open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riyadh

'S e prìomh-bhaile Saud-Aràibia a tha ann an **Riyadh** (Arabais:**الرياض** *Ar-Riyāḍ*). 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte air àrd-thìr ann am meadhan an leth-eilean Arabaich.

Thàinig an t-ainm *Riyadh* bhon fhacal Arabais *rawdha*, tha sin a’ ciallachadh gàradh, gu h-araidh  na gàraidhean a tha a’ nochdadh ma bhios an t-uisge ann anns an fhàsach. Bha àiteachas gu leòr ann timcheall air Riyadh airson 1500 bliadhna, air sgath’s gun robh an talamh glè mhath. .  

An-diugh ‘s e teas meadhan malairteach na dùthcha a tha ann an Riyadh.  Ged a tha an seann baile anns an stòidhle traidiseanta, tha mòran sgìrean  anns an stòidhle ùr, le togalaichean àrda.

## Àitichean inntinneach

* **Burj Al Mamlakah**
Kingdom Tower (Arabic: برج المملكة‎) ‘S e an togalach as àirde air feadh Saudi Arabia .

* **Riyadh TV Tower**
Tùr airson na meadhanan agus telebhisean. Chaidh an tùr a thogail eadar 1978 agus 1981

* **Al Masmak Castle**
Chaidh a’ chaisteal a thogail ann an 1865 .  

* **Old Riyadh**
Tha Old Riyadh a’ gabhail a-steach na  sgìrean *Diriyah*,  *King Abdulaziz district* agus *Wadi Laban*. 
Tha am pàirt den bhaile seo anns an stòidhle traidiseanta.

* **King Fahd Road**
'S e an rathad as beartaiche a th’ ann an Riyadh. Tha mòran ionadan eadar-nàiseanta agus companaidhean mhalairteach ann.

Seo feadhainn de na h-àiteachan ainmeil eile  a tha air an King Fahd Road, m. e.:
** *Kingdom Centre*, 
** Ionad *Al Faisaliyah*, (Arabais: برج الفيصلية‎) B’ e sin a’ chiad *skyscraper*  a chaidh a thogail ann an Saud-Aràibia
** *Al Anoud Tower* 
** *Ministry of Interior building*, a tha ainmeil airson an stòidhle ùr aige
** *Burj Al Anoud*, Ionad malairteach

* **Oilthighean**
Tha mòran oilthighean (nàiseanta agus prìobhaideach) ann an Riyadh, m.e.:

* Oilthigh King Saud 
* Oilthigh Imam Muhammad bin Saud 
* Oilthigh Prince Sultan 
* Oilthigh fosgailte Arabaineach 
* Oilthigh Al-Faisal
* King Saud bin Abdulaziz

## Ceanglaichean a-mach
* Riyadh City, Duilleag oifigeil le eachdraidh, naidheachdan agus dealbhan 
* Saudi Arabian Information Resource, Duilleag oifigeil le eachdraidh agus dealbhan 

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Aràibia nan Sabhd
Roinn-seòrsa:Bailtean
851

**DCCCLI**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 7 am Màrt &ndash; Nevenoe, ciad Diùc na Breatainn Bheag
 
Roinn-seòrsa:850an
854

**854** 

## Tachartasan
*Chaidh Ulm (A' Ghearmailt) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:850an
858

**DCCCLVIII**

## Tachartasan
* Chaidh Dòmhnall, bràthair Choinneach, na Rìgh na h-Alba

## Breithean

## Bàsan
* 7 an Giblean &ndash; Pàpa Benedict III
* 13 an Gearran - Coinneach Mac Ailpein, Rìgh nan Gaidheal, Rìgh nan Cruithneach
 
Roinn-seòrsa:850an
859

B' e bliadhna chumanta sam Mìosachan Iulianach a bha ann an **859** an dèidh Chrìosta.

Bha Dòmhnall I na h-Alba na Rìgh na h-Alba.

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:850an
862

**DCCCLXII**

## Tachartasan
* Chaidh Aed Finliath a crùnadh mar Àrd-ìgh na h-Èireann.
* Chaidh Còiseam mac Choinnich am Fìon-shoichealach na Rìgh na h-Alba

## Breithean

## Bàsan
* 13 an Giblean - Domhnall I na h-Alba, Rìgh na h-Alba 
 
Roinn-seòrsa:860an
865

**865** 

## Tachartasan

## Breithean

* Abu Bakr al-Razi, feallsanaiche à Peirse

## Bàsan

Roinn-seòrsa:860an
860

**860** 

## Tachartasan
* Chaidh Leiden (Na Tìrean Ìsle) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:860an
870

**870** 

## Tachartasan
*Chaidh Euskirchen (a' Ghearmailt) a chlàradh airson a’ chiad turais.
*Chaidh A' Bhruiseal a chlàradh airson a' chiad turais mar *Brosella*. 

## Breithean

## Bàsan

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:870an
872

**872** 

## Tachartasan
* 14 an Dùbhlachd - Chaidh Pàpa Iain VIII a thaghadh mar phàpa

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:870an
875

**DCCCLXXV**

## Tachartasan
* Chaidh Badajoz (An Spàinn) a steidheachadh.

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:870an
876

'S e bliadhna-leum a bha ann an **876** (**DCCCLXXVI**). 

## Tachartasan

## Breithean
* Eanraig I Eunadair, Rìgh na Gearmailt
	
## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:870an
877

**DCCCLXXVII**

## Tachartasan
*Chaidh Deventer (Na Tìrean Ìsle) a chlàradh airson a' chiad turais.
* Chaidh Aodh mac Choinnich na Rìgh na h-Alba

## Breithean

## Bàsan
* Rìgh Còiseam I na h-Alba
 
Roinn-seòrsa:870an
## Tùsan
878

**DCCCLXXVIII**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* Aedh MacRunn, Rìgh na h-Alba agus na Cruithnich
* Rhodri Mawr, Rìgh na Cuimrigh
 
Roinn-seòrsa:870an
873

**873** 

## Tachartasan
Sgrìobh Pàpa Iain VIII an Litir Abstolach *Unum est* an aghaidh Tràilleachd.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:870an
874

**874** 

## Tachartasan
Thoisich tuinneachadh Lochlannach air Innis Tìle

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:870an
882

**882** 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 16 an Dùbhlachd-Pàpa Iain VIII, Pàpa Eadailteach.

Roinn-seòrsa:880an
888

**888** 

## Tachartasan
*Chaidh Watermaal-Boosvorde (A' Bheilg) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:880an
891

**DCCCXCI**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 14 an t-Sultain &ndash; Pàpa Stephen V
* 23 an Dàmhair &ndash; Yazaman al-Khadim, Emir Tarsus
 
Roinn-seòrsa:890an
Adelaide

'S e baile ann an Astràilia a th' ann an **Adelaide**.
'S e am prìomh-bhaile de Astràilia-a-Deas.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Austin (Texas)

## Daoine ainmeil
* J. M. Coetzee
* Ghil'ad Zuckermann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Melbourne

'S e baile ann an Astràilia, am prìomh-bhaile de Victoria, agus am fear as motha san dùthaich as dèidh Sydney a tha ann am **Melbourne**.

