scotland gach Disathairne agus eadar 1810 agus 1900 gach Diluain gu Dihaoine. 

## Preasantairean
* Richard Gordon
* Jim Spence
* Kenny McIntyre 
* Jonathan Sutherland
* Jane Lewis 

## Iomradairean
* Liam McLeod
* John Barnes
* Rob MacLean
* Paul Mitchell
* Scott Davie
* Alisdair Lamont
* Kenny McIntyre
* Jim Spence
* Chick Young
* Chris McLaughlin
* Kenny Crawford
* Connie McLaughlin
* Charles Bannerman
* Charlie Mann

## Ceanglaichean a-mach
*BBC Radio Scotland ''Sportsound''

Roinn-seòrsa:Rèidio
Roinn-seòrsa:BBC
Maoin Taic Eadar-Nàiseanta na h-Eaglaise Caitligich ann an Albainn

’S ann tron ghiorrachan Bheurla SCIAF (*Scottish Catholic International Aid Fund*) is fheàrr a tha aithne air **Maoin Taic Eadar-Nàiseanta na h-Eaglaise Caitligich ann an Albainn**.  ’S e a th’ ann ach buidheann oifigeil na Eaglaise Chaitligich ann an Albainn airson taic agus leasachadh eadar-nàiseanta.  Tha SCIAF, ann am barrachd is 20 dùthaich air feadh Àisia, Afraga, agus Aimearaga Laidinneach, a' cur taice ri cuid de na daoine is bochda anns an t-Saoghal, coma có an creideamh a th' aca, gus an slighe a obrachadh a-mach à sloc na bochdainn.

## Obair
Tha SCIAF an-diugh a’ cur taic ri barrachd is 80 tionnsgnadh a tha a’ cuideachadh ri daoine a tha a’ fulaing bho acras, bho HIV/AIDS, bho chiorram; agus bho dhìth sheirbheisean slàinte.  Tha SCIAF cuideachd a’ cur taic-éiginn gu h-àiteachan far a bheil tubaistean móra, leithid an tsunami ann an ear-dheas Àisia, agus an sìor-chòmhrag ann an Darfur.

Ann an Albainn fhéin, tha SCIAF a’ còmhrag ri bun-adhbharan bochdainn agus mì-chothromach an t-Saoghail, leithid malairt mì-chothromach agus fiachan leatromacha, le bhith ag impich air riaghaltasan, gnìomhachasan agus buidhnean eadar-nàiseanta atharrachaidhean buan a dhèanamh.  Tha SCIAF ag obair gu dlùth ri sgoiltean agus òigridh air feadh Albann, ag ionnsachadh na fheadhainn a bhios a’ dèanamh nan co-dhùnaidhean san àm ri teachd, agus a’ tabhairt cothroman dhaibh bhith a’ cur an aghaidh leatrom anns an t-Saoghal.

## Eachdraidh

Chaidh SCIAF a chur air bhonn sa bhliadhna 1965 le Easbaigean Caitligeach na h-Albann gus taic dhèanadach a thoirt do na daoine as bochda san t-Saoghal agus gus tuigse a thogail air adhbharan am bochdainn.  Air do SCIAF a dhà-fhicheadamh ceann-bhliadhna a ruighinn, mhol Gòrdan Mac a' Bhriuthainn, a bha ’na Ionmhasair na Breatainne aig an àm ann an Westminster, e leis na faclan seo: *“From small beginnings in 1965 in a small school classroom in Rutherglen… with funds of just £8,000…SCIAF has grown into Scotland's leading international aid charity.”*  Anns a’ chiad 40 bliadhna sin, thog SCIAF barrachd is £65 millean.

## Caritas Internationalis

Tha SCIAF ’na bhall de Caritas Internationalis.  ’S e seo an lìon eadar-nàiseanta de 163 buidhnean taice Caitligeach, té de na buidhnean taice eadar-nàiseanta as motha san t-Saoghal.  Tha CAFOD (Sasainn agus a’ Chuimrigh) agus Tròcaire (Éireann) cuideachd ’nam ball deth.

## Ceanglaichean a-mach

* Scottish Catholic International Aid Fund (Beurla)
* SCIAF Youth (Beurla)
* SCIAF a’ cur iomairt Ghàidhlig air bhog Naidheachd BBC 2013-01-15

Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Bliadhna-leum

'S e bliadhna le 366 làithean a tha ann am **bliadhna-leum**.

