open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clachan Eòin

*Is docha tha sibh a' lorg [[Dail Ruigh]] eile* 

'S e baile ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann an **Clachan Eòin** neo **Dail Rìgh** (Beurla: *St. John's Town of Dalry*, ainm goirid sa Bheurla: *Dalry*, neo san sgìre fhèin "The Clachan"). Tha am baile suidhichte mu 16 mìltean air falbh bho Chaisteal Dhùghlais air a' mhòr-rathaid A713. 'S e ceann an rathaid A702 bho Dhùn Èideann. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 4′ 22.8″ Tuath agus 4° 8′ 20.4″ Iar. Tha an t-Slighe Àrd a Deas air a bhith a' dol tron bhaile bho 1984.

## Eachdraidh
B' ann ann an teis-meadhan Ar-a-mach Pentland ann an 1666 a bha Clachan Eòin agus Na Cùmhnantaich a' seasamh an aghaidh an Riaghalais. Thog William McCandlish eaglais an seo ann an 1831.

## Foghlam
'S e sgoil 3 - 16 a th'aca ann an Clachan Eòin. Mar sin, bidh clann anns a' bhunsgoil a' cleachdadh thoglaichean agus goireasan a tha sgoilearan anns an àrd-sgoil a' cleachdadh. Tha an co-sgoil sin suidhichte air an àirde ear a' bhaile, air an rathad gu Baile MhicIllFhaolain. Tha clann a' tighinn dhan sgoil bho air feadh na sgìre, fiu's gu tuath faisg air na crìochan le Comhairle Shiorrachd Àir an Ear. Chan eil ach mu 60 sa bhunsgoil agus mu 45 san àrdsgoil.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Undiscovered Scotland: St. John's Town of Dalry
*Gazetteer for Scotland: St. John's Town of Dalry

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Bàrr na Driseig

'S e baile faisg air Dùn Sgoir agus Am Mòine Naomh ann an Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann am **Bàrr na Dris** neo **Bàrr na Driseige** no **Bàrr na Driseig** (Beurla: *Thornhill*). Tha e suidhichte aig 17m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Cill Osbairn agus An t-Seann Chathair, ri taobh na h-Aibhne Nid. Tha e 236km air falbh bho Obar Dheathain, 75km bho Ghlaschu, 22km bho Dhùn Phrìs agus 87km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda an dà chànan aig a’ mhòr-chuid ann am Bàrr na Dris. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, turasachd agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha an t-àite làn seirbheisean dhen a h-uile sheòrsa. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil agus àrd-sgoil ann. Tha 1,674 duine a' fuireach an seo.

## Freumhan an Ainm
'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite bàrr- ann an ceann a deas na dùthcha.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1664 mar bhaile-malairt ach bha daoine a' fuireach an seo roimhe sin. Tha *Caisteal Drumlanrig* faisg air Bàrr na Dris. Chaidh an caisteal a thogail eadar 1684 agus 1691 agus 's ann le *Diùc Buccleuch* an-diugh. Chaidh Na Seumasaich seachad air Bàrr na Dris air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Shàth iad dealbh Uilleim II anns a' Chaisteal le sgian. A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 60 duine às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus trì duine deug eile san Dàrna Cogadh.

## Daoine ainmeil
*Iain MacLachlainn (1843-1893): Ailtire
*Somhairle Uallas (1892-1968): Saighdear a choisinn  Crois Bhioctòria sa Chogadh Mhòr.
*Bobby Black (1927-2008): Cluicheadair Bhall-coise.
*An t-Urramach Seumas Harkness (1935): a' chiad àrd mhinistear-feachd Arm Bhreatainn a-riamh nach bhuineadh dhan Eaglais Easbaigeach agus a bha na mhodaratair ann an 1995.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Twynholm

'S e baile beag ann an  Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh a tha ann an **Twynholm **. Tha e suidhichte mu 3 cilemeatair gu àirde an iar-thuath Chille Chuithbeirt. 

## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1605 mar *Twyneme*.

## Daoine ainmeil
Thogadh David Coulthard, draibhear rèisean nan càraichean *Formula One* ann an Twynholm. Tha taigh-tasgaidh ann an-diugh a tha a' tarraing mòran luchd-turais dhan bhaile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Heliconia (Antioquia)

'S e baile beag ris an taobh an iar Antioquia ann an Coloimbia a th' ann an **Heliconia**. Chaidh e a stèidheachadh mar bhaile ann an 1843, ged a thàinig an ceannsaiche Jorge Robledo ann an 1514. B' e Heliconia a' chiad àite ann an Antioquia far an ràinig na Spàinntich. Tha crìochan a' bhaile ris na bailtean Armenia, Angelopolis, Ebéjico agus Medellín.

## Freumhan an Ainm
'S e *Guaca* agus *Arví* na ciadan ainmean a bha air an àite far a bheil Heliconia an latha an-diugh (Tha am Pàirc Nàdarra Arví faisg air Medellín). An uair sin chaidh an t-ainm a dh'atharrachadh gu* Ciudad de la Sal*, bhon fhacal Spàinntis sal (salainn), oir bha mèinnean salainn mòra anns a' bhaile. 'S e ainm Greugach a th' ann *Heliconia*. Fhuair e an t-ainm sin air sàilleabh am miotas Greugach mu dheidhinn na Daoine Sìthe aig an eas-uisge air a' Bheinn Helicon.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha 6,656 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 3,847 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: *municipios*) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 'S e am baile leis an dlùths taobh àireimh-sluaigh as motha anns an dùthaich.

Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Heliconia (is mòran dhuibh mestizos), chan eil Tùsanaich ann ach tha 0.8% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 82.8% dhe na daoine ann an Heliconia leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 28.7% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Heliconia. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s a tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.
* Fèis Neo-eisimeileachd na roinne: 11mh an Lùnasdal.
* Fèisean Verraco dhe Guaca (Seann ainm a' bhaile).
* Fèis an Amadain *Cosiaca* (Traidiseanta air feadh na h-Antioquia).
* Fèisean Tomás (nan Tuathanach): an t-Ògmhios.
* Fèille na h-Eich agus  Sabaidean le Coilich. 
* Fèille an Naoimh Àrd-aingeal Raphael. 
* A' Chàisg.
* Latha stèidheachadh a' Bhaile.
* Fèisean an Aonaidh.
* An Tilleadh.

## Ceanglaichean a-mach
* An t-sìde ann an Heliconia (Medellín)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Cotan

'S e stuth airson clò a dhèanamh a th'ann an **cotan** (Laideann *Gossypium*). 'S e facal Arabais  قُطْن (qoton) a th'ann, ged 's ann às na h-Innseachan a th'ann an lus, o shean.

