open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eladio Vélez

B' e dealbhadair à Coloimbia a bha ann an **Eladio Vélez**. Rugadh ann an Itagüí ann an 1897 agus chaochail e faisge air Medellín ann an 1967.

Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Carlos Vieco Ortiz

B' e ceòladair à Coloimbia a bh' ann an **Carlos Vieco Ortiz** (Medellín, 4 am Màrt 1900 - Ibidem 13 an t-Sultain 1979.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
León de Greiff

B' e bàrd agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia  a bha ann an **León de Greiff**. Rugadh e ann am Medellín ann an 1895. 'S ann às an t-Suain a bha athair, agus bha seanair Gearmailteach aige, taobh a mhàthar.

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Porfirio Barba Jacob

B' e ùghdar à Coloimbia a bha ann an **Miguel Ángel Osorio Benítez** ( Santa Rosa de Osos, 29 an t-Iuchar 1883–Meagsago, 14 am Faoilleach 1942). Bha e ainmichte fon ainm-brèige **Porfirio Barba Jacob**. Rugadh e shuas air a' mhòinteach faisg air Medellín.

## Beatha

Rugadh Porfirio Barba Jacob ann an Santa Rosa de Osos, Antioquia, air an 29mh latha dhen Iuchar 1883, agus b’ e mac Antonio María Osorio agus Pastora Benítez a bh’ ann. Thogadh e aig taigh a shean phàrantan ann an Angostura agus ann an 1895 thoisich e taistealachd mhòr agus chaidh e gu iomadh baile ann an Coloimbia agus, bho 1907, gu Aimearaga Mheadhanach agus Na Stàitean Aonaichte. 'S e àite làn chultair na h-Eaglaise Caitligiche a th' ann Santa Rosas de Osos, fiù 's an latha an-diugh.

Ann an dòigh, b’ e taistealachd mhairinneach dhoirbh tro iomadh dùthaich anns Na h-Aimearagan bh’ ann a bheatha. Chuir e seachad greiseag no dhà ann an Guatamala, Honduras, Costa Rica, El Salbhador, Cuba, Pearu agus Meagsago. Bha esan an lùib a h-uile seòrsa foillseachadh litreachail agus poileataigeach. Bha e gu math connspaideach agus gabhadh e a-riamh ri sgannal, rud a thug piseach air eachdraidh a bheatha agus buaidh a chuid bhàrdachd.

B’ e an spiorad allaban, làn pais agus cianalas aige na phàirt chudromach a chuid obrach, a bha cuideachd cho làn cràdh agus sàimh. Bha e cho liriceach ’s a ghabhas agus thuirt Nicolás Bayona Posada gu robh ealain mìorbhaileach aige far a chuireadh e ceòl nan rann agus dràma a chuid smuaintean binnmhoire ùire ri chèile. Chaochail e leis a’ chaitheamh ann an 1942 ann am Meagsago. An ceann ceithir bliadhna, ann an 1946, thug Riaghaltas Choloimbia a chraidhneach air ais dhachaigh.

## Ainm

Dh’ atharraich am fìor ainm a bh’ aige - Miguel Ángel Osorio Benítez - gu Ricardo Arenales agus an uair sin gu Porfirio Barba Jacob agus chum e an t-àite ùr gus a chaochail e. Rinn e sin air sàilleabh gu robh fear eile ann air an robh Ricardo Arenales agus bha am fear seo a-riamh ann an trioblaid laghail : ‘s e cùis nàire dhasan a bh’ ann agus bhathar dhen bheachd gur esan fhèin a bh’ ann Ricardo Arenales. Chleachdadh e tòrr ainm-pinn eile cuideachd: Juan Sin Miedo, Juan Sin Tierra, Juan Azteca, Junius Cálifax, Almafuerte agus El Corresponsal Viajero nam measg. Bha e gu math càirdeil ri Porfirio Díaz agus air sgàth sin b' fheudar dha teicheadh bho Ghuatamala ann an 1915.

## Co-sheòrsachd
Cha do dh’fhalaich Barba Jacob gu robh e gèidh idir, agus bha sin na trioblaid dha fad a bheatha. Nochd sin airson a’ chiad turais anns an leabhar libro «El hombre que parecía un caballo y otros cuentos», a sgrìobh an t-ùghdar à Guatamala Rafael Arévalo Martínez mu Bharba Jacob ann an 1914. A bharrachd air sin, Sgrìobh an t-ùghdar gèidh Fernando Vallejo mòran mu dheidhinn Bharba Jacob agus a bhuaidh airsan fhèin agus air litreachas ann an Spàinntis.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Coloimbiach
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Ealain
Tomás Carrasquilla

B' e ùghdair à Coloimbia a bha ann an **Tomás Carrasquilla Naranjo** (Santo Domingo, 17 am Faoilleach 1858 - Medellín, 19 an Dùbhlachd 1940).

## Beatha
B' e duine macanta bochd a bh' ann: na thàillear, na rùnaire san taigh-cùirte, na fhear-stoc ann am mèinn agus na chlèireach ann am Ministrealachd na h-Obrach Phoblach. A dh'aindeoin sin, leughadh e fad an t-siubhail agus b' e deagh ùghdar inntinneach a bh' ann cuideachd, a thug buaidh mhòr air a' ghinealach a lean e. Cha robh Carrasquilla idir ainmeil nuair a bha e fhathast beò, mar a thuirt Federico de Onís, a tha na eòlaiche Carrasquilla. B' fheudar dha feitheamh gu ruige 1936, nuair a bha e  68 ans, mus an do bhuannaich e an Duais Nàiseanta ann an Litreachas. Thug ainm dhan Leabharlann Tomás Carrasquilla.

Thug Cogadh na Mìle Làithean bacadh air a chuid fhoghlaim san Oilthigh Antioquia. B' e intellectuel engagé a bh' ann an Carrasquilla agus chuireadh e air dòigh *Tertulias* (cruinneachaidhean far a bhruidhinneadh mu leabhraichean) san taigh aige ann am Medellín. Ghabhadh mòran inntleachdach òg pàirt annta agus fiù's chanadh *Maighstir Tomás Carrasquilla* ris. Bha am feallsanaiche Fernando González Ochoa uabhasach deidheil air Carrasquilla. Thug e buaidh mhòr air Fernando Vallejo cuideachd.

Bha Onís dhen beachd nach robh for aig duine sam bi ann an Coloimbia agus thall thairis air na rinn e aig an àm air sàilleabh gu robh Carrasquilla beò dìreach eadar da ghluasad eadar-dhealaichte ann an Aimearaga-Laideannach: *costumbrismo* (cleachdaidhean) agus *romanticismo* (romansachd) air an dara làmh agus, *modernismo* (modarnachd), a thog a ghuth an aghaigh costumbrismo. Bhathar dhen bheachd gu robh Carrasquilla a' gabhail ri costumbrismo, mar a thuirt Marín Bustos. Bha e dall fad iomadh bliadhna ach rinneadh obair-lannsa air ann an 1934 agus fhuair e  a lèirsinn air ais. Cha chuireadh an doille bacadh airsan a thaobh leughadh agus sgrìobhadh.

## An obair aige
### Nobhailean
* (1896) *Frutos de mi tierra*.
* (1899) *Manuel solano en los tiempos bola*
* (1903) *Salve, Regina* 
* (1906) *Entrañas de niño* 
* (1910) *Grandeza* 
* (1920) *Ligia Cruz* 
* (1922) *El Zarco* 
* (1926) *La Marquesa de Yolombó* 
* (1935) *Hace tiempos* 
* (1940) *Amarguras*

### Sgeulachdan
* (1897) *Simón El Mago*
* (1897) *En la diestra de Dios Padre*
* (1897) *Blanca*
* (1898) *El ánima sola*
* (1899) *San Antoñito*
* (1901) *A la Plata*
* (1914) *El Prefacio de Francisco Vera*
* (1915) *El Rifle*
* (1915) *La Mata*
* (1926) *Rogelio*

### Artaigilean
* (1914) *Homilías*
* (1934) *Dominicales*

## Ceanglaichean a-mach
* Notice Bibliothèque nationale de France

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Coloimbiach
Pedro Nel Gómez

B' e dealbhadair à Coloimbia a bha ann an **Pedro Nel Gómez** (1899 - 1984). Rugadh ann am Medellín.

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Efe Gómez

B' e ùghdair à Coloimbia a bha ann an **Efe Gómez** (Fredonia, 1867 - ibidem 1938).

Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Ealain
Envigado

Tha **Envigado** na bhaile-mòr anns a' Ghleann Aburrá, Antioquia, Coloimbia. Tha e dìreach ri taobh Medellín, prìomh-bhaile na roinne. 'S e fear dhe na deich bailtean-mòra anns a' Cheàrn Cathaireil a' Mhedellín a th' ann an Envigado. Tha àireamh-shluaigh dhe 174,108 aige. 'S e Envigado an 27mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1775.

Tha club ball-coise aige, an Envigado F.C.

## Freumhan an Ainm
Thathar ag ràdh gur ann às an fhacal Spàinntis Envigado (crann ga dhèanamh airson togalach a thogail) bho *viga* (crann) bhon fhacal Laideann *biga* a thàinig am facal Envigado, seadh o chionn 's gu robh drochaid fhiodha an seo o shin, seadh leis gur e àite làn coilltean a bh'ann.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha  174,108 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 8,688 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Envigado (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 95% dhe na daoine ann an Envigado leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 97.4% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Envigado. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.

## Daoine Ainmeil

Débora Arango Pérez (1907-2005), Dealbhadair.

Pablo Escobar (1949-1993), Ceannard na buidhne eucoireach a bu mhotha san t-saoghal.

Fernando González Ochoa  (1895-1964),Feallsanaiche agus ùghdair.

Miguel Uribe Restrepo (1792-1841), Feallsanaiche agus Neach-poileataigs.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Tùr Coltejer

'S e **Tùr Coltejer** an toglach as àirde ann am Medellín. Chaidh a thogail leis a' chompanaidh Coltejer eadar 1968 agus 1972.

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Paul Wiener

B' e ailtire a bha ann am **Paul Wiener** (1895 - 1967). Rugadh e ann an Leipzig, a' Ghearmailt, ach dh'imrich e chun na Stàitean Aonaichte ann an 1913.  B' e esan fear dhe na ailtirean a chruthaich am Plana Mòr Medellín anns na 1950an. 

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
José Luis Sert

B' e ailtire a bha ann an **José Luis Sert** (Barcelona, 1 an t-Iuchar 1902 - Ibidem 15 am Màrt 1983). 'S e fear dhe na ailtirean a chruthaich am Plana Mòr Mhedellín anns na 1950an. Rugadh e ann am Barcelona.

Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Medellín
Roinn-seòrsa:Daoine à Catalonia
Oilthigh Nàiseanta Colombia

Oilthigh Nàiseanta Coloimbia


	




	 Facal Suiacheantais
	“Inter Aulas Academiæ Quære Verum” “Lorg an fhìrinn ann an clasaichean an oilthigh”


	Stèidhichte
	1803


	Suidheachadh
	Bogotá, Coloimbia


	Oileanaich
	mu 43,341 (2006)


	Làrach-lìn
	https://web.archive.org/web/20070610131018/http://www.unal.edu.co/>







'S e oilthigh poblach ann an Coloimbia a tha ann an **Oilthigh Nàiseanta Colombia**. Tha e suidhichte ann am Bogotá agus tha earrann aige air feadh na dùthcha, gu h-àraidh anns na bailtean-mòra, m.e.: Medellín, Palmira, Manizales, Arauca, Leticia, San Andrés agus Providencia. 
## Seann Oileanaich
*Santos Acosta Castillo (1827 - 1901)
*Virgilio Barco Vargas (1921 - 1987)
*Laureano Gómez Castro (1889 - 1965)
*Santos Gutiérrez Prieto (1820 - 1872)
*Carlos Lleras Restrepo (1908 - 1994)
*José de Obaldía (1806 - 1889)
*Santiago Pérez de Manosalbas (1830 - 1900)
*José Eustasio Rivera (1888 - 1928)
*Eustorgio Salgar (1831 - 1885)
*Eduardo Santos (1888 - 1974)
*Roberto Urdaneta Arbeláez (1890 - 1972)
*Fernando Vallejo (1942)
*Francisco Javier Zaldúa (1811 - 1881)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Oilthighean
Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín

'Se **Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín** an sgìre mu thimcheall Medellín, ann an Coloimbia am broinn a' ghlinne Aburrá. 'S e dùin dhe iomadh bhaile nan ruith ri chèile. Seo liosta nam bailtean:

* Barbosa
* Bello
* Caldas
* Copacabana
* Envigado
* Girardota
* Itagüí
* La Estrella
* Medellín
* Sabaneta

Tha Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín ag obrachadh mar bhaile-mòr dìreach mar an raanstad anns na Tìrean Ìsle, neo an sgìre mu thimcheall Glaschu an seo ann an Alba fhèin: baile-mòr deànta le iomadh bhaile.

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Oilthigh Antioquia

Oilthigh Antioquia


	




	Ainm Tùsail
	“Universidad de Antioquia”


	Stèidhichte
	1803


	Suidheachadh
	Medellín, Coloimbia


	Oileanaich
	mu 34,417 (2006)


	Làrach-lìn
	https://web.archive.org/web/20160326173129/http://antares.udea.edu.co/







'S e **Oilthigh Antioquia** a' chiad oilthigh ann am Medellín agus am fear as cliùitiche gus an latha an-diugh.
## Seann Oileanaich
*Tomás Carrasquilla (1858 - 1940)
*Mariano Ospina Pérez (1891 - 1976)
*Pedro Nel Ospina Vásquez (1858 - 1927)
*Álvaro Uribe (1952)

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Universidad Pontificia Bolivariana

'S e oilthigh prìobhaideach caitligeach ann am Medellín a tha ann an **Universidad Pontificia Bolivariana**. Chaidh an oilthigh a stèidheachadh ann an 1936 le Tiberio de J. Salazar y Herrera a bha na àrd-easbaig Mhedellín.
## Seann oileanaich
*Belisario Betancur Cuartas (1923)
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Medellín (Spàinn)

'S e baile beag anns an Spàinn a tha ann am **Medellín**. Tha e suidhichte aig 264m os cionn ìre na mara, anns an Roinn Badajoz, fear dhe an dà roinne ann an Extremadura. B' e an seanailear Ròmanach Quintus Caecilius Metellus Pius a thug ainm dhan bhaile. Fhuair Medellín ann an Coloimbia an t-ainm bhuapa, an dèidh èigheachd Rìoghail a ghairm Mariana na h-Ostaire ann an 22mh An t-Samhainn, 1674. Chan eil ach 2,337 duine a' fuireach ann.

## Daoine Ainmeil
*Hernán Cortés

## Ceanglaichean A-mach
Làrach-lìn oifigeil a' bhaile

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Urabá Antioquia

'S e sgìre ann an iar-thuath Antioquia ann an Coloimbia a tha ann an **Urabá Antioquia**. 'S e àite ìosal a th' ann, agus le sin gu math tropaigeach co-dhiù. 'S e Urabá an aon sgìre ann an Antioquia far a bheil coimhearsnachd làidir dhe Tùsanaich, is iad na Katìo.

## Bailtean

Dabeiba

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Caldas

'S e baile-mòr a tha ann an **Caldas**. Tha e ann an Coloimbia faisg air Medellín. Tha Caldas na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. 'S e Caldas an 77mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1840.

Tha roinn leis an aon ainm mu dheas Antioquia, air a bheil Caldas cuideachd.

## Freumhan an Ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chaidh ainmean-àite a chruthachadh le freumhan anns na creideamhan nan Spàinnteach: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus San Juan de Pasto. Mar sin, fhuair an sgìre sin an t-ainm San Lorenzo ann an 1616, bhon fhacal Laideann *Sanctus* (Coisrisgte/Naomh). Chaidh an t-ainm aige a dh'atharrachadh gu Caldas anns an 19mh linn, an sloinneadh aig a' churaidh Francisco José de Caldas (1768 - 1816), a bha an sàs anns a' chogadh an aghaidh na Spàinne.

## Sluagh a' bhaile
Tha  67,999 nan tàmh anns a' bhaile fa leth, ach chan eil ach 15,303 dhuibh a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.  

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Caldas, ach tha  0.1% dhe Tùsanaich agus 2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 94.2% dhe na daoine ann an Caldas leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 87.4% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Caldas. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.

## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Caldas (Medellín

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Risaralda (Roinn)

'S e roinn ann an Coloimbia a tha ann an **Risaralda**. Tha Risaralda anns an "Eje Cafetero", an sgìre far a bheilear a' dèanamh cofaidh. 'Se Pereira prìomh-bhaile na roinne.
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Cofaidh
Bello

'S e baile-mòr a tha ann am **Bello**. Tha e anns A' Ghleann Aburrá faisge air Medellín ann an Antioquia, ann an Coloimbia. Tha Bello na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. Tha am baile suidhichte aig 10km air falbh bho Mhedellín agus aig 1,495m os cionn ìre na mara. 'S e Bello an 14mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1676.

## Freumhan an Ainm
'S e Hato Viejo an t-ainm a bha air a' bhaile o thùs, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: *Hato* (tuathanas cruidh) le freumhan anns an fhacal Gotach *Fata* (Aodach) agus viejo (seann) bho *veculus* ann an Laideann. Chaidh an t-ainm aige a dh'atharrachadh gu Bello ann an 1883, an sloinneadh aig a' churaidh Andrés Bello, a bha an sàs anns a' chogadh an aghaidh na Spàinne.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha 371,591 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 13,452 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bello (is mòran dhuibh mestizos), tha 0.1% dhe Tùsanaich agus 7.7% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 92,9% dhe na daoine ann an Itagüí leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 91,4,7% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Bello. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis Neo-eisimeileachd na dùthcha: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
* Fèis "Germán Muñoz Gómez" na Dannsaichean Bailebravo agus Rumba.
* Seachdain a' Chànain.
* Fèis Hatoviejo Ceòl na h-Andes.
* Tachartas Ealain na h-Ograidh airson Bello.
* Fèisean a' Bheinn Quitasol: 16mh gu 26mh an t-Iuchar.

## Daoine Ainmeil

Marco Fidel Suárez (1855 - 1927): Ceann-suidhe Choloimbia eadar 1918 agus 1921

## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann am Bello (Medellín)

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Barbosa

'S e baile-mòr anns A' Ghleann Aburrá a tha ann am **Barbosa**. Tha e faisg air Medellín ann an Antioquia, Coloimbia. Tha Barbosa na phàirt dhen Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1795.

## Freumhan an Ainm
Fhuair am baile an t-ainm aige bho Dhiego Fernández de Barbosa, an duine a cheannaich am fearann far a bheil am baile an  an 1795. 'S e *Hatillo de Barbosa* agus *Llanos de Barbosa* na ciad ainmean a bha air a' bhaile, bho dhà fhacal ann an Spàinntis: *Hatillo* (tuathanas cruidhe) le freumhan anns an fhacal Gotach *Fata* (Aodach) agus *llanos* (tìr còmhnard rèidh) bhon fhacal Laideann *Planus*. 'S e meanbhar a th' ann *-illo*, dìreach mar -ag anns a' Ghàidhlig.

## Sluagh a' bhaile
Tha  42,439 nan tàmh anns a' bhaile, agus 23,831 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile, . Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Barbosa (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 91,4% dhe na daoine ann am Barbosa leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 78% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Barbosa. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.

## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann am Barbosa (Medellín)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Extremadura

'S e ceàrn anns An Spàinn a tha ann an **Extremadura**. Tha e ann an àirde an iar na dùthcha. Tha dà roinn ann an Extremadura: Roinn Badajoz agus Roinn Cáceres. Tha crìoch aig Extremadura le roinnean ann an Andalusia, agus Castilla-La Mancha. A bharrachd air sin, tha A' Phortagail dìreach air a thaobh iar. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh agus tha Mérida na phrìomh-bhaile. Tha 1,087,778 duine a' fuireach ann.

## Bailtean ann an Extremadura

* Badajoz
* Cáceres
* Cuacos de Yuste
* Fuente de Cantos
* Mérida
* Montehermoso
* Trujillo

## Ceanglaichean a-mach

* Riaghaltas na Roinne
* Fiosrachadh Roinneil
* Fiosrachadh Turasachd

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Girardota

'S e baile meadhanach ann an Antioquia, Coloimbia, a tha ann an **Girardota**. Tha e suidhichte aig 1,425m os cionn ìre na mara anns a' Ghleann Aburrá, dìreach ri taobh Medellín, prìomh-bhaile na roinne. ' S e baile le gnàth-shìde theth a th'ann agus tha teodhachd meadhanach dhe 22˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1833. 

## Eachdraidh
Chaidh am baile ris an canar Girardota an latha an-diugh a steidheachadh gu h-oifigeil leis  a’ Cheann-suidhe Juan de Dios Aranzazu (1798 – 1845), ann an 1833 anns a' Ghleann Aburrá, ga sgaradh bho Bharbosa. Bha Aranzazu fhathast na Riaghladair ann an Antioquia aig an àm. A bharrachd air Girardota, steidhich esan 5 bailtean eile ann an Antioquia: Campamento, Liborina, Entrerríos, Ebéjico agus Cocorná. A tuilleadh air sin, thug e fearann mar thabhartas airson am baile Aranzazu ann an Caldas a stèidheachadh cuideachd.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha  42,566 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 17,555 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.

Taobh chinnidh, ' s e daoine afro-coloimbianch a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Girardota (is mòran dhuibh mestizos). Chan eil Tùsanaich ann idir, ach tha 73.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 91.7% dhe na daoine ann an Girardota leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 87.9% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Girardota. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.

## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Girardota (Medellín)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
La Estrella

'S e baile meadhanach anns a' Ghleann Aburrá ann an Antioquia, Coloimbia, a tha ann an **La Estrella**. Tha e  dìreach ri taobh Medellín (16km), prìomh-bhaile na roinne. Tha e suidhichte aig 1,775m os cionn ìre na mara. ' S e baile le gnàth-shìde bhlàth a th' ann La Estrella agus tha teodhachd mheadhanach dhe 20˚ aige, rè na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1685.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha 52,563 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 23,751 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am La Estrella, agus tha 2.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga cuideachd.  ' S urrainn dhan 94.2% dhe na daoine ann an La Estrella leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 92.2% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann am La Estrella. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
* Fèisean a' Mheatailt.
* A' Chàisg.
* Fèisean an Uisge: an t-Ògmhios.
* Fèille An Romeral: 27mh an Lùnasdal gu 5mh an t-Sultain. Seo an fhèis as fheàrr.
* Fèille Moire (Spàinntis:Nuestra Señora del Rosario de Chiquinquirá)
* Fèisean an Teine: an Dùbhlachd.

## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an La Estrella

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
A' Ghleann Aburrá

'S e gleann mòr fada ann an Coloimbia a tha anns **a' Ghleann Aburrá**. Tha Medellín agus naoi bailtean-mòr eile (ris an canar Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín) na bhroinn, a bharrachd air iomadh sgìre dùthchasail.

## Iomraidhean


## Ceanglaichan A-mach
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Gleanntan
Badajoz

'S e baile meadhanach a tha ann am **Badajoz** (IPA: *baðaˈxoθ*, Estremeñu: *Baajós*). Tha e suidhichte anns a' Cheàrn Extremadura ann an àirde an iar na Spàinne. 'S e prìomh-bhaile na Roinne Badajoz a th' anns a' bhaile fhèin. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 875.

## Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à *ﺑﻂﻠﻴﻮﺱ* (batalyaws) ann an Arabais a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Áite Làidir* no *Daingneachadh* dhuinn sa Ghàidhlig. A dh'aindeoin sin, tha teòiridh eile ann a chanas gur e dìreach an t-seann ainm Ròmanach *Pax Augusta* air arabachadh a th' ann am Badajoz le *B*  air sàilleabh nach robh *P* anns a’ chànan aca: ‘S e Imala a tha air a’ phròiseas sin. 

## Eachdraidh
Mar a b' àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.

## Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghaltais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann am Badajoz. Cha thuit ach 447mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 726mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite gu math tioram a th' ann.

## Bailtean co-cheangailte
*  Blumenau
*  Elvas
*  Granada
*  Nazaré
*  Punta Umbría
*  Santárem

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
Riaghaltas a' bhaile

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Deportivo Independiente Medellín

'S e **Deportivo Independiente Medellín** fear dhe na trì sgiobaidhean ball-coise proifeiseanta ann am Medellín agus an sgìre aige.

## Ceanglaichean a-mach
* Club Ball-Coise Deportivo Independiente Medellín

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Ball-coise
Robert Keith (saighdear)

Bha an Ridire agus riochdaire dioplòmasach **Robert Keith** (bhàsaich 11 an Lùnastal 1332) na Iarla Marasgal na h-Alba aig àm nan cogaidhean neo-eisimeileachd. Bha e na cheannard eachraidhe Albannach aig Blàr Allt a' Bhonnaich ann an 1314.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Juan Antonio Mon y Velarde

'S e riochdair cumhachd co-àiteachail na Spàinne (Castilla) ann an Aimearaga-Laideannach a bh’ ann **Juan Antonio Mon y Velarde** (An Spàinn, 1747 - 1790).  Bha e na Riochdair Coitcheannail na h-Obrach Poblach anns An Spàinn ùr, Britheamh co-àiteachail na h-èisdeachd Rìoghail ann an Guadalajara, ann am Meagsago agus an dèidh sin ann am Bogotá, ann am 1778. Ann an 1784 chaidh e a dh'ainmeachadh Reachdair Rìoghail air Antioquia, ann an Coloimbia. Fad an riaghaltas aige, chaidh an lagh a stèidheachadh a-rithist, an siostam ceartas a chur air bhog, agus cìsean air an deoch làidir "aguardiente", an fheòladaireachd agus air a' thombaca a chur air dòigh. Leasaich e an siostam còmhdhail, bhrosnaich e na mèinnean, an àiteachas agus gabhail thairis is clàradh laghail an fhearainn. Stèidhich e sgoiltean, ospadalan, pìoban-uisge fo thalamh, taighean-spaididh poblach agus drochaidean air feadh na h-Antioquia agus ann am Medellín.

Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Beanntan na h-Andes

'S e sliabh mòr fada àrd ann an Aimearaga a Deas a tha anns **na h-Andes**. 'S i Acongagua a' bheinn as àirde, is i na laighe aig 6,962 m os cionn ìre na mara. Tha na h-Andes gan sgaoileadh air A' Bheiniseala, Coloimbia, Ecuador, Pearu, Boilibhia, An t-Sile agus An Argantain.

## Na beanntan as àirde

Roinn-seòrsa:Beanntan
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Quintus Caecilius Metellus Pius

'S e duine poiliteagach agus saighdear Ròmanach cliùiteach bho dheireadh na ìompaireachd a bh' ann **Quintus Caecilius Metellus Pius**, is esan ball na *optimates*. Chaidh ainmeachadh "Consul" ann an 83 R.C. Shabaid e anns a' chogadh shìobhalta an aghaidh Cayo Mario, ri taobh Sila, agus bhuannaich e anns An Spàinn an aghaidh Quintus Sertorius agus Perpenna. 

A rèir tradaisean stèidhich e Castra Caecilia, neo Cáceres an latha an-diugh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ròimh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Granada

‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Spàinne a th’ ann an **Granada** (IPA: ' ɡɾa'naða). Tha e suidhichte aig 658m os cionn ìre na mara, aig inbhir na h-aibhnichean Beiro, Darro agus Genil. Tha Granada 367km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha agus 211km bho Shevilla. Tha am baile air an àirde an ear-dheas Andalusia. Tha 237,929 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an treas baile as motha ann an Andalusia agus an 19mh baile as motha na Spàinne. 
## Freumhan an ainm
Chan eil freumh-fhaclachd an ainm soilleir. Tha e coltach gur ann à *Gar-anat* (Gàidhlig: *Cnoc na Luchd-[[taistealachd]]*) ann an Arabais a tha an t-ainm. A dh' aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à *Garnatum* ann an Laideann agus gu bheil sin a’ ciallachadh *ruadh* no *gràn-ubhal*: Tha gràn-ubhal air seula a' bhaile agus tha ùir ruadh pailt san sgìre.

## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936, ged a bha an corr dhen roinne dealas dhan Phoblachd.
## Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Granada. Cha tuit ach 365mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 807mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite àrd tioram a th' annː

## Bailtean Co-cheangailte
*  Badajoz, An Spàinn
*  Belo Horizonte, Braisil
*  Sharjah, Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
*  Aix-en-Provence, An Fhraing
*  Coral Gables Florida
*  Marrakesh, Maroco
*  Tetuan, Maroco
*  Freiburg im Breisgau, A' Ghearmailt
*  Tlemcen, Aildiria

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Gaspar de Rodas

'S e a' chiad riaghladair air na tìrean far a bheil Antioquia, Caldas, Quindío agus Risaralda an latha an-diugh a bh' ann **Gaspar de Rodas** (1518-1607). Tha an ceannsaiche sin bho Extremadura buileach nas cudromaiche airson eachdraidh na h-Antioquia, gu h-àraidh anns na sgìrean ann an àirde an iar agus mu thuatha, na a thathar ag ràdh mar as tric.

## Beatha
Rugadh **Gaspar de Rodas** ann an Trujillo (Castilla) anns an (Roinn Cáceres), ann An Spàinn, ann 1518, mac Florencio de Rodas agus Guiomar Coello. Chaochail e ann an 1607 ann an Santa Fe de Antioquia, prìomh-bhaile Antioquia aig an àm, nuair a bha e na riaghladair. 

Thàinig e Aimearaga a Deas ann an 1539 le turas-armachd fo Phascual de Andagoya, riaghladair San Juan, dha na tìrean far a bheil Coloimbia an latha an-diugh, far a chuir e seachad mòr-chuid a bheatha, gu h-àraidh ann an Antioquia, mar Leas-Riaghladair, Riaghladair Sgìreil agus mu dheireadh thall mar Riaghladair Roinn na h-Antioquia, gus a bhàsaich e ann an julio 1607. 

Ruig e Quito ann an  1540 , agus an ceann greiseag an siud, chaidh e gu Popayán ann an  1541 còmhla ri Sebastián de Belalcázar airson  àite stèidheachaidh Santa Fe de Antioquia a ghluasad; obair nach do rinn e idir, air sgàth gun do chuir feachdan Riaghladair Cartagena de Indias an greim e, is ghoid iad e air falbh na phrìosanach, dìreach aig toiseach toiseachaidh na h-obrach aige.

Gu fortanach, nuair a bha e na phrìosanach ann an  Cartagena, choinnich Rodas am Marasgall Jorge Robledo is shaoraich esan Rodas agus thug e  Santa Fe de Antioquia air ais dhasan mu dheireadh thall. Cha do rinn e mòran an siud fad corra bhliadhna is e ag obair air gnothaichean oifigeil  agus a' cur tuineachaidhean ùra air dòigh gu ruige 1546, nuair a chaidh Jorge Robledo a chur gu bàs.
 
Aig an àm sin, chaidh Gaspar de Rodas a dh'ainmeachadh Riaghladair na h-Antioquía. Ann an 1574 dh'iarr Gaspar de Rodas bho Cabildo de Antioquia, neo Comhairle na h-Antioquia, ceithir mìle ceàrnagach fhearainn fhaighinn airson treudan agus tuathanas a stèidheachadh anns a' ghleann far a bheil Medellín an latha an-diugh. Thug a' Chomhairle trì mìle ceàrnagach dhe fearann dhasan.

Dh'eug e gu sìtheil ann an Santa Fe de Antioquia, ann an 1607, is e a' sgaoileadh sgeulachdan a bheatha.

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Medellín
Roinn-seòrsa:Ceannsaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Jorge Robledo (ceannsaiche)

B' e saighdear agus ceannsaiche às An Spàinn (Castilla) a bh' ann an **Jorge Robledo** (Úbeda, mu 1500 - La Merced, 1546). Rugadh e ann an Jaén, tè dhe na h-ochd roinnean ann an Andalusia ann an ceann a deas na Spàinne an latha an-diugh, ach chan eil cinnte againne air ceann-latha a bhreith, ach bha freumhan flaitheil aige. Phòs e aig María de Carvajal y Mendoza. Bha e na cheann-feachdan anns na cogaidhean anns An Eadailt, far an do bhuannaich na Spàinnteach. Cha robh àite aige ann an ceannsachaidhean an t-Saoghail Ùire anns an sgìre Paisa ann an Coloimbia a-mhàin. Bha e eadar an fheadhainn a rinn taisgleadh Nueva Galicia cuideachd (far a bheil sgìre mòra Mheagsago an latha an-diugh), bha e an sàs anns a' cheannsachadh Ghuatemala, Cath Cajamarca ann am Pearu, agus 's dòcha gun do dh'aontaich e fhèin leis an airm aig Sebastián de Belalcázar, is iad a' sìreadh Eldorado. Stèidhiche e Santa Fe de Antioquia.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Antioquia
Forbes

Thathar a' cur an iris **Forbes** sa chlò anns na Stàitean Aonaichte agus tha i àraidhichte ann an saoghal a' mhalairte agus a' mhaoineachais. 

Stèidhichte ann an 1917 le B. C. Forbes. Foillsichidh i liostaichean a tha gu math inntinneach taobh a' mhalairte mar *Forbes 400*, *Forbes 500* agus *Fortune 500* gach uile bliadhna.

Tha prìomh-oifis a' chompanidh anns a' Chòigeamh Rathad ann an Eabhraig Nuadh.

Roinn-seòrsa:Meadhanan
Roinn-seòrsa:Irisean
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Companaidhean
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Mercuris Caledonius

B' e am **Mercuris Caledonius** na chiad phàipeir naidheachd fhoillsichte gu ràitheil an Albainn.
Chaidh a dhùnadh sìos fo òrdugh an rìgh Teàrlach II am Mairt 1661 le Comhairle Dhùn Èideann.

Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Alba
Itagüí

'S e baile-mòr anns A' Ghleann Aburrá, ann an Antioquia, Coloimbia, a th' ann an **Itagüí** (IPA:itaˈɡwi). Tha e dìreach ri taobh Medellín, prìomh-bhaile na roinne. 'S e fear dhe na deich bailtean ann an Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín agus 's e baile uabhasach gnìomhasachail a th' ann. Tha am baile suidhichte aig 1,569m os cionn ìre na mara. 'S e Itagüí an 26mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachadh ann an 1774.

## Freumhan an Ainm
Chan eil e cho cinnteach cò às a thàinig ainm a' bhaile, ach 's e ainm gu math Tùsanach a th' ann. Tha feadhainn ag ràdh gur e às na faclan *ita* (clach) agus *gui/guei* (fo) ann an Cànan nan Nutabe, an tuath a bha nam tàmh an seo ro àm nan Spàinnteach. Saoil feadhainn eile gur e dìreach an t-ainm pearsanta Bitagüí', a bha air ceann-feadhna nan Nutabe, neo fiù 's ainm an tuatha a th' ann.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha  235,016 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 21,779 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Itagüí (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann agus 6.1% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 95,1% dhe na daoine ann an Itagüí leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 94,7% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Itagüí. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.

## Daoine Ainmeil

Eladio Vélez (1897 - 1967). Dealbhadair.

## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Itagüí

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Álvaro Uribe

'S e fear-lagha agus neach-poileataigs à Coloimbia 's a th' ann an **Álvaro Uribe Vélez** (IPA:ˈalβaɾo uˈɾiβe ˈβeles). Rugadh e ann am Medellín ann an 1952.

Fhuair Uribe Vélez a chuid fhoghlaim aig an Sgoil Jorge Robledo, agus an nuair sin aig Oilthigh Antioquia, far an do dh'ionnsaich e Lagh. 'S e sàr sgoilear a bh' ann. Thuirt na tìdsearan aige gur e an sgoilear a bu mhotha a bh'ann. An dèidh an Oilthigh fhàgail, bha e na fhear-lagha. A bharrachd air sin, fhuair e tuilleadh fhoghlaim aig Oilthigh Harvard (1993) agus aig Oilthigh Oxford.

Chaidh Uribe Vélez a thaghadh mar Cheann-suidhe na dùthcha airson a' chiad uair ann an 2002. Chaidh an lagh air atharrachadh agus le sin b' urrainn dha dara theirm fhaighinn. Thuirt e nach fheuch e ri a bhith na cheann-suidhe turas eile co-dhiù. Leigidh e an dreuchd aige ann an 2010. Fhuair e dubh-chàineadh bhon sgrìobhadair Fernando Vallejo.
## Ministearan
* **Rùnaire na Stàite agus Ceartas**: Fernando Londoño Hoyos (2002-2004)/Sabas Pretelt de la Vega (2004-2006)/Carlos Holguín Sardi (2006-2008)/Fabio Valencia Cossio (2008-2010)
* **Ministear nan Dùthchanan Cèin**: María Carolina Barco Isackson (2002-2006)/María Consuelo Araújo Castro (2006-2007)/Fernando Araújo Perdomo (2007-2008)/Jaime Bermúdez (2008-2010)
* **Ministear an Ionmhais**: Roberto Junguito Bonnet (2002-2003)/Alberto Carrasquilla (2003-2007)/Oscar Iván Zuluaga (2007-2010)
* **Ministear an Dìona**: Martha Lucía Ramírez (2002-2003)/Jorge Alberto Uribe Echavarría (2003-2005)/Camilo Alfonso Ospina Bernal (2005-2006)/Juan Manuel Santos Calderón (2006-2009)/Gabriel Silva Luján (2009-2010)
* **Ministear an Àiteachais**: Carlos Gustavo Cano (2002-2005)/Andrés Felipe Arias (2005-2009)/Andrés Fernández Acosta (2009-2010)
***Ministear nan Gnothaichean Sòisealta**: Juan Luis Londoño de la Cuesta (2002-2003)/Diego Palacio Betancourt (2003-2010)
* **Ministear na h-Obrach**: Francisco Posada (1990-1992)/Gerardo Hernández (1992)/Luis Fernando Ramírez (1992-1994)/José Elías Melo (1994)
* **Ministear na h-Àrainneachd, Taighdeachas agus Leasachadh na Talmhainn**: Cecilia Rodríguez (2002-2003)/Sandra Suárez (2003-2007)/Juan Francisco Lozano Ramírez (2007-2009)/Carlos Costa Posada (2009-2010)
* **Ministear Mèinnean agus Lùths**: Luis Ernesto Mejía (2002-2006)/Hernán Martínez Torres (2006-2010)
* **Ministear an Fhoghlaim**: Cecilia María Vélez White (2002-2010)
* **Ministear a' Conaltraidh**: Martha Pinto de De Hart (2002-2006)/María del Rosario Guerra de La Espriella (2006-2010)/Daniel Enrique Medina Velandia (2010)
* **Ministear a' Chòmhdhail**: Andrés Uriel Gallego Henao (2002-2010)
* **Ministear a' Mhalairt, Gnìomhachas agus Turasachd**: Jorge Humberto Botero (2002-2007)/Luis Guillermo Plata Páez (2007-2010)
* **Ministear a' Chultair**: María Consuelo Araújo Noguera (2002-2006)/Elvira Cuervo de Jaramillo (2006-2007)/Paula Marcela Moreno (2007-2010)
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
Pàrtaidh Libearalach Choloimbia (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Medellín
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Clas Buirdeasach Beag

'S e clas sòisealta a th' ann **An Clas Buirdeasach Beag**.  Tha an clas seo nas àirde na an tuatha, ach chan eil e flaitheil co-dhiù.

Roinn-seòrsa:Clas Sòisealta 
Roinn-seòrsa:Eaconomachd 
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Vallenato

'S e seòrsa dhe cheòl a th' ann am **Vallenato**. 'S ann an ceann a tuatha Coloimbia a tha e.

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Ceòl
Cogadh sìobhalta

'S e cogadh taobh a-staigh dùthaich a th' ann an **Cogadh Sìobhalta**, seadh eadar feachdan armachd foirmeil, seadh eadar buidhnean neo-fhoirmeil.

## Faic cuideachd
* Cogadh Cathara Ameireaganach
* Cogadh nan Àrdanach
* Cogadh na Mìle Làithean
* Cogadh Sìobhalta na Spàinne
Roinn-seòrsa:Cogadh
Caldas (Roinn)

'S e fear dhe na 32 roinnean ann an Coloimbia a th'ann an **Caldas**. Tha Roinn Caldas dìreach ann an teas mheadhan an sgìre far a bheilear a' deànamh mhòr-chuid a' chofaidh ann an Coloimbia (El Eje Cafetero). 'S e Manizales prìomh-bhaile na roinne. Tha baile leis an aon ainm dìreach mu dheas Medellín anns a' Ceàrn Cathaireil a' Mhedellín.

## Bailtean ann an Caldas
* Aranzazu
* La Merced

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Mapa oifigeil na roinne

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Cofaidh
Envigado F.C.

'S e club ball-coise ann am baile  Envigado anns a' Ghleann Aburrá a th' ann an **Envigado Futbol Club**, ainm fada sa  Spàinntis: *Corporación Deportiva Envigado Fútbol Club*.

## Ceanglaichean A-mach

*  Club Ball-Coise Envigado

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Ball-coise
Tionndadh Gnìomhachais

'S e atharrachadh mòr eaconomach, teicneòlach, gnìomhachasail sòisealta a bh' anns an **Tionndadh Gnìomhachais**. Ghabh a' chiad Tionndadh Gnìomhachais àite ann am Breatainn aig deireadh na 18mh linn agus rè na 19mh linn. Mar is tric, measar 1709 (nuair a lorg Abraham Darby gu robh gual-rosta na connadh freagaireach ri leaghadh-iarruinn) mar toiseach an linn seo, ach laigheadh a' bhun-steidh an Sasainn rè linn na ban-righ Ealasaid. 

Linn ann an Eachdraidh Breatainneach, anns an do ghearr eaconomaidh na stàite car a' mhuiltean, bho eaconamachd stèidhichte air aiteachais, ri eaconomaidh steidhichte air gnìomhachas. An co-bhonn le seo, chrion an sluagh a bha nan comhnaidh ann am bailtean-fhearann, ach mheudaich am bloigh den shluagh a bha na comhnaidh ann am bailtean-mòra. A rèir feallsanachd Mharxach, b' e a' Bhùirdeasachd a bh' anns a' chlas sòisealta a thug seilbh air an dòigh-dhèanaimh tron Tionndadh Gnìomhachais.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Roinn-seòrsa:Calpachas
Ceannsaichean

'S e na **Conquistadores** (ceannsaichean) a cheannsaich Aimearaga-Laideannach is chuir iad e fo bhuadh ìompaireachd na Spàinne rè linntean fada.

## Cò iad?
*Hernán Cortés
*Alonso de Ercilla y Zúñiga
*Fernando Francisco de Escobedo
*Gonzalo Jiménez de Quesada
*Juan Antonio Mon y Velarde
*Francisco Pizarro
*Gaspar de Rodas
*Jorge Robledo

Roinn-seòrsa:Aimearaga-Laideannach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Foghar (cànanachas)

'S e aonad as lugha de fuaim ann an cainnt a faodar ag eadar-dhealachadh bho aonadan eile a tha ann an **foghar**. Tha dà seòrsachan foghair ann: connragan agus fuaimreagan. Thathar a' ceangal fogharan airson lidean a chruthachadh.

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Foghar

Faodar **foghar** a' ciallachadh aon de na trì rudan:

* Foghar (àiteachas) - cruinneachadh barra
* Foghar (ràithe) - an treas ràithe den bhliadhna
* Foghar (cànanachas) - aonad de chainnt
Lá

B' e pàipear-naidheachd a bha ann an **Lá**. Chaidh a fhoillseachadh ann an Èirinn a Tuath bho 1981 gu deireadh 2008. Anns na bliadhnaichean mu dheireadh chaidh a fhoillseachadh 5 làithean gach seachdain (Diluain - Dihaoine). B' e sin an t-aon phàipear naidheachd riamh a chaidh air fhoillseachadh sa Gàidhlig (Gàidhlig na h-Èireann) nas trice na iris 's an t-seachdain.

Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Èirinn a Tuath
Roinn-seòrsa:Gàidhlig na h-Èireann
Foinse

B' e pàipear-naidheachd Èireannach seachdainneil a bha ann am **Foinse** gus 2013 agus air loidhne gus 2015.

## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil (chan eil e ag obrachadh, 25 an Lùnastal 2015)

Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Èirinn
Francisco Herrera Y Campuzano

'S e Riaghladair agus Britheamh co-àiteachail Spàinnteach a bh’ ann **Francisco Herrera y Campuzano**. 

Stèidhich e tuineachadh ann an El Poblado, faisge air Medellín, prìomh-bhaile na Roinne Antioquia ann an 1616, fhad ’s a bha e na bhritheamh ann an Santa Fe de Antioquia, prìomh-bhaile roinneil aig an àm. Chaidh an tuineachadh a ghluasad dhan àite far a bheil Medellín an latha an-diugh. Tha El Poblado a' ciallachadh *An Tuineachadh* anns an Spàinntis.

Chaochail e ann am Meagsago, is esan na Bhritheamh co-àiteachail an siud.

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Meagsago
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Bun-reachd

Tha **Bun-reachd** a' ciallachadh am bun-stèidheachadh laghail agus poileataigeach a tha aig gach uile Stàit. Chan eil Bun-reachd sgrìobhte ann an Alba agus Breatann: 'S e liosta dhe cheachdaidhean agus tachartasan eachdraidheil a th' ann am Bun-reachd againn. Tha iomadh dhùthaich air Bun-Reachd a chur air dòigh an dèidh an cuid neo-eisimeileachd fhaighinn bho na h-ùghdarrasan co-àiteachail a bha os an cionn o shean: Seo an suidheachadh ann an Èirinn, ann an Nigeria neo anns na Stàitean Aonaichte. Chaidh bun-reachd tràth a sgrìobhadh anns a' Cho-fhlaitheas na Pòlainn - Liotàinia, còmhla ri monarcachd bhun-reachdail. A bharrachd air sin, tha tòrr dhùthchannan ann a chuir Bun-reachd air bhog an dèidh Cogadh sìobhalta neo ar-a-mach, mar An Fhraing.

Roinn-seòrsa:Poileataigs