open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ceannaiche

Is e neach-malairt a tha ann an **ceannaiche**. 

Bithidh ceannaiche a' cosnadh a bheò-shlàinte eadar ceannaich agus reic. 

Bithidh gach ceannaiche a' ceannaich bathair aig prìs saor agus ga reic aig prìs daor. Theirear "ràth" ris an difir eadar cosgais an ceannaich agus prìs an reic. 

Mar sin: PRÌS REIC - COSGAIS CEANNAICH = RÀTH

Bithidh cuid ceannaichean a' dèiligeadh an aon bathar sònraichte, neo aslach cumhang de bathair- m.e. fionn. Air an dara laimh, bithidh "ceannaichean ginearalta", m.e. fear-bùtha a' ceannaich agus a' reic iomadh seòrsa bhathair. 

Is e cùise sònraichte a tha ann an *fear a' bhùth* . Bithidh esan a' ceannaich bathair "anns an tomad", aig prìs saor. Bithidh esan an uairsin a' reic aonadan beag de bathar aig prìs daor, ri daoine a bhitheas a' cleachdadh na bathair gu pearsanta, mar eisimpleir croganan silidh.

Bithidh bùth ginearalta (mar eisimpleir "Bùth Theàrlaich" anns an sreath Telebhisein "Ran Dan"), a' reic iomadh seòrsa bathair eadar bòtannan is biadh. Tha bùithtean ginearalta fhathast cumanta 's an latha an diugh anns na sgìrean b' iomallach den Ghaidhealtachd.

Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Todhar

Chan ann an **todhar** ach cac nam beathaich neo nan cearcan, uaireanan air a mheasgadh le feoir. Theid a cleachdadh le tuathanaich agus le croitearaibh a leasaich am fearann aca.

Is e stugh searg a tha anns an todhar, agus tha cunnart gun losg e freumhan nan lusan, ma rachas a chuir re ràth an fhais. Mar sin bithidh tuathanaich a’ todhair na h-achaidhean aca anns an fhoghair, as deidh am buann.

Uaireanan cleachdar todhar a dhèanamh flacais.

Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Jeddah

'S e an darna baile as motha ann an Saud-Aràibia a tha ann an **Jeddah**. 

## Bailtean Co-cheangailte
*  Almaty 
*  Tunis

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Aràibia nan Sabhd
Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir

B' e bàrd Gàidhlig a bh' ann an **Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir** (1724–1812), agus e air a mheas mar fhear de na bàird Ghàidhlig as ainmeile agus as cudromaiche san 18mh linn. 

## Sgeul-beatha

Rugadh Donnchadh Bàn ann an Druim Liaghairt, an cois Loch Toilbhe, ann an Gleann Urchaidh, Earra-Ghàidheal. Bha e na fhòrsair agus na gheamair anns an sgìre sin airson iomadach bliadhna agus 's ann airson nan dàn ainmeil nàdair a rinn e mu na beanntan agus na glinn mun cuairt oirre a tha a' mhòr-chuid eòlach air ainm. Nam measg seo tha 'Òran Coire a' Cheathaich', 'Cead Deireannach nam Beann' agus 'Moladh Beinn Dòbhrain'.

Bha Donnchadh cuideachd a' tighinn beò mar shaighdear aig diofar amannan. Tha iomradh na bhàrdachd mu bhith a' sàbaid an arm an riaghaltais aig Blàr na h-Eaglaise Brice ann an 1746. Bha e greis ann am Freiceadan Bhràghaid Albann agus bha e ann an Geàrd Bhaile Dhùn Èideann on bhliadhna 1767 a-mach.

## Cuimhneachain

Tha carragh-cuimhne mòr do Dhonnchadh Bàn ann an Eaglais nam Manach Liath ann an Dùn Èideann. Chaidh seo a ghlanadh agus seirbhis a chumail le buidhinn-choimhearsnachd Ghàidhlig a' Bhaile, Bothan ann an 2005. Tha carragh-cuimhne eile ann dha mu dheas air Dàil Mhàillidh ann an Earra-Ghàidheal.

Tha iomairt ùr airson cuimhneachan a cur ann am Makars' Court ann an Dùn Èideann.

## Bàrdachd
Ged nach robh leughadh no sgrìobhadh aig Donnchadh bha e mion-eòlach air a' bhàrdachd Ghàidhlig a bh' air teanga tòrr den t-sluagh aig an àm. Choisinn e cliù bhuan do chuid bhàrdachd fhèin nuair a dh'fhoillsich e i anns a' bhliadhna 1768. Bha cuideachadh aige bho ghrunnd charaidean ann a bhith a' coilionadh na h-obrach seo, nam measg An t-Ollamh Dòmhnall MacNeacail, Lios Mòr.

 

A bharrachd air òrain agus dàn mu nàdar, bhiodh Donnchadh cuideachd a' dèanamh òrain-gaoil agus tha aon fhear aca seo fhathast gu sònraichte ainmeil an-diugh; 'Òran da Chèile Nuadh-phòsta' no 'a Mhàiri Bhàn Òg'. Tha stòiridh ann am beul-aithris mu fhear a thuirt ri Màiri, 's i na seann aois, nach aithnicheadh e idir i bhon òran. Fhreagair Donnchadh gun aithnicheadh e anns a' bhad i nan robh e ga faicinn tro shùilean fhèin.

### Nàdar agus àitichean
* 'Cead Deireannach nam Beann'
* 'Moladh Beinn Dòbhrain'
* 'Òran Coire a' Cheathaich'

### Moladh agus Cumha
* *Cumha Chailein Ghlinn Iubhair*
* *Òran do Iain Caimbeul a' Bhanca*

### Gaol
* *Òran da Chèile Nuadh-phòsta*
* *A Mhàiri Bhàn Òg*

Tha òrain Dhonnchaidh rin lorg ann an 'The Songs of Duncan Bàn MacIntyre', deasaichte le Aonghas MacLeòid (Dùn Èideann, 1952).

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Alba: Làrach nam Bàrd: Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir
* Bliadhna nan Òran, BBC
* GRD: Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir
* Airtigeal le Iain Mac a' Ghobhainn air làrach mu sgrìobhadairean Albannach
* Fiosrachadh: 'Òran Coire a' Cheathaich' (Beurla)
* ScotlandsNature.blog 2020-10-20: An Ceòl a bu Bhinne Chualas - *mun bhàrdachd aig Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir*
* BBC Naidheachdan 2024-03-20 Moladh Dhonnchaidh Bhàin

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Dòmhnall Ruadh Chorùna

B' e bàrd a bh' ann an **Dòmhnall Ruadh Chorùna**, no Dòmhnall Dòmhnallach (9 an t-Iuchar 1887 - 13 an Lùnasdal 1967). 

Rugadh e ann an Corùna air Cladach a' Bhaile Shear ann an Uibhist a Tuath. Bha am baile air ainmeachadh mar chuimhneachan air a shinn-seanair a bha na shaighdear aig Corùna san Spàinn ann an 1809.

Nuair a dh'fhàg Dòmhnall Sgoil Chàirinis ghabh e anns a' mhailisi. Chaidh e don Fhraing ann an rèisimeid nan Camshronach anns a' Chogadh Mhòr far an deach a leòn aig Blàr an Somme. Ged a thilleadh dhachaigh e fhad 's a bhathar ga leigheas thill e don Fhraing. 'S ann mun Chogadh a tha na dàin as ainmeile aig, nam measg 'Air an Somme', 'Illean, March at Ease', 'Òran Arras' agus 'An Eala Bhàn'.

Nuair a thàinig e dhachaigh às an Fhraing phòs Dòmhnall Anna NicDhòmhnaill (Anna Ruairidh 'ic Nèill) agus bha dithis chloinneadh aca. Bha Dòmhnall ag obair na chlachair agus tha a shàr-obair ri faicinn fhathast ann an corra thaigh an Uibhist a Tuath. Sgrìobh e tòrr bàrdachd mu chùisean coimhearsnachd agus mu shealg agus nàdar mun àm seo agus na sheann aois theann e ri òrain agus laoidhean spioradail.

Tha deagh chuid de bhàrdachd Dhòmhnaill ri leughadh ann an eagran an do fhoillsich Fred MacAmhlaigh ann an 1995 ach tha tòrr eile ann nach deach riamh an clò.

## Foillseachaidhean
* 

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-muigh
*GRD:Bàird Ghàidhlig:Dòmhnaill Ruadh Chorùna
*BBC Alba:Làrach nam Bàrd:Dòmhnall Ruadh Chorùna

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Dòmhnall Ruadh Chorùna
Roinn-seòrsa:Uibhistich
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dòmhnall Ruadh Chorùna
Dòmhnall Ruadh Phàislig

Bhuineadh **Dòmhnall Ruadh Phàislig**, no Dòmhnall Ruadh Mac an t-Saoir, no Bàrd Phàislig, (1889 - 1964), do Shnaoiseabhal ann an Uibhist a Deas.

Thàinig air Dòmhnall an sgoil fhàgail air ceithir bliadhna deug ach tha e coltach gur e duine tùrail a bh' ann a rinn deagh fheum do na bh' aige de sgoil agus cuideachd don bheul-aithris a bha pailt anns a' choimhearsnachd agus gu sònraichte air bilean a mhàthar. Tha e a' nochdadh ann an cunntasan sgrìobhte Cùirt nan Con ann an Loch nam Madadh nuair nach eil e ach mu fhichead bliadhna a dh'aois agus e a' riochdachadh chroitearan Uibhist a Deas an aghaidh na Bean-uasal Gordon Cathcart 's i a' feuchainn toirt orra teisteanas a bhith aca mus fhaodadh iad coin a chumail. 'S ann le Dòmhnall agus na croitearan a chaidh an latha agus rinn e dàn mar chuimhneachan air a' chùis.

'S e pìobaire ioma-phuirt a bh' ann an Dòmhnall. Bha e na chlachair agus na iasgair ann an Uibhist agus bha e greis ag obair air loidhnichean-fòin a chur a-staigh. Na òige ghabh e don arm mar phìobaire ann an Rèisimeid nan Camshronach. Bha e air an arm fhàgail ron a' Chogadh Mhòr ach chaidh e don Fhraing mar phìobaire nan Camshronach. Mu dheireadh thog e a chasan leis a thìr mòr far an do phòs e Màiri NicIllFhaolain, a bha cuideachd à Uibhist a-Deas ann an 1930. Bha ceathrar chloinne agus 's e dachaigh làn Gàidhlig a bh' aca ann am Pàislig, far an do rinn Dòmhnall deagh chuid de na h-òrain aige. Bha iomadach cuspair fa-near dha, eadar beatha ann an Uibhist agus ann an Glaschu agus nas fhaide air falbh.

Dh'eadar-theangaich e bàrdachd Raibeart Burns gu Gàidhlig, mar eisimpleir 'Tam O Shanter' agus 'The Twa Dugs'. Tha Ruaraidh MacThòmais a' moladh nan eadar-theangachaidhean.

Chaidh Dòmhnall a chrùnadh mar Bhàrd a' Chomuinn Ghàidhealaich ann an 1938 agus chaidh a' bhàrdachd aige a foillseachadh leis a' Scottish Gaelic Texts Society ann an 1968. Tha e air a thìodhlaigeadh ann an Cladh Hawkhead ann am Pàislig.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh

*GRD: Bàrd Phàislig (Dòmhnall Ruadh Mac an t-Saoir
*E-stòras: Dòmhnall Ruadh Phàislig

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Dòmhnall Ruadh Phàislig
Roinn-seòrsa:Pàislig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Bàird Baile
Boireann-dhligheachas

'S e gluasad poileatagach a tha ann am **boireannachas** neo **boireann-dhligheachas** (Beurla: *feminism*), a bhios a' stri airson coirichean co-shinte airson boireannaich, ann an iomadh àite mar taghadh 7 saoghal nam poileataigs, obair, agus an teaghlach. 

## Boireann-dhlighichean

*Lesya Ukrainka
*Maria Cuțarida-Crătunescu
*Ingibjörg Sólrún Gísladóttir
*Frida Kahlo
*Þórhildur Þorleifsdóttir
*Vitalina Koval
*Raquel Liberman

## Eachdraidh na boireann-dhligheas
* An Cruinneachadh Gerritsen - Eachdraidh nam Mnathan air an Làrach-lìn, 1543-1945
* Mnathan Iùdhach agus an Bun-os-cionn na Boireann-dhligheachas Às an Tasglann nam Mnathan Iùdhach

*
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Fo Sgàil a’ Swastika

Leabhar mun Darna Chogaidh air a sgrìobhadh le Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill mu na thachair dha ann an campaichean priosanaich anns a' Ghearmailt eadar 1940 is 1945.

## Iomraidhean
* Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill.* Fo Sgàil a’ Swastika.* Steòrnabhagh: Acair Earranta, 2000. Eachdraidh-beatha an saighdeir. 

Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:An Dàrna Cogadh
Foghlam tro Mheadhan na Cuimrise

Anns an **Fhoghlam tro Mheadhan na Cuimrise** (Cuimris: *Addysg Cyfrwng Cymraeg*), thèid clann an teagasg tro mheadhan na Cuimrise. 

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Cuimris
Capercaillie (còmhlan)

Chaidh an còmhlan traidiseanta Albannach **Capercaillie** a chur air bhonn anns na 1980an le Donald Seadhach agus le Karen NicMhàthain mar 'aghaidh' a' chòmhlain. Nochd a' chiad chlàr aca, *Cascade*, ann an 1984. B' e an EP aca a nochd ann an 1992, *Coisich A Rùin*, a' chiad chlàr Gàidhlig a ràinig am Prìomh 40 a-riamh. Tha iad air luchd-èisteachd ùr a thàladh gu òrain agus ceòl Gàidhlig le bhith a' cleachdadh dhòighean-obrach ùra teicneolais agus a' measgachadh stoidhlichean - me le bhith a' cur druma agus beus ri òrain traidiseanta.

## Tùs
Bu tùs-àite Earra-Ghàidheal, agus shloinn a 'chòmhlan air a' chapall-choille, eun dùthchasach na h-Alba. Chlàraich iad a chiad chlàr, "Cascade," ann an 1984.

## Clàran
### Clàran stiùidio
* 1984: *Cascade*
* 1987: *Crosswinds*
* 1988: *The Blood is Strong*
* 1989: *Sidewaulk*
* 1991: *Delirium*
* 1992: *Get Out*
* 1993: *Secret People*
* 1994: *Capercaillie*
* 1996: *To The Moon*
* 1997: *Beautiful Wasteland*
* 1998: *Glenfinnan (Songs of the '45)*
* 2000: *Nàdurra*
* 2002: *Choice Language*
* 2008: *Roses and Tears*

### Clàran beò agus cruinneachaidhean
* 1998: *Dusk Till Dawn: The Best of Capercaillie*
* 2002: *Capercaillie Live in Concert*
* 2004: *Grace and Pride: The Anthology 2004-1984*

## Buill an-dràsta
*Karen Matheson - Seinn
*Donald Seadhach - Meur-chlàr, Bocsa
*Charlie McKerron - Fìdheall
*Michael McGoldrick - Fìdeag, Pìob Uillinn
*Manus Lunny - Bouzouki, Giotàr
*Ewen Vernal - giotàr beus
*Che Beresford - Druma
*David Chimp Robertson - Drumaichean

## Seann bhuill
*Marc Duff - Bodhrán, Fìdeag, Siontasaiseir Gaoithe, Rauschpfeife
*John Saich - Beus, Giotàr
*James Mac an Tòisich - Drums
*Shaun Craig - Giotàr, Bouzouki
*Martin MacLeod - Beus, Fìdheall
*Joan Maclachlan - Fìdheall, Seinn

## Ceanglaichean a-muigh
*Làrach oifigeil Capercaillie
*Capercaillie's Complete Discography

Capercaillie
Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil
Srath Athainn

'S e baile beag ann an Siorrachd Lannraig a tha ann an **Srath Athainn** (Beurla: *Strathaven*). Tha e faisg air Hamalton agus Cille Bhrìghde an Ear. Ann an 2011 bha 7,484 duine a' fuireach ann.

