open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Geòlas

Is e **eòlas-talmhainn** neo **sgoil-chreige** an saidheans nàdarra a sgrùdas stuth agus cruth na talmhainn. 

Suas dhan 18mh linn, bha feallsanaichean Eòrpach a' creidsinn nach robh an talamh ach mu 7000 bliadhna dh'aois. Is e an sgeul a dh'adhbharaich am beachd sin an sgeul on Bhìobaill gun do chruthaich Dia an talamh ann an seachd latha agus na sgeulachdan as dèidh siud a thaobh na clann de Àdhamh agus Eubha. Oir bha daoine a' creidsinn gur e an dearbh fhìrinn a bha anns a' Bhìoball mun chùise seo.

Chuireadh ceistean doirbhe an aghaidh am feallsanachd seo ro deireadh an 18mh linn.

## Àiteachan inntinneach a thaobh geòlas.

* Gleann Bhaltois
* An Gleann Mòr no Gleann na h-Albann
* Hawaii
* Na Himalayan
* Innis Tìle
* Sealainn Nuadh

## Creagan
* Clach
* Cailc
* Clach-ghainmhich
* Clach-ghràin
* Criadh

## Rudan geòlach

* Beinn-theine
* Crith-thalmhainn

talmhainn
*
Eòlas-inntinn

‘S e sgrùdadh saidheansail na h-inntinne, na h-eanchainne agus giùlain a th’ anns an **eòlas-inntinn** (ainmean eile: **inntinn-eòlas** / **saiceolas** / **saidhgeolas**). Tha na cuspairean a’ gabhail a-steach smaoineachadh, lèirsinn, cuimhne, neurò-eòlas, sgilean gluasadach, tòcaidhean, giùlan ainmhidhean, fàsmhorachd phàistean, sòisealta, pearsantachd. Am measg nan dreuchd tha clionaicail, comhairleachadh, spòrs agus slàinte, obair, foghlam, eucoireachd.

Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn
Spioradalachd

'S e ceangal ris rudan diadhaidh a tha ann an **spioradalachd**, ach chan eil mìneachadh soilleir sam bith ann.

Tha e co-cheangailte ri fàidheantas, mar eisimpleir an tràidisean Sufi ann an Ioslam no Hildegard à Bingen ann an Caitligeachd.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Diadhaireachd

'S e ionnsachadh creideamh a tha ann an **diadhaireachd**.

'S e rannsaiche ann an diadhaireachd a tha ann an diadhair, mar eisimpleir Naomh Augustine à Hippo, Thomas Aquinas, Martin Luther, Iain Knox, Ásgeir Ásgeirsson, Jean Calvin, Søren Kierkegaard, Tryggvi Þórhallsson, Dietrich Bonhoeffer, Alasdair Mac an t-Saoir, Leonardo Boff agus Ridseard Holloway.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Diadhaireachd
Slàinte

## Ospadalan

* Taigh-caothaich
* Creag Dunain

## Dotairean

## Tinneasan

* Aillse
* AIDS
* A' Chaitheamh
* A' Bhreac
* Breac nam Bò
* A' Bhreac-sìth
* Fuath-bìdh
* Sgreab
* A' Ghriuthach
* A' Phloic

## Leighisean

*
Eaconomaidh

Is e a tha ann an **eaconomaidh** an iomlanas de cosnadh beòshlainte a tha muinntir ris, agus na daoine fa-leth a' dèanamh malairt le chèile. Chanar "eaconomaidh ionadail" ri leir-suim na gnìomhan a tha muinntir sgìreil a' gabhail fo làimhe, Chanar "eaconomaidh roinneil" ri leir-suim na gnìomhan ann an roinn dhùthaich. Chanar "eaconomaidh nàiseanta" ris an leir-suim de gnìomhan taobh a-steach ranntairean nàiseanta. 

## Bancaireachd
Is e gnè gnìomhachais a tha a' buntainn ris an treas roinn gnìomhachais (roinn na seirbhis) a tha ann a **bancaireachd**. Dh'fhàs an bancaireachd a-mach as gnìomhachas de na luchd-iasaid, a leig airgid a mach air iasad, airson airgead-reidh, cho fada air ais ri linne a' Bhìobuill. 
* Banca na h-Alba
* Banca Rìoghail na h-Alba
* Banca Dail Chluaidh

## Aistean co-cheangailte
* Eaconomaich Ainmeil
* Duais Nobel ann an Eaconomachd

Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Dannsa

Is e a tha ann an **dannsa**, gluasad an comh-ruith le ceòl. Lorgar dannsa ann am muinntirean tùsanach, mar as trice an co-bhonn le gnàthan-chreideimh. Am measg muinntirean nas leasaichte, nochdaidh dannsaichean ann an co-theacs sòisealta, còmhla ri neo saor bho ghnàthan-chreideimh.

Gun teagamh tha taobh spioradail ri dannsa, ged a bhiodh sin a' nochdadh ann an aoradh do dhiathan pàganach, an comharrachadh co-bhonnan sòisealta treubhach neo an comharrachadh sunnd pearsanta.

## Maighstirean-Dannsaidh Ainmeil
* Francis Peacock
* John Reid 
* James Scott Skinner
* Nathaniel Gow

## Cluicheadairean Dannsa

* Martyn Bennett
* Mata Hari
* Paul Oakenfold

## Modhan Dannsa

* Foxtrot
* Funky Chicken
* Dannsa Dùthcha Albanaich

Roinn-seòrsa:Cultar
Gàirnealachd

'S e obair le flùraichean, lusan agus measan a tha ann an **gàirnealachd**. Tha i a' dèiligeadh leis a h-uile rud a tha a' fàs ann an gàradh.

Cleachdar facail eile mar 
**gàirnealaireachd** neo
**gàirneilearachd** 
cuideachd.

*Buntàta
*Neòinean

## Gàirnealairean

*Monty Don

## Iomraidhean


*
Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu

Chaidh **Comunn Oiseanach Oilthigh Ghlaschu** a stèidheachadh ann an 1831 agus is e an dara comann as sine air a' champus. Bhon a bhith na chomann deasbaid Gàidhlig, tha e air leudachadh gu bhith na bhuidheann a tha a' brosnachadh ùidh ann an Gàidhlig agus cultar nan Ceilteach fad is farsaing ach gu h-àraidh a-measg nan oileanach aig Oilthigh Ghlaschu.

## Amasan
* Gus cànan nan Gàidheal a bhrosnachadh air agus taobh a-muigh a champus.
* Gus deasbad air cuspairean ùidheal a chur air bhonn am measg buill a' chomainn. 
* Gus ballrachd a' chomainn a tharraing còmhla tro ghnìomhan sòisealta. 
* Gus ionnsachadh na Gàidhlig a bhrosnachadh.

## Ceanglaichean a-mach
* An Comunn Oiseanach air Facebook
* Sgeul na Gàidhlig aig Oilthigh Ghlaschu: 19mh & 20mh linn: An Comunn Oiseanach
* Sgeul na Gàidhlig aig Oilthigh Ghlaschu: Sreath-dheilbh: Oiseanaich

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Feallsanachd

‘S e sgrùdadh cheistean bhunasaich a th’ ann am feallsanachd agus tha i a’ cur ceistean mu bheò-bhith, eòlas, luachmhorachd, reusan, inntinn agus cànan. Canar feallsanaiche ri neach a nì feallsanachd.