Tha bliadhnaichean-leum anns a' mhìosachan Iulianach agus anns a' mhìosachan Griogarach.
Tha iad a' sioncronachadh a' mhìosachain ris na ràithean, air sgàth 's gu bheil 365.242190 làithean anns gach bliadhna thropaigeach. Tha 29 an Gearran na latha a bharrachd anns gach bliadhna-leum.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Àm
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
Dàrna Poblachd na Spàinne

'S e **Dàrna Poblachd na Spàinne** an t-ainm a bha air An Spàinn eadar 1931 agus 1939, an dèidh gun do chuireadh crìoch gu Deachdaireachd Phrimo de Rivera agus nuair theich an Rìgh Alfonso XIII thall thairis. Chuir Francisco Franco crìoch dhan Phoblachd ann an 1939, nuair bhuannaich e Cogadh Sìobhalta na Spàinne. B' e Madrid agus an uair si València a bh' ann phrìomh-bhaile na Poblachd. Rè 8 bliadhna fhuair an dùthaich trì cinn-shuidhe:  

* Niceto Alcalá Zamora 
* Diego Martínez Barrio 
* Manuel Azaña Díaz 

## Eachdraidh
Bha suidheachadh sòisealta agus poileataigeach na Spàinne gu math cugallach an dèidh gun do chailleadh An Spàinn a cuid cholonaidhean thall thairis ann an Cogadh an aghaidh na Stàitean Aonaichte ann an 1901. Rachadh an dùthaich bho staing gu staing, Riaghaltas ùr gu Riaghaltas ùr fad na Bliadhnachan. Dh'fhàs an suidheachadh gu math doirbh agus chuireadh às dhan Dheachdaireachd agus dhan Mhonarcachd ann an 1931. Thoisich an dùthaich às ùire le poblachd ùr ann an meadhan Staing an Eaconomaidh air feadh an t-saoghail ri na 30an. 

Bhuannaich El Frente Popular (Caidreachais a' Phobaill) na taghaidhean nàiseanta ann an 1936. 'S e measgachadh dhe nàiseantaich ionadail, Sòisealaich, Comannaich agus Anarcaich a bh' ann ann Riaghaltas ùr, is thoisich iad ris an dùthaich atharrachadh gu tùr. Cha do chòrd sin leis an fheadhainn a bha air a bhith cumhachdail san dùthaich bho thùs, gu h-àraidh an Eaglais Chaitligeach, An t-Arm agus na h-Uachdarain. Ann an 1936 sheas an t-Arm an aghaidh an riaghaltais laghail. Fhuair na reubaltaich taic bhon A’ Ghearmailt agus An Eadailt ach cha d’fhuair an Riaghaltas agus ach beagan dhe chuideachaidh bhon An Aonadh Sobhiat. Mhair Cogadh Sìobhalta na Spàinne fad trì bliadhna dhe fuil, caoineadh agus ainneart, gus an do ghabh Francisco Franco an dùthaich os làimhe. Chaochail an ceann-suidhe Manuel Azaña na fhògarrach san Fhraing agus chuireadh ceann-suidhe Chatalòinia, Lluís Companys i Jover gu bàs. 

## Iomraidhean
 

 

Roinn-seòrsa:An Spàinn 
Roinn-seòrsa:Eachdraidh 
Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne
Alcalá de Henares

'S e baile mòr ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an **Alcalá de Henares** (IPA: **alkaˈla ðe eˈnaɾes**). Tha e suidhichte aig 575m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Henares. Tha Alcalá de Henares 466km air falbh bho Bharcelona, agus 423km bho Shevilla. Tha am baile air àirde an ear-thuath Mhadrid. Tha 203,645 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 28mh baile as motha anns an Spàinn. 

## Eachdraidh
B' ann anns a' bhaile seo a chaidh Lazarillo de Tormes fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1554. Dh'fhosgail an Leabharlann Nàiseanta na Spàinne àite-tasgaidh ann an Alcalá de Henares ann an 1993.

## Daoine ainmeil
* Miguel de Cervantes Saavedra (1547 - 1616) Sgrìobhadair.
* Manuel Azaña Díaz (1880 - 1940) Sgrìobhadair agus neach-poileataigs.