## Dealbhan

Gorskii 04431u.jpg|lusan a' chotain a' cinntinn anns an Ruis


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luibhean
An Tàinistear

'S e pearsa a nì obair Rìgh neo Banrìghinn fhad's a bha esan/ise na leanabh neo ro òg airson an gnothach a dheànamh a th'ann an **Tàinistear** neo  **Leas Rìgh**. 'S e *Guardian* am facal a bha aca anns a' Bheurla Gallda. Gu tric 's e ball theaghlaich rìoghail neo àrd mhinistear an Riaghaltais a bhios ann.

'S ann às an fhacal Laideann *regens/entis*, a tha a' ciallachadh *riaghaladh*, far an d' fhuair iomadh chànan ann an Roinn Eòrpa am facal airson *Tàinistear*, mar a' Bheurla (regent), an Eadailtis (reggente), an Fhraingais (régent), a' Ghearmailtis (Regent) agus an Spàinntis (regente).

## Eisimpleirean
* Seumas Ceanadach, (1463 – 1466) nuair a bha  Seumas III na bhalach òg.
* Raibeart I na h-Alba (1298 – 1300)
* Mariana na h-Ostaire (1664 - 1696)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Carbad-smùide

Is e **carbad-smùide**, neo muc-iarainn, an ainm Gàidhealach airson inneal smùid, uidheamaichte le cuibhlichean agus beart mus am bith an comas aice a dh'iomchar a fhèin air rathad nan gàd. Thogadh a' chiad carbad-smuid le Còrnach don b' ainm Richard Trevithick, ann an 1804. Ann an Samhuinn 1829, thug "An Teachdaire Gaelach" iomradh air carbad-smuid a bha air siubhal aig deich air fhichead mile 'san uair, agus a' taruinn treana de ceithir fichead tunna air rathad a bha "uidheamaichte dha". Tha e soillear gun robh cuspair an iomradh an carbad-smuid "Rocket" a rinn a' chuise air gach farpaiseach eile ann an deuchainn aig Rainhill air an Liverpool & Manchester Railway an mìos a' roimhe. 

Rathad-iarainn
Baile Nèill

'S e baile anns an t-Siorrachd Rinn Friù an Ear a tha ann am ** Baile Nèill** (Beurla: *Neilston*). Tha e suidhichte ann an Gleann Levern, mu 2 mhìle air àirde an iar-dheas Ceann a' Bhàirr, 3.8 mìltean deas air Paislig agus mu 5.7 air àirde an iar-dheas air Rinn Friù. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 47′ 4.79″ Tuath agus 4° 25′ 24.23″ Iar. 

Ann an 2001 bha 5,168 duine a' fuireach an seo. 

Tha Baile Nèill a' nochdadh ann an seann tùsan às an 12na linn. Bha e na sgìre eaglaiseil cudromach le ceangal làidir gu Abaid Phaislig air an taobh tuath dheth. 

An-diugh tha mòran duine a' fuireach ann am Baile Nèill a tha a' dol gu Glaschu gach latha airson an obair aca. Tha meur rathad-iarainn a' crìochnachadh aig Baile Nèill.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear
Baile na h-Eaglais

'S e baile anns an t-Siorrachd Rinn Friù an Ear a tha ann am ** Baile na h-Eaglais ** (Beurla: *Eaglesham*). 
Tha e suidhichte mu 10 mìltean (16 cilemeatair) deas air Glaschu, deas air Busby, san earra-dheas air Baile Ùr na Maoirne agus gu àirde an iar-dheas air Cille Bhrìghde an Ear. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 44′ 22″ Tuath agus 4° 16′ 24″ Iar. 

Ann an 2001 bha 3,127 duine a' fuireach an seo. 

Tha mòran duine a' fuireach an seo a tha ag obair anns an bailtean mòra a tha timcheall air Baile na h-Eaglais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Làrach-lìn a' bhaile

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear
Barranquilla

'S e prìomh-bhaile Roinne Atlántico ann an ceann a tuath Coloimbia a th' ann am **Barranquilla** ( ). Tha Barranquilla suidhichte aig beul na h-aibhne Mhagdalena, air oirthir na Mara Chairibianach 948km air falbh bho Bhogotá. 'S e an ceathramh baile as motha ann an Coloimbia, an dèidh Bogotá, Medellín agus Cali.  Bha àireamh sluaigh dhe 1,146,395 aig a' bhaile fhèin ann an 2005, a-rèir a' chunntais-shluaigh mu dheireadh. 'S e Barranquilla an 33mh baile as motha ann an Aimearaga-Laideannach Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1639.

## Freumhan an ainm
Fhuair am baile am facal 'Kamash' mar chiad ainm, bho na Tùsanaich a bha nan tàmh an seo nuair a ràinig na Spàinntich. Thathar ag ràdh gur ann às an fhacal *Barranca* neo *Barranca* (Sgoltadh) a thàinig an t-ainm Barranquilla. Chithear mòran sgoltaidhean air oirthir a' Chairibìan agus tha tòrr ainmean-àite ann le barranca: mar eisimpleir Barrancabermeja, Barranca Nueva neo Barranca Nueva. 'S e meanbhair a th' ann *-illa*, dìreach mar *-ag* anns a' Ghàidhlig.

## Eachdraidh

Thàinig na ceannaichean Spàinntich dhan àite far a bheil Barranquilla an latha an-diugh ann an 1513, ach chaidh am baile a stèidheachadh gu h-oifigeil ann an 1813. Fhuair an sgìre inbhe mar sgìre sònraichte marsanta fairgeach ann an 1993.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha 1,146,395 daoine nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach 4,047 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: *municipios*) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poileataigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail.

Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' anns a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Barranquilla. A bharrachd air sin. ‘s e Tùsanaich a th’ ann 0.1%, 0.2% dhe Giupsaidhean agus tha 13.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. ' S urrainn dhan 94.1% dhe na daoine ann an Barranquilla leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 53.5% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Barranquilla. Chithear fèilltean caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ ann, fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.

## Bailtean co-cheangailte
*  Buenos Aires, An Argantain.
*  Tampa, Stàitean Aonaichte.
*  Nanking, Sluagh-Phoblachd na Sìne.
*  Kaohsiung, Poblachd na Sìne

## Daoine ainmeil
* Shakira Isabel Mebarak Ripoll (1977–): Seinneadair agus ceòladair.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* An t-sìde ann am Barranquilla

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Comhachag gheal

'S e eun mòr geal a tha ann an **comhachag gheal** (ainm saidheansail: *Bubo scandiacus*, Beurla: *snowy owl*).

## Dealbhan

Faidhle: Snowy Owl - Schnee-Eule.jpg|Cearc-comhachag gheal
Faidhle:Snowy owl (Bubo scandiacus), Vlieland, Netherlands.jpg
Faidhle:Bubo scandiacus Delta 2.jpg
Faidhle:Bubo scandiacus Delta 6.jpg
Faidhle:Bubo scandiacus Boundary Bay 2.jpg
Faidhle:Bubo scandiacus male Muskegon.jpg
Faidhle:Bubo scandiacus chick Flickr.jpg
Faidhle:SnowyOwl2.jpg
Faidhle:Schneeeule Maennchen Kopf KA2.jpg
Faidhle:Silz harfang4.jpg
Faidhle:Snowy-Owl.1.jpg
Faidhle:Harfang en vol 1.jpg
Faidhle:Harfang en vol 2.jpg
Faidhle:Harfang en vol 3.jpg
Faidhle:Harfang en vol 4.jpg
Faidhle:Nyctea scandiaca dis.png
Bubo scandiacus MHNT.ZOO.2010.11.157.3.jpg |*Bubo scandiacus* 


Roinn-seòrsa:Eòin-chreachaidh
Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Dingwall & Skye Railway Coy.

Stèidhicheadh an **Dingwall and Skye Railway Company**  an 1861(?), B' e rùn na luchd-steidheachaidh a chruthaich rathad-iarainn bho Baile Chàil gu uisgeachan so-sheòlta Loch Charainn mu choinneamh an Eilean Sgitheanach. B' e amas a' chompanaidh, a fhuair taic bho MacLeòid Dhùin Bheagain, a dhèanamh conaltradh nas fhasa eadar an t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis a bha na bhaile an t-siorramachd.

B' e Iòsaph Mitchell innleadair a' chompanaidh agus rinn e suirbhidh air sgrìob le Rathad Chondain gu Garbh agus mar sin seachad ceann Loch Lùchairt gu Achadh na Sine mus an do dh'èirigh e gu mullaich aig Luib, a roimhe claonadh aig 1 an 70 tro Ghleann Charainn a ruigsinn àird na mara aig Ach' an Tigh (far a bheil Stèisean Srath Charainn an diugh), bho Ach' an Tigh leann an sgrìob Cladach Deis Loch Charainn gu a cheann-uidhe. Cha d'fhuair am Achd Prìobhaideachd a bha dith air a' chompanaidh, mus a biodh cumhachdan reachdail aca rathad-iarainn a thogail agus a ruith tro pàrlamaid gun strì, agus cha b' ann roimhe 1863, a fhuair an  companaidh an Achd Pàrlamaid a thug cead dhaibh rathad-iarainn a thogail eadar Baile Chàil agus Port an t-Sròin. Mus an d'fhuair iad an Achd, bha iad air aontachadh ri sgrìob eadar dhealaichte agus torr nas doirbh a mach a Baile Chàil. Sgrìob air am b' fheudar do trèanaichean a sreap 4 mìltean bho Gobhal Fhodartaidh do Beàrn Creag an Fhithich, an aghaidh claon de 1 an 50 agus air cuaireasgan de rèidius sìos ri 9 slabhraidhean.  

Chaidh an rathad-iarainn fhosgladh ann an 1870, ged nach do ruith an D&S na trèanaichean a fhèin. B' e Rathad-iarainn na Gaidhealtachd a dh'obraich seirbhis nan trèanaichean fo cumhnant leis an D&S.

Bha dlùth cheangail eadar a' chompanaidh Dingwall and Skye agus The Highland Railway Company bho thùs. Chaidh an rathad-iarainn Baile Chàil agus An t-Eilean Sgitheanach a slugadh a-steach do Rathad-iarainn na Gaidhealtachd ann an 1885(?).

Chaidh ath-shìneadh air an loidhne, a bha a nis na mheur de Rathad-iarainn na Gaidhealtachd eadar 1894 & 1897, nuair a chaidh fhosgladh air an 10 mìle mu bheireadh eadar Port an t-Sròin agus Caol Loch Aillse, far an do chruthaich an rathad-iarainn port ùr nan stìomair. Bho fhosgladh an loidhne gu Caol Loch Aillse sgurr na stìomairean dheth subhail bho Port an t-Sròin agus chaidh an laimrig an sin a-mach a bhith.

Roinn-seòrsa:Giùlan
Afro-Coloimbianaich

'S e daoine le freumhan Afraganach nan tàmh ann an Coloimbia a th'ann na **Afro-Coloimbianaich**. Chaidh an sinnsearan a ghoid air falbh à Afraga is iad nam tràillean gu ruige 1851. Tha coimhearsachdan làidir dhe daoine Afro-Coloimbianaich anns na bailtean mòra mar Bhogotá agus Medellín agus gu h-àraidh ann an Chocó.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Katìo

'S e buidheann Tùsanach Aimearaganach a th'ann na **Katìo**. Tha iad a' fuireach ann an ceann a tuath Coloimbia.

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Antioquia
Baile Chlarc

'S e baile ann an Siorrachd Rinn Friù an Ear a tha ann am **Baile Chlarc** (Beurla: *Clarkston*). Tha e suidhichte air àirde an earra-tuath Baile Ùr na Maoirne. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 46′ 51.5″ Tuath agus  4° 17′ 15.32″ Iar.

Ann an  2001 bha 19,136 duine a' fuireach an seo. 

Bha an sgrìobhadair Alistair MacLean a' fuireach an seo gus an do ghluais e chun an Eilbheis.

Tha an taigh ainmeil, "*Greenbank Garden*" faisg air Baile Chlarc. Chaidh a thogail anns an 18mh linn agus tha e fo chùram Urras Nàiseanta na h-Alba. Tha e fosgailte do luchd-tadhail.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear
Caldwell

'S e seann fhearann agus MANSA a tha ann an **Caldwell**. Tha e suidhichte anns an t-Siorrachd Rinn Friù an Ear faisg air Uplawmoor agus Lugton. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 45′ 18″ Tuath agus  4° 31′ 38″ Iar. 

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Tomàto

'S e lus agus meas à Mheagsago a th'ann an **Tomàto** (Solanum lycopersicum ann an Laideann). Thathar ga fhàs air feadh an t-saoghail an latha an-diugh. 'S e facal Nahautl, cànan oifigeil nan Aztec, a th'ann tomàto (tomatl).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Glasraichean
Roinn-seòrsa:Measan
Tairbheadaireachd

'S e gach uile sabaid neo taisbeannadh le tairbh a th' ann an **tairbheadaireachd**.

## Dealbhan

Faidhle:Corrida madrid eq 2014-04-13 02.jpg
Faidhle:Andrés Luis Dorado.jpg
Faidhle:Corrida madrid eq 2014-04-13 05.jpg
Faidhle:Patricia De León.jpg
Faidhle:Stier geveld5.jpg
Faidhle:Toro224.jpg
Faidhle:Recorte sobre un toro - 2008.jpg
Faidhle:Course landaise Nogaro.ogg


Roinn-seòrsa:Bó
Roinn-seòrsa:Mamalan
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Òr-cheàrdaichean

'S e daoine fa-leth sgileil air òr a dh'obrachadh a th'ann na **òr-cheàrdaichean**.

Roinn-seòrsa:Meatailt
Mestizos

Tha am facal Spàinntis **Mestizo** (f) neo **Mestiza** (b) a' ciallachadh measgachadh cinnidh, gu h-àraidh eadar Tùsanaich Aimearaganach agus daoine às an Roinn Eòrpa. 'S ann às an fhacal Laideann *mixticius* (measgachadh) a tha e. Tha a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Aimearaga Laideannach gu math measgaichte, ged nach eil iad uile airson ga aithneachadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cinnidhean
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Pònair

'S e sìol ri ithe dhen sheòrsa *Phaseolus vulgaris* (ainm Laideann) a th' ann am **pònair**.

## Eachdraidh

'S e fear dhe na stuthan bìdh as sine na cruinne a th' anns a' phònair, is iad aig cridhe diathad nan daoine bho mhìltean dhe bhliadhna. Tha am pònair a-measg na prìomh lusan a challaich dh'fhàs na daoine. Thòisich fàs na pònaire ann an ceann a deas Mheagsago o chionn mu 7000 bliadhna R.C. Dh'fhàsadh na Tùsanaich pònair geala, dubha agus gach seòrsa is a h-uile dath eile. A bharrachd air sin, bha sìol beag agus mòr aca.

Roinn-seòrsa:Luibhean
Roinn-seòrsa:Biadh
Sliabh Mhanann

'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice  a tha ann an **Sliabh Mhanann**, **Sliabh Mhanainn**, no **Sliabh Manann**   (Beurla: *Slamannan*). Tha e suidhichte air crois nan rathaidean B803 agus B8022 faisg air bruach Abhainn Athfhinn. 
'S e seo na co-chomharran aige: 55° 56′ 18″ Tuath agus  3° 49′ 54″  Iar. 

Tha seann eaglais às an 19mh linn ann  a tha mòr gu leòr airson 700 duine.

## Iomraidhean

 
## Ceanglaichean a-mach
* 
*''Gazetteer for Scotland'' le duilleig eachdraidheil mu Sliabh Mhanainn

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
An t-Sròn Dhubh

'S e baile anns an seann siorramachd de Gleann Iucha a tha anns **An t-Sròn Dhubh** (Beurla: *Blackness*). Tha An t-Sròn Dhubh an-diugh ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice. Tha e suidhichte air cladach a deas dhen Linne Foirthe. 

Bha port-mara beag aige a bha cudromach airson Gleann Iucha, baile faisg air. Ach nuair a bha Ceann Fhàil a' fàs na bu mhotha chaidh an gnìomhachas anns an t-Sròn Dhubh sìos.

Tha caisteal ann, Caisteal na Sròine Duibhe, a chaidh a thogail anns na 1440an le Sir George Crichton. Tha e fo chùram Alba Aosmhor an-diugh.

## Ceanglaichean a-mach
*Gazetteer for Scotland

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Siùcar

’S e **siùcar** an t-ainm coitcheann a th’ air stuth milis a gheibhear à cuilc an t-siùcair, no às a’ bhiatas shiùcarach. Faodar bathar a chruthachadh às a’ bhiatas shiùcarach agus à lusan eile, anns a bheil sucros na phrìomh thàth-chuid. Anns an aon teaghlach ri sucros, gheibhear glùcos, fructos (siùcar à measan) is siorap arbhair a tha air an cleachdadh le gnìomhachasan a’ bhìdh. Thathar a’ tarraing nan stuthan siùcarach sin à caochladh seòrsa lusan, mar as trice ann an cruth sioraip.

## Eachdraidh

’S ann ann an eileanan àird a deas a’ Chuain Sèimh a tha tùs-àite cuilc an t-siùcair. Bho an sin, sgaoil an lus tro Àisia na h-àird an ear-dheas gus an do ràinig e na h-Innseachan. Mu 2000 RC, thòisich cultar an t-siùcair anns na h-Innseachan ann an àird an ear-thuath a’ mhòr-roinn, far an robhar a’ dèanamh siùcair às a’ chuilc. Dh’fhoghlaim muinntir nan Innseachan mar a dhèanadh iad gràinneachan tioram à sùgh an t-siùcair mu thimcheall na bliadhna 350 no ri linn Ìompaireachd Gupta.

Bho na h-Innseachan, shiubhail cuilc an t-siùcair agus an siùcar fhèin tro Phersia, agus chun na h-Èiphite far an robh na h-Arabaich ga ghnàthachadh. Ràinig e Sìona mun àm sin cuideachd ach mun do ràinig e Sìona, bha na Sìonaich a’ cleachdadh siùcar na dhrùis mhilis (siorap) oir, a rèir choltais, bha e na b’ fhasa a ghiùlan anns a’ chruth sin. B’ iad manaich Bhudhach a thug leotha innleachdan ùra an siùcar a chur na ghràinneachan criostail.

Le bhith a’ cleachdadh dòighean dèanaimh às na h-Innseachan, b’ iad marsantaich Arabach a’ chiad fheadhainn a chuir air bhonn planntachasan is fìneadairean siùcair.

Mun àm seo san Roinn-Eòrpa, cha robh siùcar aithnichte don mhòr-shluagh, ged a bha iomradh ga thoirt air bho thaobh leigheas, ach chuir saighdearan Eòrpach a bha a’ sabaid san Ear Mheadhanach, eòlas air agus bheireadh dhachaigh leotha e an dèidh cogaidhean a’ chreideimh. 

Mu thimcheall 1390, dh’inntrigeadh dòigh fàisgidh na b’ fheàrr a thug comas dhaibh dà uimhir a bharrachd de shùgh fhaighinn às a’ chuilc. Rè nan linntean a lean sin, stèidhicheadh planntachasan siùcair ann an àird a deas na h-Eòrpa, ann an Ameireaga a Deas, anns an Roinn Charaibeach (Innseachan na h-Àird an Iar) agus iomadh àite eile. Bha an bàrr gu mòr an sàs gnothach tràilleachd thar a' Chuain Shiar, oir a bha feum mòr air obair aig tuathanachas siùcair agus bha bàsmhorachd nan tràillean glè àrd; mar sin b' fheudar an ath-sholar. 'S e *Triangular Trade* ann an ainm rian malairt tràillean às an Afraga, siùcar às an Roinn Charaibeach agus ruma is saoithreachadh às an Roinn-Eòrpa is Sasainn Nuadh.

Dh'adhbharaich droch-ghrèidheadh nan tràillean Rèabhlaid na Haiti agus aramachan eile nan tràillean.

Mhair duilgheadas gu leòr mu chumhaichean obrach. Tha film ann, *The Price of Sugar,* mu dheidhinn dubh-shaothrachaidh obraichean na Haiti anns a' Phoblachd Dhoiminiceach.

Mun 17mh linn, bha malairt an t-siùcair a’ sìor fhàs mòr, agus bhathar a’ cleachdadh innealan ùra airson a dhèanamh. B’ iad an Fhraing ri linn Napoleon Bonaparte agus a’ Ghearmailt gu sònraichte a thug leasachadh mòr air dèanamh agus giollachd an t-siùcair.

Roinn-seòrsa:Biadh
Stèisean Bhaile Eilidh Àrd

'S e **Stèisean Bhaile Eilidh Àrd** (Beurla:*Helensburgh Upper railway station*) an  stèisean-rèile ann an Baile Eilidh. Tha e suidhichte air Rathad Iarainn nan Eilean eadar Glaschu agus Malaig. 





Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Creag an Dòbhrain

'S e **Creag an Dòbhrain**  àite air cladach tuath Linne Cluaidh dha neo tri mile chun an ear bho Bhaile Eilidh. Tha Steisean an seo don ainm Gabhalach Creig an Dòbhrain agus aig deireadh na 19mh linn bha lamraig stiomair ri taobh an Steisein.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Cairtear-Cambeulach dar Possele 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Stenhousemuir

'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an **Stenhousemuir**. Tha e suidhichte gu tuath air an Eaglais Bhric. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 1′ 43.68″ Tuath agus 3° 48′ 38.88″ Iar.

Bha Fèillean ainmeil na h-Eaglaise Brice anns a' mhonadh airson mòran bhliadhnaichean bho 1785 gu an crìoch a thig leis an rathad-iarainn.

Ann an 2001 bha 10,351 duine a' fuireach an seo. 

Tha sgioba ball-coise aige, an *Stenhousemuir F.C.*

Tha an àrd-sgoil Leth-Pheairt ann cuideachd.

Rugadh Eilidh Eadie, neach-poileataigs Albannach san 7 am Màrt 1947 ann an Stenhousemuir. 

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Livius

'S e ùghdair Ròmanach a bh' ann an **Titus Livius** (59 RC - 17 AC). Rugadh e ann am Padova.

Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Laidinneach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ròimh
Strabo

B' e cruinn-eòlaiche agus eachdraiche às a' Ghrèig a bh' ann **Strabo** (Amasya). Rugadh e ann an Amasia, ann am Pontos Greugach, ris an taobh an ear na Mara Dhubha ann an 63 RC neo 64 RC. Dh'eug e eadar 19 RC agus 24 RC. Sgrìobh e leabhar mòr cruinne-eòlais air a bheil *Geographiká.* Rinn esan tadhal mòr air feadh an t-saoghail Ròmanach, leis cho sìtheil 's a bha an cruinne aca fon Phax Romana (Sìth Ròmanach).

## Ceanglaichean a-mach

* Fèin-eachdraidh Strabo

Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ghrèig
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Drochaid na h-Aibhne

'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice faisg air Sliabh Mhanainn a tha ann an **Drochaid na h-Aibhne** (Beurla: *Avonbridge*).
Tha am baile suidhichte air bruach Abhainn Avon far a bheil na rathaidean B826, B8028 is B825 a' tighinn ri chèile.
Ann an 2001 bha 625 duine a' fuireach an seo.

Tha bun-sgoil ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Na Seicich

'S e nàisean Slàbhach an Iar a tha anns na **Seicich** (*Czechs* sa Bheurla, *Češi* [ˈtʃɛʃɪ], o sheann cuideachd *Čechové* [ˈtʃɛxɔvɛː] sa Sheacais). Tha an cuid as motha aca a' fuireach anns an t-Seic, agus codaichean nas lugha ann an Slobhaigia, an Ostair, na Stàitean Aonaichte agus dùthchannan eile cuideachd. 'S e an cànan aca Seacais, a tha coltach ri Slobhacais agus Sorbais Uarach.

## Seicich ainmeil
* Naomh Václav (mu 907 - 935) (*St Wenceslaus* sa Bheurla), tèarmannair Bohemia
* Tèarlach IV (1316 - 1378), naomh ìompaire Ròmanach agus rìgh Seiceach
* Jan Hus (1372 - 1415) (*John Huss* sa Bheurla), sagart a bha buadhach airson na Pròstanach
* Jan Amos Komenský (1592 - 1670) (*John Amos Comenius* sa Bheurla), fear-teagaisg agus sgrìobhaiche air an robh "tidsear nan nàisean"
* Jaroslav Heyrovský (1890 - 1967), fear-saidheains a fhuair Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1959
* Jaroslav Seifert (1901 - 1986), bàrd a fhuair Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1984
* Miloš Forman (r. 1932), neach-stiùiridh film a fhuair an t-Oscar dà uair (*[[One Flew Over the Cuckoo's Nest]]*, 1975, agus *[[Amadeus]]*, 1984)

Roinn-seòrsa:An t-Seic
Vespasian

'S e Impire Ròmanach a bh' ann an **Titus Flavius Vespasianus** (Rieti, 17 an t-Samhain 9 AC - Ibidem 23 an t-Ògmhios 79 AC). Bha e na Impire bho 69 gus a bhàsaich e ann an 79.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ròimh
Ailtire

'S e fear neo tè a tha an sàs anns na toglaichean ùra a dhealbhachadh agus a stèidheachadh a th' ann an **ailtire**. Tha cuid dhiubh ag obair air seann taighean agus tobhtaichean a leasachadh. 'S e ailtireachd an t-ainm a tha air ealain an ailtire.

## Ailtirean Ainmeil
* Logi Már Einarsson
* Opanas Slastion (1855 - 1933)
* Arthur Nelissen (1879 - 1922)
* Paul Wiener
* José Luis Sert
* Rem Koolhaas
* Theo van Doesburg (1883 - 1931)
* Andrés de Vandelvira

## Ailtirean Seigiche
* Jan Blažej Santini Aichel: 1677 – 1723
* Kilián Ignác Diezenthofer: 1689 – 1751
* František Maxmilian Kaňka: 1674 – 1766
* František Bílek: 1872 – 1941
* Josef Gočár: 1880 – 1945
* Jan Kotěra: 1871 – 1923
* Adolf Loos: 1870 – 1933
* Kamil Hilbert: 1869 – 1933
* Jan Kaplický: 1937 – 2009
* Eva Jiřičná: 1939 
* Emil Přikryl: 1945
* Josef Pleskot: 1952
* David Vávra: 1957 

## Ailtirean Urcàineach
* Karl Burman: (1892 - 1965)
* Viktor Shevchenko: 1908
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Cinn-suidhe Choloimbia

Seo liosta na **Cinn-Suidhe Choloimbia**:

## Gran Colombia ([[Coloimbia Mhòr]]) 1819 - 1831

## Repùblica de la Nueva Granada ([[Poblachd Ghranada Ùire]]) 1831 - 1858

## Confederación Granadina (Co-chaidreachas Ghranada) 1858 - 1861

## Estados Unidos de Colombia ([[Stàitean Aonaichte Choloimbia]]) 1861-1884

## República de Colombia (Poblachd Choloimbia) 1886-

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinnean ann an Coloimbia

Clioc air an roinn air a’ mhapa shìos an seo gus an t-artaigil a leughadh.

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Buga

'S e baile meadhanach ann am Valle del Cauca (Roinn), ann an Coloimbia a th' ann am **Buga** neo **Guadalajara de Buga**. Tha e suidhichte aig àirde dhe 969m os cionn ìre na mara 67km air falbh bho Chali, prìomh-bhaile na roinne, agus 445km bho Bhogotá. 'S e Buga an 44mh baile as motha na dùthcha. Chaidh am baile a steidheachahd ann an 1555.

## Freumhan an Ainm
Mar a b'àbhaist ann an Aimearaga, chruthachadh na Spàinntich ainmean-àite le freumhan anns na creideamhan aca neo mar chuimhne air àiteachan agus daoine ainmeil thall anns an Spàinn: m.e. Sante Fe de Bogotá, San Bonifacio de Ibagué agus Santiago de Cali. Mar sin, fhuair am baile an t-ainm Guadalajara bhon a' bhaile leis an aon ainm ann An Spàinn. 'S ann às an ainm Arabais 'wād al-ḥaŷara (واد الحجرة neo وادي الحجرة) a tha Guadalajara agus tha e a' ciallachadh Abhainn na Clachan. Tha na h-ùghdarrsan a'creidsinn gur e ainm Tùsanach a th'ann an eilimeid Buga, oir bha tuathan Carib nan tàmh an seo ro ruigheachd nan Spàinnteach. A bharrachd air sin, tha tòrr àite ris an canar Buga ri fhaicinn air feadh A' Chairibìan.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha  116,893 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  17,000 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. 

Taobh chinnidh, ' s e Daoine geala/mestizos a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann am Buga. A bharrachd air sin. ‘s e Tùsanaich a th’ann 0.1% agus tha 8.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 93.9% dhe na daoine ann an Buga leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 63.5% dhe na dachannan.

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Buga. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.

## Daoine Ainmeil

Manuel Antonio Sanclemente: Ceann-Suidhe na dùthcha eadar 1898 agus 1900.

Eliseo Payán: Ceann-Suidhe na dùthcha ann an 1887.

## Bailtean Ceangailte
*  Guadalajara, ann An Spàinn.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann am Buga

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Clach Uallais

'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an **Clach Uallais** (Beurla: *Wallacestone*). Tha e suidhichte deas air Poll-Mhonadh agus air àird an ear-thuath baile Chalafòrnia. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 58′ 29″ Tuath agus  3° 43′ 58″ Iar. 

Tha timcheall air 5000 duine a' fuireach an seo. 

Tha am baile a' nochdadh dà thuras anns an fiolm *Braveheart*, fiolm sgrìobhte le Randall Wallace agus stiùirichte le Mel Gibson. Anns an fhiolm chleachdadh an àite seo airson Blàr Chùil Lodair agus Blàr na h-Eaglaise Brice. 

## Iomraidhean

* Ainmean-Àite na h-Alba - Ainm Gàidhlig: Clach Uallais

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Drochaid Bhunaich

'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an **Drochaid Bhunaich** (Beurla: *Bonnybridge*).  Tha e suidhichte mu 4 mìltean iar air an Eaglais Bhric. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 0′ 12.94″ Tuath agus 3° 53′ 8.68″ Iar. 

Ann an 2001 bha 6,870 duine a' fuireach an seo. 

Dh'fhàs am baile nas motha aig àm tionndadh-gnìomhachais anns an 19mh linn. Thòisich gnìomhachas pàipeir, fiodh, Ceimigeachd agus uisge-beatha anns an 19mh linn an seo. Tha stèiseanan a' ceangal a' bhaile le Dùn Èideann, Glaschu, Cathair Luail is Peairt. Air sgàth 's gu bheil an Canàl Foirthe agus Cluaidh faisg air a' bhaile cuideachd tha deagh siostam ghiùlain aige. 

Tha am baile ainmeil mar "UFO hot spot" cuideachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Bonnybridge aig  ''Gazeteer for Scotland''
* Eachdraidh Drochaid Bhuinne

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Baile nan Cnoc

'S e baile ann an sgìre Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann am **Baile nan Cnoc** (Beurla: *Banknock*). Tha e suidhichte  tuath air an *Forth & Clyde canal*. Tha a' mhòr-rathaid A80 air àird an ear a' bhaile. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 59′ 15.29″  Tuath agus  3° 57′ 8.5″ Iar. 

Tha timcheall air 2100 duine a' fuireach an seo. Tha an cuid as motha de na daoine a' fuireach ann am meadhan a' baile, ach tha roinn eile dhen bhaile ann, *Coneypark*, a tha rud beag air falbh gu iar dhen bhaile fhèin. 

Bha am *Bankier Distillery* ann am Baile nan Cnoc, ach chaidh a dhùnadh ann an 1928 agus na togalaichean a chuir sìos ann an 1981.

## Iomraidhean

 
## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Standburn

'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an **Standburn**. Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid B825 eadar Maddiston agus Drochaid Abhainne. Tha an cuid as motha de na taighean suidhichte air gach taobh dhen  rathaid a tha a' ruith tron bhaile. Tha bun-sgoil ann ris an canar *Drumbowie Primary School*.

Gus na 1950an bha tochladh gu math laidir ann an Standburn. 
 
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
An Àird (an Eaglais Bhreac)

'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha anns **an Àird**. Tha e suidhichte mu 8 mìltean tuath air an Eaglais Bhric agus na Chomhairle. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 4′ 3.1″  Tuath agus  3° 46′ 35.32″ Iar. 

Ann an  2001 bha 1,273 duine a' fuireach an seo. 

Tha seann chaisteal faisg air a' bhaile, *Caisteal na h-Àirde* no *Airth Castle* a chaidh a togail anns an 14mh linn. Canar gun robh e aig teaglach Raibeart Brus anns an 15mh linn. Tha an caisteal na taigh-òsta a-nis.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Roinn-seòrsa:Sgìre na h-Àirde
Roinn-seòrsa:Siorrachd Shruighlea
Joaquín Mosquera

B’ e **Joaquín Mariano de Mosquera y Arboleda** (Popayán 14mh an Dùbhlachd 1787, – Bogotá  4mh an Giblean 1878) fear-lagha, saighdear, stàitire, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia, a bha na cheann-suidhe na dùthcha, ris an canar Coloimbia Mhòr a-nis, eadar an t-Ògmhios agus an t-Sultain 1830, agus an uair sin eadar an Cèitean agus an t-Samhain 1831. A bharrachd air sin, bha e na Leas-Ceann-Suidhe Phoblachd Ghranada Ur.

## Beatha
Rugadh Joaquín Mosquera y Arboleda ann am Popayán air 14mh an Dùbhlachd 1787, is e a’ chiad mhac aig José María Mosquera y Figueroa agus María Manuela Arboleda Arrachea. Ball dhà dhe na teaghlaichean a bu chudromaiche agus a bu treasa na sgìre aige, rinn triùir bhràithrean eile aige uabhasach math anns a’ beatha poblach ann an Coloimbia: Tomás Cipriano de Mosquera, Manuel María Mosquera agus Manuel José Mosquera. 

Dh’ionnsaich e leughadh aig 5 bliadhna a dh’aois, agus bha e anns an sgoil mar-thà. An dèidh sin chaidh e do Sgoil Sagartachd a’ bhaile, Oilthigh a' Chauca,  agus an uair sin gu Colaiste an Rosario ann am Bogotá, far an d’ fhuair e ceum ann an Lagh ann an 1805.

## Beatha ann am Poileataigs

Ann an 1810 chaidh e dhan airm agus bha e an sàs ann an iomadh còmhradh, is fhuair e caipteanachd.
B’ e sàr fhear-lagha a bh' ann agus bha cliù aige a chionn ’s gur e deagh riaghladair sìobhalta a bh’ ann airson a’ bhaile aige fhèin rè àm cogadh na neo-eisimeileachd, agus fhuair e àite mar bhall a’ Mhòr-Dhàil aig àm na Coloimbia Mòire is e na mhinistear cuideachd.

### Ceann-suidhe na dùthcha

Chaidh Mosquera a thaghadh Ceann-suidhe na dùthcha ann an 1830 nuair a leig Simón Bolívar an dreuchd dheth. ‘S e Am Mòr-dhàil a thaghaich e airson Bolívar a leantainn air 4mh an Cèitean, ach cha b’ urrainn dhasan an dreuchd a dhèanamh agus fhuair an Leas Cheann-suidhe Domingo Caycedo Santamaría an dreuchd. Shuidh e fhèin anns a’ Chathair an ceann beagan mhìos ach chuir an Seanalair Rafael Urdaneta, a bha dìleas gu Bolívar, às a’ chathair e anns an aon bhliadhna. Chaidh Mosquera air ais an dèidh do dh’Urdaneta, an dreuchd fhàgail air 2na an Cèitean 1831, is e an sàs gu ruige 23mh an t-Samhain 1832.

### An dèidh A’ Chinneas

Bha e na leas cheann-suidhe na Poblachd Ghranada Ùr eadar 1833 agus 1835 agus an uair sin reachdadair de Oilthigh A’ Chauca, a bharrachd air ollamh an oilthigh cuideachd. Rè nam bliadhnachan dhiùlt e tòrr dhreuchdan anns a’ bheatha phoblach, mar eisimpleir, riochdair a’ bhanca Crédito Público ann am Popayán ann an 1825. Bha Mosquera na bhall mòran bhuidhnean saidheansail agus litreachais agus bha e uabhasach dòigheil air an fhoghlam phoblach. Bha e ainmeil mar sàr òraidiche. Phòs e a cho-ogha María Josefa Mosquera Hurtado, is fhuair iad còignear cloinne ri chèile: José María, Pedro, Rosa, Mariana agus Eusebia. Chaill e a lèirsinn ann an 1858 agus bhàsaich e ann am Popayán ann an 1878, aig 92 bliadhnachan a dh’aois.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Poblachd Ghranada Ùire

'S e Poblachd Ghranada Ùire an t-ainm a bha air Coloimbia eadar 1831 agus 1858, an dèidh gun do bhris a-mach às a chèile Coloimbia Mhòr, a'chiad stàit Coloimbianach. Chaill an dùthaich dà roinne cudromach: Eacuador agus A' Bheiniseala, a dh'adhbhraich ùpraid poiliteagach. Rè 27 bliadhnachan fhuair a' Phoblachd. 11 cinn-shuidhe:  Domingo Caycedo Santamaría, 
Francisco de Paula Santander, José Ignacio de Márquez Barreto, Pedro Alcántara Herrán, Tomás Cipriano de Mosquera, José Hilario López, José María Obando, José María Melo, José de Obaldía, Manuel María Mallarino, agus Mariano Ospina Rodríguez.

## Eachdraidh

Nochd **Poblachd Ghranada Ùire** mar stàit neo-eisimeileach an dèidh gun do bhrist Coloimbia Mhòr a-mach às a chèile ann an 1830, is i a’ leantainn na chaidh a chur ron cho-chruinneachadh Apulo (28mh latha dhen Ghiblean 1830). Le sin, thug an Seanailear Rafael Urdaneta, ceann-suidhe mu dheireadh Choloimbia Mòire, an Riaghaltas do Dhomingo Caicedo Santamaría air an 3 latha dhen Chèitean 1831.

‘S e **Stàit Ghranada Ùire** an t-ainm eadar-amail a bha air a’ Phoblachd Ghranada Ùire nuair a chaidh e a sgaradh bhon Choloimbia Mhòr ann an 1830.  Chaidh an dùthaich ùr a chur air dòigh gu laghail mar phoblachd air an 29mh latha dhen Ghearran 1832, nuair a ghabh an Co-chruinneachadh nàiseanta leis a’ bhun-reachd ùr. A bharrachd air sin, fhuair na roinnean a leanas an cuid chumhachdan: Antioquia, Barbacoas, Bogotá, Cartagena, Magdalena, Neiva, Pamplona, Panamá, Pasto, Popayán, Socorro, Tunja, Vélez agus Veraguas. Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1851.

Dh’atharraich Poblachd Ghranada Ùire an t-ainm aige gu Co-chaidreachas Ghranada ann an 1858, nuair a ghabhadh ri Bun-reachd. Bha an stàit ùr mòran na b’ fheadarail. Chaidh an t-ainm Stàitean Aonaichte Choloimbia a ghabhail ris ann an 1863. Chaidh Coloimbia mar a dh ’aithnicheas sinn e an latha an-diugh chur air dòigh mu dheireadh thall ann an 1886.

## Cruinn-eòlais agus Roinnean na Dùthcha

A-rèir Bun-reachd na Dùthcha bha crìochan na Poblachd co-ionnan mar a bha iad ann an 1810, seadh chaidh Leas-Rìoghachd Ghranada Ùire a sgaradh ann an dà chuid bhon A' Bheiniseala agus Guatamala, agus cuideachd bho Bhraisil, fhathast fo bhuaidh na Portagaile. A bharrachd air sin, chaidh crìochan le Eacuador a chur air bhonn tron aontadh, is ghabh an Còmhdhail ris air an 30mh latha dhen Chèitean 1833. ‘S e dìreach na roinnean a bha an sàs anns a’ Cho-chruinneachadh Ghranada ann an 1832 a bh’ann roinnean na dùthcha fon Phoblachd Ghranada Ùr co-dhiù, ga dhearbhadh leis a’ Bun-Reachd a dhearbhaich na Poblachd cuideachd, is iad mar a leanas:

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Morabhia

'S e dùthaich eachdraidheil anns an t-Seic a tha ann am **Morabhia** (*Morava* san t-Seacais agus san t-Slobhacais, *Moravia* sa Bheurla agus sa Laideann, *Morawijo* san t-Silesianais, *Mähren* sa Ghearmailtis, *Morawy* sa Phòlainnis).  ’S e Brno a prìomh-bhaile  Tha 22,349 km2 a dh'fharsaingeachd innte, agus ’s i earrann an earra-dheas dhen t-Seic.  Tha crìochan aice leis an dà dhùthaich eachdraidheil eile a tha san t-Seic, Bohemia agus Silesia, agus cuideachd leis an t-Slòbhac, leis an Ostair, agus leis a’ Phòlainn.

Tha mu 3 millean duine a' fuireach san dùthaich.  A’ mhòrchuid dhiubh ’s e Morabhianaich a th’ annta, ach tha cuid mhòr ann cuideachd de Sheicich, de Shlobhaigianaich agus de Romanaithich. Ro’n Dàrna Cogadh, bha cuid mhòr de Ghearmailteach ann cuideachd. Tha cuid de na Morabhianaich gam faicinn fhèin mar nàisean fa leth, ach tha a’ chuid eile gam faicinn fhèin mar sheòrsa de Sheicich. Tha iad a' bruidhinn le grunn dualchainntean de Sheacais.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Seic
Sgùrr Thearlaich

'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr Thearlaich**. Tha i 787 m a dh'àirde. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne san 8 an t-Ògmhios 2009. Chaidh Sgùrr Thearlaich ainmeachadh às dèidh an t-sreapadair ainmeil Charles Pilkington. ’S e ball dhen *Scottish Mountaineering Club* a bh’ ann agus stiùirich esan, ann an 1887, a’ chiad dìreadh dhen a’ bheinn air an robh *North-East Peak*   gu ruige sin. Is iongantach gun robh ainm Beurla air a’ bheinn, oir tha ainmean Gàidhlig air na beanntan eile air fad agus chan eil e coltach gur e sin an t-ainm a bha air Sgùrr Thearlaich bho thùs. Tha Sgùrr Thearlaich air sgarradh bho Sgùrr Dubh leis an *Tearlach-Dubh-Gap* (TD-Gap mar a tha aig streapadairean Sasannach), beàrn anns an druim a tha ga dhèanamh doirbh an druim a leantainn gun ròpa.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgùrr Thormaid

'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr Thormaid**. Tha i 926 m a dh'àirde. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 28 an Dàmhair 2001. 'S i Beinn Rothaich a th' innte agus 's i Sgùrr na Banachdaich a mhàthair-mhullaich aice.

Chaidh Sgùrr Thormaid ainmeachadh às dèidh Norman Collie a bha na bhall anns an Scottish Mountaineering Club cuideachd agus a’ sreap anns a’ Chuiltheann còmhla ris na sreapadairean shuas. Tha leac aig taobh an iar-thuath Sgùrr MhicCoinnich leis an ainm *Collie’s ledge*.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgùrr Thuilm

'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr Thuilm**. Tha i 963 m a dh'airde.

Tha Forbes  a’ smaoineachadh gur e an Sgùrr aig Tulm a th’ ann an Sgùrr Thuilm agus gur e an aon duine a th’ ann leis an robh Caisteal Dùn Tuilm ann an Tròndairnis. Tha e a’ mìneachadh nach eil an t-ainm a’ tighinn bhon fhacal tolm a tha a’ ciallachadh cnoc.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgùrr an Fheadain

'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr an Fheadain**. Tha i 688 m a dh'àirde.

’S e fear inntinneach a th’ ann an Sgùrr an Fheadain a thaobh ainmeachadh. Tha an t-ainm a’ tighinn bhon fhacal “feadan”. Tha sgoltadh mòr a’ ruith bho mhullach gu bonn na beinne agus canaidh saoghal sreap ris *Waterpipe Gully*. Tha coltas feadain air an sgoltadh sin agus dh’ainmeachadh a’ bheinn agus an sgoltadh às a dhèidh.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgùrr nan Eag

'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr nan Eag**. Tha i 924 m a dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 2 an Gearran 2013.

Tha Sgùrr nan Eag gu math creagach agus tha pailteas de dh’eagan air a mhullach. Ann an droch shìde chan eil e follaiseach cò an t-eag as àirde, agus tha sin a’ mìneachadh ciall an ainm.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Sgùrr Sgumain

'S i beinn anns a' Chuiltheann anns an Eilean Sgitheanach a tha ann an **Sgùrr Sgumain**. Tha i 947 m a dh'airde.  Rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh a thaobh àird na beinne 03 an Dùbhlachd 2013. 'S i Beinn Rothaich a th' ann.

Tha an t-ainm Sgùrr Sgumain a’ tighinn bho “Sguman”. ’S e facal Gàidhlig a th’ ann airson beinne le cruth staic. Chleachdar am facal cuideachd airson soitheach a chleachdar gus uisge a chur a-mach à bàta  . Tha An Sguman cuideachd faisg air a’ Chuiltheann eadar na beanntan agus a’ mhuir. Tha pàirt air Sgùrr Sgumain leis an ainm **A' Chìoch**, ’s e creag mhòr a th’ ann a tha a’ tighinn a-mach à taobh Sgùrr Sgumain coltach ri cìoch. Canar ris Cìoch An Sgumain cuideachd (no Cìoch a Sgumain ann an Forbes  )Tha a' Chìoch agus Sgùrr Sgumain glè ainmeil le streapadairean, air sgàth 's gu bheil pailteas de rathaidean streap a' dol suas bho Choire Lagain faisg air a' Chìch gu mullach Sgùrr Sgumain.

Tha Loch Coir' a' Ghrunnda san ear-dheas dheth.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach