open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Port Rosnait

‘S e baile beag dùthchasail agus port faisg air Whithorn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am **Port Rosnait** (Beurla/Beurla Ghallta: *Isle of Whithorn*). Tha e suidhichte shìos aig ìre na mara, ann an ceann a deas Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975. Tha e 307km air falbh bho Obar Dheathain, 130km bho Ghlaschu, 64km bho Dhùn Phrìs agus 158km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Rosnait. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus iasgach. Tha an t-Eilean Mhanainn ri fhaicinn bho an seo nuair a bhios an aimsir math.

## Freumhan an ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *port* agus *ros* anns a' Gàidhlig a tha an t-ainm.. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. Bheireadh sin *Eilean an Rois Gile* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.

## Eachdraidh
Ann an 1973 chaidh sealladh neo dhà às an fhilm *Wickerman* fhilmeadh ann an Uamh an Naoimh Ninian, a tha eadar na creagan air a' chosta eadar Port Rosnait agus Glasserton. 

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Phort Rosnait fhèin a bhuineas Port Rosnait, a ghabhas a-steach an sgìre ann an ceann a deas na Machrach. Tha dìreach 360 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 10 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla an Naoimh Ninian, ann am Port Rosnait. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.6 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1030mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Port Rosnait. Tha sileadh uabhasach trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann am Port Rosnait. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 58mm eadar an Giblean (dìreach 58mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (116mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.6 °C.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: 
*415 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - Machair*.
*416 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - Whithorn - [[An t-Sròn Reamhar]]*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Osmium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **osmium**, le samhla **Os** agus àireamh atamach 76. 'S e meatailt trastach cruaidh, brisg is trom agus an eileamaid as dlùithe. Tha e na bhall a' bhuidhinn platanum.

Tha a ainm a' dol às an fhacal Greugach *ὀσμή*, no *fàileadh* air sgàth 's gu bheil osmium ceithir-ogsaid na cho-thàthadh beòthail.

Tha 7 iosatòpaichean nàdarra, 184Os, 187Os, 188Os, 189O, 190O is 192O (seasmhach) agus 185Os (le leth-bheatha 2 × 1015 bliadhna). 
## Eachdraidh
Ann an 1803 lorg Smithson Tennant osmium còmhla ri iridium ann an clach-platanum à Aimearaga a Deas.

## Cleachdadh
Cleachdar osmium ann an aloidhean agus osmium ceithir-ogsaid (OsO4) ann an ceimigeachd fhàs-bheairteach mar stuth-ogsaidicheaidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Poll an Iùbhair

‘S e baile beag dùthchasail agus air iomall Baile Ùr nan Stiùbhartach, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am **Poll an Iùbhair** (Beurla/Beurla Ghallta: *Palnure*). Tha e suidhichte aig 16m os cionn ìre na mara, ri taobh an Uillt Poll an Iùbhair, far a shruthas e chun na h-Aibhne Crìch, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975. Tha e 284km air falbh bho Obar Dheathain, 103km bho Ghlaschu, 54km bho Dhùn Phrìs agus 136km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Poll an Iùbhair. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann am Muine Gobha agus dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *poll* agus *iùbhar* san tuiseal ginideach anns a' Gàidhlig a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.

## Eachdraidh
Bha gnothach nam mèinean gu math cudromach san sgìre o chionn fhada. B' e niceal agus luaidh a bhathar a' mèinneadh. Thàinig mèinneadh gu crìoch mu dheireadh thall ann an 1882. Chaidh drochaid ùr a thogail an seo ann an 1978.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Gleann a' Chrìch a bhuineas Poll an Iùbhair, a ghabhas a-steach Baile Ùr nan Stiùbhartach, Muine Gobha, Gleann an t-Sruthail, Bàrr a' Ghrianain agus cuid mhòr dhen Phàirc-choille na Gall-Ghàidhealaibh cuideachd. Tha 4,730 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 21 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla MhicGilleMhaoil, ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Mordor

San t-saoghal fhaoinsgeulach aig J.R.R. Tolkien, b' e **Mordor** (leis an fhuaimneachadh [ˈmɔrdɔr]; à **Tìr Dhubh** agus **Tìr a' Dhubhair** sna cànain Sindarin agus Quenya air leth) an ceàrn a bh' air a ghlacadh 's a cheannsachadh le Sauron, ann an ceann an ear-dheas de thaobh an iar-thuath Meadhain-thalmhainn gu taobh an ear air Anduin, an abhainn mhòr. B' e beinn-theine ann am Mordor, Orodruin, an ceann-uidhe a bh' aig Comann na Fàinne ('s an uairsin aig Frodo Baggins agus Sam Gamgee) nuair a bha iad air an turas gus cur às don Aon Fhàinne.

Bha Mordor àraidh air sgàth 's gun robh i air a cuairteachadh gu tuath, gu deas agus an iar oirre le trì callaidean bheann àibheiseach. Bha na beanntan an dà chuid a' dìon a' cheàrn bho ionnsaigh obann a bheireadh oirre leis an luchd-còmhnaidh mun cuairt air, agus a' bacadh oidhirpean-teichidh aig an fheadhainn ann am Mordor fhèin. Theirear gur e beinn-teine Stromboli a bha fa-near dha Tolkien nuair a chuir e Mordor fa chomhair sùil inntinne.

## Faic cuideachd
* The Fellowship of the Ring (leabhar)

Roinn-seòrsa:Tolkien
Albuquerque, New Mexico

'S e **Albuquerque** (*AL-bə-KUR-kee*) am baile as motha a tha ann am Meagsago Nuadh. Bha 557,169 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2014. Tha e suidhichte aig 1,619.1m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1706.

## Daoine Ainmeil
* French Stewart, actair (1964)
* Benito Martinez, actair (1971)

## Bailtean Co-cheangailte
* Alburquerque, An Spàinn
* Gijón, An Spàinn
* Ashgabat, Turcmanastàn
* Rehovot, Iosrael
* Chihuahua, Meagsago
* Guadalajara, Meagsago
* Helmstedt, A' Ghearmailt
* Sasebo, An Iapan
* Hualien City, Taidh-Bhàn
* Lanzhou, An t-Sìn

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*    www.cabq.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Meagsago Nuadh
Las Cruces, New Mexico

'S e **Las Cruces** (Gàidhlig: *Na Croisean*; cuideachd aithnichte mar *Baile Mòr nan Croisean*) an dàrna baile as motha a tha ann am Meagsago Nuadh sna Stàitean Aonaichte. Bha 101,324 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2014. Tha e suidhichte aig 1,219m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1849.

## Daoine Ainmeil
* Susan Louise O'Connor, actair (1975)
* Denise Chavez, ùghdar, sgrìobhaiche-dràma (1948)

## Bailtean Co-cheangailte
* Ciudad Lerdo, Meagsago
* Nienburg, Sagsainn Ìosail, A' Ghearmailt

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*    www.las-cruces.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Meagsago Nuadh
Bradley Cooper

'S e cleasaiche à Philadelphia sna Stàitean Aonaichte a tha ann am **Bradley Cooper**. Rugadh e ann am Philadelphia, 5 am Faoilleach 1975. 

## Filmichean
Seo liosta de chuid de na filmichean anns an robh e a' cluich:

* 2001: *[[Wet Hot American Summer]]* - Ben
* 2002: *[[My Little Eye]]* - Travis Patterson
* 2002: *[[Bending All the Rules]]* - Jeff
* 2003: *[[The Last Cowboy]]* - Morgan Murphy
* 2004: *[[I Want to Marry Ryan Banks]]* - Todd Doherty
* 2005: *[[Wedding Crashers]]* - Zachary "Sack" Lodge
* 2006: *[[Failure to Launch]]* - Demo
* 2007: *[[The Comebacks]]* - Cowboy
* 2008: *[[The Midnight Meat Train]]* - Trash
* 2008: *[[The Rocker]]* - Trash Grice
* 2008: *[[Yes Man]]* - Peter
* 2008: *[[Older than America]]* - Luke
* 2009: *[[He's Just Not That Into You]]* -  Ben
* 2009: *[[The Hangover]]* - Philip "Phil" Wenneck
* 2009: *[[All About Steve]]* - Steve Gunders 
* 2009: *[[New York, I Love You]]* - Gus Cooper
* 2009: *[[Case 39]]* - Douglas J. Ames
* 2010: *[[Valentine's Day]]* - Holden Bristow
* 2010: *[[The A-Team]]* - Templeton Arthur "The Faceman" Peck
* 2010: *[[Brother's Justice]]* - Bradley Cooper/Dwight Sage
* 2011: *[[Limitless]]* - Edward "Eddie" Morra
* 2011: *[[The Hangover Part II]]* - Philip "Phil" Wenneck
* 2012: *[[Hit and Run]]* - Alex Dimitri
* 2012: *[[Silver Linings Playbook]]* - Patrick "Pat" Solatano, Jr.
* 2012: *[[The Words]]* - Rory Jansen
* 2013: *[[The Place Beyond the Pines]]* - Avery Cross
* 2013: *[[The Hangover Part III]]* - Philip "Phil" Wenneck
* 2013: *[[American Hustle]]* - Richard "Richie" DiMaso
* 2014: *[[Guardians of the Galaxy]]* - Rocket
* 2014: *[[Serena]]* - George Pemperton
* 2014: *[[American Sniper]]* - Chris Kyle
* 2015: *[[Aloha]]* - Brian Gilcrest

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roswell, New Mexico

'S e baile ann am Meagsago Nuadh, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Roswell**. Bha 48,411 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 1,089m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1869.

## Daoine Ainmeil
* John Denver, seinneadair, sgrìobhadair òran (1943-1997)
* Demi Moore, actair (1962)
* Susan Graham, Bana-sheinneadair Opara (1960)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*roswell-nm.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Meagsago Nuadh
Am Magh Crom

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' anns **A' Mhagh Chrom** (Beurla/Beurla Ghallta: *Mochrum*). Tha e suidhichte aig 32m os cionn ìre na mara, air Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Barrachan agus Cill na Tràghad. Tha e 306km air falbh bho Obar Dheathain, 122km bho Ghlaschu, 69km bho Dhùn Phris agus 156km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh anns A' Mhagh Chrom. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol bhun-sgoil ann am Port Uilleim agus  dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *magh* agus *crom* anns a' Ghàidhlig fhèin a th' ann ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan teòiridh seo.

## Eachdraidh
Chaidh Am Magh Crom a chlàradh ann an 1341 mar *Mochrome*.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille na Tràghad a bhuineas Am Magh Crom, a ghabhas a-steach Barrachan, Cill na Tràghad, An Eilreig agus Am Monadh Rèidh cuideachd. Tha 885 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 18 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla MhicShuail ann an Cill na Tràghad. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: 
*415 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - Machair*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Hundland Hill

'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an **Hundland Hill**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a tuath Mòr-thìr, Arcaibh deas air an rathad A 966. Tha Costa Hill na laighe tuath air. Tha Hundland Hill 106m (348 troigh) de dh'àirde agus 's e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich. Tha a' phuing as àirde timcheall air 3m air falbh dhen leac thriantanachd air mullach na beinne.

Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Hundland Hill san 28 an t-Sultain 2013 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*".

Gheibhear deagh shealladh air Romhsaigh is Eynhallow bho mhullach Hundland Hill.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Rough grazing at edge of Hundland Loch - geograph.org.uk - 513099.jpg|Sealladh air Hundland Hill agus an tuathanas "Nisthouse".


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Kirbuster Hill

'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an **Kirbuster Hill**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte eadar Loch Hundland is Loch of Broadhouse aig ceann a tuath Mòr-thìr, Arcaibh. Tha Hundland Hill san ear agus Costa Hill tuath air. Tha Kirbuster Hill 102m (335 troigh) de dh'àirde agus 's e Milldoe - Mid Tooin a mhàthair-mhullaich.  Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ann a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 

Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Kirbuster Hill san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*".

## Iomraidhean


## Dealbhan

The Hundland road, Birsay - geograph.org.uk - 513096.jpg|Cruth na tìre faisg air Kirbuster Hill


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Iridium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **iridium** le samhla **Ir** agus àireamh atamach 77.

'S e meatailt trastach glè cruaidh, tearc agus dlùth ann am buidheann platanum a tha ann.

Chan eil ach dà iosatòp seasmhach agus nàdarra de dh'iridium, 191Ir agus 193Ir.
## Eachdraidh
Ann an 1803 lorg Smithson Tennant iridium còmhla ri osmium ann an clach-platanum à Ameireaga a Deas.
Dh'ainmich e e air a' bhan-dhia Ghreugach *Ἶρις*, air sgàth a cho-thàthaidhean dathach.

## Cleachdadh
Cleachdar iridium ann an aloidhean airson cathodan, anodan, rong-phlugan agus ann an catailis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Pròiseas Haber

'S e pròiseas airson amòinia a shaothrachadh a tha anns a' **phròiseas Haber**. Thionnsgail Fritz Haber e ann an 1909 còmhla ri Robert Le Rossignol.

## Eachdraidh
Ann an 19mh linn thàinig naidhtreatan agus amòinia airson stuth-spreadaidh agus stuth-mathachaidh à *guano*, no buachar nan eòin, ann an Ameireaga a Deas. Bha còmhdhail nan naidhtreatan glè chunnartach agus spreadh longan tric is minig nuair a ghabh iad air sgeirean agus creagan.

Rinn Haber agus Le Rossignol innealachd a dh'obair ann an obair-lann. Ghabh i naitridean às an adhair.
Chleachd i osmium sa' chatailis ach an-dràsta chleachd co-thàthaidhean iarainn air sgath 's gu bheil osmium glè thearc.
Thionnsgail Carl Bosch am pròiseas gnìomhachail aig BASF.

## Ceimigeachd
'S e an iom-obrachadh a tha ann an seo:
:N2 + 3 H2  → 2 NH3   &nbsp; (Δ*H* = −92.4 kJ mol−1)
Tha an haidridean a' dol à gas nàdarra agus tha an naitridean a' dol às an adhair. Tha an suidheachadh-iom-obrachadh 400–500 °C de theothachd agus 15–25 MPa de bhrùthaidh.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Willem Drees

**Willem Drees** (* Amsterdam, 5 an t-Iuchar, 1886 - † Den Haag, 14 an Cèitean, 1988) Prìomh-mhinistear na Tìrean Ìsle eadar 1948 agus 1958.

Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Grand Rapids, Michigan

'S e **Grand Rapids** an dàrna baile as motha a tha ann am Michigan sna Stàitean Aonaichte. Bha 193,792 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2014. Tha e suidhichte aig 200m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1826.

## Daoine Ainmeil
* James T. Callahan, actair (1930-2007)
* Roger B. Chaffee, speuradair (1935-1967)

## Bailtean Co-cheangailte
* Ōmihachiman, An Iapan
* Bielsko-Biała, A' Phòlainn
* Perugia, An Eadailt
* Zapopan, Jalisco, Meagsago
* Ga District, Gàna

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* grcity.us

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Michigan
Torium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **torium** le samhla **Th** agus àireamh atamach 90.

'S e actanach agus meatailt beagan rèidio-bheò a tha ann. Tha an aidheon +4 as cudromaiche anns a' cheimigeachd.

## Eachdraidh
Ann an 1828 dhearbhaich Jöns Jacob Berzelius gum b' e eileamaid ùr a bha ann an sampla cloiche à Løvøya ann an Nirribhidh. Dh'ainmich e e a rèir an dia Lochlannach *Þórr*.

## Cleachdadh
Chleachdadh torium dà-ogsaid ann am fallaingean gas. An-dràsta tha rannsachadh ann an torium mar chonnadh niùclasach ann. Tha an teothachd leaghaidh as àirde nan ogsaidean a tha ann an torium dà-ogsaid, no toria, mar sin cleachdar e ann am puisteal teas-dhìonach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Meatailt
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Actanach
Machair Ghall-Ghàidhealaibh

‘S e leth-eilean air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am **Machair Ghall-Ghàidhealaibh** (Beurla/Beurla Ghallta: *The Machars Peninsula*). Tha e suidhichte ann an Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975).

## Bailtean na Machrach
*Achadh na Meilge
*Baile Gheàrr Lios
*Baile na h-Ùige
*Cille Chainneir
*An Eilreig
*Am Magh Crom
*Am Monadh Rèidh
*Port Rosnait
*Soirbidh
*Whauphill
*Whithorn

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Ann Arbor, Michigan

'S e baile ann am Michigan, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Ann Arbor**. Bha 116,121 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2012. Tha e suidhichte aig 256m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1824.

## Daoine Ainmeil
* Dave Hildinger, ceòladair jazz (1928)

## Bailtean Co-cheangailte
* Hikone, An Iapan
* Tübingen, A' Ghearmailt
* Belize City, Beilise
* Peterborough, Canada
* Juigalpa, Niocaragua
* Dakar, Seanagal
* Remedios, Cùba

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*  www.a2gov.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Michigan
Hill of Heddle

'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an **Hill of Heddle**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte san iar-dheas air a' bhaile Finstone ann am meadhan an eilean Mòr-thìr, Arcaibh. Tha e 135m (443 troigh) de dh'àirde agus 's e Keelylang Hill a mhàthair-mhullaich. Tha slighe bheag a' leantainn gu mullach na beinne. Tha a' phuing as àirde suidhichte mu mheatair air falbh bho oisean nam feansaichean air mullach na beinne.

Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Hill of Heddle san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*".

Tha cuaraidh airson clach-ghainmhich ann air taobh an ear Hill of Heddle.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Heddle Hill Quarry - geograph.org.uk - 1081026.jpg |A' chuaraidh
Heddle Hill - geograph.org.uk - 1081019.jpg|Sealladh sìos bho Heddle Hill air a' chuaraidh.


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Am Monadh Rèidh

‘S e baile beag dùthchasail agus port faisg air [Whithorn]], air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' anns **A' Mhonadh Rèidh** (Beurla/Beurla Ghallta: *Monreith*). Tha e suidhichte aig 25m os cionn ìre na mara, ann an ceann a deas Leth-eilean na Machrach, eadar Cill na Tràghad agus Port Rosnait, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975. Tha e 308km air falbh bho Obar Dheathain, 127km bho Ghlaschu, 71km bho Dhùn Phrìs agus 160km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh anns A' Mhonadh Rèidh. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus iasgach. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann am Port Uilleim dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.

## Freumhan an ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *monadh* agus *rèidh* anns a' Gàidhlig a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A dh’aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à ‘’Moine’’ agus ‘’riabhach’’ a tha an t-ainm. Tha cruth na tìre a’ toirt cuideam dhan teòiridh seo cuideachd.

## Eachdraidh
Chaidh Am Monadh Rèidh a’ chlàradh airson a’ chiad turais anns na meadhan aoisean mar Murith agus Menrethe.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille na Tràghad a bhuineas Am Monadh Rèidh, a ghabhas a-steach Barrachan, Cill na Tràghad, An Eilreig agus Am Magh Crom cuideachd. Tha 885 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 18 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann an Talla MhicShuail ann an Cill na Tràghad. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 02 (Wigtown an Iar) airson Comhairle na Roinne.

## Còmhdhail

Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:

*415 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - Machair*.
*416 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - Whithorn - [[An t-Sròn Reamhar]]*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Glaik

‘S e baile beag dùthchasail anns Na Rannaibh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Glaik**. Tha e suidhichte aig 89m os cionn ìre na mara, ann an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghàidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975), eadar Port Phàdraig agus An t-Sròn Reamhar. Tha e 314km air falbh bho Obar Dheathain, 121km bho Ghlaschu, 69km bho Chille Chuithbeirt agus 170km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Glaik. Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd, agus àiteachas. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann am Port Phàdraig agus dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.

## Freumhan an ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *glac* anns a' Gàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Lios Uillt fhèin a bhuineas Lios Uillt, a ghabhas a-steach an sgìre eadar Lios Uillt, A' Ghlac agus Port Slogan. Tha 563 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha seachdnar comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile neo bus idir ann. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Seagaraidh (Jaggery)

Is e ** Seagaraidh **(*Jaggery*) (Hindi: गुड़, Ùrdu: گڑ, Bangla: গুড়, Kannada: ಬೆಲ್ಲ a litrichear *jaggeree *cuideachd) siùcar neo-ghiollaichte, donn à snodhach na craoibhe-pailm. 'S ann an Àisia, Afraga, Aimeireaga Laidinneach agus timcheall a' Mhuir Charaibich as motha a thathar ga chleachdadh. Gheibhear Seagaraidh an lùib mhilseagan ionadail, air a measgachadh le nithean leithid chnòthan-talmhainn, bainne-milis, cnò-chòco, fras seasamain, agus siùcair gheal - gu h-àraidh sna h-Innseachan, agus ceàrnaidhean eile taobh a deas 's taobh an ear-dheas na h-Àisia.

Roinn-seòrsa:Biadh
Na Rannaibh

‘S e leth-eilean air an àirde an iar-dheas na na h-Alba a th’ anns *Na Rannaibh*' (Beurla/Beurla Ghallta: *The Rhins of Galloway*). Tha e suidhichte ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). 'S ann à seann Gàidhlig *rind* agus an t-seann iomarra *-aibh* a tha an t-ainm.

## Bailtean nan Rannaibh
*Àrd Bhaile
*Barnhills
*Càrn Garroch
*Cill Choluim
*Colfin
*Cnoc Nain
*An Druim Mòr
*Eaglais Steafain
*Ervie
*Lios Uillt
*Na Lochain
*Port Neasaig
*Port Phàdraig
*Sandhead

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Mid Hill (193 m)

'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann am **Mid Hill**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte anns an eilean Mòr-thìr, Arcaibh. Tha e 193m (633 troigh) de dh'àirde.  Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte ri fhaicinn a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde faisg air an lic thriantanachd.

Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Mid Hill san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*".

Tha beinn eile leis an dearbh ainm ann am Mòr-thìr Arcaibh; tha Mid Hill (275m) suidhichte ann am meadhan an eilean.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Mid Hill Trig Point - geograph.org.uk - 1475952.jpg| Mullach na beinne


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Mid Hill

*Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:*

* Mid Hill (Arcaibh) (275 m), a' bheinn as àirde ann am Mòr-thìr, Arcaibh
* Mid Hill (193 m), beinn eile ann am Mòr-thìr, Arcaibh
Flint, Michigan

'S e baile ann am Michigan, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann am **Flint**. Bha 99,002 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2014. Tha e suidhichte aig 229m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1818.

## Daoine Ainmeil
* Sandra Bernhard, actair, (1955)

## Bailtean Co-cheangailte
* Changchun, An t-Sìn
* Kielce, A' Phòlainn
* Tolyatti, Samara Oblast, An Ruis
* Hamilton, Ontario, Canada

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*   www.cityofflint.com

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Michigan
Cill Chomhghain

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Cill Chomhghain** (Beurla/Beurla Ghallta: *Kirkcowan*). Tha e suidhichte aig 51m os cionn ìre na mara, faisg air an Abhainn Bhlaidneach, ann an ceann a tuath leth-eilean na Machrach, eadar Baile Ùr nan Stiùbhartach agus Clachan Ghlinn Lus, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 294km air falbh bho Obar Dheathain, 108km bho Ghlaschu, 66km bho Dhùn Phrìs agus 146km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Port Phàdraig. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *cill* anns a' Gàidhlig fhèin agus ainm naoimh air choireigin à Èirinn a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.

## Eachdraidh
Chaidh an t-ainm a chlàradh airson a' chiad turas mar Kirkewane ann an 1485. Chaidh an eaglais a chithear an-diugh a thogail ann an 1834. Ràinig an Rèile dhan bhaile ann an 1861, a thug piseach mòr air malairt san sgìre.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille Chomhghain fhèin a bhuineas Cill Chomhghain, a ghabhas a-steach sgìre na mòintich gu tuath. Tha 575 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 16 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla Chomhghain ann an Cill Chomhghain. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 03 (Meadhan Ghall-Ghàidhealaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Gnàth-shìde
'S ann ann an sgìre mòran nas blàithe (Cuibheasachd bhliadhnail: 8.3 °C) agus mòran nas fhliche (Cuibheasachd bhliadhnail: 1141mm) an coimeas ris an còrr dhen dùthaich 's a tha Cill Chomhghain. Tha sileadh trom ann, fiù 's fad na mìosan nas tioraim, leis nach eil e idir fad air falbh bhon mhuir air an àirde an iar na h-Alba. 'S e àite Cfb ann an sgèile Köppen-Geiger a th' ann an Cill Chomhghain. Chan eil an t-sneachd idir pailt an seo. Tha diofar mhòr eadar am mìos as fhliche agus am mìos as tioraim: 62mm eadar /an Giblean/an Cèitean (dìreach 65mm) agus an Dàmhair/an t-Samhain (127mm). Fad  na bliadhna, bidh an teothachd ann am fiaradh mheadhanach: 11.7 °C.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile: 
*430 *Baile Ùr nan Stiùbhartach - [[Clachan Ghlinn Lus]] - An t-Sròn Reamhar*.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Alba

Roinn-seòrsa:Bailtean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba

Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh

Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
The Berry

'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an **"The Berry"**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte aig ceann a deas an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha Skird Hill na laighe air an ear-thuath. Tha The Berry 199m (653 troigh) de dh'àirde agus 's e Knap of Trowieglen a mhàthair-mhullaich aige. Air mullach na beinne chan eil dad sònraichte a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. Tha a' phuing as àirde suidhichte mu trì meatair deas air an lic thriantanachd. 'S e HuMP a th' ann.

Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air *The Berry* san 8 an t-Ògmhios 2009 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*".

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Roinn-seòrsa:HuMP
Muine Gobha

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile Ùr nan Stiùbhartach, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am **Muine Gobha** (Beurla/Beurla Ghallta: *Minnigaff*). 

## Freumhan an Ainm

## Eachdraidh
## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Gleann a' Chrìch a bhuineas Muine Gobha, a ghabhas a-steach Baile Ùr nan Stiùbhartach, Poll an Iùbhair, Gleann an t-Sruthail, Bàrr a' Ghrianain agus cuid mhòr dhen Phàirc-choille na Gall-Ghàidhealaibh cuideachd. Tha 4,730 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 21 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach mìos ann Talla MhicGilleMhaoil, ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.

## Daoine Ainmeil
* James Mirrlees (1936): Bhuannaich an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 1966.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Chille Chùithbeirt
Dwarfie Hamars Knap

'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an **Dwarfie Hamars Knap**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann am meadhan an eilean Hòigh ann an Arcaibh. Tha e 299m (981 troigh) de dh'àirde. 'S e Knap of Trowieglen a mhàthair-mhullaich, tha e suidhiche deas air Dwarfie Hamars Knap. Tuath air a' bheinn tha Ward Hill na laighe.  Air mullach Dwarfie Hamars Knap chithear creag a bhios a' sealltainn a' phuing as àirde. 

Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Dwarfie Hamars Knap san 20 am Faoilleach 2012 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*".

Tuath air Dwarfie Hamars Knap, aig cas na beinne, chithear an Dwarfie Stane. 'S e tuama sheòmraichean a chaidh a thogail ann an Linn Ùr na Cloiche no Linn an Umha, eadar 2000-1600 RC.

## Iomraidhean


## Dealbhan

File:Dwarfie stane by Bruce McAdam.jpg | Dwarfie Stane 


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Peileag Sowerby

**Peileag Sowerby** (*Mesoplodon bidens*) na mhamal-mara a tha mar muc-mhara beag.
Tha iad cumanta ann an Alba is tuath Cuan Siar.

Roinn-seòrsa:Muc-mhara
Criosaidh Dick

S' e bana-sgrìobhadair a th' ann an **Criosaidh Dick**. Rugadh i an Glaschu ann an 1934. Fhuair i foghlam ann an Sgoil Woodside agus aig Oilthigh Ghlaschu, far an do rinn i ceum ann an Ceiltis. Bha i na bhean-deasachaidh air roinn òigridh Gairm agus air prògraman bhoireannach Gàidhlig air a' BhBC. Chaidh na sgeulachdan Gàidhlig aice fhoillseachadh ann an Gairm, Sruth and An Gàidheal. Nochd na naidheachdan agus artaigilean aice anns a' Bheurla ann an Scotsman agus ann an Glasgow Herald.  Anns a' bhliadhna 2014, fhuair Criosaidh agus a bràthair Lachaidh Dick Duais nan Sàr Ghàidheal bho Sabhal Mòr Ostaig.

Phos i an t-eachdraiche Iain Mac a' Bhrataich ann an 1959 agus bha còignear chloinne aca.

### Sgeulachdan-goirid
* "Raonaid" 

### Leabhraichean chloinne
* *Mar a Thàinig a' Ghàidhlig a dh'Alba*. Còmhla ri Merril MacWilliam. Steòrnabhagh: Acair, 1989. 
* *Na loidsearan neònach*. Steòrnabhagh, Acair, 1993.
* *Dòmhnall dìneosor*. Dùn Èideann: Agus, 1994. 
* *Thugam agus bhuam*. Stèornabhagh: Stòrlann / Acair, 2003. 
* *Danaidh an Dòbhran*. Còmhla ri Leaslaidh NicCoinnich. Lochearnhead: Dualchas na Cloinne, 2012. 

### Leabhraichean eile
* *Gealach an Fhàis*. Còmhla ri Rodger Hutchinson. Dùn Èideann: Mainstream Pub., 2005.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Cerium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **cerium** le samhla **Ce** agus àireamh atamach 58. 'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann.

## Eachdraidh
Lorg Jöns Jacob Berzelius agus Wilhelm Hisinger anns an t-Suain agus Martin Heinrich Klaproth anns a' Ghearmailt cerium ann an 1803.
Dh'ainmich Berzelius e air Ceres, am fo-phlanaid a lorgadh ann an 1801.
Rinn Carl Gustav Mosander cerium fìor-ghlan ann an 1825 nuair a rinn e iom-obrachadh le cerium agus sodium.

## Cleachdadh
Cleachdar ferrocerium, aloidh cerium, ann an lasadairean. Cleachdar e cuideachd ann an stàilinn agus iarann mòlltaichte.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Sgoil Ghàidhlig Loch Abar

ʼS e bun-sgoil làn-Ghàidhlig anns aʼ Ghearasdan a tha ann an **Sgoil Ghàidhlig Loch Abar**.  Chaidh a stéidheachadh ann an 2015, ann an togalach ùr-nuadh.  Roimhe sin, bha foghlam tro mheadhan na Gàidhlig sa bhaile ri fhaighinn ann an aonad ann am Bun-sgoil Chaitligeach aʼ Ghearasdain.  ʼS e Iain Iòsaph MacNèill à Barraigh ceannard na bunsgoile.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-06-10: Ceannard do Bhun-Sgoil Ghàidhlig Loch Abar
* BBC Naidheachdan 2015-08-19: Sgoil Ghàidhlig ùr an Loch Abar
* BBC Naidheachdan 2015-08-20: Sgoil Ghàidhlig Loch Abar fosgailte *(aithris bhideo 2:42)*
* BBC Naidheachdan 2016-03-04: Fosgladh-oifigeil Bun-sgoil Gàidhlig Loch Abair *(aithris bhideo 2:30)*

Roinn-seòrsa:Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
Prasodimium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am **prasodimium** le samhla **Pr** agus àireamh atamach 59.

'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann. Mar is trice tha co-thàthaidhean prasodimium uaine. 

## Eachdraidh

Ann an 1885 sgaraich Carl Auer von Welsbach prasodimium agus neodimium à didimium. Dh'ainmich e e *prasodidimium*, às a' fhacal Greugach *πράσινος*, "uaine".

## Cleachdadh

Cleachdar prasodimium còmhla ri neodimium ann am magnatan is ann an glàinne didimium, agus ann an aloidhean còmhla ri magnesium airson itealain.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Martin Heinrich Klaproth

B' e poitigeir agus ceimigear às a' Ghearmailt a bha ann am **Martin Heinrich Klaproth** (Wernigerode, 1 an Dùbhlachd 1743 - Berlin, 1 am Faoilleach 1817).

## Beatha
Eadar 1766 agus 1771 dh'obraich e mar phoitigeir ann an Hànobhar, ann am Berlin, far a dh'ionnsaich e ceimigeachd fo Johann Heinrich Pott agus Andreas Sigismund Marggraf, agus ann an Gdańsk. Ann an 1771 chaidh e air ais do Bherlin agus stèidhich e obair-lann an-sin. 

Ann an 1810 chaidh e na chiad ollamh cheimigeachd aig an Oilthigh Bherlin.

Chaochail e ann an 1817 an dèidh stròic agus dh'ainmicheadh cruinn-shlocan air a' Ghealaich air.

## Ceimigeachd
Lorg e uranium, siorcònium agus cerium. Dhearbhaich e na taisgealaidhean itrium, telurium agus titanium.

## Leabraichean
Seo liosta de chuid de na leabhraichean a sgrìobh Klaproth:
* *Chemische Untersuchung der Mineralquellen zu Carlsbad* (Mion-sgrùdadh nan tobraichean mèinnireach ann an Carlsbad. Berlin 1790 (Leabhar digiteach ann an leabharlann Oilthigh Kiel)
* *Beiträge zur chemischen Kenntnis der Mineralkörper*, (Aistean mu fiosrachadh ceimigeach nam mèinnearan (6 leabhraichean), Berlin 1795–1815.  Leabhar digiteach den leabharlann Oilthigh Düsseldorf, Leabhar 1; 2; 3; 4; 5
* *Chemische Abhandlungen gemischten Inhalts* (Pàipearan mu diofar chuspairean ceimigeach). Nicolai, Berlin [u.a.] 1815 Leabhar digiteach den leabharlann Oilthigh Dhüsseldorf
* *Chemisches Wörterbuch* (Faclair ceimigeach), còmhla ri Wolff, (5 leabhraichean), 1807–1810 
** 1. A - D. 1807
** 2. E - J. 1807
** 3. K - O. 1808
** 4. P - Sch. 1809
** 5. Se - Z. 1810
** Suppl. 1. 1816
** Suppl. 2. 1816
** Suppl. 3. 1817
** Suppl. 4. 1819
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Hudaman

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Hudaman** (Beurla: *Hopeman*). Tha am baile suidhichte air còrsa Linne Mhoireibh ear air a' Bhroch, iar air Inbhir Lòsaidh agus  iar-thuath air Dubhais is Eilginn. Tha e ann an Comhairle Mhoireibh (Siorrachd Mhoireibh ro 1975). Tha dà tràigh, laimrig agus club goilf ann. Snàmhaidh deilfean faisg air Hudaman gu minig.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Neas An Talamh Ùr

Se fo-shèorsa an taghain Aimeireaganach a tha anns an **neas an Talamh Ùr**, *Martes americana atrata*, a tha a' fuireach anns An Talamh Ùr.

Tha e ann an cunnart o 2001 agus an-dràsta tha e maoidhte.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Neasan
Lios Uillt

‘S e baile beag dùthchasail air iomall na Sròine Reamhaire, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Lios Uillt** (Beurla/Beurla Ghallta: *Lewswalt*). Tha e suidhichte aig 31m os cionn ìre na mara ann an ceann a tuath nan Rannaibh, faisg air Ervie, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 309km air falbh bho Obar Dheathain, 117km bho Ghlaschu, 93km bho Dhùn Phrìs agus 166km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Lios Uillt. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *lios* neo *[[loch]]* agus *[[allt]]* san tuiseal ginideach anns a' Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A dh'aindeoin sin, tha cuid dhen bheachd gur ann à Seann Chuimris *gwaelod* (bun) a th'ann. 'S ann gu math connspaideach 's a tha freumhan an ainm seo. Tha iomadh àite ann a tha a' tòiseachadh le *lios* agus ainm pearsanta, gu h-àraidh naomh air choireigin. Chaidh am baile a chlàradh anns an 16mh Linn mar *Loch Woll*. Tha cruth na tìre a' toirt cuideam dhan dha theòiridh: àite torrach faisg air creathal na Crìosdaidheachd an Alba far a bheil lochan pailt.

## Daoine Ainmeil
*Ailig MacFhearghais (1949)

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Lios Uillt fhèin a bhuineas Lios Uillt, a ghabhas a-steach an sgìre eadar Lios Uillt, A' Ghlac agus Port Slogan. Tha 563 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha seachdnar comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha dà sheirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
*408 *An t-Sròn Reamhar - Lios Uillt - [[Cill Choluim]]*.
*412 *An t-Sròn Reamhar - Lios Uillt – Ervie - Lios Uillt - An t-Sròn Reamhar*.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Alba

Roinn-seòrsa:Bailtean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba

Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh

Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Neodimium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am **neodimium** le samhla **Nd** agus àireamh atamach 60.

'S e meatailt bog agus lantanach a tha ann. Mar is trice tha co-thàthaidhean neodimium dearg-phurpur ann an solas nàdarrach ach tha an dath a' mùthadh ann an solas fluaraiseach. 

## Eachdraidh

Ann an 1885 sgaraich Carl Auer von Welsbach neodimium agus prasodimium à didimium.
Dh'ainmich e e *neodidimium*, às a' fhacal Greugach *νέος*, "ùr".

## Cleachdadh
Cleachdar neodimium ann an leusairean agus ann am magnatan maireannach.
Cleachdar magnatan neodimium ann an micreofonan, labhradairean, diosgan agus ann am bataraidhean airson càraichean tar-chinealach. Mar eisimpleir, tha 1 kg de neodimium ann ann an gach bataraidh Toyota Prius.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Lantanach
Roinn-seòrsa:Meatailt
Dubhais

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Dubhais** (Beurla: *Duffus*). Tha Dubhais suidhichte ear-dheas air Hudaman agus iar-thuath air Eilginn. Tha e ann an Comhairle Mhoireibh (Siorrachd Mhoireibh ro 1975). Tha sgoil phrìobhaideach Ghordonstoun suidhichte ear air Dubhais.

## Caisteal Dhubhais

Tha tobhta Caisteal Dhubhais suidhichte ear-dheas air Dubhais.  Chaidh a thogail mar chaisteal fiodhach le dùn is gàrradh an sin anns an 12na linn le "Freskin". Chaidh an daingneach cloiche agus am balla-cùirteir a thogail ann an 1305 leis an Ridire Raghnall Cheyne. Tha Caisteal Dhubhais na làrach àrsaidh chlàraichte.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Comhairle Mhoireach
Old Man of Hoy

'S e stac-mara ann an Arcaibh, Alba a th' ann an **Old Man of Hoy**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte air taobh an iar an eilean Hòigh ann an Arcaibh, rud beag mu thuath air *Rora Head* agus iar air Moor Fea. Tha an Old Man of Hoy 137m (449 troigh) de dh'àirde agus mar sin 's e sin an stac-mara as àirde air feadh Bhreatainn. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àirde Old Man of Hoy san 20 an t-Samhain 2009. 'S e HuMP a th' ann.

## Creag-eòlas

Tha  an stac à seann chlach-ghainmhich dhearg a tha na sheasamh air bonn à basalt. Chan eil an stac seo cho aosmhor, is dòcha mu 250 bliadhna a dh'aois. Chaidh a chruthachadh le bleith-thalmhainn is dòcha timcheall air 1750. Cha do nochd ach rubha an seo ann an 1600 air na mapaichean Blaeu. Ach tha coltas ann gun do sgaraich an stac bho thìr-mhòir Hoigh aig toiseach an 19mh linn, mar a tha an dealbh a rinn William Daniell ann an 1819 a dhearbhadh. Tha an dealbh a' sealltainn gun robh dà chois aig an stac le bogha eatarra. Chaill an stac aon de na casan aige ann an stoirm aig toiseach an 19mh linn.  Air sgàth 's gu bheil bleith-thalmhainn a' cumail a' dol, nochd cnac mòr air mullach a deas ann an 1992, cnac a tha mu 40 meatair an doimhneachd. Bidh a' phàirt seo a' briseadh sìos san àm ri teachd.

## Sreap
Tha an Old Man of Hoy mòr-chòrdte a-measg nan sreapadairean. Ann an 1966 's iad Chris Bonington, Rusty Baillie agus Tom Patey an fheadhainn a bha soirbheachail gus streap air Old Man of Hoy airson a' chiad turais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Dealbhan aig geograph.org
*Sreap air Old Man of Hoy

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh
Cill Choluim

‘S e baile beag dùthchasail air iomall na Sròine Reamhaire, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Cill Choluim** (Beurla: *Kirkcolm*, Beurla Ghallta: *Kirkcaum*). Tha e suidhichte ìre na mara eadar Loch Rìoghaine agus Loch Chonaill, ann an ceann a tuath nan Rannaibh, faisg air Ervie, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975). Tha e 305km air falbh bho Obar Dheathain, 112km bho Ghlaschu, 95km bho Dhùn Phrìs agus 161km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann an Cill Choluim. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus dreuchdan anns An t-Sròin Reamhair. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil anns An t-Sròin Reamhair.

## Freumhan an Ainm
A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *Cill* neo *[[loch]]* agus ainm an naoimh Caluim anns a' Ghàidhlig fhèin a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn. A bharrachd air sin, tha am baile suidhichte ann an sgìre a tha mar chreathal na Crìosdaidheachd an Alba, ged nach eil ceangal ann le Calum Cille.

## Eachdraidh
Chaidh an t-ainm a chlàradh airson a' chiad turas mar Kyrcum ann an 1484.

## Poileataigs
'S ann gu Comhairle Choimhearsnachd Chille Choluim fhèin a bhuineas Cill Choluim, a ghabhas a-steach Ervie, Barnhills agus an sgìre ann an ceann a tuath nan Rannaibh. Tha 750 duine a' fuireach san sgìre air fad. Tha 7 comhairlichean coimhearsnachd a' riochdachadh na sgìre agus thathar a' cumail coinneamhan na Comhairle gach cola-deug ann Talla a' Bhaile ann an Cill Choluim. Tha e a' buntainn dhan uàrd-taghaidh 01 (An t-Sròn Reamhar agus na Rannaibh) airson Comhairle na Roinne.

## Daoine Ainmeil
*Sir John Ross CB (1777 - 1856). Oifigear a' chabhalaich.

## Còmhdhail
Chan eil seirbheis rèile ann. A dh'aindeoin sin, tha seirbheis bhus a' frithealadh a' bhaile:
*408 *An t-Sròn Reamhar – Lios Uillt – Cill Choluim*.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Alba

Roinn-seòrsa:Bailtean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba

Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh

Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Ward of Gairsay

'S e beinn ann an Arcaibh, Alba a th' ann an **Ward of Gairsay**. 'S e seo a' bheinn as àirde ann an  Gairsay, tha e suidhichte ann am meadhan an eilein. 

Tha Ward of Gairsay 102m (335 troigh) de dh'àirde.  Air mullach na beinne tha càrn agus leac thriantanachd ann. Tha a' phuing as àirde suidhichte mu mheatair air falbh bhon lic thriantanachd. 'S e HuMP a th' ann. Air sgàth 's gu bheil àirde nam beann ag atharrachadh tro ùine, tha buidhnean eadar-dhealaichte gam measach bho àm gu àm. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air Ward of Gairsay san 08 an t-Ògmhios 2009 agus chaidh na tomhasan a chruinneachadh air an liosta a tha ri fhaighinn air an làrach-lìn "*Database of British and Irish hills*".

Tha an t-ainm "Ward of Gairsay" a' tighinn bhon fhacal Lochlannais "varði" a tha a' ciallachadh tùr-rabhaidh. Nochdaidh e an-diugh mar "-ward" neo "-wart" ann an ainmean-àite Arcaibh. Gu eachdraidheil bha e cumanta airson a' bheinn as àirde anns an eilean air sgàth 's gum b' e sin an t-àite a b' fheàrr gus teine-rabhaidh a lasadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Arcaibh