## Bailtean co-cheangailte
*  Alba Iulia, Romàinia
*  Guanajuato, Meagsago
*  Lublin, A' Phòlainn
*  Peterborough, Sasainn
* San Diego (Calafòrnia)
*  Talence, An Fhraing

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Montauban

‘S e baile mòr faisg air Cahors, air an àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann am **Montauban** (IPA: **mɔ̃.to.bɑ̃**, Laideann: Mons Albanus, Catalanais/Ocseadanais: Montalban).Tha an t-aim a’ ciallachadh Beinn Gheal, bho Mhons (Beinn) agus Alba (Geal) sa Laideann. Tha e suidhichte aig 101m os cionn ìre na mara, aig inbhir na h-aibhnichean Aveyron, Tarn agus Tescou anns an sgìre (Fraingis: Région) Midi-Pyrénées, anns an roinn (Fraingis: Département) Tarn-et-Garonne, 544km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, 47km bho Toulouse agus 335km bho Mharseille. Tha 58,014 duine a’ fuireach sa bhaile, an 99mh baile as motha na dùthcha. 
## Eachdraidh
Chaochail Manuel Azaña Díaz, ceann-suidhe Dàrna Poblachd na Spàinne na fhògarrach an seo ann an 1940. 

## Daoine Ainmeil
* Daniel Cohn-Bendit (1943): Fear-iomairt. 

## Bailtean Co-cheangailte
*  Pawhuska (Oklahoma) 


Hôtel d'Alies - Mairie de Montauban.jpg
Montauban - Le Musée Ingres.jpg
Cathédrale Notre Dame de l'Assomption de Montauban.jpg


## Iomraidhean
 

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Sgìre 

* Riaghaltas na Roinne 
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Ferrol

‘S e baile mòr agus port cudromach dhan Chabhalach, air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann am **Ferrol** (Spàinntis: **El Ferrol**, IPA: **feˈrɔl**). Tha Ferrol suidhichte ann an A Coruña aig beul na h-Aibhe Grande de Xuvia aig an Loch mara Ferrol aig ìre na mara. Tha Ferrol 505km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 72km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise. Tha 64,785 a’ fuireach ann am Ferrol, an 100mh baile na Spàinne. 

## Daoine Ainmeil
* Francisco Franco (1892 - 1975) Deachdaire na Spàinne

## Bailtean Co-cheangailte
*  Adeleide
*  Lugo
*  Mondoñedo

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Seumas Hogg

Bha **Seumas Hogg** (1770 &ndash; 21 Samhain 1835; Beurla: *James Hogg*) ’na bhàrd agus ’na sgrìobhadair na Beurla agus na Beurla Gallta. Nuair a bha e ’na òganach bha e an sàs ann an àiteachas mar bhuachaille agus cìobair, agus fhuair e a chuid fhoghlaim ’na aonar tro leughadh pearsanta. Bha e ’na charaid do mhòran sgrìobhadairean cliùiteach a bha beò san àm, Walter Scott ’nam measg. Fiù ’s sgrìobh Hogg eachdraidh-bheatha neo-oifigeil a’ bhàird. Bha e cliùiteach fon ainm "Cìobair Eadaraig" (*The Ettrick Shepherd*), is chleachd e am far-ainm sin nuair a dh’fhoillseachadh tòrr de na sgrìobh e. A thuilleadh air sin, chaidh an t-ainm sin a chleachdadh mar ainm caractair san t-sreath ainmeil *Noctes Ambrosianae*, a chaidh fhoillseachadh san iris *Blackwood's Magazine*. Tha e fhathast ainmeil ’nar làithean-ne airson na nobhail *The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner*. Am measg nan rudan eile a sgrìobh e, tha dàin leithid *The Queen's Wake* (1813), cruinneachadh òran *Jacobite Reliques* (1819), agus dà nobhail eile, *The Three Perils of Man* (1822) agus *The Three Perils of Woman* (1823).

## Leabhraichean
* *The Mountain Bard* (1807)
* *The Forest Minstrel* (1810)
* *The Queen's Wake* (1813) 
* *The Pilgrims of the Sun* (1815)
* *Brownie of Bodsbeck* (1817)
* *Jacobite Reliques* (1819)
* *The Three Perils of Man* (1822)
* *The Three Perils of Woman* (1923)
* *The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner* (1824)
* *Queen Hynde* (1925)
* *Songs by the Ettrick Shephard* (1831)
* *The Brownie of the Black Haggs* (1828)
* *The Domestic Manner and Private Life of Sir Walter Scott* (1834)
* *Tales and Sketches of the Ettrick Shepherd* (1837)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2021-06-03: Clach-uaighe James Hogg *(aithris-bhideo 2:26)*