## Ainm a' bhaile
Nochd ainm a' bhaile cuideachd mar **Srathabhainn** no mar **Srath Abhainne**. Cha do mhol Iain Mac an Tàilleir ainm Gàidhlig, tha e dìreach a' cumail a-mach is dòcha gun tàinig ainm a' bhaile bho na faclan Gàidhlig "Srath Abhainne" .

## Daoine Ainmeil
*Seumas Dùbhghlas-Hamalton (1942). Neach-poileataigs.
*Chaochail Harry Lauder an seo ann an 1950, nuair a bha e faisg air 80 bliadhna a dh'aois.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Duilleag oifigeil a' bhaile

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Niall MacLeòid

Rugadh **Niall MacLeòid** (1843–1913) ann an Gleann Dail, An t-Eilean Sgitheanach, anns a' Mhàrt 1843.  Bha e na bhàrd agus òranaiche air leth tarraingeach do Ghàidheil an naoidheamh linn deug.

## Beatha
Rinn athair Nèill, Dòmhnall MacLeòid, corra sheòrsa obrach. Bha e cuideachd na bhàrd ainmeil - theireadh 'Dòmhnall nan Òran' ris - agus dh'fhoillsich e dà leabhar bàrdachd, ann an 1811 agus an uair sin ann an 1871. Bha croit bheag aige saor o chìsean le còir-sheilbh ri leantail da bhanntraich a chionn 's gum bu bhàrd e, agus is dòcha gur i sin a' chòir-ghabhaltais dheireannach den leithid ann an Albainn.

Cha d' fhuair Niall òg mòran teagaisg riaghailteach – dìreach na dh'ullaich sgoil a' bhaile bhig – ach dh'ionnsaich e Beurla a leughadh agus a sgrìobhadh gun chus dorradais, agus b' e sin foghlam a bha gu math feumail aig an ám.  Bho athair fhuair e eòlas air bàrdachd nan Gàidheal, agus bhiodh e a' dol gu cèilidhean na sgìre far an deach òrain a ghabhail is sgeulachdan aithris.

Mu thimcheall air 1865 leig e ealainean dùthchail is thog e Dhùn Èideann air, a dh'obair na reiceadair-siubhail ann am buidhinn-ghnothaich Ruairidh MhicLeòid a bha na cho-ogha dha.  Anns an dreuchd a bha sin, rachadh e mar is trice a dh'Earra-Ghàidheal agus don Eilean Sgitheanach, ged a bha e uaireannan san taobh deas. Thàinig sgiorradh carbaid-eisg air is e a' fàs aosda, agus beagan na dhèidh sin leig e 'dhreuchd. Chaochail e an 6mh latha den t-Sultain 1913.

Thòisich MacLeòid air bàrdachd 's e òg. Chaidh iomadach òran aige fhoillseachadh ann am pàipearan-naidheachd Gàidhealach agus dh'fhàs e caran ainmeil. Ann an 1883 chaidh "Clàrsach an Doire", cruinneachadh de dh'òrain leis fhèin, fhoillseachadh agus fhuair an leabhar caithream mhòr, cha b' ann a-mhàin ann an Albainn ach thall thar sàile cuideachd.  Chuireadh an dàrna eagran den leabhar a-mach ann an 1893, anns an robh barrachd òran agus ceithir sgeulachd rin lorg; nochd an treas eagran (air a mheudachadh a-rithist) ann an 1902, agus an ceathramh (le tuilleadh meudachaidh) ann an 1909. Mar sin b' e MacLeòid a-mhàin, am measg bhàrd Gàidhlig, a chunnaic ceithir eagrain de leabhar aige na latha fhèin. Thàinig an còigeamh eagran a-mach ann an 1924, agus an t-siathamh ann an 1975. Chuir MacLeòid leabhar eile, "Wallace", an clò ann an 1896.

Nochd na h-òrain agus sgrìobhaidhean aige anns na h-irisean aig Ruaraidh Arascain is Mhàirr: *Am Bàrd*, *Guth na Bliadhna*, agus *Alba*. 

Chaidh eagran ùr de bhàrdachd aige, aig a bhràthair agus aig athair a dheasaicheadh le Meg Bateman còmhla ri Anne Loughran agus fhoillseachadh ann an 2014.

## Iomraidhean air-loidhne


## Tùsan eile
*Macleoid, Niall. (1975). *Clàrsach an Doire*, Glaschu: Gairm ISBN 0-901771-48-1
*MacLeod, Donald John. (1980). *Twentieth Century Publications in Scottish Gaelic*, Dùn Èideann: Scottish Academic Press ISBN 0-707302-84-6
*MacKinnon, Professor D., (1913). 'Neil MacLeod' ann an *Celtic Review* 9.
## Ceanglaichean a-mach

*BBC Alba: Làrach nam Bàrd: Niall MacLeòid
*'Niall MacLeòid,' ''Pròiseact Arascain'' (Oilthigh Ghlaschu)

Niall MacLeòid
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Niall MacLeòid
Beinn nam Fadhla

’S e eilean anns na h-Eileanan Siar ann an Albainn a tha ann am **Beinn nam Fadhla** [beNʲəvɤːLə], neo **Beinn na Faoghla** (neo **An t-Eilean Dorcha** ann am bàrdachd). Tha e a-nis ceangaile ri Uibhist a Tuath agus Uibhist a Deas le cabhsairean. Ann an 2011 bha 1303 daoine a' fuireach ann. Ann an 2006 chaidh a' chuid as mhotha de dh’fhearann Bheinn nam Fadhla a cheannachd le Stòras Uibhist.

## Cruinn-eòlas
Tha an t-eilean, mu 12 km air fad is air leud, na laighe eadar Uibhist a Tuath agus Uibhist a Deas.  Tha fadhlaichean eadar na h-eileanan, agus anns na seann làithean dh’fheumte feitheamh gus am biodh a’ mhuir ìseal airson a dhol eadarra, ach a-nis tha cabhsairean ann. Tha port-adhair ann am Baile a' Mhanaich le turasan gach latha a Steòrnabhagh, Glaschu is Barraigh.

## Ainm
Chan eil ach aon ainm [beNʲəvɤːLə] air an eilean a thaobh labhairt, ach tha an t-ainm sin air a sgrìobhadh ann am pailteas de dhòighean:
* Beinn nam Fadhla, 
* Beinn na Faoghla
* Beinn na Faghla
* Beinn na Fadhla
* Beinn na Bhaoghla
* Beinn a’ Bhaoghla
* Beinn na bhFadhla
* Beinn nam Faola
’S ann bho na fadhlaichean ris an ruigear an t-eilean a thàinig an dàrna pàirt den ainm.  Thàinig am facal Gàidhlig “fadhail” bhon Lochlannais “vaðill”, agus tha e càirdeach ris an fhacal Bheurla “wade”.  ’S e facal boireann a tha ann am “fadhail”, ach tha am [v] seachas [f] san fhuaimneachadh a’ sealltainn gur ann ás an iolra “nam fadhla” seachas “na fadhla” a thàinig an t-ainm.  Bhiodh an ceangal eadar brìgh agus fuaimneachadh na bu shoilleir nam b’urrainn dhuinn “na bhFadhla” a sgrìobhadh mar a nìthear ann an Gàidhlig na h-Éireann, ach cha robh an dòigh litreachaidh sin riamh cumanta ann an Albainn.

Tha e car coltach gur ann à “peighinn” (Beurla *pennyland*) seachas “beinn” a thàinig a’ chiad phàirt den ainm, ach chan eil sin cinnteach.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Creag Goraidh - sgeul an taigh-òsta *(aithris bhideo 26m bho 1991)*
* BBC Naidheachdan 2017-03-01: Nì Comhairle nan Eilean Siar tuilleadh sgrùdaidh air cabhsair na Fadhla a Deas *(aithris-bhideo 2:10)*
* BBC Naidheachdan 2019-01-16: Fianais de dhaoine ro-eachdraidheil am Beinn nam Fadhla
* BBC Naidheachdan 2021-02-17: Crìonadh a' chladaich *(aithris-bhideo 2:07)*

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Càise

'S e **càise** seòrsa biadh air a dèanamh bho bhainne. 

Tha càbag (*kebbuck* anns a' Bheurla Ghallda) air càise mòr cruinn.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Biadh
Baintighearna

Tha **baintighearna** 'na bean gu bheil 'na samhail de tighearna. 
 

## Facal-freumhachd agus cleachdadh
Tha an facal bhon ro-leasachan *[[bean|ban-]]* agus bhon fhacal *[[tighearna]]*, a tha bhon *tiarna* na Gaeilge fhacal na Gaeilge shean *tigerne*, sa' Chuimris *teyrn*, sa' Chuimris shean *-tigern*, sa' Chòrnais *teern*, 'sna Bhreatannais shean *tigernus*: **tegerno-s*, *tegernio-s*, an fiamh *teg* de *tigh*, an dealbh sean de *[[taigh]]*; faodaidh an t-adhartas de *tighearna* agus *baintighearna* bho "an fear an taighe" agus "a' bhean an fhir an taighe" dhan chiall de "bean-uasal" dealbhaichte air a bhith leis an atharrachadh gun tig ri cànan; dh'èirich "fear an taighe" agus "bean an taighe" ri "duine-uasal" agus "bean-uasal", agus tha na ciallan seana à cleachdadh a-nis.  

Ann an roinn nan dualchas na Roinn-Eòrpa, bidh an facal co-ionnan air chleachdadh ri ainm cumanta de labhairt ri, ionnanach ri *[[Bean (labhair ri)|Bean]]* (air uairibh air fhaicinn ri *A' Bh*) (Fraingis *[[Madame]]*, Spàinnis *Señora*, Eadailtis *Signora*, Gearmailtis *Frau*, Pòlainnis *Pani*)

Tha cleachdadh sònraichte an fhacail cho ainm na h-Òighe Moire, mar as trice *Ar Baintighearna*, riochdachadh an Laideann *Domina Nostra*  

Tha air chleachdadh an facal cuideachd cho an t-ainm na Ban-dè Wicca, *A' Bhaintighearna*.

Roinn-seòrsa:Ainmean
Roinn-seòrsa:Ainmean uaisle
Co-iomlaideachd

’S ann **co-iomlaideach** a tha obrachadh càraideach (me. leis a’ chomharra ♦ ) eadar buill de sheata A aig a bheil am feart:

::*x* ♦ *y* = *y* ♦ *x*

agus tha seo fìor airson gach *x* agus *y* anns an t-seata. 

Mar eisimpleirean, ’s ann **co-iomlaideach** a tha cur-ris agus iomadachadh nam fìor-àireamhan chionn 's gu bheil:

::*x* + *y* = *y* + *x*
me.
::5 + 4 = 4 + 5 = 9.

agus:
::*x* *y* = *y* *x* 
me. 
::2 × 3 = 3 × 2 = 6.

’S ann **co-iomlaideach** cuideachd a tha aonadh agus eadar-gheàrradh nan seataichean:
::A ∩ B = B ∩ A
::A ∪ B = B ∪ A

agus a-measg iomadh eisimpleirean eile tha cur-ris agus iomadachadh nan àireamhan co-fhillte, cur-ris nam bheactaran, agus cur-ris nam fuincseannan.

A-rèir chleachdaidh, far a bheil obrachadh air a sgrìobhadh leis a’ chomharra +, thathar a’ gabhail ris gu bheil e **co-iomlaideach**.

## Obrachaidhean nach eil co-iomlaideach

Tha obrachaidhean ann nach eil **co-iomlaideach**. 'S e na h-eisimpleirean as cumanta:

toirt air falbh:
::7 − 2 ≠ 2 − 7

roinneadh:
::7 ÷ 2 ≠ 2 ÷ 7

easpònachadh (togail gu cumhachd):
::72 ≠ 27

agus iomadachadh nam machlag:

 \begin{pmatrix}
 1 & 2 \\
 3 & 4
\end{pmatrix} 
\begin{pmatrix}
 5 & 6 \\
 7 & 8
\end{pmatrix}
= \begin{pmatrix}
 19 & 22 \\
 43 & 50
\end{pmatrix} \qquad   
\begin{pmatrix}
 5 & 6 \\
 7 & 8
\end{pmatrix} 
\begin{pmatrix}
 1 & 2 \\ 
 3 & 4
\end{pmatrix}
= \begin{pmatrix}
 23 & 34 \\
 31 & 46
\end{pmatrix} 

## Co-iomlaideachd agus structairean ailseabrach

Ma tha obrachadh grùpa **co-iomlaideach**, ’s e grùpa aibèalach a tha ann.

Ma tha iomadachadh **co-iomlaideach** ann am fàinne (tha cur-ris daonnan co-iomlaideach ann am fàinne), thathar ag ràdh gur e fàinne cho-iomlaideach a tha innte.

Tha an dà obrachadh, cur-ris agus iomadachadh, co-iomlaideach ann an raon ailseabrach.

Roinn-seòrsa:Matamataig
An t-Suain

Is e dùthaich ann an Lochlainn anns an Roinn-Eòrpa a tha anns **an t-Suain**. Tha crìochan aige le Nirribhidh anns an iar agus le Suòmaidh anns an ear-thuath. Anns an iar tha a' Mhuir Baltach ann. Tha an t-Suain ceangailte ris an Danmhairg le drochaid ris an canar *Öresundsbron*. Tha an cuid as motha de na daoine (84%) a’ fuireach anns na bailtean mòra. Tha Stockholm na prìomh-bhaile. 

## Eachdraidh
Eadar 1397 agus 1523 bhuineadh an dùthaich dhan Aonadh Kalmar.  Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1335. Bha An t-Suain na pàirt Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain gu ruige 1905.

Ged a tha an t-Suain neo-phàirteach gu eachdraidheil, rinn i còmhla ri Suòmaidh tagradh foirmeil airson ballrachd NATO ann an 2022 an dèidh dhan an Ruis a dh'ionnsaigh an Ucràin.

## Daoine ainmeil às an t-Suain
B’ e rannsaichear bith-eòlais às an t-Suain a bha ann an Carl Linnaeus. Tha e cliùiteach airson an t-siostam ainmeachaidh ris an canar tacsonamaidh. Rugadh Toomas Hendrik Ilves, ceann-suidhe Eastòinia, ann an Stockholm. Tha an cluicheadair ball-coise Henrik Larsson às an t-Suain. Bha e a' cluich anns an sgioba Celtic.
'S e sgrìobhadair ainmeil às an t-Suain a th' ann an Torgny Lindgren.

Seo cuid de na ceimigearan cudthromach:
* Johan August Arfwedson
* Svante Arrhenius
* Jöns Jacob Berzelius
* Hans von Euler-Chelpin, a fhuair an Duais Nobel ann an Ceimigeachd anns a' bhliadhna 1929.
* Alfred Nobel

## Bailtean as Motha
* Stockholm 
* Göteborg
* Malmö
* Uppsala
* Västerås
* Örebro
* Linköping
* Jönköping
* Helsingborg
* Norrköping
* Lund

## Iomraidhean


*
Sòidium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **sòidium**, no **soidium**, no **sodium**, le samhla **Na** agus àireamh atamach 11.

'S e meatailt alcalaidh a tha ann, a bhuineas don chiad earran de clàr pillteach. Is iad na feartan fiosaigeach de sòidium, gu bheil e glè bhochd, nas aotruime na uisge agus gum bi e a' leaghadh aig teothachd de 97.72° C (370.87° K, 207.9° F). Tha a fheartan ceimigeach coltach ri litium agus potasium.

## Taisgealadh

Ann an 1807 chuir Humphry Davy sruth dealain tro sòidium haidrogsaid agus chruthachadh e sòidium fìor-ghlan. Tha an t-samhla Na a' tighinn bhon ainm Laidinn, *natrium*.

## Cleachdadh

Tha solasan-sràide a' teasachadh sgleò sòidium airson solas a chruthachadh. Tha ceimigearan a' cleachdadh sòidium ann an sòidium borohaidraid agus sòidium asaid airson co-thàthaidhean a cho-thàth.

## Bith-eòlas

Tha sòidium anns an riaghailt-bhìdh a' dol mar sòidium clòraid, no salann cumanta. Tha aidheonan sòidium cudromach ann an tar-aisig eadar ceallan-leith.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailtean alcalaidh
Poll-Mhonadh

'S e baile ann am meadhan na h-Alba faisg air Inbhir Ghrainnse a tha ann am **Poll-Mhonadh** (Beurla: *Polmont*). 
Tha e suidhichte ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice ear air An Eaglais Bhric.

Tha club ball-coise ann (C.B. Poll Mhonadh) a thuilleadh air ionad-spòrs agus leabharlann.

## Còmhdhail

Tha stèisean-rèile ann air an loidhne eadar Glaschu is Dùn Èideann agus an loidhne eadar Dùn Bhlàthain is Dùn Èideann Thachair droch thubaist rèile faisg air Poll-Mhonadh ann an 1984. Bhuail trèan o Dhùn Èideann a Ghlaschu bò air an loidhne agus chaochail 13 daoine is 61 daoine gan goirteachadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Sasainn Nuadh

Is e sgìre de Na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Sasainn Nuadh**. Tha i a' gabhail a-steach:
* Maine
* New Hampshire
* Vermont
* Massachusetts
* Rhode Island
* Connecticut

## Iomradh



Faidhle:Barndoor Hills original.JPG|Connecticut
Faidhle:Photo of the Week - Moose in mist (ME) (12637633223).jpg|Maine
Faidhle:Highland Light, North Truro MA.jpg|Massachusetts
Faidhle:Jackson, covered bridge, NH, White Mountains.jpg|New Hampshire
Faidhle:Masonic Temple, Providence RI.jpg|Rhode Island
Faidhle:Burlington, Vermont.jpg|Vermont


Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Adhair

Is e a tha ann an adhair measgachadh de aillean, gu ìre mhòr naidhtridean (80%) agus ogsaidean (20%). Lorgar meanbh-bhloigh de aillean eile anns an adhair, gu sònraichte carbon dà-ocsaideachd a bhios lusan agus bèistean a' cruthachadh tro analachadh.

Roinn-seòrsa:Eòlas-adhair
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Naitridean

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **naitridean**. 'S e an comhharra ceimigeachd aige **N**, àireamh atamach 7. 'S e gas dà-atamach agus neo-mheatailt a tha ann.

## Taisgealadh

Chaidh naitridean a lorgadh le ceimigear is lusaiche Albannach Daniel Rutherford ann an 1772. Bha Rutherford ga ghairm *noxious air* no *fixed air*. Fuair an eileamaid an t-ainm *nitrogène* bhon cheimigear Frangach Jean-Antoine Chaptal ann an 1790.

## Cleachdadh
Cleachdar gas naitridein mar àile tàmhach, mar eisimpleir biadh a thasgadh.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Neo-mheatailtean
Diùra

'S e eilean ann an Earra-Ghàidheal, Alba a th' ann an **Diùra**. 'S e Taigh na Creige prìomh-bhaile an eilein.

A rèir cunntas-sluaigh 2011 bha 196 duine a' fuireach ann an Diùra agus mar sin dh'fhàs àireamh muinntir an eilein bho 188 duine anns a' bhliadhna 2001.

## Daoine
* Niall MacGille Sheathanaich (Neil Shaw) (1881-1961) Bàrd, sgrìobhadair agus pìobaire. Rùnaire agus an uair sin Ceannard a' Chomuinn Gàidhealach 
* Dh'fhuirich George Orwell ann an Diùra eadar 1946 agus 1950 is chrìochnaich e 1984 an sin.

## Sgrìobhaidhean mun eilean ann an Gàidhlig
* MacGille Sheathanaich, Niall (1938). 'Diura', ann an *Am Measg nam Bodach*. Glaschu: An Comunn Gàidhealach. td. 17-24.

## Ceanglaichean a-mach
* Cunntas-sluaigh na h-Alba

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Alasdair Crotach MacLeòid

B' e **Alasdair Crotach** (1455 - 1547) ochdamh ceann-feadhna Chlann Mhic Leòid na Hearadh. Cha d'rugadh crotach e, ach chaidh a leòn le tuagh eadar a dhà ghualainn le creachadairean Dòmhnallach as dèidh Cath Bhàgh na Fala ann an 1480. 'S ann aig a' chath seo a chaidh athair, Uilleam Dubh a ghlacadh le Aonghas Òg Mac Dhòmhnaill agus Ailean Mùideartach agus e a' sabaid ann an arm Iain, Tighearna nan Eilean an aghaidh Aonghais Òig, mac dìolainn Iain, a bha airson an Tighearnas a riaghladh an àite athar. Thugadh Uilleam Dubh a Dhùn Bheagan ach bhàsaich e air an t-slighe. 

Phòs Alasdair nighean Chamshronaich Loch Iall ann an 1535. Tha beul-aithris ag innse gun robh deichnear nighean aig a' Chamshronach agus gur i an deicheamh tè a phòs e oir dhiùlt an naoinear eile a ghabhail leis mar a bha e crotach. Chaidh am mac as sine aca, Dòmhnall, a mhurt ann an 1557 agus b'e a bhràthair Uilleam (Uilleam na h-Uamha) an ath cheann-feadhna. Phòs dithis de na h-inghean aig Alasdair Dòmhnallaich Shlèite.

Nuair a ghabh an Crùn còir air fearann Thighearnas nan Eilean ann an 1493 thug bann sgrìobhte rìoghail còir air na Hearadh, Duirinis, Bracadal agus Mingnis do dh'Alasdair. Chuir seo ris an fhearann a chaidh a thoirt do Chalum Reamhar Math, an treas ceann-feadhna le Rìgh Daibhidh II, agus ghabh Alasdair seilbh cuideachd air cuid de Thròtairnis agus air Caisteal Dhùn Tuilm. Ann an 1513 thug e ionnsaigh air Dùn Sgàthaich, far an deach leis, agus air Caisteal a' Chnuic, far nach deach, ach chaidh mathanas a thoirt dha airson seo mar thoradh air co-obrachadh leis a' Chrùn. Thug Leas-rìgh Gilleasbuig Dùbhghlas dha còir air fearann ann an Slèite agus ann an Uibhist a-Tuath. Bhuineadh tòrr de na sgìrean seo do dhùthchas nan Dòmhnallach agus chaidh tòrr strì eadar na Leòdaich agus na Dòmhnallaich aobharachadh leis mar a chaidh an toirt do dh'Alasdair.

Tha ainm Alasdair ainmeil ann an dualchas Chlann Mhic Leòid leis mar is e a thog Tùr nan Sìthichean aig Caisteal Dhùn Bheagan, a thug a-mach Bratach nan Sìthichean aig Cath Ghleann Dàil agus a chum fleadh mòr don rìgh Seumas V air na beanntanan Healabhal Bheag agus Healabhal Mhòr, no 'Bùird Mhic Leòid' mar a chanar riutha sa Bheurla.

A thaobh dualchas na Gàidhlig, b' e duine foghlamaichte a bh' ann an Alasdair a thug brosnachadh mòr do na h-ealain. A rèir beul-aithris b' esan a mhisnich Clann Mhic Cruimein gu colaiste Phìobaireachd fhosgladh ann am Boraraig. Thog e Eaglais Naomh Chliamhainn ann an Roghadal na Hearadh timcheall air 1520 agus bharantaich e uaigh spleadhnach ionnte dha fhèin a tha ga meas an-diugh mar tè de na h-eisimpleirean as fheàrr air snaidheadh cloiche ann an stoidhle cheann an iar na Gàidhealtachd a rinneadh a-riamh. Bha e air eaglais Eilean Ì fhaicinn agus bha e airson eaglais coltach rithe a thogail san dùthaich aige fhèin.

## Ceanglaichean a-muigh
* Duilleag air Eaglais Naomh Chliamhainn, le fiosrachadh mu bheatha Alasdair, air Gàidhlig Resource Database Chomhairle nan Eilean Siar

Roinn-seòrsa:Gàidheil
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Hearadh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Una Voce Scotland

Tha **Una Voce Scotland** ("una voce" = "aon ghuth") 'na chomann ann an Alba airson daoine a tha ag iarraidh an Aifreann Laidinneach tradaiseanta a rèir òrdugh 1962. Chaidh **Una Voce Scotland** (neo "Una Voce Alba") a stèidheachadh ann an 1965.  A barrachd air glèidheadh agus teasairgeadh an Aifrinn Naoimh san òrdugh Ròmanach tradaiseanta, tha Una Voce Scotland airson òrain Ghriogarach agus dìonadh na tèarmainn de eaglaisean Caitligeach a ghlèidheadh.

Tha Una Voce Scotland 'na bhall a' chomainn eadar-nàiseanta Una Voce a tha a' streap airson an Aifreann Laidinneach air feadh an t-saoghail. Cha robh an t-Aifreann tradaiseanta Laidinneach ceadaichte eadar 1962 agus 1984 ach tha e ceadaichte a-nis.

Anns an Eaglais Sacred Heart, Bridgeton, Glaschu bi Aifreann Naomh Laidinneach a h-uile DiDòmhnaich aig 11am. 

A bharrachd air sin, bi Aifreann Naomh Laidinneach aig Eaglais Naomh Aindrea (St Andrew's Church), Belford Road, Ravelston, Dùn Èideann, a h-uile DiDòmhnaich aig 12 meadhain-latha.

Seann Laimrig Lin Una Voce Scotland

Laimrig lin

Roinn-seòrsa:Creideamh
Là Luain

'S e còmhlan-ciùil puinc às an Eilean Sgitheanach a th' ann an **Là Luain**. Thòisich an còmhlan ann an 2005 le Kathryn NicAoidh air na drumaichean, Greg MacThòmais air a' bheus agus Tim Armstrong air a' ghiotàr.  Chaidh Kathryn trom le leanabh agus ghabh a piuthar, Nicola, ris na drumaichean, ach goirid às dèidh sin, phòs Greg agus Nicola agus dh'fhàg iadsan an còmhlan cuideachd. Thòisich Tim a-rithist le Raonaid Alcorn, à Èirinn, air na drumaichean agus Tòmaidh MacAlpain air a' bheus, agus mhair an sgioba sin gus an latha an-diugh.

Cluichidh iad punc ceòlmhor, uile ann an Gàidhlig.  Chluich iad a' chiad chuirm-chiùil aca aig Àrdsgoil a' Phluic, tràth ann an 2007.  Rinn iad pìos air Rapal T.Bh, air BBC2 agus anns a' Mhàrt, 2007, chaidh iad air turas ròc, Gàidhlig tro Alba agus Èirinn, còmhla ri Oi Polloi agus còmhlan teacno, Gaeilge, Grà Grànna, a ghabh a-steach 13 bailtean agus 14 cuirmean-ciùil uile gu lèir fad dà sheachdain.

## Ceangal a-muigh
Leirmheas air cuirm aig an 13th Note ann an Glaschu

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Geoimeatras raoin

Is e geoimeatras air raon dà-sheallach a tha ann an **geoimeatras raoin**. Faodaidh e a bhith geoimeatras air raon còmhnard nach aomas, air a tha geoimeatras Eoclaideach, air neo air raon lùbte, mar eisimpleir eileaps, parabòla no haidhpearbòla.

Roinn-seòrsa:Matamataig
Nick Griffin

Tha **Nick Griffin** (rug. 1959) na cheannard aig am BNP (Pàrtaidh Nàiseanta Bhreatainn)

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Bauhaus

Is e sgoil ailtireachd agus ealain Ghearmailteach a tha ann am **Bauhaus**, stèidhichte air a' bhun-bheachd:

:*"Is e beart a tha ann an taigh, beart ann am bi daoine beò."*

Is e inneal iom-fhillte a tha ann am "beart", agus is e bun-phrionnsabal aig innleadaireachd gum bu chòir do *chruth* a bhith bonntaichte air feumalachd. Nochd an sgoil "Bauhaus" rè nan 1930an, agus dh'adhbhraich e taighean air chruth caran ceàrnach, gun mòran sgeadachaidh, a-muigh no a-staigh.

Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Teacno

'S e ceòl dannsa a th' ann an **teacno**, a nithear le innealean-ciùil dealanach agus coimpiutairean.

Nochd an seòrsa ceòl seo ann an Detroit, Michigan, san Stàitean Aonaichte rè na 1980an. Chleachadh am facal Beurla *techno* air a son airson a' chiad uair ann an 1988.

## Iomraidhean

* Brewster B. & Broughton F. 2006. *Last Night a DJ Saved My Life: The History of the Disc Jockey* (Avalon Travel Publishing) ISBN 978-0802136886

Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Giorgio Napolitano

'S e neach poileataigs às an Eadailt a tha ann an **Giorgio Napolitano**. Rugadh e air 29mh an t-Ògmhios 1925. Tha e na cheann-suidhe na Eadailt an-dràsda.

Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Clach an Truiseil

'S e **Clach an Truiseil** a' chlach seasamh as àirde ann an Alba aig 5.8 meatairean. Tha i stèidhichte ann an Baile an Truiseil air an taobh siar ann an Leòdhas. Thathar ag ràdh gu bheil e air làrach blàir.

'S urrainn dhut cearcall thursachan Steincleit fhaicinn gu an taobh ear tuath. Tha cearcall thursachan Chalanais fichead mìle gu an taobh siar deas.

## Tuilleadh leughaidh

* 

## Ceanglaichean a-mach

*Bhideo den chloich aig YouTube
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Eachann MacDhòmhnaill

Rugadh **Eachainn MacDhòmhnaill** air an tritheamh là deug dhen Ghiblean ann an ochd ceud deug caogad ‘s a trì aig Rootfield, a’ chroit athair ann am Maol Buidhe faisg air Inbhir Pheofharain. Thogadh e an sin cuideachd ach dh’fhàs e sgìth dhe obair air a’ chroit agus chaidh e a dh’Inbhir Nis airson obair a fhaighinn.

Fhuair e obair ann an Royal Clan & Tartan Warehouse agus gabbh e ann an companaidh marsantach, pàirt dhe na Highland Rifle Volunteers. Ann an 1870 liosdaich e san Naochadamh Gòrdan Gàidhealach ‘s a dhà agus chaidh e gu na h-Innseachan, Afganastan, Afraga a dheas agus an Sudan is na h-Èipheit agus chaidh e na Mhàidsear. Ann an 1900 chaidh e na Mhàidsear-Seanailear nuair a chaidh e gu Afraga a dheas agus ann an 1901 thug an Rìgh an tiotal Mhàidsear-Seanailear Sir Eachainn MacDhòmhnaill air.

Chaidh e gu Ceylon ann an 1902 ach cha robh na h-oifigearan eile a bha e còmhla ris toilichte gun robh iad ag obair còmhla ri mac croiteir agus ann an 1903, a rèir cuid luchd-eachdraidh chuir iad pìos anns a’ phàipear-naidheachd ag ràdh gun robh e co-ghnèitheach agus b’ toil leis companaidh le balach beag. Seo pìos dhen sgeulachd sin : -

*"Dearest Mab, Do you really mean to say that, besides your-self three ladies (all up country ones, too) were the only ones who went to see our new General arrive?... Then, dear, you know we heard a whispered rumour that he does not like ladies, and possibly may have been pleasently surprised when he had dropped on a spicy little Isle where ladies are far and few between."*

Times of Ceylon 1903.

Chaidh an sgeulachd seo tro Ìompaireachd Breatannach agus bha tòrr dhaoine ag ràdh gun robh Eachainn co-ghnèitheach. Thàinig e air ais gu Breatainn airson cuideachadh a fhaighinn bhon Rìgh, ach cha robh an Rìgh deònach a’ toirt cuideachadh dha agus chuir e Eachainn air ais gu Ceylon far an robh e a’ dol gu bhith “court-marshalled”. Air an t-slighe air ais, chaidh e gu Paras agus dhùisg e aon là agus chaidh e sìos an staidhre airson bracaist a fhaighinn. Leugh e am pàipear-naidheachd agus chunnaic e pìos ag ràdh gun robh e co-ghnèitheach agus a’ bruidhinn mu dheidhinn an sgeulachd. An dèidh dha an sgeulachd leughadh, chaidh e air ais suas an staidhre gu a sheòmar agus chuir e peilear tro a cheann.

Chan eil fianais aig luchd-eachdraidh fhathast a chanas a bheil an sgeulachd seo fìor neo an e dìreach sgeulachd a chuir na h-oifigearan a-mach air sgàth gun robh iad mì-thoilichte a bhith ag obair còmhla ri mac croiteir. Ach tha fianais ann gun robh e pòsta agus bha clann aige.

Eadar 1904 agus 1907 chaidh an Carragh-cuimhne Shir Eachann MacDhòmhnaill a thogail air Cnoc Mhìcheil ann an Inbhir Pheofharain.

## Tùsan
* Crìstean MacMhìcheil

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2024-06-18: Moit is dìon: beachd nan Gàidheal air "Eachann nan Cath"

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Romano Prodi

'S e neach-poileataigs às An Eadailt a th' ann **Romano Prodi** (IPA: **roˈmaːno ˈprɔːdi**, Scandiano, 9 an Lùnastal 1939). 

Bha e na phrìomh-mhinistear na h-Eadailt eadar 17 an Cèitean 1996 is 21 an Dàmhair 1998, is a-rithist eadar 17 an Cèitean 2006 is 8 an Cèitean 2008. Bha e cuideachd na Cheann-suidhe a' Choimisein Eòrpaich eadar 1999 is 2004.
Am measg na bhràthraichean is peathraichean bha a bhràthair a bu sìne, Giovanni Prodi, na mhatamataigear, Vittorio na fhiosaigiche is neach-poileataigs is Franco Prodi na fhiosaigiche an àile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Alasdair Allan

Is e Ball Pàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Alasdair Allan**. Tha e na bhall ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba airson nan Na h-Eileanan an Iar.

Bho 7 an Dùbhlachd 2011 bha e air a bhith 'na Mhinistear airson Foghlam, Saidheans agus Cànanan na h-Alba gu 2016 nuair an deach e 'na Mhinistear airson Leasachaidh Eadar-Nàiseanta agus Eòrpa ach chaill e an dreuchd seo nuair an do chrath Nicola Sturgeon a caibineit ann an 2018. Tha Gàidhlig fhileanta aige agus Albais. Sgrìobh e tràchdas PhD mu dheidhinn na h-Albais, anns an Albais fhéin.

Rinn e iomairt airson a' Ghàidhlig nochdadh air Duolingo is i soirbheachail.

Is ann às na Crìochan a tha e. Rugadh e ann an Ashkirk ann an 1971. Chaidh e gu Oilthighean Ghlaschu agus Obar Dheathain. As dèidh sin, dh'obraich e airson Eaglais na h-Alba mar oifigear naidheachd agus airson a' Phàrtaidh Nàiseanta ann an Ceann Phàdraig agus ann an Dùn Èideann. Tha e a' seinn ann an Còisir Sgìre a' Bhac.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil
* BBC Naidheachdan 2016-03-04: Fosgladh-oifigeil Bun-sgoil Gàidhlig Loch Abair *(aithris bhideo 2:30, Alasdair Allan a’ fosgladh na sgoile)*
* Alasdair Allan a’ labhairt aig An t-Alltan 2011 *(bhideo 7:11)*
* An t-Albannach 2012-07-15: Alasdair Allan: Gàidhlig air an Rathad
* BBC Naidheachdan 2021-05-09: Alasdair Allan a' tilleadh a Holyrood *(aithris-bhideo 3:49)*

Roinn-seòrsa:A' Bheurla Ghallda
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Seann Oileanaich Oilthigh Ghlaschu
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Inbhir Theòrsa

An dàrna baile aig Gallaibh, tha **Inbhir Theòrsa** air oirthir a tuath na h-Alba beagan mhìltean an iar air Taigh Iain Ghròt. 'S e am baile nas tuaithe a tha ann air tìr-mòr na h-Alba, 20 mìle bho Inbhir Ùige, am baile nas fhaisge. Chìthear Arcaibh bhon bhaile. Tha Abhainn Theòrsa a' sruthadh tron bhaile agus gheibhear
mòran bhradain ann.

Bha am baile na phort cudromach bho linn nan Lochlannach chun an 19mh linn. Tha pàirt den bhaile, eadar *Davidson‘s Lane* is *Shore Street* agus eadar *Duncan Street* is an abhainn na raoin-ghlèidhteachais.

Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Inbhir Theòrsa anns a’ bhliadhna 2010. 

## Daoine ainmeil
* Bryan Gunn, cluicheadair agus manaidsear buill-choise.

## Dealbhan

Princes Street, Thurso 846915.jpg|Inbhir Theòrsa
River Thurso - geograph.org.uk - 623832.jpg|Abhainn Theòrsa
Scrabster2009-1.jpg|Scrabster Harbour


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Al-Andalus

'S e **al-Andalus** an t-ainm Arabach airson nam pàirtean den Spàinn a bha fo smachd uaislean Muslim eadar 711 agus 1492. An-diugh tha sgìre ann leis an t-ainm Andalusia.

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Eisleben

Is e baile beag Gearmailteach a tha ann an **Eisleben**. Tha e na laighe ann an iar dheas Sagsainn-Anhalt faisg air na beanntan Harz. Tha 21.000 daoine a' fuireach an seo. Tha Eisleben cliùiteach o chionn Màrtainn Lùtair. Tha na taighean far an do rugadh e agus far an do chaochail e ann fhathast. Tha iad air an dìon mar dualchas na cruinne leis an UNESCO (còmhla ri Lutherstadt Wittenberg). Mar sin is e **Lutherstadt Eisleben** (Baile-Lùtair Eisleben) an t-ainm oifigeil a tha air Eisleben.

## Taigh-breith Mhàrtainn Lùtair
Ann an Lutherstadt Eisleben chìthear an taigh far an do rugadh Màrtainn Lùtair. Tha na seòmraichean fhathast anns an aon dòigh mar a bha iad aig àm Lùtair. Tha an t-sràid agus an gàrradh ceangailte ris an trannsa. B’ e seo an t-àite, far am bitheadh na daoine ag obair. An-diugh tha tòrr dhealbh rim faicinn mu Lùtair, a charaid Melanchthon agus Frederick III. 
Is e taigh-tasgaidh Lùtair a' chiad taigh-tasgaidh anns a' Ghearmailt agus aon de na taighean-tasgaidh as sine air feadh an t-saoghail.

## Taigh-bàis Mhàrtainn Lùtair
Tha an taigh far an do chaochail Màrtainn Lùtair ann an Eisleben cuideachd. An-diugh tha taisbeanadh ann mu Bhìobaill Lùtair.

Faidhle:Luthers Sterbehaus Eisleben.jpg|An taigh far an do chaochail Lùtair
Faidhle:Luther Eisleben02.jpg|Clach-cuimhne Mhàrtainn Lùtair air beulaibh a thaigh-breith
Faidhle:Luthers Taufstein Eisleben.jpg|Amar-bàistidh Lùtair. Air cùlaibh tha dealbh Màrtainn Lùtair, bean Lùtair agus a phàrantan ann


## Bailtean co-cheangailte
* Herne
* Memmingen, o 1990.
* Raismes
* Weinheim

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duileag oifigeil (anns a’ Bheurla)
* UNESCO
* Martin Luther anns a' Bheurla
* Schaetze Tha fiolmaichean beaga (15min) mun chuid as motha den dhualchas na cruinne UNESCO rim faicinn mar RealPlayer-bhidio
* Sacred Destinations

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Làrach Dualchas na Cruinne
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Seumas Ceanadach

**Seumas Ceannadach** (mu 1402 - 24 an Cèitean 1465), no sa Bheurla **James Kennedy**, Easbaig Dhùn Chailleann (1437 – 1440) agus Chill Rìmhinn (1440 – 1465).

'S e am mac is sine aig Seumas Ceannadach Dhùn Iubhair (bàs. 1408) agus Màiri Stiùbhart, nighean aig Raibeart III, Rìgh na h-Alba. Ann an 1440 chaidh Seumas a dhaingneachadh mar h-Easpaig Chill Rìmhinn le Eugenius IV. Bhàsaich Seumas Ceannadach air 24 an Cèitean 1465, ann Cill Rìmhinn, Fìobh.

## Teisteanas
* Norman Macdougall, ‘Kennedy, James (c.1408–1465)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004

## Ceangail a-muigh
*Ceannadach Charraig

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Am Bac

'S e roinn agus clachan ann an Leòdhas eadar Nis agus Steòrnabhagh a tha anns **A' Bhac**. Tha Sgoil a' Bhac le trì clasaichean Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig agus ceithir clasaichean Beurla, sgioba ball-coise agus an Eaglais Shaor ann.

## Ceanglaichean a-mach
* Sgoil a' Bhac
* Eaglais Shaor a' Bhac
* Sgioba ball-coise a' Bhac

## Iomraidhean

## Bun-nòtaichean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Ros is Cromba
Roinn-seòrsa:Comhairle nan Eilean Siar
Roinn-seòrsa:Paraiste Steòrnabhaigh
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Changing Lanes

'S e film bho 2002 a tha ann an **Changing Lanes** le Samuel L. Jackson agus Ben Affleck a' nochdadh ann. 'S e dràma a tha ann.

Chaidh am fiolm a riochdachadh le Paramount Pictures agus 's e Roger Michell a bha anns an stiùiriche.  Rinn e glè mhath aig oifis a' bhucais.

## Cluicheadaran
* Ben Affleck — Gavin Banek 
* Samuel L. Jackson — Doyle Gipson 
* Kim Staunton — Valerie Gipson 
* Toni Collette — Michelle 
* Sydney Pollack — Stephen Delano 
* Tina Sloan — Mrs. Delano 
* Richard Jenkins — Walter Arnell 
* Akil Walker — Stephen Gipson 
* Cole Hawkins — Danny Gipson 
* Ileen Getz — Ellen 
* Jennifer Dundas — Mina Dunne (mar Jennifer Dundas Lowe) 
* Matt Malloy — Ron Cabot 
* Amanda Peet — Cynthia Banek 
* Myra Lucretia Taylor — Judge Frances Abarbanel 
* Bruce Altman — Joe Kaufman 
* William Hurt — Neach Taic Doyle

## Ceanglaichean a-muigh
*Làrach oifigeil

Roinn-seòrsa:film
Calum Iain MacGillEathain

Bha **Calum Iain MacGillEathain** (6 an t-Sultain 1915–17 an Lùnastal 1960) na sgrìobhadair agus neach-cruinneachaidh beul-aithris. B' e bràthair Shomhairle MacGill-Eain cuideachd. 

## Sgeul-beatha
Rugadh is thogadh Calum Iain ann an Òsgaig, Eilean Ratharsair. Chaidh e gu bun-sgoil Ratharsair is gu Àrd-sgoil Phort Rìgh. Rinn e ceum ann an Ceiltis aig Oilthigh Dhùn Èideann. Às dèidh ceum le urram fhaighinn, bha e na oileanach ann an Èirinn, ann am Baile Àtha Cliath aig Coláiste Ollscoile. 

An toiseach, bha e ag obair mar neach-cruinneachaidh beul-aithris ann an Èirinn. Aig an àm seo, dh'iompaich e gu chreideamh Caitligeach. Rinn e obair-clàrachaidh mhòr ann an Alba cuideachd, ann an Ratharsair, Loch Abar, Barraigh, Uibhist a Deas is ann an iomadh àite eile. Ann 1951, thòisich MacGillEathain ag obair mar neach-cruinneachaidh airson Sgoil Eòlais na h-Alba. Eadar 1951 is 1952, chosg MacGillEathain faisg air bliadhna aig Oilthigh Uppsala anns an t-Suain far an d' fhuair e trèanadh a thaobh catalogan, tasglannan is teòiridh na beul-aithris.  O 1956, bha e a' fuiling le aillse. Nuair a chaochail e ann an 1960, chaidh a thìodhlacadh ann an Hàlainn, Uibhist a Deas.

Às dèidh a bhàis, sgrìobh Somhairle MacGill-Eain 'Cumha Chaluim Iain MhicGill-Eain':

Tha an saoghal fhathast àlainn.
ged nach eil thu ann.
Is labhair an Uibhist a’ Ghàidhlig
ged tha thusa an Cnoc Hàllainn
is do bheul gun chainnt.


## Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn

* Wiseman, Anndra. 2014. *Bho Thoiseach gu Deireadh: Taghadh do dh'Obair-cruinneachaidh Chaluim MhicGilleathain* ann an *Tobar an Dualchais: Ulaidh Nàiseanta/ Kist O Riches: A National Treasure* deas. le Chris Wright (An t-Eilean Sgitheanach: Tobar an Dualchais) d.36-41 (agus sa Bheurla d.42-47) 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Pròiseact Chaluim MhicGillEathain: Oilthigh Dhùn Èideann
* Tobar an Dualchais: clàran-fuaim a rinn Calum Iain MacGillEathain

Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Samuel L. Jackson

'S e actair ainmeil a tha ann an **Samuel L. (Leroy) Jackson** (Washington, D.C., 21 an Dùbhlachd 1948) Tha e air nochdadh ann an torr diofar fhiolmaichean, m.e. *[[Pulp Fiction]]*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Cruadhtan

Is e a tha ann an cruadhtan ach measgachadh de clachan briste, gainneamhach agus (anns an la an diugh) *Ordinary Portland Saiment* neo OPC comhla le beagan uisge. 

Is e stugh-innlichidh cudthromach a tha ann an cruadhtan. Theid a' cleachdadh tric is minic mar stugh-sructurachd an obraichean-innlichidh, mar eisimplir drochaidean agus ballan-uchd.

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Roinn-seòrsa:stuth
Stuth-togail

'S e stuth a tha air an cleachdadh gus togalaichean a thogail a tha ann an **stuth-togail**. Tha am fiodh agus a' chlach a-measg nam bun-stuthan-togail anns an Roinn Eòrpa, ach anns an latha an-diugh, cuirear gu tric feum air tòrr stuth-giollaichte. 'S iadsan panailean a tha air an cruthachadh bho na bun-stuthan  agus air an ceangal ri chèile air an làrach-togail. 'S e eisimplir de stuth-togail giollaichte am fiodh-fillte.

Roinn-seòrsa:Stuth
Ceapa-mhara

Is e a tha ann an **Ceapa-mhara**  inneal sonraichte ri rusgadh foidean fheòir far bruaich mona (an ullachadh airson buan na mona) neo far cluan. 
Tha lann triantach mòr aige agus samhach mu 600mm anns an fhad, le slat-laimhe thar a cheann.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Àiteachas