## Feallsanaich Greugach

* Plato
* Thales
* Anaximander
* Pythagoras
* Heraclitus a Ephesus
* Xenophanes
* Parmenides 
* Leucippus
* Democritus 
* Protagoras 
* Empedocles
* Epictetus

## Feallsanaich Albannach
* Adam Smith
## Feallsanaichean Eile
*Lucrețiu Pătrășcanu

## Feallsanaich bhon taobh an ear
* Gautama Buddha -- 
* Confucius -- 
* Lao Zi -- 
* Rhazes -- 
* Mencius -- 
* Zhuang Zi -- 
* Xun Zi -- 
* Nagarjuna -- 
* Bodhidharma -- 
* Shankara -- 
* Dogen -- 
* Zhu Xi -- 
* Feng Youlan -- 
* Sarvepalli Radhakrishnan

## Sgoiltean
*Stòthachd

Roinn-seòrsa:Eòlas
Eadar-lìon

'S e rian de lìonraidhean choimpiutairean air feadh an t-saoghail a tha san **eadar-lìon**. Tha an lìonra mòr seo a' gabhail a-steach na milleanan de lìonraidhean prìobhaideach, poblach, malairteach, acadamaigeach no feadhainn stàite.

Bidh daoine a' cleachdadh brabhsairean-lìn gus am fiosrachadh a tha air an lìon a bhrabhsadh mar is trice, a' cleachdadh rudan mar sgrìobhainnean hypertext le ceanglaichean eatarra.

Às dèidh 1995, dh'fhàs àireamh chleachdaichean an eadar-lìon a cheud uiread. San latha an-diugh, tha aon tritheamh àireimh-sluaigh na saoghal nan cleachdaichean an eadar-lìon.

## Faic cuideachd
* CSS

## Eachdraidh an Eadarlìn
* Tobar an Dualchais: Coinneach MacÌomhair a’ bruidhinn ri Dòmhnall Uilleam Stiùbhairt ann an 1995 mun rud ùr WWW
* WebArchive: Làrach-lìn SMO thar nam bliadhnaichean (Bha ceangal buan aig SMO ris an Eadarlìon bho 1993-12 agus frithealaiche WWW bho 1994-08)
* Dàna: Linn ùr don Eadar-lìon: HTML5 (2014) agus Speuclairean Ghoogle (2014)

## Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
* Fiosrachadh mun Ghàidhlig, ge b' e àite anns a bheil e air an eadar-lìon

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Ùr-sgeulachd

Tha dà chiallachadh aig **ùr-sgeul** no **ùr-sgeulachd**:

1) nobhail

2) seann sgeulachd mu dheidhinn m.e.:
* An *Iliad* agus an *Odyssey* le Homer
* Brìghde, banrigh àrd na h-Èireann
* Cù-Chulainn
* Draoidhean
* Famhairean
* Fionn MacCumhail
* Oisin
* Rìgh Artair
* Rìgh nan Lochlannach
* Sìthichean
* Tuatha Dè Danann

## Faic cuideachd
* Ùr-sgeul, iomairt-foillseachaidh Ghàidhlig

Roinn-seòrsa:Litreachas
Turasachd

'S e còmhdhail le toil agus an gnìomhachas chòmhdhail le toil a tha ann an **turasachd**.

'S urrainn do turasachd a bhith cudromach ann an àitichean radharcach, mar eisimpleir a' Ghàidhealtachd agus na h-eileanan. Tha brosnachadh turasachd ann an Alba an urra ri VisitScotland, am Buidheann Phoblach Neo-Roinneil a bha na Bhòrd Turasachd na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* http://www.ceangalg.net/ceangalg-gaidhlig/ceangal-turasachd/?lang=gd. Air a tharraing 11 an Cèitean 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Turasachd
Ealain-lèirsinneach

## Dealbhan-cluiche

## Cleasaichean Gàidhlig

* Aonghas Pàdraig Caimbeul
* Artair Donald
* Daibhidh Walker
* Iain MacRàth
* Sim MacCoinnich
* Tony Kearney

## Cleasaichean Clasaigeach

*Judi Dench
*Laurence Olivier

## Cleasaichean Eile

*Robert De Niro

Roinn-seòrsa:Ealain
Teicneòlas

Is e a tha ann an **teicneòlas** an àlach de sgilean agus fiosrachadh a tha sònraichte ri cruthachadh goireasan de gach seòrsa.

Aithnichear anns an latha an diugh trì inbhe de teicneòlas: Teicneòlasan Ìosail, Teicneòlasan Meadhanach agus Ard Teicneòlasan. 

Mar sin tha teicneòlas (ged nach eil e ach aig ìre ìosal) an dèanamh bogha agus saighead le ceann cloiche. Feumaidh muinntir a' chiad dhomhainn a bhi faiceallach co-dhiù nuair a bhios iad a' measadh teicneòlasan simplidh - oir ged nach eil na teicneòlasan fa-leth seo stèidhichte air saidheans mar a bhiodh sinn ga tuigsinn, tha eòlas agus sàr-sgilean aig tùsanach air bith a tha comasach a dhèanamh faobhar-ghearraidh a spealg cloiche.

Thoisich sàr-eòlaich a dh'aithnich seo rè na beagan bliadhnaichean a chaidh, bu sònraichte an Canada, far a bheil 's an latha an diugh colaiste neo dha a' tairgse cùrsaichean an "teicneòlasan tùsanaich" air toiseach a dh'aithneach. 

Tuigear, bho na facail as àirde, gu bheil roinn de teicneòlas sònraichte ri gach roinn gnìomhachais. Nas àirde a bhios inbhe de teicneòlais, nas eagnaidh a bhios na rudan dèanta leis na teicneòlaich. 

Tha obraichean (neo innealan) mar "rathad-iarainn" nam deagh eisimpleir den dòigh a tha teicneòlas fa-leth sònraichte ri gach seòrsa muileann, agus tha diofar seòrsaichean rathad-iarrainn a' crochadh air teicneòlasan aig ireaibh eadar-dhealaichte. Anns an 17mh Linn, cha deach cleachdadh air gadaibh iarrainn ach air maidibh fiodha.

Glèidhear na carbadan air na gadaibh leis na slisean agus sin a h-aon prionnsabal a tha cleachdta 'san lath an diugh ged is a tha "An teicneòlas air gluasad ar adhart gus an aite cuibhlean fiodh a ruithe aig 2mph air gadaibh fiodh, chì sinn trèanaichean sar-luatha le cuibhlean stàilinn a ruith aig 300 mìle san ur air gadaibh stàilinn.

*
Cù-Chulainn

'S e gaisgeach mòr ceilteach a bh' ann an **Cù-Chulainn**, a shabhail Uladh aig àm an Tàin Bò Chuailgne. Bha neart mòr aige air sgàth 's gun robh Lugh na athair. Chuir e seachad ùine anns an Eilean Sgitheanach ag ionnsachadh sgilean cogaidh fo Sgathach. Bha e pòsta ri Eimhir ach dh'fhalbh e iomadach bhoireannaich.

## Ainmeachadh Chù-Chulainn

Thug Culann, àrd-ghobha Uladh, cuireadh dhan Rìgh Conchobair agus uaislean gu cuirm. Air latha na cuirme bha an rìgh agus uaislean a' coimhead air balaich ag iomain air an fhaiche air beulaibh na lùchairt.

Chunnaic iad rud a chuir iongnadh orra. Bha aon bhalach beag ag iomain an aghaidh ceud gu leth balach eile agus bha am balach beag a' dèanamh a' chùis orra a h-uile turas. Dh'fhaighnich an rìgh cò am balach beag a bh' ann agus chaidh innse dha gur e Setanta, Mac Sualtaim, mac a pheathar a bh' ann.

Chuir an rìgh ga iarraidh agus dh'iarr e air a thighinn chun na cuirme gu taigh Chulainn. Thuirt Setanta gun deigheadh e ann ach nach robh na balaich eile air gu leòr iomain a chluich fhathast agus gun leanadh e iad.

Dh'fhalbh Conchobar agus na h-uaislean eile agus ràinig iad dùn Chulainn aig beul an fheasgair. An uair a bha iad gu lèir nan suidhe, dh'fhaighnich Culann an robh duine eile ri thighinn agus thuirt Conchobar nach robh. Bha e air dìochuimhneachadh mu Setanta. Dhùin Culann na dorsan agus chuir e an cù mòr aige a-mach airson an dùn a dhìon.

An uair a bha iad deiseil de iomain, dh'fhàg Setanta na balaich eile agus chaidh e gu taigh Chulainn. Bha e a' ruith agus e a' tilgeil a chamain umha agus a chnag airgid roimhe. Bhuaileadh e am ball leis a' chaman agus bheireadh e air a' chaman a-rithist mus tuiteadh e chun na talmhainn.

Chunnaic an cù e a' tighinn agus rinn e fuaim eagalach. Ruith e gu Setanta agus a bheul fosgailte 's e deiseil airson a reubadh às a chèile. Rug am balach air a' bhall airgid agus thilg e air a' chù e. Chaidh am ball a-steach a bheul a' choin agus a-mach air a chùl, a' toirt mionach a' choin leis, agus thuit e marbh.

Chuala iad am fuaim anns an dùn agus thuirt Culann, "Tha cuideigin na phìosan beaga aig a' chù. Ruith iad a-mach agus bha am balach beag an sin agus an cù marbh ri thaobh.

"Cò thu?" dh'fhaighnich Cullan.

"Is mise Setanta, mac Sualtaim," ars am balach.

"Fàilte ort air sgàth d' athar 's do mhàthar ach chan ann air do sgàth fhèin," fhreagair Culann. "Dè nì mi a-nis agus an cù a bha a' dìon a h-uile càil a th' agam marbh?"

"Ma tha cuilean ann an Èirinn dhen aon ghnè ris a' chù sin, fuirichidh mise a' dìon do dhùin agus a h-uile càil eile a th' agad gus am fàs an cuilean mòr. Gabhaidh mise àite a' choin mhairbh."

"Tha sin math," arsa na daoine, "agus is e Cù-Chulainn a bhios againn ort."

Agus sin mar a fhuair Cù-Chulainn an t-ainm.

Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Cruinne-cè

Tha dà chiall aig **cruinne-cè**:

* An Talamh, am planaid air a bheil sinn a' fuireach
* Domhan, a h-uile fànas agus ùine
Dealan

: *Airson seagh eile, faic [[Dealanach]]*

'S e na tha a' tachairt a tha ceangailte ri gluasad de stuth le teàirrds dealanachd a tha ann an **dealan**.

## Faic cuideachd

* Dealan-uisge
* Tuathanais-Gaoithe

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-04-25: Bùithdean-obrach mu chall an dealain *(aithris-bhideo 2:03)*

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Geama

'S e siostam no structar airson cluiche a tha ann an **geama** is e an dòchas foirmeil le riaghailtean sgrìobhte, mar eisimpleir tàileisg, no mi-fhoirmeil mar na geamaichean a cluicheas clann san raon-cluiche.

Sgrìobh Wittgenstein air mìneachadh na geamaichean gun do dh'ionnsaich clann na tha am facal 'geama' air tro eisimpleirean.
## Geamaichean
* Dàmais
* Pòcair
## Iomraidhean


*
Teaghlach

*Ma shireas sibh "teaghlach" ann an bith-eòlas, faic [[Teaghlach (bith-eòlas)]].*

'S e buidheann dhaoine a tha a' fuireach còmhla no aig a tha ceanglaichean fala a tha ann an **teaghlach**. 

## Seòrsaichean theaghlaichean
Tha trì seòrsaichean teaghlaich ann: teaghlach niùclasach, teaghlach leudaichte agus teaghlach le pàrant singilte.

Tha  **teaghlach niùclasach** a' ciallachadh athair, màthair agus aon no tuilleadh phàistean, bràthair agus piuthar  a' fuireach còmhla. Tha **teaghlach leudaichte** a' ciallachadh athair, màthair, clann, seann-phàrantan, uncailean, antaidhean, co-oghaichean agus mar sin sìos. Faodaidh iad uile fuireach còmhla, ach am bitheantas chan eil ach an teaghlach niùclasach a' fuireach anns an aon àite, agus tha an teaghlach leudaichte nas sgaoilte. Tha **teaghlach le pàrant singilte** fear far a bheil dìreach aon de na phàrantan a' fuireach còmhla leis a' chlann.

## Buill Teaghlaich
*Ogha

Roinn-seòrsa:Cultar
The Far Side

Bha An Taobh Thall no **The Far Side** na shreath de dhealbhan-abhachdais a chaidh a dhealbhadh le Gary Larson, anns na 80an agus na 90an.  Bha na dealbhan aig Larson ainmeil airson na suidheachdain os-fhireachas a bhiodh a' nochdadh a h-uile latha agus gu dearbh na boin aig an robh comas labhairt is comas seasaimh air da chas.  Sguir Larson dheth a dhealbhadh ann an 1995.

'S e seo taghadh de dhealbhan-abhachdais eile.

*Calvin agus Hobbes
*Garfield

Roinn-seòrsa:Comaicean
Iasgach

Is **iasgair** neach a chosnas a bheo-shlainte le faighinn iasg a mach as bùrn neo sal. Is **iasgaireachd** gnìomh iasgair.

## Iasgaireachd an Albann

Is e iasgaireachd na mara an seòrsa iasgaireachd as cudthromaiche do dh'eaconomaidh na h-Alba, agus tha na prìomh-bhailtean iasgaich air taobh sear na duthcha. Tha Am Broch agus Ceann Phadruig na bailtean iasgaich as cudthromaiche ann an Alba 's an latha an-diugh.

*Caidreachas Iasgairean na h-Alba

*Comann Iasgairean Ghiomach Uibhist 

*Co-chomann Iasgairean Uibhist

## Eisg

*Breac
*Sgadan
*Bradan
*Trosg
*Rionnach

## Maoran

*Feusagan
*Srùban
*Giomach
*Portan
*Cruban

## Faic cuideachd
* Sgìre ghléidhte mara

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-08-29: “Fàilte” iasgairean ro Bhrexit
* BBC Naidheachdan 2016-12-14: Seann shiostam iasgairean fon phrosbaig *(mu iasgairean bho thaobh a-muigh an AE bhith ag obair sna h-Eileanan Siar)*
* BBC Naidheachdan 2016-12-15: Fàilte ga chur air cuideaman-ceadaichte ùra *(aithris-obrach 2:04)*

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Iasg
Bàrdachd

## Bàrdachd Ghàidhlig

Bàrdachd Ghàidhlig

## Bàrd agus Bàrdachd an Cànain Eile
* Dante
*Mehmed II
* Sappho
*Fujiwara no Kintō
* Homer
*Fiódor Tiútchev 
*Juana Inés de la Cruz
*Carlos Drummond de Andrade
*Machado de Assis
* Layla al-Akhyaliyya
*Al-Khansa

## Bàrdachd sa Bheurla

* Ted Hughes
* Sylvia Plath
* Pilib Larcin
* Jonathan Swift
* Oscar Wilde
* William Shakespeare

## Bàrdachd anns a' Bheurla Ghallda

* Uilleam Mac Ghonnagail
* Raibeart Burns
* Robert Tannahill
* Ùisdean MacDhiarmaid (Crisdean Mac a' Ghreidhir)

*
Roinn-seòrsa:Feallsanachd-ealain
Rosg

Seorsa sgriobhadh mar ur-sgeulachdan, nobhailean, sgeulachdan goirid agus ficsean san fharsaingeachd, agus neo-ficsean (*non-fiction*) m.e. artagailean, aistidhean 7c.

## Seorsaichean
* ficsean
* nobhail
* nobhaileag (novella)
* sgeulachdan goirid
* ur-sgeulachdan
* ficsean-saidheans

## Litreachas
*An t-Aonaran
*Dun Aluinn
*An Oidhche Mus Do Sheòl Sinn
*Tuirc an Tocasaid
*Dìleas Donn
*Dacha mo Ghaoil
*Na Klondykers
*Gymnippers Diciadain
*Shrapnel

Roinn-seòrsa:Litreachas
Buain na mòna

* Bac na mòna
* Cas-chrom
* Ceapa-mhara
* Cruach-mòna
* Caoran
* Fàd
* Poll-mòna
* Rùdhag
* Toirsgian

Roinn-seòrsa:Àiteachas
U2

Ged nach eil Gaeilge na h-Èireann aig U2, chlàr iad òran le tiotal Gàidhlig air, An Cat Dubh, mu dheidhinn nighean aig an robh Gàidhlig, air a bha Bono glè mheasail 's a dhiùlt e nuair a bha iad òg ann am Baile Àtha Cliath. Tha U2 air deagh obrach a dhèanamh ann an co-bhann còmhla ri Anton Corbijn, dealbhadair chamara às Na Tìrean Ìsle.

## Buill U2
* Bono
* The Edge
* Adam Clayton
* Larry Mullen Jr.
## Clàran le U2

* Boy
* October
* War
* Under a Blood Red Sky
* The Unforgettable Fire
* Wide Awake in America
* The Joshua Tree
* Rattle and Hum
* Achtung Baby
* Zooropa
* Original Soundtracks Vol. 1 mar Passengers
* Pop
* Best of 1980-1990
* All That You Can't Leave Behind
* Best of 1990-2000
* How to Dismantle an Atomic Bomb
* No Line on the Horizon
* Songs of Innocence
* Songs of Experience
* Songs of Surrender

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Eòlas-leighis

Is e saidheans mu dheidhinn slàinte agus tinneasan a tha ann an **eòlas-leighis**.

Tha mòran speisealachaidhean ann an eòlas-leighis an-dràsta, mar eisimpleir cion-faireachdain, eòlas-leighis èiginn, eòlas-leighis teaghlaich, lèigh-eòlas bhan, sùil-leigheas, leighis-chloinne, galar-eòlas, leighis-inntinn, rèidio-eòlas, làmh-leigheas agus slàinte a' phobaill. Anns an Rìoghachd Aonaichte 's e na comainn fiosraichte agus proifeasanta a tha anns na Colaistean Rìoghail, mar eisimpleir Colaiste Rìoghail nan Dotairean Teaghlaich.

## Daoine ainmeil
* Hippocrates
* Galen
* Alexander Fleming
* James Black
* Maria Cuțarida-Crătunescu

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Corp
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Roinn-seòrsa:Slàinte
Suòmaidh

'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha ann an **Suòmaidh** neo **An Fhionnlann**. Tha i suidhichte ann an Lochlainn eadar an t-Suain agus an Ruis, tha Nirribhidh san taobh tuath dhith. Tha Helsinki na prìomh-bhaile. 
Tha eileanan beaga ann ris an canar Åland. Tha iad nan stàit saor ann an Suòmaidh.

Tha na Sàimi, sluagh tùsanach, a' fuireach ann. 

Tha Fionnlannais, Suainis, agus Sàmais air am bruidhinn anns an dùthaich.

## Eachdraidh
Bhuineadh Suòmaidh don t-Suain eadar 1154 is 1809. An uair sin, bha i ceangailte mar dhiùcachd ris an Ruis. Ghabh i saorsa ann an 1917. 

Ged a tha Suòmaidh neo-phàirteach bho neo-eisimeileachd, rinn i tagradh foirmeil airson ballrachd NATO còmhla ris an Suain ann an 2022 an dèidh dhan an Ruis a dh'ionnsaigh an Ucràin.

## Bailtean as motha
* Helsinki
* Tampere
* Turku
* Oulu
* Lahti
* Jyväskylä
* Pori
* Kuopio
* Vaasa
* Kotka
* Riihimäki

## Ceanglaichean a-mach
* The Finnish Government – Duilleag oifigeil Riaghaltas Shuòmaidh 
* Visit Finland – Duilleag oifigeil - Turasachd, bhon Ionad turasachd

## Iomraidhean


## Tùsan
* Ruaraidh MacThòmais. "Sùil air Suòmi." *[[Gairm]]* 124, Am Foghar 1983.

*
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
An Tuirc

'S e dùthaich eadar an Roinn-Eòrpa agus ceann an iar-thuath Àisia a th' anns **an Tuirc** (IPA: *tyɾcije*, ainm oifigeil: *Türkiye Cumhuriyeti*, Gàidhlig: *Poblachd na Tuirce*, IPA: *tyɾcije d͡ʒumˈhuɾijeti*).
Tha crìochan aice le Bulgàiria gun iar-thuath, leis a' Ghrèig gun iar, leis a' Chairtbheil gun ear-thuath, le Airmeinia, Asarbaideàn agus Ioràn gun ear 's gun ear-thuath agus le Ioràc agus Siria gun ear-dheas. Canar gu cumanta gur e Muir Mharmara ann an ceann an iar-thuath na dùthcha a' chrìoch eadar an Roinn-Eòrpa agus Àisia. 'S e Ankara am prìomh bhaile, ach 's e Istanbul am baile as motha anns an Tuirc.

Tha an Tuirc air a chuartachadh leis a’ Mhuir Dhubh bhon taobh tuath, Georgia bhon ear-thuath, Armenia, Azerbaijan agus Ioran bhon taobh an ear, Iorac bhon ear-dheas, Siria agus am Muir Mheadhan-thìreach bhon deas, am Muir Aegean bhon iar, agus a’ Ghrèig bhon taobh an iar. Tha crìoch chumanta aig Bulgaria, agus tha Ciopras suidhichte air oirthir a deas na dùthcha seo. 

## Bailtean as Motha
*Istanbul
*Ankara
*İzmir
*Bursa
*Adana
*Gaziantep
*Konya
*Antalya
*Diyarbakır
*Mersin
## Gallery

| Mustafa Kemal Atatürk
File:Aya sofya.jpg| 
File:| 
File:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| 
File:067 Etnografya.05.2006 resize.JPG| 
File:DolmabahceMainGate.JPG| 
File:İzmir clock tower.jpg| 
File:Pamukkale00.JPG| 
File:Eskişehir-Aycan.jpg| 
File:Antalya falezler.jpg| 
File:Alanya.jpg| 
File:Bluemosquefront.jpg| 
File:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| 


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Tuirc
Nobhaileag

'S e pios ficsein nas fhaide na sgeul ghoirid ach nas lugha na nobhail a th' ann an an **Nobhaileag**.  Faodaidh e a bhith eadar 10,000 agus 60,000 faclan a dh'fhaid, a rèir iomadh rud: cànan agus gnè litreachais nam measg.  Ach, mar as trice, bidh daoine ag ràdh gun e nobhail a th' ann ann teacsa 50,000 facal, agus mar sin, 's ann ainneamh a gheibhear nobhaileag aig 60,000 facal.  Tha Comunn Sgrìobhadairean Ficsean Saidheans agus Fantasachd (Beurla) a' comharrachadh nobhaileag mar leabhar eadar 17,500 and 40,000 facal.

Canaidh cuid nach eil iad cho bitheanta sa Bheurla, agus gu bheil iad glè chumanta ann an Ruiseis, Fraingis is Gearmailtis.

## Nobhaileag sa Ghàidhlig
Seo cuide de na leabhraichean sa Gàidhlig:

* *[[An t-Aonaran]]* le Iain Mac a' Ghobhainn (Crichton)
* *[[Am Miseanaraidh]]* le Iain Mac a' Ghobhainn (Crichton)
* *[[Na Speuclairean Dubha]]*
* *[[Maighstirean is Ministearan]]*
* *[[An Dubh is an Gorm]]*
* *[[An Nobhail Ghàidhlig]]*
* *[[Dùn Aluinn]]*
* *[[Iain am Measg Nan Reultan]]*
* *[[Tilleadh Dhachaigh]]* le Aonghas Pàdraig Caimbeul

## Nobhailean cloinne
* Tomas, An t-Einnsean Tanca

Roinn-seòrsa:Litreachas
Dùn Aluinn

'S e *Dùn Aluinn* (1912) a’ chiad nobhail Ghàidhlig a bh’ ann a-riamh is chaidh a sgrìobhadh le Iain MacCormaig. Tha e mu uabhas nam fuadaichean agus oighre den uachdar aintighearnach, Cailean Òg, a chaill oighreachd. 'S e an caractar as inntinniche air fad ministear a nì òraid mu shòisealachd. Airson nobhail den linn sin (1912), tha e luath, agus cosmopolitan cuideachd (tha pàirt den sgeul stèidhichte ann an Sealainn Nuadh).

Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Miguel de Cervantes

B’ e **Miguel de Cervantes Saavedra** saighdear, dràmaire, ùghdar, bàrd agus sgrìobhadair dràma às an Spàinn on Aois an Òir. Tha e coltach gun do rugadh e air an 29 an t-Sultain 1547 ann an Alcalá de Henares is gun do chaochail e ann am Madrid air an 22 an Giblean 1616 ged nach do deach e a thìodhlacadh ach an ath latha is le sin chan eil an ceann-latha sin cho soilleir co-dhiù. Sgrìobh e Don Quijote, fear de na fìor-nobhailean a bu thràithe. Tha Cervantes cho ainmeil san Spàinn ri William Shakespeare ann an Sasainn neo Luís Vaz de Camões sa Phortagail. Thug an nobhaileag bheag Lazarillo de Tormes buaidh uabhasach fhèin làidir airsan.

## Obair
* *La Galatea* (1585)
* *La Numancia* (dealbh-cluiche)
* *Los tratos de Argel* (dealbh-cluiche)
* *[[Don Quijote|El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha]]* (Don Quijote. Pàirt 1) (1605)
* *Novelas Ejemplares* (Na Nobhailean Eiseimpleireach) (1613)
* *Viaje del Parnaso* (bàrdachd)
* *Segunda parte del ingenioso caballero don Quijote de la Mancha* (Don Quijote. Pàirt 2) (1615)
* *Los trabajos de Persiles y Sigismunda* (c.1615)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Leo Tolstoj

B' e **Lev Nikolaevič Tolstoj** (*Лев Николаевич Толстой*) (9 an t-Sultain 1828 – 7 an t-Samhain 1910) na sgrìobhadair, neach-feallsanach, dràmaire, sìochantair agus fear-leasachaidh sòisealtas Ruiseanach. Tha e air a smaoineachadh air mar aon de na nobhailichean as lìonmhor ann an eachdraidh. Tha gu h-àraid cudromach na nobhailean aige *[[Vojna i mir]]* (*Cogadh is Sìth*, 1869; *Война и мир* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *War and Peace* sa Bheurla) agus *[[Anna Karenina]]*. Thug na sgrìobh Stendhal buaidh uabhasach fhèin làidir air Tolstoj uair a bha e òg agus thathar dhen bheachd gu bheil ceanglaichean ann eadar *[[Vojna i mir]]* (1835) agus *La Chartreuse de Parme*.

## Leabhar-chlàr
Seo liosta neo-làn nobhailean is sgeulachdan ghoirid le Lev Tolstoj:
* *[[Detstvo]]* (*Leanabas*, 1852; *Детство* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *Childhood* sa Bheurla)
* *[[Otročestvo]]* (*Balachas*, 1854; *Отрочество* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *Boyhood* sa Bheurla)
* *[[Ûnost]]* (*Òigridh*, 1856; *Юность* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *Youth* sa Bheurla)
* *[[Sevastopol'skie rasskazy]]* (*Sgeulachdan Sevastopol*, 1855–56; *Севастопольские рассказы* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *Sebastopol Sketches* sa Bheurla)
* *[[Kazaki]]* (*Na Cosacaich*, 1863; *Казаки* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *The Cossacks* sa Bheurla)
* *[[Polikuška]]* (1863; *Поликушка* san aibidil Ruisis)
* *[[Vojna i mir]]* (*Cogadh is Sìth*, 1869; *Война и мир* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *War and Peace* sa Bheurla)
* *[[Anna Karenina]]* (1877; *Анна Каренина* san aibidil Ruisis)
* *[[Smert' Ivana Il'iča]]* (*Bàs Iain MacEliah*, 1886; *Смерть Ивана Ильича* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *The Death of Ivan Ilyich* sa Bheurla)
* *[[Hozâin i rabotnik]]* (*Uachdaran is Saothraiche*, 1895; *Хозяин и работник* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *Master and Man* sa Bheurla)
* *[[Voskresenie]]* (*Aiseirigh*, 1899; *Воскресение* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *Resurrection* sa Bheurla)
* *[[Hadži-Murat]]* (1912; *Хаджи-Мурат* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *Hadji Murat* sa Bheurla)

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ruiseanach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Kazaki

'S e nobhail ghoirid le Lev Tolstoj a tha ann an ***Kazaki*** (*Na Cosacaich*, 1863; *Казаки* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *The Cossacks* sa Bheurla).

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Nobhailean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Ainmean Gàidhealach

## Ainmean Boireanta

## Ainmean Fireanta
### A

### B

### C

### eile

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*
*Akerbeltz, “Ainmean” (duilleag aig SMO)

*
Nobhail

'S e gnè-sgrìobhaidh a th' ann an nobhail, pìos rosg fada, gu h-àraid nas fhaide na 70,000 faclan. 

## An Sean-Nobhail
Chan eil mòran sean nobhailean air fhàgail, ach tha fear no dha againne bhon Romanaich, m.e. *An Satyricon* le Petronius (60 AC) agus *[[An Asal Or]]* le Apuleius (an 2na linn).

## Nobhail ann an Alba sa Ghàidhlig
Tha am facal 'ùr-sgeul' cuideachd air a chleachdadh airson 'nobhail'. Is e *[[Dùn Aluinn]]* le Iain MacCormaig a' chiad nobhail a chaidh fhoillseachadh ann an Gàidhlig na h-Alba. Thàinig e a-mach ann an 1912. Beagan às dèidh sin, ann an 1913, thàinig *[[An t-Ogha Mòr]]* a-mach le Aonghas MacDhonnchaidh. Tha an nobhaileag no *novella* air a bhith fada nas cumanta sa Ghàidhlig m.e. *[[An t-Aonaran]]* le Iain Mac a' Ghobhainn agus *[[Gun d'thug i speis do'n Armunn]]* le Iain MacCormaig san 20mh linn.

San 21mh linn, tha grunn nobhailean air nochdadh mar phàirt de dh'iomairt gus rosg do dh'inbhich a chur ann an clò, mar eisimpleir tro Ùr-Sgeul. Tha Màiri Anna NicDhòmhnaill, Iain F. MacLeòid, Màrtainn Mac an t-Saoir, Norma NicLeòid, Catrìona Lexy Chaimbeul, Tormod Caimbeul, Tormod MacGill-Eain agus Aonghas Pàdraig Caimbeul air nobhailean a sgrìobhadh, eadar 2003-2009.

* Aonghas Pàdraig Caimbeul: *An Oidhche mus do Sheòl Sinn*; *Là a' Dèanamh Sgèil Do Là*; *An Taigh Samhraidh*; *Tilleadh Dhachaidh*
* Catrìona Lexy Chaimbeul: *Samhraidhean Dìomhair*; *Na Cluicheadairean*
* Iain MacCormaig: *[[Dùn Aluinn]]*
* Iain F MacLeòid: *[[Na Klondykers]]*; *Am Bounty*; *Ìmpireachd*
* Màrtainn Mac an t-Saoir: *Gymnippers Diciadain*; *An Latha as Fhaide*
* Norma NicLeòid: *Dìleas Donn*; *Taingeil Toilichte*
* Tormod Caimbeul: *Deireadh an Fhoghair*; *Shrapnel*; *An Druim bho Thuath*
* Tormod MacGill-Eain: *Slaightearan*; *Dacha Mo Ghaoil*
* Tim Armstrong: *[[Air Cuan Dubh Drilseach]]*

## Nobhail ann an Alba sa Bheurla

* Alasdair Gray
* AL Kennedy
* Arthur Conan Doyle
* Edwin Muir
* George Douglas Brown
* George Mackay Brown
* Iain Mac a' Ghobhainn
* Iain M. Banks
* Ian Rankin
* John Buchan
* Lewis Grassic Gibbon
* Neil M. Gunn
* Robert Louis Stevenson
* Seumas Hogg
* Walter Scott
* Willa Muir
* William McIllvanney

## Iomraidhean

* MacCormaic, Iain, *Dùn-Àluinn*, M. MacFarlane (C. MacPhàrlan) (deas.). Paisley: Alexander Gardner, 1912.
* MacDhonnchaidh, Aonghas *An t-Ogha Mór: no, Am fear-sgeoil air uilinn* Glascho: MACDHONNACHAIDH, UEIR & CO., [1913].

Roinn-seòrsa:Litreachas
Corg

'S e **Corg**, **Màrt** neo **Màrs** (samhla: ) an t-ainm a tha air a' cheathramh phlanaid. 'S e "A' Phlanaid Dhearg" am far-ainm air.
* Ascraeus Mons
* Hellas Planitia
* Ma'adim Vallis
* Noctis Labyrinthus
* Olympus mons
* Tharsis Tholus
* Twin Peends
* Valles Marineris

## Soitheachan-fanais aig no air a' Chorg
Tha iomadh soitheachan-fànais ann an reul-chuairt mun cuairt air Mars no air uachdar a' phlanaid fhèin. Gheibhear tuilleadh fiosrachaidh anns na ceangailtean a-mach.

## Ceangailtean a-mach
* ESA Mars Program
* NASA Mars Program

Roinn-seòrsa:Planaidean
Mars

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg:*

* Ainm eile airson a' phlanaid Corg

* Dia Romanach, Aries sa Ghreugais
Iain Banks

B' e sgrìobhadair Albannach a bh' ann an **Iain Banks**, a rugadh air an 16mh latha dhen Ghearran, 1954, ann an Dùn Phàrlain, Fìobha. Sgrìobh e ficsean ginearalta fon ainm *Iain Banks* agus ficsean-saidheans fon ainm *Iain M. Banks*. Sgrùd Banks Beurla agus feallsanachd aig Oilthigh Sruighlea. Dh' fhuirich e ann an Port na Banrighinn a Tuath, faisg air Drochaid na Foirthe. Chaochail e air 9 an t-Ogmhios 2013.

## Leabhar-chlàr
### Ficsean Ginearalta mar Iain Banks
* The Wasp Factory (1984)
* Walking on Glass (1985)
* The Bridge (1986)
* Espedair Street (1987)
* Canal Dreams (1989)
* The Crow Road (1992) 
* Complicity (1993) 
* Whit (1995)
* A Song of Stone (1997)
* The Business (1999)
* Dead Air (2002)
* The Steep Approach to Garbadale (2007)
* Transition (2009) - foillsichte anns na Stàitean Aonaichte fon ainm, Iain M. Banks.

### Ficsean-saidheans mar Iain M. Banks
* Consider Phlebas (1987)
* The Player of Games (1988)
* Use of Weapons (1990)
* The State of the Art (1991)
* Against a Dark Background (1993)
* Feersum Endjinn (1994)
* Excession (1996)
* Inversions (1998)
* Look to Windward (2000)
* The Algebraist (2004)
* Matter (2008)
* Surface Detail (2010)

### Leabhraichean eile
*Raw Spirit (2003) (Leabhar-turais mu uisge-beatha)

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil
* Internet Movie Database entry
* The Banksonian - Fanzine
* The Culture Data Repository

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Cas Chaolais

Tha **Cas Chaolais** no **Cas Faoileas** (*South Queensferry* sa Bheurla) ’na bhaile air Linn Giùdain, deas air inbhir Uisge For agus faisg air Dùn Èideann. Tha Port na Banrighinn (*North Queensferry* sa Bheurla) tarsainn Linn Giùdain bhuaipe.

'B e port-aiseig cudromach a tha ann an Cas Chaolais bho 1071. Chuir Bànrigh Maighread air bhonn seirbheis-aiseig eadar an dà bhaile, agus cheadaich Rìgh Maol Chaluim III seòlaid saor airson taistealach gu Cill Rìmhinn agus Dùn Phàrlain.

Tha àite aithnichte cuideachd airson na *Queensferry Papers* leis a' Chumnantach Donald Cargill. Fhuaradh iad an seo 1680. 

Tha taigh-seinnse sean *Hawes Inn* ann, a nochd anns na nobhailean *Kidnapped* (1886) le Robert Louis Stevenson agus *The Antiquary* (1860) le Walter Scott.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Taigh an Ròid

Tha **Taigh an Ròid** (Beurla: *Holyrood*, Beurla Ghallda: *Halyruid*) ann an Dùn Èideann, far a bheil Pàrlamaid na h-Alba a-nis. Tha e aig bonn na mìle rìoghail, faisg air an lùchairt agus *Dynamic Earth*.

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Dada

'S e **Dada** gluasad cultarach a thòisich ann an Zürich, an Eilbheis neo-phàirteil rè A' Chiad Chogaidh Mhòir. Bha an gluasad is motha a' tarraing air ealain lèirsinneach, litreachas, dràma agus dealbhadh grafaigeach. Bha an ealain air a sònrachadh le gòrachas, tuairmeachas, os-ìreachas (surrealism), tuiteamas, searbhasachadh agus diùltadh riaghailtean coitcheann na h-ealain. 
 
## Dada-aich Ainmeil

* Guillaume Apollinaire
* Louis Aragon
* Hans Arp
* Johannes Baader
* Johannes Theodor Baargeld
* Hugo Ball
* André Breton (1896 - 1966)
* Arthur Cravan
* Jean Crotti
* Salvador Dalí
* Marcel Duchamp
* Paul Eluard (1895 - 1952)
* Max Ernst
* Lyonel Feininger
* George Grosz
* Raoul Hausmann
* Wieland Herzfelde
* Hanna Höch (1889 - 1978)
* Richard Huelsenbeck (1892 - 1974)
* Barry Humphries
* Marcel Janco (1895 - 1984)
* Francis Picabia 
* Man Ray (1890 - 1976)
* Georges Ribemont-Dessaignes (1884 - 1974)
* Hans Richter
* Kurt Schwitters
* Walter Serner
* Philippe Soupault (1897 - ?)
* Sophie Täuber
* Tristan Tzara (1896 - 1963)

Roinn-seòrsa:Cultar
Roinn-seòrsa:Ealain
Donnie Murdo

'S e seann phrògram cloinne  a tha ann an **Donnie Murdo** ris an canar *Danger Mouse* 'sa Bheurla.

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1980an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1981
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 1992
Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Pàdraig Post

'S e prògram cloinne air BBC Alba a tha an am **Pàdraig Post** (Beurla: *Postman Pat*).

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1980an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1981
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 1982
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1997
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 1997
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 2004
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2008
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2010an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 2013
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2013
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 2016
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2017
Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Sam Smalaidh

'S e prògram cloinne air BBC Alba a tha ann an **Sam Smalaidh** (Cuimris: *Sam Tân*), Beurla: *Fireman Sam*). 

Chaidh an sreath a' sgrìobhadh Rob Lee air na beachdan aig Dave Gingell agus 
Dave Jones, luchd-smàlaidh à Shasainn. An tòiseach bha *Sam Tân* ri fhaicinn ann an telebhisean Cuimreach S4C ann an 1985 agus an uair sin anns a' Bheurla air BBC1 ann an 1987. Chaidh an sreath a reic do nas motha na 40 dùthaich agus tha eadar-theangachadh gu Gàidhlig ann cuideachd.

Tha an sreath a' cluich anns a' bhaile ficseanail *Pontypandy*. 'S e measgachadh de na h-ainmean Pontypridd agus Tonypandy a th' ann,  dà bhaile a tha suidhichte mu 5 mìle air falbh bhon a chèile ann an Cuimrigh a Deas. 

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1980an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1985
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 1994
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 2003
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2010an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2020an
Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Calum Clachair

'S e prògram cloinne air CBBC agus BBC Alba a tha ann an ***Calum Clachair*** (Beurla: *Bob the Builder*) air a chraoladh bho 12 Giblean, 1999 gu 31 Dùbhlachd, 2011.

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1999
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2010an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2011
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 2015
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2018
Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Pop-ealain

'S e gluasad ealain a tha ann am **pop-ealain** a thòisich aig deireadh nan 1950an sa Bhreatainn Mhòr. 

## Dealbhadairean Pop ainmeil
* Peter Blake
* Richard Hamilton
* Keith Haring
* David Hockney
* Robert Indiana
* Jasper Johns
* Yayoi Kusama
* Roy Lichtenstein
* Peter Max
* Takashi Murakami
* Yoshitomo Nara
* Claes Oldenburg
* Robert Rauschenberg
* James Rosenquist
* Wayne Thiebaud 
* Andy Warhol

## Ceanglaichean a-mach
* Pop Art on Web Museum Paris site
* Pop Art Directory
* Index of Pop Artists
* Neo-dada page at the Guggenheim collection website

Roinn-seòrsa:Ealain
Ali Abbasi

B' e craoladair Albannach a bh' ann an **Ali Abbasi** (6 an Lùnastal 1961 – 30 an t-Iuchar 2004). Bha e ainmeil mar dhuine eirmseach, èibhinn. Bha Beurla, Urdu agus Gàidhlig aige.

Rugadh Abbasi ann an Karachi, Pacastan ann an 1961 agus thàinig e a dh'Alba ann an 1963.

B' àbhaist dha obair mar neach-taic aig na gailearaidhean ealain aig Comhairle Baile Ghlaschu. Ann an 1994, thòisich e ag obair aig BBC Scotland a' toirt seachad fiosrachadh mu na rathaidean agus siubhal. A bharrachd air na naidheachdan-siubhail a libhrigeadh, dh'obair e cuideachd mar teicneolaiche fuaim nuair a bhathar a' craoladh a-muigh.  

Dh'fhoillsich e leabhar còcaireachd, *No Worry Curries*, agus dà leabhar làn fealla-dhà, *The Ali Abbasi Joke Book*. Sgrìobh Jack McConnell, Prìomh Mhinistear na h-Alba aig am àm, ro-ràdh dhan leabhar còcaireachd.

Dh'ionnsaich e Gàidhlig agus nochd e ann am prògraman Gàidhlig, nam measg Dè a-nis agus Air ais air an Ran Dan.
Ann an 2003, dà bhliadhna às dèidh dha tòiseachadh air a' Ghàidhlig, chaidh ainmeachadh mar Gaisgeach na Gàidhlig le Riaghaltas na h-Alba. Rinn e pìosan cuideachd air a' phrògram Rapal air Radio nan Gàidheal.

Chaochail e air 30 an t-Iuchar 2004 aig Taigh-Eiridinn an Iar, Glaschu, às dèidh tinneasan a dh'adhbharaich lupus, galar a mhilleas siostam ion-dhìon a' chuirp.
Chumadh seirbheis aig Mosg a' Mheadhain agus chaidh e thìodhlacadh aig Cladh Linn ann an Glaschu.

Mar chuimhneachain dha, stèidhichte Cupa Ali Abbasi aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail. Bidh a' comharrachadh duais airson leughadh pìos bàrdachd le luchd-ionnsachaidh. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Pagastàn
Karachi

Tha **Karachi** (کراچي) na bhaile mòr ann am Pacastan. Tha mu thimcheall 14 muillean daoine aice. Tha e air a' mhuir Arabianach agus inbhir Indus.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Houston (Texas)
*  Prishtina

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Pacastan
Pagastàn

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am **Pagastàn** neo 
**Pacastan** neo **Pagastan**.

Tha i suidhichte eadar Ioràn, Afganastan agus na h-Innseachan. 

Cànanan: Urdu, Beurla agus mòran eile.

## Bailtean mòra ann am Pagastàn
* Islamabad
* Karachi

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Pagastàn
Ioràn

'S e dùthaich ann an Àisia an Iar a tha ann an **Ioràn** neo **Iaran**, **Ìran** neo **Iran**.

B' e "Peirse" an seann ainm a bha oirre. Tha crìochan aice san ear le Afganastan is Pagastàn, sa tuath le Airmeinia, Asarbaideàn is Turcmanastàn agus san iar leis an Tuirc is Ioràc. Tha am Muir Caspach san àird a tuath dhith.

'S e Tehran am prìomh-bhaile.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* CIA World Factbook 

Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Roinn-seòrsa:Ioràn
Ioràc

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann an** Ioràc ** neo **Iarac** neo **Iraq**, ainm oifigeil: **Poblachd Ioràic ** (Arabais: جمهورية العراق (*Jumhūrīyatu l-‘Irāq*). Tha i suidhichte aig ceann an earra-thuath na ruith-bheanntan Zagros agus a’ gabhail a-steach pàirt den Fhasach Sirianach agus den Fhasach Araibianach. Tha crìochan aice san iar-thuath le Siria, san iar le Iòrdan, sa tuath leis an Tuirc, san ear le Ioràn agus sa deas le Cuibhèit is Aràibia na Sabhd. Tha dà abhainn mhòr ann, an Tigris agus an Euphràtes.

## Eachdraidh
Bha Iraq na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1922.
## Iomraidhean

## Daoine ainmeil
* Saddam Hussein, deachdair
* Nadia Murad, buannaiche na Duais Nobel airson Sìthe ann an 2018
## Ceangal a-mach
* CIA World Factbook - Ioràc  (Beurla) 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Iosrael

Is e dùthaich bheag ann an Àisia a tha ann an **Iosrael**  neo **Israel**,  (Eabhra: , ; Arabais: , ), ainm oifigeil: **Stàit Iosrael**. Tha crìochan aice san ear le Iòrdan, sa tuath le Leabanon, san iar-dheas leis an Èipheit agus san ear-thuath leis an t-Siria. 'S e Iùdhaich a tha ann an cuid as motha de na daoine.

## Eachdraidh
Bha Iosrael na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1922.

## Dealbhan

 Image:JudeanDesert.jpg|Fàsach *Judea*
 Image:Hermonsnow.jpg|*Mount Hermon* fon t-sneachda
 Image:Knesset.jpg|An *Knesset*, Pàrlamaid Iosralach


## Daoine ainmeil
* Yitzhak Ben-Zvi
* Dan Shechtman
* Ghil'ad Zuckermann

## Aistean cho-ceangailte
* *[[Yossi & Jagger]]*
* Dàibhead agus Iaineatan
* Ìosa Chrìosd

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Israel
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Malaidhsia

'S e dùthaich ann an Àisia a tha ann am 
**Malaidhsia** neo **Malàisia** neo **Malèisia**. Tha i a' gabhail a-steach 13 stàitean agus 3 roinnean feadarail. 
Tha dà phàirt ann, am Peninsular Malaidhsia agus Malaidhsia an Ear. Tha am Muir Shìona a Deaseadarra. 
Tha crìochan aice sa tuath le Dùthaich nan Tàidh, Brùnaigh is na h-Eileanan Filipineach agus sa deas le Singeapòr agus leis an Innd-Innse.

'S e Kuala Lumpur am prìomh-bhaile aice, ach tha an riaghaltas suidhichte ann an Putrajaya.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Map Malaidhsia

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Malaysia
A' Cheinia

'S e dùthaich ann an Afraga a tha anns  **a’ Cheinia** neo **Ceinia**.

Tha crìochan aice ‘sa tuath leis an Itiop, san ear-thuath le Somàilia, sa deas le Tansainìa agus san iar le Uganda agus le  Sudàn a Deas. Tha an Cuan Innseanach san earra-dheas na dùthcha. Thàinig ainm na dùthcha bho Beinn Kenya, a' bheinn as àirde anns a' Cheinia.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
*
Maroco

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann am **Maroco**, ainmean eile: **Morogo** neo **Moroco**.

Tha i suidhichte aig a’ Chuan Siar agus a’ Mhuir Mheadhanach. Tha crìochan aice le san ear le Aildiria agus 'sa tuath leis an Spàinn.

Bruidhnidh iad Arabais is Berber ann am Maroco. 'S e Rabat prìomh-bhaile na dùthcha.

Bailtean mòra eile ann am Maroco -
* Casablanca
* Marrakesh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
Saimbia

'S e dùthaich ann an Afraga a tha ann an 
**Saimbia**,  neo 
**Zambia** ainm oifigeil: *Poblachd Shaimbia*.

Tha crìochan aice san ear le Malabhaidh, sa tuath le Poblachd Dheamocrach na Congo, san ear-thuath Tansainìa, san iar le Angòla agus sa deas le Mòsaimbic, Siombabue, Botsuana agus Naimibia.

Tha Lusaka na prìomh-bhaile aice. Tha am baile suidhichte ann an earra-dheas na dùthcha. 

B’ e David Livingstone a’ chiad rannsaichear Eòrpach a ràinig air na Victoria Falls aig an Abhainn Zambezi anns a’ bhliadhna 1855. Chuir esan an t-ainm ris an eas airson urraim a chur air Bhan-rìgh Victoria.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Riaghaltas Shaimbia
* Pàrlamaid Shaimbia

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Siombabue

'S e dùthaich ann Afraga a tha ann an 
**Siombabue**, neo **Zimbabwe**; ainm oifigeil: **Poblachd Shiombabue**. 

Tha e suidhichte eadar an Abhainn Zambezi agus an Abhainn Limpopo. Tha crìochan aice sa deas le Afraga a Deas, san iar-dheas le Botsuana, san iar-thuath le Saimbia agus le Mòsaimbic san ear. 

Thàinig an t-ainm bhon fhacal "Dzimbadzemabwe" (Cànan Shona). Tha e a’ ciallachadh: Taigh mòr à clachan.

'S e Beurla an cànan oifigeil a tha ann an Siombabue ach tha an cuid as motha de na daoine a’ bruidhinn Shona, aon de na cànanan bho tùs a tha anns an dùthaich seo. 
'S e Mount Nyangani (seann ainm: Mount Inyangani), (2,592 m; 8,504 ft); a’ bheinn as àirde a tha ann an Siombabue. Tha e na laighe anns an Pairce Nàiseanta Nyanga san ear na dùthcha. Tha na Victoria Falls cliùiteach ri measg an luchd turais.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Parliament of Zimbabwe — Duilleag oifigeal Pàrlammaid Shiombabue

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Persia

B'e **Peirse** an seann ainm a bha air Ioràn.

Gus a' bhliadhna 1935, bha impireachd mòr aca, agus fhuair iad buaidh air Israel.

Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Na h-Innseachan

'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns **na h-Innseachan** neo **na h-Innsean**. Tha crìochan aice san ear le Bangladais is Mianmar, san ear-thuath le Sìona, Neapàl is Butàn agus san iar le Pagastàn.

Chaidh **na h-Innseachan** a stèidheachadh mar nàisean neo-eisimeil ann an 1947 (bha iad nan colonaidh Rìoghachd Bhreatainn Mòr.) Aig an aon àm, bha aimhreit chràbhach mòr; chaidh eadar 200,000 is 2,000,000 a bàs. Sgar Pagastàn (gu mòr Muslamach) is na h-Innseachan (gu mòr Hionduthach). Chaidh faisg air 14 millean duine Hionduthach, Sikheach is Muslamach nam fògarrach; b' e an imrich as motha ann an eachdraidh na daoine. 

Tha iomadh sluagh, cultar, cànan is nàisean ann, agus tha creideamhan gu leòr ann. 'S e Hocaidh am spòrs nàiseanta a tha anns na h-Innseachan. 'S e an tigear Bengal am beathach nàiseanta, 's e a’ pheucaig an t-eun nàiseanta agus 's e an lotus am flùr nàiseanta. Tha an Hionduthachd uabhasach làidir anns na h-Innseachan.

Tha Hindi na cànan oifigeil nan Innseachan a-rèir na Bun-reachd agus tha a' Bhun-reachd a' moladh Sanskrit mar thùs airson briathrachais ùir. Tha 22 cànain oifigeil air fad anns an 8mh Clàr aig a' Bhun-reachd.

## Stàitean nan Innseachan agus Ranntairean an Aonaidh

## Prìomh-mhinistearan nan Innseachan

## Dealbhan

Flag of India.svg|Bratach
Emblem of India.svg|Suaicheantas
Sanchi2.jpg|"Stupa" mòr ann an Sanchi (Madhya Pradesh)
Wheel of Konark, Orissa, India.JPG|Teampall na grèine ann an Konark (Orissa)
Taj Mahal in March 2004.jpg|Taj Mahal ann an Agra (Uttar Pradesh)
Bahai-house-of-worship-delhi.jpg|Teampall Lotus ann an New Delhi


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil Riaghaltas na h-Innseachan
* BBC: Fiosrachadh mu na h-Innseachan

Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
*