Roinn-seòrsa:Bàird Albannach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Andrew Carnegie

B' e neach-tionnsgail agus neach-fialaidheachd Ameireaganach à Alba a bha ann an **Andrew Carnegie** (Dùn Phàrlain, 25 an t-Samhain, 1835–Lennox Massachusetts 11 an Lùnastal 1919). Rugadh e ann an Alba ach dh'imrich e do Phittsburgh is stèidhich e an companaidh stàilinn as motha an saoghail. Ann an 1900 thug e millean dolar airson sgoil teicnigeach ann am Pittsburgh. Cho-aontaich Carnegie Tech is an t-Institiud Mellon ann an 1967, a' cruthachadh Oilthigh Charnegie Mellon.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
José Luis Rodríguez Zapatero

'S e neach-poileataigs às An Spàinn a tha ann an **José Luis Rodríguez Zapatero** (Valladolid 4 an Lùnasdal, 1960).

Rugadh e ann an Valladolid is bha e na oileanach aig an Oilthigh León, far an deach e sa' Phàrtaidh Sòisealach Luchd-obrach na Spàinne (PSOE) is thachair e ris a' bhean, Sonsoles Espinosa, is dh'obair e mar neach-teagaisg an siud an dèidh dha a cheumnachadh. Chaidh a thaghadh mar bhall Còmhdhail Tagraichean na Spàinne ann an 1986 is chaidh e na àrd-rùnaire a' PhSOE ann an 2002.
Chaidh e na phrìomh mhinistear na dùthcha 17 an Giblean 2004 an dèidh do na ionnsaighean ceannairceach ann am Madrid 11 am Màrt, is mhair e gu ruige 21 an Dùbhlachd 2011 nuair a chaidh Mariano Rajoy na phrìomh mhinistear.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Sòisealach Luchd-obrach na Spàinne
José María Aznar López

'S e neach-poileataigs Spàinneach a tha ann am **José María Aznar López** (Madrid, 25 an Gearran 1953). Bha e na Phrìomh-mhinistear na Spàinne bho 4 an Cèitean 1996 gu ruige 17 an Giblean 2004 B' ann an an Oilthigh Mhadrid a fhuair e a chuid foghlaim.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Felipe González Márquez

'S e neach-poileataigs Spàinneach a tha ann am **Felipe González Márquez** (Sevilla, 6 am Màrt 1942).
Dh'ionnsaich e lagh aig Oilthigh Shevilla is chaidh e sa' Phàrtaidh Sòisealach Luchd-obrach na Spàinne ann an 1964, nuair a bha a' phàrtaidh mì-laghail. Thàinig e a-steach a' Phàrlamaid ann an 1977 nuair a chaidh a' PhSOE a dhèanamh laghail.
Bha e na Phrìomh-mhinistear na Spàinne bho 1 an Dùbhlachd 1982 gu ruige 4 an Cèitean 1996 nuair a chaill a' PhSOE an taghadh nàiseanta. Leig e dheth a dhreuchd mar cheannard a' phàrtaidh ann an 1997. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Poileataigs na Spàinne
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Sòisealach Luchd-obrach na Spàinne
Leopoldo Calvo-Sotelo y Bustelo

B' e  **Leopoldo Calvo-Sotelo y Bustelo** (IPA: **leoˈpoldo ˈkalβosoˈtelo i βusˈtelo**, Madrid, 14 an Giblean 1926 - Madrid, 3 an Cèitean 2008) neach-poileataigs Spàinnteach.

B' e mac-bràthar an neach-poileataigs José Calvo Sotelo, an deach a mharbhadh leis na Falange ann an 1936, a bh' ann.
Bha e na Phrìomh-mhinistear na Spàinne bho 21 an Gearran 1981 gu ruige 1 an Dùbhlachd 1982.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Adolfo Suárez y González

B' e neach-poileataigs Spàinneach a bh' ann an **Adolfo Suárez y González** (IPA: *aˈðolfo ˈswaɾeθ*, Cebreros, 25 an t-Sultain 1932 - Madrid, 23 am Màrt 2014). Bha e na Phrìomh-mhinistear na Spàinne bho 3 an t-Iuchar 1976 gu ruige 29 am Faoilleach 1981. B' ann an an Oilthigh Mhadrid agus Oilthigh Shalamanca a fhuair e a chuid foghlaim.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Cebreros

‘S e baile beag eadar Madrid agus Ávila, ann an cridhe na Spàinne a th’ ann an **Cerebros**. Tha e suidhichte aig 776m os cionn ìre na mara, 558km air falbh bho Bharcelona, 30km bho Ávila agus 58km bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne. Tha 3,489 duine a’ fuireach ann an Cebreros. 

## Daoine Ainmeil
* Adolfo Suárez y González (1932). Neach-poileataigs.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Wilhelm Conrad Röntgen

B' e fiosaigiche Gearmailteach a bha ann am **Wilhelm Conrad Röntgen**.

Tha e ainmeil airson an taisgealadh gathan-X aige.

## Eachdraidh-beatha

Rugadh e ann an Lennep, faisg air Düsseldorf. Bha e na oileanach aig an ETH ann an Zürich agus chaidh e na òraidiche aig an Oilthigh Strasbourg ann an 1874. An dèidh do dhreuchdan ann an Hohenheim, Giessen agus Strasbourg a-rithist, chaidh e na ollamh aig an Oilthigh Würzburg ann an 1888, far an do lorg e gathan-X.
Ann an 1890 chaidh e na ollamh aig an Oilthigh Mhünchen.

## Urraman

Bhuannaich e a' chiad Dhuais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1901 is thug e an airgead don Oilthigh Mhünchen. Chaidh an eileamaid roentgenium ainmicheadh air.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Overland Park, Kansas

Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an Kansas a tha ann an **Overland Park**. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 176,185 duine a’ fuireach an seo. 

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1960.

## Bailtean Co-cheangailte
* Bietigheim-Bissingen, A' Ghearmailt

## Ceanglaichean A-mach
* www.opkansas.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kansas
Kansas City, Kansas

Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an Kansas a tha ann an **Kansas City**. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 146,453 duine a’ fuireach an seo. 

## Bailtean Co-cheangailte
* Linz, An Ostair
* Karlovac, Croàisia
* Luimneach, Èirinn
* Uruapan, Meagsago
* Port Harcourt, Nìgeiria

## Ceanglaichean A-mach
* www.wycokck.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kansas
Jacksonville, Florida

'S e **Jacksonville** (IPA: /ʃɪˈkɑːgoʊ/)) am baile as motha a tha ann an Florida. Tha an Cuan Siar ear air. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 146,453 duine a’ fuireach an seo. 

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1791.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Bahía Blanca, An Argantain
*  Murmansk, An Ruis
*  Changwon, Coirèa a Deas
*  Nantes, An Fhraing
*  Yingkou, Sìne
*  Port Elizabeth, Afraga a Deas
*  Curitiba, Braisil
*  San Juan, Puerto Rico

## Ceanglaichean A-mach
*  www.coj

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Fort Lauderdale, Florida

‘S e baile faisg air Miami ann an ceann a deas nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **Fort Lauderdale**. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 165,521 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 2.75m os cionn ìre na mara. Tha an Cuan Siar san ear dhith.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1911.

## Ceanglaichean A-mach
* www.fortlauderdale.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Miami, Florida

'S e **Miami** (IPA: /**maɪˈæmi **) an dàrna baile as motha a tha ann an Florida. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 165,521 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 2m os cionn ìre na mara. Tha an Cuan Siar san ear dhith.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1825.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Cancún, Meagsago
*  Amman, Iòrdan
*  Ankara, An Tuirc
*  Antalya, An Tuirc
*  Asti, An Eadailt
*  Bogotá, Coloimbia
*  Buenos Aires, An Argantain
*  Cochabamba, Boilibhia
*  Kagoshima, An t-Seapan
*  Lima, Pearù
*  Managua, Niocaragua
*  Murcia, An Spàinn
*  Palermo, An Eadailt
*  Qingdao, Sìne
*  Port-au-Prince, Haiti
*  Salvador, Braisil
*  Santiago, An t-Sile
*  Santo Domingo, Poblachd Dhoiminicia
*  Târgoviște, Romàinia
*  Baghdad, Ioràc
*  Varna, Bulgàiria

## Ceanglaichean A-mach
* www.miamigov.com

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Orlando, Florida

Tha **Orlando** na bhaile mòr ann an stàit Florida, Na Stàitean Aonaichte. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 238,300 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 25m os cionn ìre na mara. 

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1875.

## Bailtean Co-cheangailte
* Valladolid, An Spàinn
* Curitiba, Braisil
* Shantou, Sìne
* Guilin, Sìne
* Bogotá, Coloimbia
* Kiryat Motzkin, Iosrael
* Orenburg, An Ruis
* Urayasu, An t-Seapan
* Reykjavík, Innis Tìle
* Marne-la-Vallée, An Fhraing
* Murcia, Tai-Bhàn
* Monterrey, Meagsago
* Qingdao, Sìne
* Bethlehem, Bruach-an-Iar, Palastain
* Vientiane, Làthos
* Anaheim, Calafòrnia
* Swindon, Sasainn
* Qingdao, Sìne
* Belém, Braisil
* Querétaro, Meagsago

## Ceanglaichean A-mach
* www.cityoforlando.net

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Cheyenne, Wyoming

'S e prìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Wyoming a tha ann an **Cheyenne** (IPA: /ʃaɪˈæn/). Anns a’ bhliadhna 2011 bha 146,453 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1,848m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1867.

## Bailtean Co-cheangailte
* Lompoc, Calafòrnia, NSA
* Bismarck, Dakota a Tuath, NSA
* Waimea, Hawaii, NSA
* Taichung, Tai-Bhàn
* Lourdes, An Fhraing
* Hammam Sousse, Tuinisia
* Voghera, An Eadailt

## Ceanglaichean a-mach
*www.cheyennecity.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wyoming
Oilthigh Coimbra

__NOTOC__




 **Universidade de Coimbra** 


	




	Facal Suiacheantais
	 


	Stèidhichte
	1290


	Suidheachadh
	 Coimbra , A' Phortagail


	Oileanaich
	 20,271 (2006)


	Làrach-lìn
	http://www.uc.pt/





 
Tha an t-**Oilthigh Coimbra** (Laideann: *Universitas Conimbrigensis*, Portagailis: *Universidade de Coimbra*) ann an Coimbra ann an cridhe na Portagail. Canar gur e am fear as fheàrr anns a’ Phortagail an-diugh. Chaidh a stèidheachadh ann an 1290 leis a' Phàp Nicolau IV. Mar sin 's e fear dhe na h-oilthighean as sine san Roinn Eòrpa agus tha e ri measg na h-oilthighean as aosmhòr air feadh an t-saoghal.

## Seann Oileanaich
* Luís Vaz de Camões (1525 - 1580) Bàrd.


Coimbra-Universitaet-18-Campus-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-24-Campus-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-28-Capela de Sao Miguel-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-48-Innenhof-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-50-Innenhof-Studenten-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-56-Hoersaal-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-66-Galerie-2011-gje.jpg
Coimbra-Universitaet-82-Geometer-2011-gje.jpg


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Roinn-seòrsa:Oilthighean
Murchadh MacLeòid

Bha **Murchadh MacLeòid** na thidsear, na fhear-sgrùdaidh sgoile Gàidhlig agus na ùghdar. Dh'aithnicheadh daoine e mar **Murchadh HMI**.

## A bheatha
'S ann à Griais ann an Leòdhas a bha Mgr. Murchadh MacLeòid. 

Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Dheathain far an do rinn e ceum ann an Ceiltis is Laideann. Fhuair e sgoilearachd bho Cholaiste Immanuel aig Oilthigh Chambridge.   
Bha e na thidsear fad iomadh bliadhna, an toiseach a' teagaisg Gàidhlig agus Laideann ann an Sgoil Bhàgh a’ Chaisteil ann am Barraigh. An uair sin, bha e na Cheannard air a’ Ghàidhlig ann an sgoiltean air feadh aig seann Chomhairle Shiorrachd Inbhir Nis. Bha e na fhear-sgrùdaidh Gàidhlig fad fichead bliadhna bho 1969-1989 ann an sgoiltean na h-Alba.

Mar ùghdar, dh'fhoillsich e leabhraichean teagaisg do cloinne le Gàidhlig agus do luchd-ionnsachaidh.

Bha e na bhall dhen chiad fho-chomataidh 'GOC'.

Ann an 2009, rinn Radio nan Gaidheal sreath de 6 prògraman mu a bheatha leis an tiotal 'Murchadh HMI'. Cuideachd ann an 2009, choisinn e duais 'Sàr-Ghaidheal' bho Sabhal Mòr Ostaig. Bha e cuideachd na Cheann-feadhna agus leabharlannaiche urramach aig Comunn Gàidhlig Inbhir Nis.

Chaochail e ann an 2013 aig aois 83.

## Clàr-leabhraichean
### Leabhraichean
* MacLeòid, Murchadh. (1962) *Làithean Geala* Glaschu: Oilthigh Obair Dheadhain. (Sreath na Sgoile - Leabhar 1. Fo stiùireadh Ruairidh MhicThómais)
:* (1972: air ath-chlò-bhualadh) "Làithean Geala" Glaschu: Oilthigh Ghlaschu, Roinn nan Cànanan Ceilteach.
: Leabhar gus stuthan leughaidh agus sgrìobhadh a thabhann do chloinne le Gàidhlig mar-thà. 

* MacLeòid, Murchadh. (1968) *Seumas beag* Glaschu: Gairm

### Artaigilean
* MacLeòid, Murchadh. (1967) 'Gàidhlig gun ghràmair' ann an *Gairm* 58, 169-171. "Artaigil a' mìneachadh stoidhle teagaisg ann an sreath ùr de leabhraichean airson luchd-ionnsachaidh."

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Murchadh HMI air Radio nan Gaidheal

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Coimbra

‘S e baile mòr an cridhe na Portagail a th’ ann an **Coimbra** (IPA: ˈkwĩbɾɐ, Laideann: Aeminimum). 'S ann às a’ Cheiltiis *Conímbriga* a thàinig an t-ainm. Tha e suidhichte aig 59m os cionn ìre na mara, anns an roinn Centro, 107km air falbh bho Phorto agus 176km bho Lisbon, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 143,396 duine a' fuireach ann an Coimbra, an 8mh baile as motha san dùthaich. Chaochail an Rìgh Alfonso II an seo ann an 1211. Stèidheachadh am baile sa bhliadhna 456 agus chaidh Oilthigh Coimbra a stèidheachadh ann an 1290, far an tug Luís Vaz de Camões ceum ann an Daonnanachd.

## Bailtean Co-cheangailte
* Aix-en-Provence
* Beira
* Cambridge (Massachusetts)
* Curitiba
* Daman
* Dili
* Esch-sur-Alzette
* Fez
* Halle (Saale)
* Ilhas
* Lund
* Mindelo
* Padova
* Poitiers
* Salamanca
* Santa Clara (Calafòrnia)
* Santiago de Compostela
* Santos
* São Paulo
* Yaroslavl

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Oilthigh Choimbra
*Turismo de Coimbra
*Guide
*Visit Portugal

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Laramie, Wyoming

Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an Wyoming a tha ann an **Laramie**. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 31,312 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 2,184m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1868.

## Ceanglaichean A-mach
* www.ci.laramie.wy.us

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Wyoming
Skype

Tha **Skype** 'na phrògram VoIP (*Voice over IP*) a chaidh a dhealbhadh le triùir fhear-leasachaidh Eastoineach,  Ahti Heinla, Priit Kasesalu agus Jaan Tallinn ann an 2003. Le Skype, 's urrainnear fòn a chur an-asgaidh do dhaoine eile air an lìon ma tha Skype acasan cuideachd neo gu fònaichean àbhaisteach air airgead.

Cheannaich Microsoft an companaidh ann an 2011 air US$8.5 billean agus tha iad an dùil a chur an àite Live Messenger.

## Ionadaileadh
A bharrachd air na cànain oifigeach a gheibhear am broinn a' phrògraim o thùs, tha e ri làimh ann an 24 eile, a' gabhail a-steach cànain mar Gaeilge, Cuimris, Chuvash, Adyghe is Pulaar. Chaidh pacaid cànain neo-oifigeach airson na Gàidhlig a sgaoileadh ann an 2012.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach oifigeach Skype
* SkypeInYourLanguage far am faighear a' phacaid cànain Ghàidhlig

Roinn-seòrsa:Bathar-bog
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Marktl

‘S e baile beag ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an **Marktl am Inn**  neo dìreach **Marktl** (Laideann: Mercatellus ad Aenum). Tha an t-ainm a’ ciallachadh fèill bheag sa Ghearmailtis is thathar dhen bheachd gun do stèidheachadh am baile san 13mh Linn. Ann an 1422 fhuair Marktl cead bhon Dhiùc Eanraig VII fèillean a chumail san àite seo. Tha e suidhichte aig 362m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Inn, anns an stàit Bayern, faisg air na crìochan leis An Ostair. Tha am baile 476km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha),  95km bho Mhünchen, 276km bho Stuttgart agus 330km bho Heidelberg. Marktl am broinn na sgìre Oberbayern agus tha 2,653 duine a' fuireach anns a’ bhaile. 

## Daoine ainmeil
* Joseph Alois Ratzinger (1927) Pàp bho 2005 gu 2013.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Sotto il Monte Giovanni XXIII
*  Wadowice

## Iomraidhean
 

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhayern 
* Riaghaltas na Sgìre 

Roinn-seòrsa:Bailtean 
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt 
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Màiri Mairead Nic Gill-Eathain

'S e sgrìobhadair Gàidhlig a bh' ann am **Màiri Mairead Nic Gill-Eathain** (1921–?). Choisinn i Crùn na Bàrdachd ann an 1951.

Chithear a h-ainm gu tric mar Màiri M. Nic Gill-Eathain neo Màiri M. NicIlleathain. B' aithnichear cuideachd i mar Màiri Dhubh agus Màiri na Buaileadh. (Beurla: *Mary M. MacLean*).

## Beatha

Rugadh i ann an Cnoc Cuidhein, Uibhist a Tuath agus an uair sin, ghluais an teaghlach dhan Rubha Buidhe, Griomasaigh nuair a bha i òg. Chaidh a togail ann agus dh'fhuirich i ann a' chuid mhòr dhe a beatha. Bha gealladh-pòsaidh eadar Màiri agus am bàrd Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill ach dhealaich iad mus do phòs iad. Cha do phòs Nic Gill-Eathain riamh.  

## Obair
B' ann an 1947 a nochd a' chiad leabhar aice, *Sunbeams and Starlight,* anns an robh bàrdachd Ghàidhlig agus Bheurla. An uair sin, aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann an Dùn Èideann ann an 1951, choisinn i Crùn na Bàrdachd leis an dàin *Do Bheinn Eubhal*.  

Sgrìobh i rosg cuideachd. Ann an 1970, b' e cruinneachadh de a cuid sgeulachdan goirid an dàrna foillseachadh Gàidhlig a chuir Club Leabhar an clò. Nochd an nobhail aice, *Gainmheach an Fhasaich*, an ath bhliadhna ann an 1971.

Sgrìobh i gu tric ann am pàipear-naidheachd ionadail *The Clarion* agus chithear torr dhen sgrìobhadh sin air làrach-lìon Am Baile.
## Clàr-leabhraichean

#### Sgeulachdan goirid
* Nic Gill-Eathain, Màiri M. (1970) *Lus Chrùn á Griomasaidh* (Inbhirnis: Club Leabhar) SBN 902706020
** 20 sgeulachd goirid
** Chaidh an leabhar a dheasachadh le Donnchadh MacGuaire.
** Tha an leabhar coisrigte do 'Màthair, Seònaidh, na nabaidhean agus na càirdean eile ann an Griomasaidh.'

#### Nobhail
* Nic Gill-Eathain, Màiri M. (1971) *Gainmheach an Fhàsaich* (Inbhir Nis: Club Leabhar) SBN 902706055
** Chaidh an leabhar a dheasachadh le Donnchadh MacGuaire.
** Tha an leabhar coisrigte do a caraid 'Daphne, aig Cillmarnuig'.

#### Dàin
* Do Bheinn Eubhal
** 1953. *Bàird a' Chomuinn,* deas. le Lachlan MacFhionghuin (An Comunn Gàidhealach)
** 2000. *An Tuil* (ann an dreach as ùr)

#### Aistean
Nic Gill-Eathain, M. M. (1951-52) 'Spiorad a Mhac-meanmna',  *Transactions of the Gaelic Society of Inverness* 41: 1-4.

## Tuilleadh leughaidh
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Nic Gill-Eathain, Màiri Mairead
Roinn-seòrsa:Gàidheil
Roinn-seòrsa:Uibhistich
Pàpa Pius XI

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Pius XI** (Laideann *Pius PP. XI*, Desio, 31 an Cèitean 1857–Cathair na Bhatacain 10 an Gearran 1939). B' e Ambrogio Damiano Achille Ratti an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 6 an Gearran 1922 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Beinidict XV. 'S e an 259mh fear a bh'ann.
Cuideachd ann an 1922 chaidh Benito Mussolini na dheachdair na h-Eadailte is dh'aontaich iad ris an Cùmhnant Lateran 11 an Gearran 1929.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Pàpan