## Sgìrean
Abbotsford | Bayswater | Belgrave | Blackburn | Boronia | Box Hill | Bundoora | Camberwell | Canterbury | Carlton | Chadstone | Clifton Hill | Craigieburn | Cranbourne | Croydon | Dandenong | Doncaster | Essendon | Ferntree Gully | Fitzroy | Footscray | Frankston | Glen Waverley | Hawthorn | Heathmont | Kew | Lilydale | Moonee Ponds | Mount Waverley | Northcote | Pakenham | Preston | Reservoir | Richmond | Ringwood | Rowville | Scoresby | South Yarra | Sunbury | Thornbury | Upwey | Wantirna | Werribee | Wheelers Hill | Yarraville

## Daoine ainmeil
* Lisa Gerrard: (1961). Seinneadair.
* Helen Garner: Sgrìobhadair.

## Bailtean co-cheangailte
* Thessaloniki
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Roinn-seòrsa:Melbourne
899

**899** 

## Tachartasan
*Chaidh Saalfeld/Saale (A' Ghearmailt) agus Poltava (An Ucràin) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:890an
Astràilia a Deas

'S e tè de na Stàitean Astràilianach a th' ann an **Astràilia a Deas**, air taobh a deas mòr-thìr Astràilia. 'S e Adelaide am prìomh-bhaile a th' innte agus 's e am baile as motha anns an stàit gu lèir.

## Daoine ainmeil
* Ghil'ad Zuckermann

Roinn-seòrsa:Stàitean agus fearainn Astràilia
An Ranntair a Tuath

Is e roinn mòr de Astràilia a tha san **Ranntair a Tuath**, sa cheann a tuath den dùthaich. Chan e stàit a tha ann idir, ged a tha e aibheiseach mòr, agus chan eil ach 244,800 duine a' fuireach ann

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Stàitean agus fearainn Astràilia
Sgiath (bith-eòlas)

*Stuth eile: [[sgiath]]*

Ann am bith-eòlas, tha **sgiath** a' ciallachadh tè de na roinnean air eun, ialtag neo frìde a chleachdar gus itealachadh.

Roinn-seòrsa:Eòin
Calman

'S e eun liath is geal a tha ann an **calman** (Laideann: *[[Columbidae]]*). Tha iad a' gabhail ionnsachaidh dol dhachaigh à àite fad air falbh. Tha ainmean eile air: colaman, colar, colgan, colm, colman, colum, agus columan. Tha iad gu math cumanta sna bailtean, far a bheil iad a' dèanamh mòran trioblaid.

* Calman-coilearach: (Laideann: *[[Streptopelia decaocto]]*,  Beurla: *Eurasian collared dove, collared dove, Eurasian collared-dove*)
* Calman-coille, calman-coille fearan, calman-fiadhaich, colman-coille, guragag: (Laideann: *[[Streptopelia risoria]]*,  Beurla: *Barbary dove, ringed turtle dove, ringneck dove, ring-necked turtle dove, ring dove*)
* Calman-coille, Calman-fiadhaich, Dòrdan, Dùdan, Dùradan, Durbadan:  (Laideann: *[[Columba palumbus]]*,  Beurla: *wood pigeon*, *woodpigeon*)
* Calman-creige, Calman nan creag, Calman-mara, Smùdan:  (Laideann: *[[Columba livia]]*, Beurla: *rock dove, rock pigeon*)
* Calman-dubh, Calman-fiadhaich, Calman-gorm: (Laideann: *[[Columba oenas]]*,  Beurla: *stock dove*, *stock-dove*)
* Calman-gobhlach: (Laideann: *[[Columba livia domestica]]*,  Beurla: *(fancy) fan-tailed pigeon, (fancy) fantail pigeon*)
* Calman-taighe: (Laideann: *[[Columba livia domestica]]*,  Beurla: *domestic pigeon*)
* Calman-tùchan, Caidhean, Turtair, :  (Laideann: *[[Streptopelia turtur]]*,  Beurla: *European turtle dove, turtle dove*)

Tha an t-ainm 'Calum' càirdeil ris.

## Faic cuideachd

* Tùcaid

## Iomraidhean


## Dealbhan


Faidhle:Collared Dove.jpg|calman-coilearach (*Streptopelia decaocto*)
Faidhle:Streptopelia capicola Windhoek.jpg|Calman-coille (*Streptopelia risoria*)
Faidhle:Columba palumbus -garden post-8.jpg|Calman-coille (*Columba palumbus*)
Faidhle:Columba livia in Japan.JPG|Calman-creige (*Columba livia*)
Faidhle:ColumbaOenas.jpg|Calman-dubh (*Columba oenas*)
Faidhle:Eisenach Germany Pigeons-of-Wartburg-Castle-01.jpg|Calman-gobhlach (*Columba livia domestica*)
Faidhle:Fantail Pigeon (1518126605).jpg|Calman-gobhlach (*Columba livia domestica*)
Faidhle:PikiWiki Israel 18900 Homing pigeons in Talmei-Yosef.JPG|Calman-taighe (*Columba livia domestica*)
Faidhle:Streptopelia turtur in an English zoo.jpg|Calman-tùchan (*Streptopelia turtur*)
Faidhle:Metallic_Pigeon_RWD7.jpg|Calman Cailleann (*Columba vitiensis*)


Roinn-seòrsa:Eòin
Roinn-seòrsa:Feòil
Dealan-spèid

Tha **dealan-spèid** neo **teileagraf** na dhòigh air an cuirear teachdaireachd air falbh le bhith a' cleachdadh sioman neo uèir-dealain, neo le rèidio. Cleachdar ainmean eile mar cian-shanasair (fòn) is cian-sgrìobhair (facs neo telex), ach tha ciall eile aca. 'S e teileagram a tha air an teachdaireachd fhèin.

Roinn-seòrsa:Conaltradh
Teileagram

Tha **teileagram**, **cian-sgeul/-sgrìobhadh** neo **fios-dealain** na teachdaireachd sgriobhta a chuirear gu cuideigin air dealan-spèid.

Roinn-seòrsa:Conaltradh
Gaoth

'S e sruth àile a tha anns a' **ghaoth**. Nuair a tha i gu math fann, sin osag; nuair a tha i gu math làidir, sin gèile. 'S e doinnion no huracain a chanar ri na gaothan as treasa, agus cuairt-ghaoth neo tornadò air tè a tha a' cur nan caran dhith.

Sèididh gaoth air iomadh planaid eile, m.e. tha gaoth air Corg agus Bliogh.

## Ceangailtean a-muigh sa Bheurla
* Dancing with the Devils - A short movie showing dust devils in action on a dry lakebed
* Database of Wind Characteristics - Wind data for wind (turbine) design and wind resource assessment and siting
* [Meteorology Guides: Forces and Winds](http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/fw/home.rxml) - Instructional module from the University of Illinois
* Names of Winds - A list from Golden Gate Weather Services
* Wind Atlases of the World - Lists of wind atlases and wind surveys from all over the world
* Winds of Mars: Aeolian Activity and Landforms - Paper with slides that illustrate the wind activity on the planet Mars
* Classification of Wind Speeds

Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Salann

'S e stuth neo mèinnearach geal a tha ann an **salann**, a bheir do shàl a bhlas searbh. 

Mar sodium chloride, cleachdar e mar spìosradh airson biadh a bhlasachadh, agus 's e salann a tha mar pàirt sàl cuideachd.

Roinn-seòrsa:Stuth
Roinn-seòrsa:Spìosradh
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
702

**DCCII**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 20 an Gearran &ndash; K'inich Kan B'alam II, Rìgh Maya stait Palenque (rug. 635)
 
Roinn-seòrsa:700an
704

**704** 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

* 23 an t-Sultain - Adomnán (76), aba Èireannach agus sgrìobhadair naomh-sheanchais
* Aldfrith, rìgh Northumbria
* Tridu Songtsen (34), rìgh Tibet

Roinn-seòrsa:700an
709

**709** 

## Tachartasan
* Chaidh Tilburg (na Tìrean Ìsle) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:700an
724

**724** 

## Tachartasan
*Chaidh Lugano (an Eilbheis) a chlàradh airson a’ chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:720an
732

'S e bliadhna-leum a bha ann an **732** (**DCCXXXII**).

## Tachartasan
* An Dàmhair - Blàr Tours

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:730an
737

**DCCXXXVII**

## Tachartasan
*Chaidh Delémont (An Eilbheis) a chlàradh airson a' chiad turas.

## Breithean

## Bàsan
* Pelayo, Rìgh na h-Asturias (rug. 690)
 
Roinn-seòrsa:730an
741

**DCCXLI**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 22 an Dàmhair &ndash; Charles Martel (rug. 688), *major domus* na Fraincean
 
Roinn-seòrsa:740an
742

**742** 

## Tachartasan
* A' chiad chlàradh Erfurt (a' Ghearmailt).

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:740an
Claidheamh

Se ball-airm a tha ann an **claidheamh**, a tha mar sgian le lann glè fhada oirre.

## Faic cuideachd
* Bèigneid
* Claidheamh mòr

Roinn-seòrsa:Buill-airm
An Linne Latharnach

Is e am ball mara eadar cladach ear-dheas Eilein Mhuile agus cladach Latharna a tha san **Linne Latharnach**.

Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Linne Sgitheanach

Is e **An Linne Sgitheanach** a chanar ris an **slighe mara** eadar An t-Eilean Sgitheanach, dhan a thuath, agus na h-Eileanan beaga (Rum, Eige, Eilean nam Muic, Canaigh) dhan dheas.

Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Linne Ratharsaireach

Is e a tha anns **An Linne Ratharsaireach** an **slighe-mara** eadar Eilean Ratharsair agus An t-Eilean Sgitheanach.

Cleachdar **An Linne Ratharsair** le stiomairean air an slighe eadar Caol Loch Aillse agus Steornabhagh, cha teid na luingean seo tro Caolais Sgalpaigh aig a beul deasachd co dhiubh, ach eadar Ratharsair agus Sgalpaigh agus an uairsin le rathad na Linne Chròlaigeach don Chaol. 

Tha an aite bu chumhang 's an linne seo eadar Clachan (air Ratharsaigh) agus Dun an Aisling air an taobh Sgitheanaich .

Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Cam-ghob

'S e eun beag a tha ann an **cam-ghob** (Laideann: *[[Loxia scotica]]* no *[[Loxia curvirostra]]*; Beurla: *Scottish crossbill*, *Common Crossbill*, neo *Red Crossbill*). Tha *L. curvirostra* a’ neadachadh  anns na coilltean ann an Aimearaga a Tuath, Àisia ‘s an Roinn Eòrpa ach tha *L. scotica* dùthchasach ann an Alba.

## Dealbhan

Faidhle:Red Crossbill (Female).jpg|Cearc-cam-ghob
Faidhle:Fi Kreuzschnabel m.jpg
Faidhle:Loxia curvirostra NRM2.jpg
Faidhle:Loxia curvirostra1.jpg
Faidhle:Loxia curvirostra2.jpg
Faidhle:Loxia curvirostra poliogyna MHNT.ZOO.2010.11.220 Tébessa.jpg|Uighean na cam-ghob
File:Drinkende en zittende kruisbekken-4961837.webm |thumb |Loxia curvirostra


Roinn-seòrsa:Eòin
Linne Shlèiteach

Is e a tha ann **an Linne Shlèiteach** an linne eadar Slèite, rubha an Eilein Sgitheanaich dhan iar-thuath agus an Cnòideart dhan ear-dheas. 

Tha an Linne Shlèiteach mu 8 km de leud aig a beul deasach agus mu 20 km de dh'fhad.

Tha dà bhàta-aiseig a' dol tarsaing na linne:
* Fad na bliadhna eadar Malaig agus Armadal le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
* As t-samhradh eadar Gleann Eilg and Caol Reithe air a' *Glenachulish*.

## Iomraidhean


 

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Linntean na h-Alba
Coileach dubh

'S e eun a tha ann an **coileach dubh**, (Laideann: *Tetrao tetrix*, Beurla: "Black Grouse").  Tha e gu math cumanta anns an Roinn-Eòrpa a-tuath. Tha e a’ neadachadh anns a’ mhòinteach.

## Dealbhan

Image:Tétras lyre MHNT.jpg
Image:Birkhahn.jpg
Image:Lyrurus tetrix lekking Sweden.jpg
Image:Tetrao tetrix males lekking.jpg
Image:Flickr - Rainbirder - Black Grouse (Tetrao tetrix) Male.jpg


Roinn-seòrsa:Eòin
Coileach Fraoich

'S e eun a tha ann an **Coileach Fraoich** (Laideann: *[[Lagopus lagopus scotica]]*; Beurla: *Red Grouse* ). Tha iad a' fuireach anns an fhraoch agus anns na monaidhean ann an Alba 's Èirinn.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Dualchas Nàdar na h-Alba: Dà eun ‘Ghàidhlig’ - pios le Ruairidh MacIlleathain *(.pdf)*
* RSPB Fiosrachadh mun Choileach Fraoich *(sa Bheurla)*

## Dealbhan

Faidhle:Red Grouse (Lagopus lagopus scoticus) - geograph.org.uk - 446843.jpg
Faidhle:Hen grouse with chicks - geograph.org.uk - 816106.jpg
Faidhle:Red Grouse (Lagopus lagopus) - geograph.org.uk - 419220.jpg
Faidhle:Red Grouse - geograph.org.uk - 1723708.jpg
Faidhle:Lagopede d'Ecosse MHNT.jpg


Roinn-seòrsa:eòin
Cuthag

'S e eun a tha anns a' **Chuthag** neo **Cuthag eòrpach** (Laideann: *[[Cuculus canorus]]*, Beurla: *Common Cuckoo*). Tha iad a’ tighinn a dh' fhuireach anns an Roinn-Eòrpa agus Àisia san earrach, ach mun tig fuachd a' gheamhraidh falbhaidh iad air imrich a dh'Afraga.

## Giùlan

Tha a' chuthag na comharra air teachd an earraich oir cluinnear i gach madainn chèitean a' seinn a ceilear sunndach air bhàrr nan geug. Canar **"goirsinn"** ris a' cheilearadh seo. Tha i a' leum bho chraobh gu craoibh, agus chan eil i a' draghadh ri nead a sholarachadh dhith fhèin. 

## Modh-sìolaich

Cha mhotha a bheir a' chuthag a-mach a h-àl, agus chan àraich i iad nuair a bheirear a-mach iad le eòin eile. An toiseach an t-samhraidh seallaidh i mun cuairt dhith airson nid a' ghealbhuinn, no an uiseig agus an uair a gheibh i an nead falamh, beiridh i ugh innte, agus fàgaidh i an sin e gun tuilleadh cùram a ghabhail dheth. Tha an t-eun dom buin an nead a' gur air, agus nuair a thig an t-àl a-mach, tha a' chuthag òg a' fàs suas, agus a' cur às do na h-eòin bhig eile, agus air an dòigh sin a' faotainn na nid, agus cùram nam pàrantan dhith fhèin gu h-iomlan.

## Ann an dualchas na Gàidhlig

Tha a' chuthag a' nochdadh ann am iomadh abairt is gnàth-fhacal.

* **Cho cloimheach ris a' chuthaig.**
* Tha dìthean ann air am bheil "**bròg na cuthaig**" no "**fròg na cuthaig**"; agus fear eile, "**flùr na cuthaig**". 
* Canar "**glasanach na cuthaige**" ri beul an latha agus "**cuthag-chluaise**" a theirear ri cuideigin, gu h-àraid clann, a dh' innseas air daoine eile. Mar sin, tha ràdh ann a tha cur sìos air sin; **"Ge binn leinn a' chuthag cha bhinn leinn cuthag-chluaise."** 
* Theirear "**gocan na cuthaige**" ris an eun a leanas oirre.
* **cho sona ri cuthag ann an nead a coimhearsnaich**
* "**Sneachda na Caisge, sneachda nan uan agus sneachda na cuthaige**". Ma thig na tri sneachdan sin, bidh an samhradh math.
* Canar "**glasadh na cuthaige**" ris an t-sneachd bheag a chuirear tràth ron t-samhraidh.
* Theirear "**cur air ruith na cuthaige**" airson a bhith a' cur neach air ghocaireachd, no air gnothaich gun fheum. 
* San linn a chaidh seachad, nan do dh' innseadh cuideigin do chàch gun do chuala e a' chuthag "**gun bhiadh na bhroinn**", bha e ag ràdh nach robh e air ithe mun do chuala e goirsinn na cuthaige airson a' chiad uair dhen bhliadhna; agus bhathar a' meas gur e bliadhna mhì-shealbhach a leanadh sin..

## Dualchasan eile

A-rèir lagh nan Indhach ann an Canada, bha a' chuthag air a meas neo-ghlan, agus air an adhbhar sin bha e neo-laghail dhaibh a h-itheadh.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Faidhle:Kägu õunapuul.jpg
Faidhle:Cuculus canorus vogelartinfo chris romeiks CHR0431.jpg
Faidhle:Kuckuck maennchen.jpg
Faidhle:Cuculus canorus2.jpg
Faidhle:Reed warbler cuckoo.jpg
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.149.48.jpg |*Cuculus canorus canorus* + *Acrocephalus arundinaceus* - Museum specimen
Cuculus canorus bangsi MHNT.ZOO.2010.11.149.13.jpg |*Cuculus canorus bangsi* + *Phoenicurus moussieri* - Museum specimen


Roinn-seòrsa:Eun-turais
Corra-bhàn

'S e eun a tha ann an **Corra-bhàn** (Laideann: *Ardea alba*; Beurla: *Great Egret*). Ann an Sealainn Nuadh canar *Kōtuku* ris. Bidh iad a’ fuireach anns na roinnean tropaigean air feadh an t-Saoghail. Tha an corra-bhàn cho àrd ri aon meatair.

## Ceangal a-mach

*Fiosrachadh mu Chorra-bhàn- Cornell Lab of Ornithology

## Dealbhan

Image:Ardea alba4.jpg
Image:Lightmatter egret.jpg
Image:Flickr - Dario Sanches - GARÇA-BRANCA-GRANDE (Ardea alba) (1).jpg
Image:Great Egret strikes for a Fish - crop - edit1.jpg
Image:Silberreiher im NSG.JPG
Image:Flickr - Dario Sanches - GARÇA-BRANCA-GRANDE (Ardea alba) (10).jpg
Image:Great Egret (Ardea alba) on Morro Strand State Beach, CA.jpg
Image:Ardea alba; 3 chicks, Morro Bay Heron Rookery 2 - by Mike Baird.jpg
Image:Flickr - Dario Sanches - GARÇA-BRANCA-GRANDE (Ardea alba) (7).jpg
Image:Casmerodius albus5.jpg
Ardea alba melanorhynchos MHNT.ZOO.2010.11.52.1.jpg |Museum specimen 


Roinn-seòrsa:Eun-grunnachaidh
Roinn-seòrsa:Eun-uisge
Coileach-coille

: *Is docha, tha thu a' lorg [[capall-coille]]*

'S e eun a th’ ann an **coileach-coille**, (Laideann: *Scolopax rusticola*; Beurla: *Eurasian Woodcock*). Tha e gu math cumanta ann an Àisia agus anns an Roinn Eòrpa. Mar is trice bidh  e a’ neadachadh ann an coilltean fosgailte.

## Dealbhan


Image:Woodcock earthworm.jpg
Image:Scolopax rusticola found in the Walloon Brabant in Summer 2008.jpg
Image:Woodcock (Scolopax rusticola) - geograph.org.uk - 1036177.jpg
Image:Woodcock (wild) at Highland Wildlife Park - geograph.org.uk - 1074749.jpg
Scolopax rusticola rusticola MHNT.ZOO.2010.11.116.8.jpg |Museum specimen


Roinn-seòrsa:Eun-coille
Carl von Linné

B’ e creag-eòlaiche, rannsachair bith-eòlais agus lusaire a bha ann an **Carl von Linné** (ainmean eile: **Carl Linné**, **Carl Linnaeus**, Laideann: **Carolus Linnaeus**). Rugadh e air 23 Cèitean 1707 air tuathanas ann an ceann a deas na Suaine agus chaochail e air 10 Faoilteach 1778 ann an Uppsala, an t-Suain. Tha e cliùiteach airson an t-siostam ainmeachaidh ris an canar "Taxologie". Sgrìobh e rangachadh saidheansail airson daoine, a h-uile beathach agus lus, a tha fhathast air a chleachdadh le luchd bith-eòlas air feadh an t-Saoghail an diugh.

An dèidh do a bhàs, cheannaich James Edward Smith, bith-eòlaiche Sasannach, na cruinneachaidhean von Linné is stèidhich e the Linnean Society ann an Lunnainn.

## Eisimpleir

Rangachadh saidheansail airson ***Homo sapiens***:

* Rìoghachd (regnum) = Animalia (beathaichean)
* Fìleam (phylum) = Chordata
* Clas (classis) = Mammalia (mamalan)
* Òrdugh (ordo) = Primata (prìomhaidean)
* Teaghlach (familia) = Hominidae
* Gèineas (genus) = *[[Homo (genus)|Homo]]*
* Spèiseas (species) = ***H. sapiens***

## Ceanglaichean a-muigh

* Biography aig Roinn Bith-eòlas aig Oilthigh Uppsala
* Litrichean 
* Biography aig *The Linnean Society* ann an Lunnainn
* Linnean Herbarium

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Linne

Is e slighe mara eadar dà chladaich a tha ann an **linne**

Tha an t-ainm a' nochdadh an dà chuid air taobh siar agus taobh sear na h-Albainn. Tha e an-comhnaidh a' comharrachadh roinn mara a tha so-seolaichte agus le uisgeachan so-seolaichte aig gach ceann dheth.

Tha An Abhainn Tatha, mar eisimpleir, so-seolaichte os cionn An Linne Tatha suas ri Peairt, cathair agus port, le cala freagarrach ri luingean beaga.

Tha an t-ainm a' nochdadh aig grunnan àitean ri taobh siar na h-Alba cuideachd, mar eisimpleir An Linne Latharna agus an Linne Sgitheanach.

## Linnteachan na h-Alba
* An Linne Ratharsaireach
* An Linne Shlèiteach
* An Linne Tatha
* An Linne Chluaidh
* Linne Shalmhaigh
* An Linne Foirthe
* An Linne Latharna
* An Linne Mhoireibh
* An Linne Fharair

## Ceanglaichean a-mach
* Tùs-mhìneachadh air beò-àrainnean agus gnèithean-bratha Locha Mara (Gàidhlig)

*
Roinn-seòrsa:Uisge
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Alasdair MacCoinnich

B' e ceannaiche bhian a bha ann an **Alasdair MacCoinnich**, a' chiad duine Eòrpach a shiubhail thairis air Tir-mòr Ameireaga a Tuath agus a ràinig an Cuan Sèimh.

Rugadh e an, neo faisg air, Steornabhagh, Eilean Leòdhais an 1764. Às dèidh bàs a mhàthar an 1774 chaidh e còmhla ri athair gu Eabhraig Nuadh. Nuair a thòisich an t-Ar-a-mach Aimearaganach ann an 1775, chaidh athair Alasdair, a bha air a bhith na oifigeach airson Rìgh Deòrsa ann an Arm Bhreatainn rè Bhliadhna Theàrlaich, dhan Arm Dearg a-rithist agus chuireadh Alasdair fhèin tuath gu Canada.
Ghabh e an sàs ann am malairt nam bian gun e ach còig bliadhna deug. Chuir e suim anns na bh' aig na h-Innseanaich ri ràdh mu chumadh na tìre anns an àirde an ear-thuath agus an 1789, aois còig bliadhna fichead, bha e os cionn iomairt a bha a' miannachadh slighe a lorg bho Chanada, nach robh ach na dùthaich bheag aig an am sin ach mun taobh sear, an iar dhan Chuan Sèimh.

Cha do shoirbhich leis an sgrìob a rinn e an 1789. Lorg e ceann aibhne a bha a' ruith an iar a mach à Loch Slèibh Mòr, ach cha do lean i ach dhan Cuan Argtach. (an-diugh 's e Abhainn MhicCoinnich a chanar ris an abhainn seo).

Dh'fheuch MacCoinnich a-rithist an 1793, 's e a' fàgail Fort Fork air 9 an Cèitein. An turas seo lorg e beàrn sna Rockies agus ràinig a sgioba cladach a' Chuain Shèimh air 22 Iuchar 1793.

Thill MacCoinnich a dh'Alba na sheann aois. Chaochail e an 1820 agus chaidh a thìodhlacadh ann an Abhach, san Eilean Dubh.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean
Roinn-seòrsa:Canada
Marie Antoinette

Bha **Marie Antoinette** na Bànrigh anns an Fhraing. Rugadh i san 2na, an t-Samhain 1755 ann an Vienna, an Ostair. Tha i ainmeil air sgath ’s gun robh i an còmhnaidh a' faighinn a h-uile caill bha i aig iarraidh. Mar sin dheth bha a ceann air a thoirt dhith (ann am Paris, 16mh, an Dàmhair 1793).

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Lisa Gerrard

'S e neach-ciùil agus seinneadair à Astràilia a th' ann an **Lisa Germaine Gerrard** (Melbourne, 12 an Giblean 1961). Bha i na ball sa chòmhlan *Dead Can Dance*. 'S e in-imrichean à Èirinn a bh' anns a pàrantan agus tha ise fhèin a' fuireach ann an Béal Tairbirt, Contae an Chabháin.

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine à Astràilia
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Smeòrach

'S e eun beag a tha ann an smeòrach, (Laideann: *Turdus philomelos*, Beurla: *Song Thrush*,  *throstle* neo *mavis*). Tha iad gu math cumanta anns an Roinn Eòrpa agus ann an Àisia. Tha guth brèagha aca, mar sin dheth tha an smeòrach a’ nochdadh gu math tric ann an òrain agus ann am bàrdachd cuide ris an uiseig.

## Abairtean
* Thig earrach gun smeòrach!
* Cha dèan smeòrach samhradh
* Cho binn ri smeòrach air geug.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòin
Seventh Tree

Ceathramh reacòrd le Goldfrapp.

## Orain

*"Clowns" - 4:10 
*"Little Bird" - 4:26 
*"Happiness" - 4:18 
*"Road to Somewhere" - 3:53 
*"Eat Yourself" - 4:08 
*"Some People" - 4:42 
*"A&E" - 3:15 
*"Cologne Cerrone Houdini" - 4:27 
*"Caravan Girl" - 4:07 
*"Monster Love" - 4:22

Roinn-seòrsa:Ceòl
Seòlaid

'S iomadh ciall a th' air **seòlaid**. 'S e slighe-uisge no rathad-uisge a th' ann an **seòlaid**, mar eisimpleir: Seòlaid a' Ghlinne Mhòir, (air a bheil Slighe-uisge a' Ghlinne Mhòir cuideachd). 

Gabhaidh am briathar seo a chur air slighe luingearachd, mar eisimpleir: Seòlaid na h-Eala, no Seòlaid an àird' an Iar-Thuath.

'S e acarsaid ciall eile a th' air an fhacal **seòlaid**.

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Roinn-seòrsa:muir
Seòlaid na h-Eala

'S e raon-seòlaidh a th' ann an **Seòlaid na h-Eala**, suidhichte gu deas air Theàrnatraigh no Hearmatraigh - eilean beag neo-àitichte ann an Caolas na Hearadh.

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Roinn-seòrsa:muir
Mèirneal

'S e eun a tha ann am **mèirneal** (Laideann:*[[Falco columbarius]]*, Beurla: *Merlin Falcon*). Tha iad a’ fuireach ann an Aimearaga a Tuath,  an Roinn-Eòrpa agus Àisia.

## Dealbhan

Faidhle:Merlin prey fencepost Cochrane cropped.jpg
Faidhle:Merlin (Falco columbarius) 440571831.jpg
Faidhle:MerlinchasingBlueJay08.jpg
Faidhle:Merlin (Falco columbarius) 440571875.jpg
Faidhle:Falco columbarius Iceland 1.jpg
Faidhle:Falco columbarius Iceland 2.jpg
Faidhle:Falco columbarius Iceland 3.jpg
Faidhle:Image-Dværgfalk.jpg
Faidhle:Merlin 3321446841.jpg
Faidhle:Falco aesalon male.jpg
Faidhle:Falco columbarius training.jpg
Faidhle:Hunting with Merlin 2571147856.jpg
Faidhle:Faucon émerillon MHNT.jpg|Ugh na mèirneal (*Falco columbarius*)
Falco columbarius subaesalon MHNT.ZOO.2010.11.94.5.jpg |Museum specimen 
Faidhle:Falco columbarius chicks.jpg
Faidhle:Merlin, juvenile, Ottawa.jpg
Faidhle:Falco columbarius distribution map.png
Faidhle:Faroe stamp 427 merlin.jpg


Roinn-seòrsa:Eun-creachaidh
Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
103

B' e bliadhna chumanta anns a' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **103** an dèidh Chrìosta.

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:100an
105

B' e bliadhna chumanta sam Mìosachan Iulianach a bha ann an **105**.

## Tachartasan
* Thogadh Drochaid Trajan thar na Danub
## Breithean

## Bàsan

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:100an
106

B' e bliadhna chumanta sam Mìosachan Iulianach a bha ann an 106.

## Tachartasan
Chaidh Dacia na mòr-roinn Ròmanach.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:100an
107

B' e bliadhna chumanta sam Mìosachan Iulianach a bha ann an **107**.

Bha Trajan na impire Ròmanach.

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:100an
Tunnag fhiadhaich

'S e eun a th’ ann an **tunnag fhiadhaich** no **lach** (Laideann: *Anas platyrhynchos*, Beurla: *Mallard*). 
Tha iad gu math cumanta air feadh an t-Saoghail, gu h-àraid ann an  Aimearaga a Tuath, an Roinn Eòrpa, Àisia agus Sealainn Nuadh.

Tha iomadh ainm Gàidhlig air *Anas platyrhynchos*:
* tunnag-fhiadhaich
* tunnag-mhonaidh 
* tunnag-ruadh 
* lach-riabhach 
* lach-Mhoire
     
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòin
118

**118**

## Tachartasan
*Chaidh Narbonne (An Fhraing) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:110an
121

**CXXI**

## Tachartasan

## Breithean
* 26 an Giblean &ndash; Marcus Aurelius, Impire Ròmanach

## Bàsan

Roinn-seòrsa:120an
135

**135**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
*Epictetus, ann an Nicopolis. Feallsanaiche à Impireachd na Ròimhe.
Roinn-seòrsa:130an
138

**CXXXVIII**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 10 an t-Iuchar &ndash; Hadrian, Impire Ròmanach
 
Roinn-seòrsa:130an
141

**141**

## Tachartasan

## Breithean
Cheng Yu, neach-poilitigs Sìneach agus comhairliche cùirte (d. 220)

## Bàsan

Roinn-seòrsa:140an
147

**147**

## Tachartasan

## Breithean
* Jia Xu, poilitigeach Sìonach.

## Bàsan
* Vologases III, righ Parthia

Roinn-seòrsa:140an
150

**150** 

## Tachartasan
* Chaidh Bremen (a' Ghearmailt) a stèidheachadh.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:150an
161

**161** 

## Tachartasan
* Chaidh Marcus Aurelius na Ìmpire nan Ròmanach còmhla ri Lucius Verus.
## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:160an
169

**169** 

## Tachartasan
*Chaidh Cahors (An Fhraing) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan
* Chaochail Lucius Verus.
Roinn-seòrsa:160an
180

'S e bliadhna-leum a bha ann an **180** (**CLXXX**). 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 17 am Màrt &ndash; Marcus Aurelius, Impire Ròmanach

Roinn-seòrsa:180an
182

B' e bliadhna chumanta anns a' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **182** an dèidh Chrìosta.

Bha Commodus na impire Ròmanach.
## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:180an
270

B' e bliadhna chumanta sam Mìosachan Iulianach a bha ann an **270** an dèidh Chrìosta.

## Tachartasan
* Chaidh Quintillus agus an-sin Aurelian nan impirean Ròmanach.

## Breithean

## Bàsan
* Claudius II, impire Ròmanach
* Quintillus, impire Ròmanach
Roinn-seòrsa:270an
272

B' e bliadhna-leum sam Mìosachan Iulianach a bha ann an **272** an dèidh Chrìosta. 

Bha Aurelian na impire Ròmanach.

## Tachartasan

## Breithean

* 2 an Gearran - Còiseam Mòr, impire Ròmanach
## Bàsan

Roinn-seòrsa:270an
23mh Linn

Bidh an **23mh linn** eadar 1 am Faoilleach 2201/2200 is 31 an Dùbhlachd 2300. 

*2200 (a tha a-rèir cuid, bliadhna sa 22mh linn)

* 2200an
* 2210an
* 2220an
* 2230an
* 2240an
* 2250an
* 2260an
* 2270an
* 2280an
* 2290an

Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
24mh Linn

Bidh an **24mh linn** eadar 1 am Faoilleach 2301/2300 is 31 an Dùbhlachd 2400. 

*2300 (a tha a-rèir cuid, bliadhna sa 23mh linn)

* 2300an
* 2310an
* 2320an
* 2340an
* 2340an
* 2350an
* 2360an
* 2370an
* 2380an
* 2390an

Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
25mh Linn

Bidh an **25mh linn** eadar 1 am Faoilleach 2401/2400 is 31 an Dùbhlachd 2500. 

*2400 (a tha a-rèir cuid, bliadhna sa 24mh linn)

* 2400an
* 2410an
* 2420an
* 2440an
* 2440an
* 2450an
* 2460an
* 2470an
* 2480an
* 2490an

Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
26mh Linn

Bidh an **26mh linn** eadar 1 am Faoilleach 2501/2500 is 31 an Dùbhlachd 2600. 

*2500 (a tha a-rèir cuid, bliadhna sa 25mh linn)

* 2500an
* 2510an
* 2520an
* 2540an
* 2540an
* 2550an
* 2560an
* 2570an
* 2580an
* 2590an

Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
27mh Linn

Bidh an **27mh linn** eadar 1 am Faoilleach 2601/2600 is 31 an Dùbhlachd 2700. 

*2600 (a tha a-rèir cuid, bliadhna sa 26mh linn)

* 2600an
* 2610an
* 2620an
* 2640an
* 2640an
* 2650an
* 2660an
* 2670an
* 2680an
* 2690an

Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
28mh Linn

Bidh an **28mh linn** eadar 1 am Faoilleach 2701/2700 is 31 an Dùbhlachd 2800. 

*2700 (a tha a-rèir cuid, bliadhna sa 27mh linn)

* 2700an
* 2710an
* 2720an
* 2740an
* 2740an
* 2750an
* 2760an
* 2770an
* 2780an
* 2790an

Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
29mh Linn

Bidh an **29mh linn** eadar 1 am Faoilleach 2801/2800 is 31 an Dùbhlachd 2900. 

*2800 (a tha a-rèir cuid, bliadhna sa 28mh linn)

* 2800an
* 2810an
* 2820an
* 2840an
* 2840an
* 2850an
* 2860an
* 2870an
* 2880an
* 2890an

Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
Stèisean na Manachainn

'S e **Stèisean na Manachainn** (Beurla: *Beauly railway station*) an stèisean-rèile anns a' Mhanachainn. Tha e suidhichte air "Loidhne a Tuath" eadar Inbhir Nis agus Caol Loch Aillse is Inbhir Ùige. Bha e ath-fhosgailte ann an 2003.





## Ceangailtean a-muigh
*Highland Council press release - Full Steam Ahead For Beauly Station (15 April 2002)
*Platform PR - based in the old station building
*Inverness and Ross-shire Railway - RailScot

Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Campo Baso

Is baile-mara air taobh siar na h-Eadailt a tha ann an **Campo Baso**.

Ann an 1943, a roimhe ionnsaigh an 8mh arm Breatanneach air Sicily, chuireadh feachd Breatanneach (a' gabhail a-steach aonad den Fhreiceadan Dubh) air tìr aig Campo Baso. Fhuair iad deagh phriobadh, agus chaidh an tarruinn air ais.

Roinn-seòrsa:an Eadailt
Roinn-seòrsa:eachdraidh
Freiceadan Dubh

B'e a' chiad rèisimeid Ghàidhealach de dh'Arm Bhreatainn a bha anns an **Fhreiceadan Dubh**.

Chaidh a togail ann an Siorrachd Pheairt an 1737, mar bhuidheann armaichte de dh'fhir an àite, agus bha e mar dhleasdanas dha na saighdearan rathaidean a chàradh agus cumail na còrach.

Bha na saighdearean air an èideadh ann an còta dearg agus fèileadh. Chaith iad breacan an fhèilidh air an robh patran nan Caimbeulach ach le dathan anabarrach dorcha, is ann mar sin a fhuair iad am frith-ainm "Am Freiceadan Dubh". Às dèidh corra bhliadhnaichean, rinneadh rèisimeid san arm cheangailte dhiubh - an dà-fhicheadamh rèisimeid sa dhà no "The Forty and Twa" mar a theirte riutha sa Bheurla Ghallta.

## Eachdraidh

Chuireadh am Freiceadan Dubh a-null dhan Fhraing ann an 1743, ach cha b' ann gun strì a rinneadh seo oir rinn a' chuid a bu mhotha de na saighdearan Gàidhealach cùl-mhùtaireachd ann an Lunnainn sa Chèitean, nuair a chaidh innse dhaibh gun rachadh an cur a-null thairis (bha seo calg-dìreach an aghaidh nan cùmhnantan breugach a rinneadh riutha nuair a liostaig iad sa chiad àite). Dh'fheuch iad ri màrsail gu tuath, ach chaidh an cuairteachadh agus dh'fheumadh iad strìochdadh; chaidh feadhainn a chrochadh aig Tùr Lunnainn. Nuair a ràinig iad an Fhraing, bha iad an làthair aig Blàr Fontenoy (11 an Cèitean 1745); choisinn am rèisimeid deagh chliù fo chommand Diùc Chumberland. 
Cha robh iad an Alba idir aig àm an Ar-a-mach Sheumasaich, 1745-1746, ach cha mhòr nach d'rinn an rèisimeid seirbhis sa h-uile cogadh a bha ann san robh Breatainn an sàs bhon àm sin. Am measg nam blàr, agus gu h-àraid iomraiteach, bha sèistean Ticonderoga ann an Cogadh nam Frangach 's nan Innseanach Ruadhach an Aimeireaga a tuath, Bhatairliù (1815), an Somme (1916), agus El Alamein (1942).

## An rèisimeid an-diugh

Mhair an rèisimeid san arm ceangailte gu 2006, nuair a chaidh a cur còmhla ri Rèisimeid Rìoghail na h-Alba. 

## Tuilleadh Leughaidh - Gàidhlig
* "Fionn" (Henry Whyte - beò 1852-1913), *Naidheachdan Fìrinneach* - cruinneachadh de sgeulachdan traidiseanta. Tha an sgeulachd bho bheul-aithris Earra-Ghàidheil, "Mac Dhonnachaidh Ionbhar-Atha", làn de dh'fhiosrachadh mun t-seiste fhuileachdach a rinneadh le na Breatannaich aig Dùn Ticonderoga ann an 1758.

## Tuilleadh Leughaidh - Beurla
* Prebble, John, *Mutiny: Highland Regiments in Revolt 1743-1804*, Martin Secker & Warburg 1975   (ISBN 0140043284)

## Faic cuideachd
*Rèisimeid Rìoghail na h-Alba

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
301

**301** 

## Tachartasan

* Canar gur e San Marino a' Phoblachd as sine air feadh an t-Saoghail, chaidh e a stèidheachadh ann an 301.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:300an
306

**306** 

## Tachartasan

* Chaidh Còiseam Mòr na ìmpire na Ròimhe, ann an Eabhraig.
## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:300an
530

**530** 

## Tachartasan

## Breithean
* Rugadh Naomh Moluag timcheall air 530 ann an Èirinn. Is e 25 an t-Ògmhios a latha fèille.

## Bàsan

Roinn-seòrsa:530an
570

**570** 

## Tachartasan

## Breithean
* Am Fàidh Muhammad ibn Abdullah - a stèidhich an creideamh Islam

## Bàsan

Roinn-seòrsa:570an
590

**590** 

## Tachartasan
* Chaidh Bellinzona (An Eilbheis) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:590an
Lodainn an Iar

'S e fear de na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Lodainn an Iar** neo **Labhdaidh an Iar**. B' àbhaist do Ghleann Iucha a bhith na phrìomh-bhaile, ach 's e Baile Lèibhinn a-nis.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
*
An Crios-Grèine

'S e **an Crios-Grèine**, an **rian-grèine** neo **siostam na grèine** a tha an t-ainm air a' Ghrian agus a h-uile planaid a tha a' dol mu a cuairt. 

Tha 99.86 % dhen tomad a tha sa Chrios-Grèine aig a' Ghrian fhèin.

Seo na planaidean a tha 'na bhroinn:
* Mearcair
* An Rìbhinn/Bheanas 
* An Talamh (A' Ghealach*) 
* An Corg/Màrt 
* Am Bliogh/Iupatair 
* Satarn 
* Ùranas
* Neaptun 
* Plùto (Troich-phlanaid)
* Cuspairean Tras-Neaptunach
** Quaoar
** Sedna
** Ixion
** Varuna
** Crios Kuiper
** Neul Oort

A bharrachd air a' ghrian 's na planaidean, tha 169 fadagan (gealaich) san rian-grèine a' dol mun cuairt nam planaidean (agus 's docha barrachd dhiubh air nach eil sinn eòlach fhathast) agus mìltean de reultan earballach ("comaidean") agus clachan mòra.

## Ceanglaichean a-muigh
* National Geographic

Roinn-seòrsa:Planaidean
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Lodainn an Ear

'S e fear de Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha ann an **Lodainn an Ear**. B' àbhaist do Bhaile Adainn a bhith na phrìomh-bhaile ach 's e Baile nam Feusgan a th' ann an drasta.

## Cruth na tìre
Tha raointean guail sam pàirt shiarach na shiorrachd, faisg air Baile nam Feusgan agus Tranant. Tha Lodainn an Ear a' claonadh gu tuath on Lomair Mòr don mhuir. 
'S e clach-ghainmhich liath, Ordobhicianach a tha anns an Lomair Mòr, agus tha clach-ghainmhich ruadh ann gu tuath. Tha aol-chlach ann ann an àiteachan eile, gu h-àraidh sna raointean guail.
'S e bholcànothan marbh a tha ann an Creag nam Bathais, Meall Bhearaig agus Dùn Peilleir.

## Poileataigs

Tha e na sgìre sam Pàrlamaid Westminster. Thagh e Seòras Kerevan (SNP) mar Ball Pàrlamaid ann an 2015 agus Martin Whitfield (Làbarach) ann an 2017.

Tha an mòr-chuid na shiorrachd na sgìre sam Pàrlamaid na h-Alba agus tha e anns an roinn Alba a Deas ach tha pàirt na siorrachd ann an sgìre Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan. Tha an sgìre sin anns an roinn Lodainn. Tha Iain Gray (Làbarach) na BhPA airson Lodainn an Ear agus Colin Beattie (Làbarach) na BhPA airson Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan.

Tha na Làbaraich a' riaghladh a' Chomhairle Lodainn an Ear.

## Bratach

Chaidh bratach ùr a thogail ann an 2018.

## Daoine ainmeil à Lodainn an Ear
* William Dunbar (1460–1520), bàrd
* Iain Major (1467–1550), feallsanaiche is eachdraiche
* Gavin Douglas (1474–1522), bàrd is easbaig
* Iain Knox (1510–1572), leasachair
* John Muir (1838–1914), neach-àrainneachd
* Arthur Balfour (1848–1930), Neach-poileataigs, prìomhaire
* Iain Bellany (1942–2013), peantair
* Alasdair Barden (1963–1998), bàrd
* Rhona Camshron (1965–), comaig
## Bailtean/Sgìrean co-cheangailte
* Kreis Spree-Neisse (leth-aon o 1999)
* Pardubice

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Siorrachd Rosbroig

'S e fear dhe Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha an **Siorrachd Rosbroig**. Bha Rosbrog na phrìomh-bhaile aig aon uair, ach tha am baile is caisteal air crìonadh bho chionn fhada.

An-diugh 's e an Dead Àrd baile na siorrachd; ach 's e Hamhaig am baile as motha.

Chaidh i na pàirt de Roinn nan Crìochan ann an 1975.

Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Tunnag

'S e **tunnag** an t-ainm a tha cumanta airson eòin dhen t-seòrsa a gheibhear air tuathanas. Canar lach ris an eun fhiadhaich. 

* Lach

Roinn-seòrsa:Eòin
Siorrachd Chille Chùithbeirt

'S e fear dhe na Siorrachdan traidiseanta na h-Alba a tha an **Siorrachd Chille Chùithbeirt**. 'S e Cille Chùithbeirt a bha na phrìomh-bhaile, agus tha e suidhichte sa Ghall-Ghàidhealaibh ann an ceann a deas na dùthcha. Tha e air a bhith na phàirt Chomhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh bho 1975. 

## Bratach

Chaidh bratach a dhealbhachadh ann an 2016 gus co-là breith na Bànrighinn a comharrachadh. Tha na ceathramhan uaine is geal a' riochdachadh a' chlòtha air an robh na stiùbhartan a' cunntadh nan cìsean, is tha a' chrois Chùithbeirt air a' bhrataich cuideachd.

## Daoine Ainmeil
*Hamish MacAonghais (1930 - 2020) Sreapadair.

## Ri Faicinn
*Taigh Bhroughton
*Taigh Shambellie

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachdan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Ghall-Ghàidhealaibh
357

B' e bliadhna chumanta anns a' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **357** an dèidh Chrìosta.

Bha Constantius II na impire Ròmanach.

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:350an
Neul Oort

Tha an **Neul Oort** neo **Neul Öpik-Oort** aig taobh a-muigh an Crios-Grèine. Creidear gur e an t-àite far an robh reultan earballach ann bho thùs. Tha an t-ainm a' tighinn as an reul-eòlaiche Òlaindeach Jan Hendrik Oort.

## Ceangailtean a-mach (sa Bheurla)
* Oort Cloud Profile by NASA's Solar System Exploration
* Representation, Southwest Research Institute
* The Kuiper Belt and The Oort Cloud
* The effect of perturbations by the Alpha Cen A/B system on the Oort Cloud

Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
365

**365** 

## Tachartasan
* Chaidh Cherbourg-Octeville (an Fhraing) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:360an
Cat Manainneach

Tha **[[cat]] Manainneach** (Gaelg: *Kayt Manninagh* neo *Stubbin*) a' tighinn à Eilean Mhanainn, agus tha iad ainmeil o chionn 's gu bheil fìor-earball a dhìth oirre (ged a tha fear beag air cuid).

Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
Forsdal

'S e baile beag ann am Manainn a tha ann am **Forsdal** (Beurla: *Foxdale*). 

Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
Sniaul

Is i **Sniaul**  a' bheinn as àirde anns an t-Eilean Mhanainn. Is ann as an t-seann Lochlannais airson "Beinn na Sneachda" a thanaig an t-ainm, agus tha seo ana-soillear ann an "Snaefell", ainm na beinne as Beurla. Tha i 621 m (2034 troighean) a dh'airde. 

Roinn-seòrsa:Beanntan
Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn
402

**402** 

## Tachartasan
* Chaidh Ravenna (an Eadailt) a ghairm prìomh-bhaile Ìompaireachd Ròimhe an Iar.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:400an
413

**413** 

## Tachartasan
* Chuir na Hun ruaig air  na Burgundiōnes ann an Worms.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:410an
438

'S e bliadhna cumanta anns a' Mhìosachan Griogarach a tha ann an **438**. 

## Tachartasan
* Chaidh Codex Theodosianus fhoillseachadh.
## Breithean

## Bàsan

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:430an
Feamainn

'S e seòrsaichean fàs-bheartan ioma-ceallach a tha a' fàs anns a' mhuir a tha ann am **feamainn**.

Cha lusan a tha annta, ach trì buidhnean eile, lìonanaich-ghorm, lìonanaich-dhonn agus lìonanaich-ruadh. Chleachdar feamainn mar bhiadh, mar stuth-mathachaidh agus san gnìomhachas ceimigeach. ’S iad feamainn-bhuidhe, feamainn-dubh agus ceilp as cudromaiche ann an gnìomhachas na feamad.

#### Feamainn thilgte
B' e feamainn thilgte mar a theireadh iad ris an fheamainn a gheibhear air a' chladach anns a' gheamhradh. Thugadh an t-ainm sin oirre leis gum bi stoirmean bitheanta na ràithe a' fuasgladh na feamad bho na creagan gus am bi i a' tighinn air tìr na maoimean mòra. 

Bhiodh na gillean a' dol don "chladach fheamann" le an cairtean, no le an eich fo chlèibh, uaireannan cho tràth ri trì uairean sa mhadainn gus a bhith a' freagairt air an t-seòl mhara. 

Dh'fheumadh gach fear a bhith ann an àm gus a chuid fhèin de logamal a' chladaich a cheapadh.

'S e "bàrr-dearg" a thèireadh iad ri feamainn thilgte na Bealltainne. Cha robh uimhir a' tighinn air tìr dhith, ach am beagan a bhiodh ann, bhiodh e anabarrach geur sùghmhor agus bheireadh e a sùgh ann an ùine ghoirid.

## Faic cuideachd
* Liosta sheòrsaichean feamad

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* ÀC&D 2021 ~ Òraid 2 - Lusan a’ chladaich agus feamainn le Ruairidh MacIlleathain *(bhideo 1:02:16)*
* Feum à Feamainn - *bhideo fad 25:43 airson sgoiltean, le e-Stòras*
* Biadh nàdarra air an tràigh *(bhideo còcaireachd 4:24 leis an Chanon Aonghas MacCuin)*
* Suas an Fheamainn *(òran air Tobar an Dualchais)*
* Suas an Fheamainn *(òran air Youtube)*
* BBC Naidheachdan 2018-11-20: Luchd-obrach feamad gus dùblachadh *(aithris-bhideo 2:01 mu fhactaraidh ùr ann an Àrnais ann an Leòdhas)*
* BBC Naidheachdan 2018-11-21: Ath-sgrùdadh air buain feamad
* BBC Naidheachdan 2020-02-20: Cothroman an lùib gnìomhachas na feamad *(aithris-bhideo 2:37)*

*
476

'S e bliadhna-leum a bha ann an **476** (**CDLXXVI**). 

## Tachartasan

* 4 an t-Sultain &ndash; Glacadh Impireachd na Ròimhe

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:470an
482

**482** 

## Tachartasan
*Chaidh Kyiv (An Ucràin) a stèidheachadh.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:480an
489

**489** 

## Tachartasan
* Chaidh Bosco Marengo (an Eadailt) a stèidheachadh.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:480an
Gobhar-adhair

'S e eun den teaghlach *[[Scolopacidae]]* a tha anns a'  **ghobhar-adhair**  (Beurla: Snipe). Tha e a’ gabhail a-steach mu 20 gèineas eadar-dhealaichte. Tha an t-ainm a' tighinn bhon fhuaim annasach, air a dhèanamh le na h-itean-deiridh, a nithear leis a' ghobhar-adhair as t-earrach - "drumaigeadh". San t-seann aimsir bha na Gàidheil a' dèanamh coimeas eadar am fuaim seo agus am fuaim a nithear le meann gobhair.

## Dealbhan

Faidhle:Coenocorypha aucklandica Hullmandel.jpg|*[[Coenocorypha aucklandica]]*
Faidhle:Coenocorypha pusilla.jpg|*[[Coenocorypha pusilla]]*
Faidhle:Wilson's Snipe on a fencepost, central Utah.jpg|*[[Gallinago delicata]]*
Faidhle:Gallinago gallinago 1.jpg|*[[Gallinago gallinago]]*
Faidhle:Latham's Snipe.jpg|*[[Gallinago hardwickii]]*
Faidhle:GallinagoImperialisSmit.jpg|*[[Gallinago imperialis]]*
Faidhle:Greatsnipe 1000.jpg|*[[Gallinago media]]*
Faidhle:Gallinago megala.jpg|*[[Gallinago megala]]*
Faidhle:Gallinago nemoricola 1921.jpg|*[[Gallinago nemoricola]]*
Faidhle:African Snipe mburo dec05.jpg|*[[Gallinago nigripennis]]*
Faidhle:Gallinago paraguaiae.jpg|*[[Gallinago paraguaiae]]*
Faidhle:Solitary Snipe (Gallinago solitaria).jpg|*[[Gallinago solitaria]]*
Faidhle:Gallinago stenura - Laem Pak Bia.jpg|*[[Gallinago stenura]]*
Faidhle:Gallinago stricklandii Hullmandel.jpg|*[[Gallinago stricklandii]]*
Faidhle:Giant Snipe, Gallinago undulata.jpg|*[[Gallinago undulata]]*
Faidhle:Lymnocryptes minimus (Marek Szczepanek) crop.jpg|*[[Lymnocryptes minimus]]*


Roinn-seòrsa:Eun-grunnachaidh
511

**DXI**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 27 an t-Samhain &ndash; Clovis I, Rìgh na Fraincean
* Gesalec, Rìgh na Visigothean

Roinn-seòrsa:510an
Sgioba criogaid nan Innseachan an Iar

Tha **Sgioba criogaid [[An Roinn Charaibeach|nan Innseachan an Iar]]** ("The Windies") fear den sgiobaichean mòra aig criogaid. Bha iad sa h-uile World Cup. Nithear an sgioba as na nàiseanan anns a' Muir Caraibeach, air sgath gu bheil na h-Eileanan seo cho beag.

Tha an sgioba seo air a tharraing bho na h-Eileanan anns a' chuan Charaibeach a chaidh an ruith le Breatainn mar phàirt de Aonadh Nan Innseachan an Iar. Tha Guyana na phàirt den sgioba cuideachd ged nach eil na phàirt dhe na h-Innseachan an Iar ach air Tìr-Mòr Ameireaga a Deas.

Bha an sgioba air leth soirbheachail anns na 80an.

## Cluicheadairean Ainmeil

* Sir Gary Sobers
* Viv Richards

Roinn-seòrsa:Criogaid
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach