open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
15 an Gearran

'S e **15 an Gearran** an 46mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 319 latha (320 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1775 - Thaghadh Pàpa Pius VI, ann an Cathair na Bhatacain.

## Breithean
* 1564 - Galileo Galilei, reuladair às an Eadailt.
* 1710 - Rìgh Louis XV na Frainge 
* 1873 - Hans von Euler-Chelpin, ceimigear às a’ Ghearmailt. 
* 1881 - Hans Fischer, ceimigear às a’ Ghearmailt.
* 1901 - Murchadh MacPhàrlain - ''Bàrd Mhealaboist'', bàrd Albannach.
* 1907 - Cesar Romero, cleasaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 1976 - John Lamont, neach-poileataigs à Alba.

## Bàsan
* 1145 - Pàpa Lucius II
* 1152 - Conrad III, Rìgh na Gearmailt
* 1637 - Ferdinand II, Impire Naomh Ròmanach (rug. 1578)
* 1844 - Henry Addington, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte
* 1928 - Herbert Henry Asquith, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte bho 1908 gu 1916.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
16 an Gearran

'S e **16 an Gearran** an 47mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 318 latha (319 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1707 - Reachdadh air Achd an Aonaidh ann am Pàrlamaid na h-Alba.
* 1918 - Neo-eisimeileachd Liotuàinia bhon Ruis is a’ Phrùis.

## Breithean
* 1032 - Impire Yingzong na Sìona (bàs. 1067)
* 1907 - Cesar Romero, cleasaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 1954 - Iain Banks, sgrìobhadair Albannach.
* 1955 - Brùs Creamhain, neach-poileataigs Albannach.
* 1977 - Sandra van Nieuwland, ann an Delft. Seinneadair às Na Tìrean Ìsle.

## Bàsan
* 1247 - Heinrich Raspe, Landgraf na Thuringia (rug. 1204)
* 1279 - Rìgh Afonso III na Portagail (rug. 1210)
* 1907 - Giosuè Carducci, ann am Bologna. Sgrìobhadair às an Eadailt.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
17 an Gearran

'S e **17 an Gearran** an 48mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 317 latha (318 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan
* 2008 - Ghairm Cosobho a chuid neo-eisimeileachd.

## Breithean

* 1894 - Nikita Hruŝëv, ceannard an t-Aonadh Sobhiat.
* 1925 - Hal Holbrook, ann an Cleveland (Ohio). Actair às na Stàitean Aonaichte.
* 1950 - Christine Primrose, seinneadair Gàidhlig. 
* 1952 - Michael Marra, seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Dùn Dèagh.
* 1955 - Mo Yan, sgrìobhadair à Sluagh-phoblachd na Sìne.
* 1957 - Loreena McKennitt, ceòladair Canèidianach.
* 1971 - Martyn Bennett, ann am Baile Naoimh Eòin, an Talamh Ùr, Canada. Neach-ciùil ùr-ghnothach a mheasgaich ceòl Albannach traidiseanta agus modhannan as ùire.

## Bàsan
* 1673 - Molière (Jean-Baptiste Poquelin). Sgrìobhadair agus cleachdaiche às an Fhraing. 
* 1796 - James Macpherson, sgrìobhadair Albannach agus neach-poileataigs
* 1885 - Iain Frangan Caimbeul,  sgoilear beul-aithris agus deasaiche nan leabhraichean 'Sgeulachdan Gaidhleach' no *Popular Tales of the West Highlands*.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
19 an Gearran

'S e **19 an Gearran** an 50mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 315 latha (316 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1819 - Lorg William Smith, maraiche, Eileanan Shealtainn a Deas anns an Antartaig

## Breithean
* 1473 - Nicolaus Copernicus, ann an Toruń. Reuladair às a' Phòlainn.
* 1841 - Elfrida Andrée, ann am Visby. Sgrìobhadair-ciùil às an t-Suain.
* 1859 - Svante Arrhenius, ann an Uppsala. Sgrìobhadair às an t-Suain.
* 1888 - José Eustasio Rivera, bàrd agus sgrìobhadair à Coloimbia.
* 1898 - Iain Eairdsidh MacAsgaill (Bàrd Bheàrnaraigh), bàrd Gàidhlig agus pìobaire.
* 1901 - Muhammad Naguib, ann an Khartoum. Saighdear agus fear-poileataigs às an Èipheit.
* 1924 - Lee Marvin, actair Aimeireaganach.
* 1956 - Roderick MacKinnon, ann am Burlington (Massachusetts). Bith-eòlaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 1986 - Chris Pendergast, cluicheadair ball-coise Albannach.

## Bàsan
* 1951 - André Gide, ann am Paris. Sgrìobhadair às An Fhraing. 

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
18 an Gearran

'S e **18 an Gearran** an 49mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 316 latha (317 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1965 - Fhuair A' Ghaimbia a chuid neo-eisimeileachd.

## Breithean
* 1798 - José Hilario López, ann am Popayán. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1860 - Anders Zorn, ann am Mora. Fear-ealain às an t-Suain.
* 1931 - Toni Morrison, ann an Lorain (Ohio). Sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte.
* 1950 - Cybill Shepherd.
* 1954 - John Travolta, ann an Englewood (Jersey Nuadh). Actair às na Stàitean Aonaichte.
* 1965 - Andre Young - ''Dr. Dre'', rapair is riochdaire-ciùil às na Stàitean Aonaichte.
* 1968 - Molly Ringwald.
* 1986 - Adam Lundgren, ann an Göteborg. Actair  às an t-Suain.

## Bàsan
* 1546 - Martin Luther, ann an Eisleben.
* 1564  - Michelangelo Buonarroti, ann an Caprese. Dealbhadair às an Eadailt.
* 1921 - Rafael Reyes, ann am Bogotá. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1937 - Enrique Olaya Herrera, san Roimh. Neach-poileataigs à Coloimbia.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
21 an Gearran

'S e **21 an Gearran** an 52mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 313 latha (314 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1437 - Gabh Seumas II na rìgh na h-Alba.

## Breithean
* 1791 - John Mercer, ceimigear Sasannach
* 1933 - Nina Simone, ann an Tryon North Carolina. Seinneadair is ceòladair às na Stàitean Aonaichte.
* 1989 - Corbin Bleu, seinneadair pop-R&B Aimerigeanach.

## Bàsan
* 1437 - Seumas I, Rìgh Alba
* 1677 - Baruch Spinoza, ann an Den Haag. Feallsanaiche às na Tìrean Ìsle.
* 1730 - Pietro Francesco Orsini (Pàpa Beinidict XIII), ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1724 gu ruige 1730.
* 1926 - Heike Kamerlingh Onnes ann an Leiden, eòlaiche-fiosaig.
* 2017 - Kenneth Arrow, eaconamaiche

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
22 an Gearran

'S e **22 an Gearran** an 53mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 312 latha (313 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan
* 1371 &ndash; Raibeart II na rìgh.
* 1979 - Neo-eisimeileach Naomh Lùisia bhon Rìoghadh Aonaichte.

## Breithean

* 1403 - Rìgh Teàrlach VII na Frainge (ch. 1461)
* 1732 - Seòras Washington, Ciad Cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
* 1810 - Frédéric Chopin, luchd-ciùil às a' Phòlainn (faic 1 am Màrt cuideachd).
* 1824 - Jules Janssen, reuladair às an Fhraing.
* 1922 - Uilleam Nèill, bàrd à Alba.

## Bàsan
* 1111 - Roger Borsa, Rìgh na Sicily (rug. 1078)
* 1371 &ndash; Daibhidh II, Rìgh Alba.
* 1815 - Smithson Tennant, ceimigear à Sasainn. Lorg e iridium agus osmium.
* 1939 - Antonio Machado, bàrd Spàinnteach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
20 an Gearran

'S e **20 an Gearran** an 51mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 314 latha (315 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1858 -  Gabh Edward Smith-Stanley na Phrìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.
* 1878 - Taghadh Phàpa Leo XIII, ann an Cathair na Bhatacain.

## Breithean
* 1889 - Laureano Gómez Castro, innleadair agus fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1937 - Robert Huber, ann am München, ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1951 - Gordon Brown, neach-poileataigs à Alba agus prìomhaire na Rìoghachd Aonaichte eadar 2007 is 2010.

## Bàsan
* 702 - K'inich Kan B'alam II, Rìgh Maya stait Palenque (rug. 635)
* 1171 - Conan IV, Dùic na Breatainn Bheag (rug. 1138)
* 1907 - Henri Moissan, ann am Paris, ceimigear às an Fhraing.
* 1916 - Klas Pontus Arnoldson, ann an Stockholm. Neach-aithris agus fear-poileataigs às an t-Suain.
* 1972 - Maria Goeppert-Mayer, ann an San Diego, fiosaigiche às a' Ghearmailt.
* 2005 - Hunter S. Thompson, ùghdair agus fear-naidheachd Aimeirigeanach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
24 an Gearran

'S e **24 an Gearran** an 55mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 310 latha (311 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1500 - Teàrlach V, Iompaire Naomh Ròmanach.
* 1536 - Pàpa Clemens VIII
* 1955 - Steve Jobs, fear-gnothach agus innleachdair às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan
* 1915 - José María Campo Serrano, ann an Santa Marta. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1925 - Hjalmar Branting, ann an Stockholm. Neach-poileataigs às an t-Suain.
* 2020 - Katherine Johnson, matamataigear às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
25 an Gearran

'S e **25 an Gearran** an 56mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 309 latha (310 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1725 - Karl Wilhelm Ramler, bàrd Gearmailteach (bàs. 1798)
* 1912 - Glenn Theodore Seaborg, ceimigear às na Stàitean Aonaichte. Rinn e plutonium-238.
* 1953 - José María Aznar López, ann am Madrid. Fear-poileataigs às an Spàinn.

## Bàsan
* 1246 - Dafydd ap Llywelyn, Prionnsa na Cuimrigh
* 1971 - Theodor Svedberg, ann an Kopparberg. Ceimigear às An t-Suain.
* 1978 - Calum 'Ruadh' MacNeacail, bàrd às an Eilean Sgitheanach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
7 an Gearran

S e **7 an Gearran** an 38mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 327 latha (328 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan
* 1974 - Neo-eisimeileachd Ghreanada bhon Rìoghadh Aonaichte.

## Breithean

* 1478 - Thomas More, sgrìobhadair agus Neach-poileataigs Sasannach.
* 1812 - Charles Dickens, ùghdar is beachdair soisealta Sasannach.
* 1885 - Sinclair Lewis, ann an Sauk Centre. Sgrìobhadair.
* 1973 - Irina Björklund ann an Danderyd, seinneadair agus actair às an t-Suain/Suòmaidh.

## Bàsan
* 1045 - Impire Go-Suzaku na Seapan (rug. 1009)
* 1626 - Uilleam V, Dùic na Bavaria (rug. 1548)
* 1878 - Giovanni Maria Mastai-Ferretti, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp (Pius IX) bho 1846 gu 1878.
* 2007 - Alan G MacDiarmid, Ceimigear à Sealainn Nuadh.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
27 an Gearran

'S e **27 an Gearran** an 58mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 307 latha (308 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1560 - Chaidh fo-sgrìobhaidhean a chur ri Cùmhnant Bhearaig ann am Bearaig (a Deas).
* 1868 - Thoisich Benjamin Disraeli mar phrìomh mhinistear na Rìoghachd Aonaichte. 
* 1900 - Chaidh comunn ball-coise Gearmailteach FC Bayern München a stèidheachadh ann am München.
* 1998 - Lorg an reuladair Eric Walter Elst dreag ''11166 Anatolefrance''.

## Breithean
* 1902 - John Steinbeck, ann an Salinas (California). Ùghdair às na Stàitean Aonaichte.
* 1942 - Robert Grubbs, ann am Possum Trot (Kentucky). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan

* 1981 - Nan Shepherd, sgrìobhadair, bàrd agus òraidiche Albannach.
* 2008 - William F. Buckley Jr.; sgrìobhadair agus iomradair às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
23 an Gearran

'S e **23 an Gearran** an 54mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 311 latha (312 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1455 – Dh'fhoillsich Johannes Gutenberg a chiad Bìoball clò-bhuailte ann am Mainz.
* 1940 – Chaidh plutonium-238 a dhèanamh le Glenn Theodore Seaborg a' chiad uair.

## Breithean
* 1685 - Georg Friedrich Händel, ceòl-sgrìobhaiche Gearmailteach, ann an Halle (Saale).

## Bàsan
* 1447 - Pàpa Eòghann IV, Pàpa Eadailteach.
* 1936 - William Adamson, neach-poileataigs agus Rùnaire Stàite na h-Alba

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
26 an Gearran

'S e **26 an Gearran** an 57mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 308 latha (309 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1815 - Chaidh Napoleon Bonaparte à Elba.

## Breithean
* 1879 - Johannes Nicolaus Brønsted, ann an Varde. Ceimigear às an Danmhairg.
* 1903 - Giulio Natta, ann an Imperia. Ceimigear às an Eadailt.
* 1932 - Johnny Cash, seinneadair Aimeireaganach.
* 1946 - Ahmed H. Zewail, ann an Damanhour. Ceimigear às an Èipheit.
* 1964 - Brian Whittle, neach-poileataigs à Alba.

## Bàsan
* 1950 - an Ridire Harry Lauder, oirfideach Albannach (r. 4 an Lùnasdal 1870)
* 1985 - Tjalling Koopmans, eaconamaiche às na Tìrean Ìsle.
* 1998 - Theodore W. Schultz, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
28 an Gearran

'S e **28 an Gearran** an 59mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 306 latha (307 ann am bliadhna-leum) air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1638 - Chaidh an Cùmhnant Nàiseanta a sgrìobhadh ann an Eaglais nam Manach Liath ann an Dùn Èideann.
* 2013 - Leig Pàpa Beinidict XVI a dhreuchd dheth.

## Breithean
* 1901 - Linus Carl Pauling, ann am Portland. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1938 - Tomas Lindahl, ceimigear às an t-Suain.
* 1942 - Brian Jones, ann an Cheltenham. Ceòladair à Sasainn.
* 1953 - Paul Krugman, ann an Eabhraig Nuadh. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan
* 1261 - Eanraig III, Dùic na Brabant
* 1941 - Alfonso XIII, Rìgh na Spàinne bho 1886 gu 1931, anns an Ròimh.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
29 an Gearran

'S e **29 an Gearran** an 60mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich. Tha 306 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 'S e latha-leum a tha anns an latha seo, chan eil e ann ach ann am bliadhna-leum.

## Tachartasan

* 1940 - Bhuannaich an cleasaiche Hattie McDaniel Duais Acadamaidh (*Oscar*), a' chiad Aimearaganach dubh a fhuair e.

## Breithean
* 1468 - Pàpa Pòl III, Pàpa Eadailteach.

## Bàsan
* 992 - Naomh Oswald, àrd-easbaig Eabhraig.

## Fèillean
* Latha nan fleasgaichean: Faodaidh nighinn pòsadh a thairg do dhuine (tradaisean anns an Rìoghachd Aonaichte agus ann an Èirinn)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Làithean
Beannachd

Tha **beannachd** (às an Laideann *benedictio*) na ùrnaigh neo mhiannachadh de sonas air cuideigin neo rudeigin; a’ canntainn/dèanamh gu bheil neach neo nì naomh. Sna eaglaisean, bidh sagart gu tric a’ gabhail beannachaidh aig deireadh an t-seirbheis.

Anns a’ Ghàidhlig, canar “beannachd leat/leibh” nuair a bhios daoine air falbh. Thoisich sin mar a bha daoine ag iarraidh deagh-fhortan air na luchd-siubhail.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Beannag

Se stiall aodaich a tha ann am **beannag**. Caithear mu ceann neo guailnean.

## Taobh a-muigh na ceanglaichean
*Ciamar a chosg Bandana

Roinn-seòrsa:aodach
Beàrnan-brìde

Tha **beàrnan-brìde** (Laideann:*Taraxacum*)  na luibh air a bheil blàth buidhe agus duilleagan eagach. Tha mòran ainmean oirre, mar **breunan-brothaich**, **caisearbhan nam muc**, **fiacail-leòmhainn**, **lus nam mionnag** agus **pioban**.

## Dealbhan

Dandelion clock.jpg|“Uaireadair”


Roinn-seòrsa:Luibhean
Beart-chlò

'S e inneal a tha ann am **beart-chlò**. Cleachdar e airson clò fhighe.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Fighe
Beath-eachdraidh

Se **beath-eachdraidh** (Beurla: **biography**; “biographaidh/faidh”) a tha ann am pìos (aiste, leabhar, artagail 7c) ag innse sgeulachd air beatha cuideigin. Nuair a sgrìobh an cuspair fhèin mu beatha aige/aice, sin Fèin-eachdraidh (Beurla: “autobiography”)

Ged a tha ficsean eadar-dhealaichte, is urrainn do ficsean a bhith fèin-eachdraidheil ann an dòigh oifigeil, neo neo-oifigeil. Air taobh eile, is urrainn do cuid den beath-eachdraidh a bhith làn de ficsean ged nach bu chòir sin a bhith mar seo.

Roinn-seòrsa:Litreachas
Naoidhean

Tha **naoidhean** na leanabh glè glè òg, a tha air rugadh o chionn goirid. Gu h-àbhaisteach, canar “naoidhean” neo “beibidh” ri pàiste fo dà bhliadhna a dh’aois. Chan urrainn dhaibh a bhruidhinn neo coiseachd gu math.

## Seall cuideachd
* Deugaire
* Inbheach
* Leanabh
* Pàiste

Roinn-seòrsa:Leanabachd
Beinn

'S e **beinn**, monadh àrd. Is urrainn dhi a bhith air tìr neo fon mhuir, neo air planaidean eile.

Nuair a tha a' bheinn glè àrd, bidh sneachd is deigh oirre, agus is urrainn do abhainn-deigh a’ toiseachadh. 

## Eòlas-adhair, -aimsir is –uisge
Tha mòran aibhnichean is fuaran a’ fàs air beanntan; nuair a buail àile fliuch am beann, feumaidh e a’ dol as àirde, far a bheil teas nas ìsle ann, agus thig e sìos mar uisge. Cruinnichidh beanntan an t-uisge seo, sna alltan, fuaran agus aibhnichean.

## Seòrsaichean beanntan
* Beinn-theine
* Beinn-na-mara (beann a tha fo mhara)
* Ilbhinn
* Meall
* Monadh
* Sgùrr
* Sliabh

## Beanntan ainmeil
* Beinn Everest
* Kilimanjaro
* Matterhorn
* Beinn Erebus (Antargtaga)
* Olympus Mons (beinn air Corg, am fear as àirde air a bheil fios againn)

## Beanntan ann an Alba
* An Sgurr
* Askival
* Beinn Dòbhrain
* Beinn Hòb
* Beinn Laoghail
* Beinn Nibheis
* Beinn na Gucaig
* Beinn Sgritheall
* Blà Bheinn
* An Cuiltheann
* Gaoda Bheinn
* Glamaig
* Ladhar Bheinn
* Luinne Bheinn
* Sgùrr Fhuaran
* Sgùrr na Cìche 

Canar Beinn Rothach ri beinn ann an Albainn a tha nas àirde na 3000 troigh.

*
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
30 an Gearran

Ged nach eil **30 an Gearran** air a chleachdadh sa mìosachan againne, chaidh e air cleachdadh san eachdraidh. Bha dà "latha-leum" aig an t-Suain ann an 1712, nuair a dh'atharraich iad eadar mìosachan Iulianach gu mìosachan Griogarach.

Ann an 1929, dh'fheuch an Aonadh Sovietach, "mìosachan ar-a-mach", anns a bheil 30 làithean aig gach mìos-obrach, agus 5/6 làithean air fhàgail mar saor-làithean. Air sgath sin, bha 30mh Gearran ann an 1930 is 1931. Nochdar seo ann am *[[Pravda]]*.

## Teisteanas
* *The Oxford Companion to the Year*. Bonnie Blackburn & Leofranc Holford-Strevens. Oxford University Press 1999. ISBN 0-19-214231-3. Duilleagan 98-99.

Roinn-seòrsa:Làithean mi-àbhaisteach
Beic

Nuair a chur thu na dara coise air chùl na coise eile, agus a’ lùbadh nan glùinean, se sin a tha ann am **beic**. Chan eil e cho cumanta a-nise, mar a b' àbhaist, ach chì thu e sna suidheachaidhean rìoghail. Tha e nas cumanta a-measg na mnathan; bidh fir a' lùbadh san àite.

Roinn-seòrsa:cultar
Being

Tha **being** na chathair neo bòrd fada. Tha iad cumanta sna eaglaisean tràidiseanta, sna bàtaichean-ràmh agus na pàircean. Cleachdar iad ann an seòmar-bidh uaireannan cuideachd.

Roinn-seòrsa:àirneis
Beirm

'S e stuth a tha ann am **beirm** a chleachdar ann a bhith a’ dèanamh aran, leann, fìon ⁊c. Tha beirm na bhalgan glè bheag, a’ tionndadh siùcar gu alcol. Uaireannan bidh beirm a' gabhail tinneis gu boireannaich.

'S e *Saccharomyces cerevisiae* am beirm as cumanta, a tha air cleachdadh le cinne-daonna.

Roinn-seòrsa:Fungi
Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Biadh
Beithe

'S e baile ann an Siorrachd Àir a tha ann am **Beithe** (Beurla: *Beith*).
Chaidh an taigh-baile a thogadh ann an 1817. Bha bùthan beaga air a' bhun-ùrlair agus talla mòr air a' chiad ùrlair a chaidh a chleachdadh mar sheòmar-cùirte agus mar sheòmar-leughaidh.
Bha dà stèisein-rèile ann air a' cho-loidhne Ghlaschu, Cnoc a' Bharra agus Cill Mheàrnaig ach dhùin e ann an 1964.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Beith

Tha **beith** ’na craobh sa teaghlach Betulacaeae sa ghèineas Betula. Chan fhàs iad ro mhòr, ach tha iad nas motha na preasan. Tha iad càirdeil ri teaghlach Fagaceae anns a bheil daraich agus faidhbhile.

Tha iad seargach le meangan chaola oirre.

## Ainmean
Cuirear an t-ainm "Beith" air an dàra litir den sean-aibidil Gàidhealach.

* Am Beithe Mòr
* An t-Allt Beithe
* An Tom Beithe
* Beul Ath Beithe
* Cùl Dùn Beithe
* Dail Beithe
* Dail Bheithe
* Dùn Beithe
* Gleann Beithe
* Innis Beithe
* Stob Coire nam Beithe

## Dealbhan

Betula pendula winter.jpg|Betula pendula sa gheamhradh


## Faic cuideachd
* Beith-airgid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Craobhan
Bèigneid

Tha **bèigneid** neo **beugaileid** na sheòrsa sgian a chuirear air ceann feadan gunna. Bha iad cumanta sa linn Victorianach, ach chan eil san latha an-diugh. Anns na seann-làithean, bhitheadh gunnaichean gu math duilich ri lìonadh, agus bhitheadh ùine mhòr eadar gach losgadh – anns an ùine sin, b' urrainn do nàmhaid ionnsaigh a thoirt. B' ann ann an suidheachadh sin, agus “sabaid faisg”, a cleachdar bèigneid.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Buill-airm
Beul

'S e pàirt dhen cheann a tha ann am **beul**. Cleachdar e gus rudan ithe, bruidhinn agus analachadh.

Pàirtean: liopan no bilean, teanga, càirean is fiaclan.

Roinn-seòrsa:Corp
Fuineadh

Tha **bèiceareachd** neo **fuineadh** nuair a tha biadh, air bruich ann an àmhainn.

Cleachdar e airson aran, cèic 7c a dhèanamh.

Roinn-seòrsa:Obair
Roinn-seòrsa:Còcaireachd
Bèile

'S e ultach mòr a tha ann am **bèile**. Nithear le feur, connlach 7c, mar as trice a cheangail gu teann. Cleachdar gus beathaichean a bheathachadh air tuathanas, neo teine a losgadh.

 

Roinn-seòrsa:Àiteachas
Beul-aithris

Tha **beul-aithris** a’ ciallachadh nan sgeulachdan, òrain, fiosrachaidh, creideamhan air an cur bho ghinealach gu ginealach gun a bhith gan sgrìobhadh. 

## Litreachas
Ged a tha daoine a’ cur sìos air beul-aithris an diugh, s' ann bhuaithe a thàinig corp mòr de sheann litreachas ainmeil agus cudthromach.

## Eachdraidh
Bidh cuid de dh'eachdraidh a’ tighinn tro bheul-aithris, ach cha bhi a’ mhòrchuid de na fir-eachdraidh ga chreidsinn ma thàinig e thugainn san dòigh seo. Cuirear an t-ainm seanachas air seòrsa eachdraidh seo.

## Faic cuideachd
* Leigheas Cas Ó Céin

Roinn-seòrsa:Litreachas 
Roinn-seòrsa:Eachdraidh  
Roinn-seòrsa:Dualchas
Liomaid

Tha **liomaid** (*Citrus × limon*) na meas buidhe, a tha caran mar orains. Cleachdar gus sugh 7c a dhèanamh.

Is urrainn do chraobh liomaid a' ruigsinn 6 m (20 troighean), ach tha iad nas lugha gu h-abhaisteach.

Roinn-seòrsa:Measan
Roinn-seòrsa:Craobhan
Crith-thalmhainn

Tha **crith-thalmhainn** na ghluasad mòr den talamh. Tha iad gu math cumanta ann an California, Sealainn Nuadh agus Iapan. Marbhaidh iad miltean de dhuine.

Bha crith-thalmhainn ann an Haiti air 12 am Faoilleach 2010.

## Faic cuideachd

* Beinn-theine

Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
Banca Rìoghail na h-Alba

'S e fear de na bancaichean as motha anns an t-saoghal a tha ann am **Banca Rìoghail na h-Alba** (Beurla: *Royal Bank of Scotland/RBS*).

Ann an 2008, bha am Banca Rìoghail na h-Alba air pàirt-shealbhaichte leis an stàit.

Roinn-seòrsa:Bancaichean
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Beus

Tha **beus** a’ ciallachadh fuaim ìosal. Is urrainn do sheinneadair a bhith na bheus, neo inneal-ciùil.

* Beus-fhìdheall

Roinn-seòrsa:Ceòl
Bhàsa

Tha **bhàsa** na shoitheach, mar cuach domhainn. Cleachdar airson flùraichean a chumail neo mar bhall-maise. 

Roinn-seòrsa:àirneis
Biadh-maidne

`S e biadh a thathas a` gabhail tràth air an latha, anns a` mhadainn a th` ann am **biadh-maidne/biadh-na-maide** neo **ciadlomadh** ("bracaist"). Gu tradiseanta, bhathas a` gabhail biadh trom mar fheòil, buntàta agus brochan ann an Eòrpa a Tuath, agus biadh aotrom mar croissants is measan ann an Eòrpa a Deas; ach san latha an-diugh, thathas a` gabhail diofar seorsa bìdh a-rèir toil nan daoine fhèin.

Thathas a` cantainn **“bracaist”** ri biadh na maidne, `s nochdaidh am facal sin ann an riochdan eile mar **“breacaist”**. Mar an ceudna, gheibhear **tràth madainn** cuideachd ged nach eil am briathar sin cho cumanta.

## Biadh a tha cumanta ann
* brochan
* muc-fheòil
* ugh

Roinn-seòrsa:Biadh
Bian

Tha **bian** neo **seiche** na chraiceann beathaich. Cleachdar e airson leathar a dhèanamh. B' àbhaist do dhuine bian a chur timcheall orra mar seòrsa aodaich.

Roinn-seòrsa:Beathaichean
Roinn-seòrsa:Aodach
Bheat

Tha **bheat** neo **dotair-bheathach**, (Beurla: “veterinarian”) na lighiche a choimheadas an dèidh ainmhidhean.

## Ceanglaichean a-mach (Gàidhlig)
* Bheataireachd san Eilean Sgitheanach

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Biadh

Tha **biadh** na lòn a bhios ithe le creutairean. 'S e an diathad a tha air ithe gu bracaist, dinneir ⁊c.

* biadh-maidne
* biadh meadhan-latha
* Tì (biadh)
* biadh-feasgair (dinnear/suipear)

## Seòrsaichean bidhe
* Aran
* Feòil
* Glasraich
* Meas

*
Bile (corp)

Tha **bile** neo **lip** na fhear de dhà oir a’ bheòil. Tha iad gun falt. Peantar le cuid de bhoireannaich.

Roinn-seòrsa:Corp
Bile-bhuidhe

Tha **bile-bhuidhe** (Laideann: *Glebionis segetum* neo *Chrysanthemum segetum*) na luibh. Tha blàthan buidhe air. Fàsar ann an achaidhean.

## Dealbhan

Glebionis_segetum1.jpg


Roinn-seòrsa:Luibhean
Bile

'S e dreachd lagha a tha ann am **bile**.

## Pàrlamaid na h-Alba
Tha còig seòrsachan bile ann:
* Bile riaghaltais: tha Rùnairean Riaghaltas na h-Alba a' toirt bilean riaghaltais a-steach airson poileasaidh riaghaltais a thoirt gu buil.
* Bile buill: 's urrainn do bhuill Pàrlamaid na h-Alba nach eil san Riaghaltas bile a thoirt a-steach cuideachd.
* Bile comataidh: 's urrainn do luchd-gairm comataidh bilean a thoirt a-steach.
* Bile phrìobhaideach: ma ceadachas am Pàrlamaid bile phrìobhaideach, chaidh i na Achd Prìobhaideach.
* Bile mheasgaichte: tha Rùnairean Riaghaltas na h-Alba a' toirt bilean mar seo airson poileasaidh riaghaltais a tha a' toirt buaidh air com-pàirtean prìobhaideach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Binid

Tha **binid** na stuth a chleachdar airson bainne a bhinndeachadh ann a bhith a’ dèanamh càise. O chionns a nithear le stamag bà, chan eil mòran glasraichearan ag ithe càise air a dhèanamh le binid.

* Bainne
* bàrr/uachdar
* Càise

Roinn-seòrsa:Biadh
Roinn-seòrsa:Bainne
Binnean

Tha dà chiall aig **binnean**: barr cnuic no cnoc biorach.

Is ann à “binnean” a thig am facal sa Bheurla Ghallda “bing”, a cleachdar air muileann gual, neo “binn” air seòrsa cnuic.

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Biodag

Tha biodag na bhall-airm. 'S e sgian bhiorach a tha ann. Tha sgian dubh coltach ri biodag, ach nas giorra. 'S air crios-claidheimh a tha a' bhiodag cuirte. Gu dualchasach, rinn an cas-biodaige bho fiodh dharaich no fiodh eile. Bha daoine a' mionnachadh leis a' bhiodag, mar an dèidh am Blàr Chùil Lodair ann an 1746.

## Faic cuideachd
* Bèigneid

Roinn-seòrsa:Buill-airm
Bàrc

Tha **bàrc** na sheòrsa bhàta. Tha i beag agus coltach ri eathar, neo bàta mòr trì-chrannach.

Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Biolar

Tha **biolar** ((*Nasturtium nasturtium-aquaticum*, *N. microphyllum*) na luibh. Tha uaine, beag agus a’ fàs ann an uisge neo àite fliuch.

Roinn-seòrsa:Glasraichean
Bìoball

'S e leabhar sgriobtair a tha ann am **Bìoball** (bhon Ghreugais Koine *τὰ βιβλία*, *ta biblia*, "na leabhraichean"). Cleachdar e leis na Iùdhaich (Tanach/Seann-Tiomnadh) agus Crìosdaidhean (Seann-Tiomnadh, Tiomnadh Nuadh agus uaireannan an Apocruiphia). Dh'eadar-theangaich Naomh Jerome am Bìoball gu Laideann.

B’ e am Bìoball a’ chiad leabhar a chuireadh ann an clò san Roinn Eòrpa. Chan eil ach glè bheag de chànain a tha fhathast gun eadar-theangachadh, agus is e am Bìoball an leabhar as trice a leughas daoine. Chaidh am Bìoball eadar-theangachadh gu Gàidhlig eadar 1767 agus 1807.

## Ceanglaichean a-mach
* Comann Bìoball na h-Alba: Bìoballan Gàidhlig
* Am Baile: Bìobaill Ghàidhlig

Roinn-seòrsa:Creideamh
*
Bioran

*Is dòcha tha thu lorg [[bior]] neo [[biorach]].*

Tha **bioran** neo **bior** na innleachd airson buill-aodaich a chrochadh air sreang. 
Roinn-seòrsa:fighe
Dealg

*Is dòcha tha thu lorg [[bioran]] neo [[biorach]].*

Tha **bior** neo **dealg** na ceann geur a dh’fhàsas air luibh.

Roinn-seòrsa:Luibhean
Piorna

Tha **piorna** neo **biùrna** na innleachd chruinn air an tionndaidhear snàth. Cleachdar e le cuibhle gu tric.

* bioran

Roinn-seòrsa:Fighe
Roinn-seòrsa:Acfhainn
Bonaid-snàimh

Tha **bonaid-snàimh** na ad a chleachdas tu gus a snàmh. Nithear le plastaig neo rubair. Cumaidh iad d’fhalt tioram.

Roinn-seòrsa:Aodach
Roinn-seòrsa:Spòrs
Biorra-crùidein

Tha **biorra-crùidein** na eun beag, (Laideann: *[[Alcedo ispida]]* no *[[Alcedo atthis]]* (Beurla: common kingfisher). Tha iad ri lorg fais air uisge.

Chan eil iad pailt agus is ainneamh gun faicear iad, ach air an ite siubhlaidh iad gu h-ìosal aig luaths suas ri fichead mìle 's an uair agus na sgiathan a' breabadh cho luath 's nach faicear ach glumag beag de ceò, brèagha, gorma nan dol seachad.

## Ainmean eile
* bior an iasgair
* bior-an-uisge
* biorra-an-iasgair 
* càirneach
* còirneach
* crùidein
* gobha-uisge
* gobhachan-uisge
* iasg-air-càirneach
* iasgair dìomhain
* iasgair-an-rìgh
* mùrlach

## Iomraidhean


## Dealbhan

Faidhle:Martin perscatore.jpg
Faidhle:Alcedo atthis eating a tadpole.jpg
Faidhle:Common Kingfisher Alcedo atthis.jpg
Faidhle:Alcedo atthis 3 Marek Szczepanek s.jpg
Faidhle:Alcedo atthis 1 tb.jpg
Faidhle:Alcedo atthis001.jpg
Faidhle:Alcedo atthis head 001.jpg
Faidhle:Alcedo atthis bengalensis (Nictitating membrane).JPG


Roinn-seòrsa:Eun-uisge
Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Biorramaid

Tha **biorramaid** neo **piorramaid** na structair aig a bheil bun ceàrnach agus ceithir taobhan a chlaonas gu binnean.

Bidh cuid de seann chàrn-chuimhne Èiphiteach air a bheil air chumadh biorramaide. Bha biorramdean aig na Aztecs, Mayanaich agus Babiloniaich cuideachd.

Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Matamataig
Roinn-seòrsa:An Èipheit
Biorach (iasg)

*Is dòcha tha thu lorg [[bior]] neo [[bioran]].*

Tha **biorach** na sheòrsa èisg-mhara.
Roinn-seòrsa:iasg
Biona

Tha **biona** na shoitheach, neo ciste, mhòr domhainn. Is àbhaist dhaibh a bhith dubh. Is iomadh seòrsa a tha ann, m.e. 's e biona-stùir airson sgudal 7c a chumail, coltach ri basgaid-sgudail mòr. Tha cuid eile airson gràn, gual neo fìon.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Bìth

Tha **bìth** na lionn dubh a tha tiugh agus glaodhach. Cleachdar gu h-àraidh ann a bhith a’ togail rathaidean. Cleachdar air bàtaichean cuideachd.

Roinn-seòrsa:Stuth
Leus

Tha **leus** neo **biùgan** (Beurla: *beacon*) na sholas. 'S e solas neo lampa beag a tha ann a ghabhas giùlan.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Giùlan
Blas

*Is docha gu bheil thu a' lorg [[blas (dualchainnt)]] no [[Blas (féis)]]*

'S e **blas** am faireachdainn a gheibhear bho bhiadh air an teanga, agus aon de na faireachdainnean traidiseanta. 'S e na còig blasan bunaiteach milis, saillte, geur, searbh, agus blasmhor (no *umami*).

Roinn-seòrsa:biadh
Blas (dualchainnt)

Tha **blas** na dhòigh-labhairt air an can thu rudeigin. Tha e coltach ri dualchainnt, ach tha blas a’ crochadh air fuaim, agus dualchainnt air faclan, ged a tha ceangail eatorra… tha dualchainnt a’ cleachdadh blais, agus thàinig blas à dualchainnt.

Roinn-seòrsa:cànanachas
Blàth

'S e earrann luibh a tha ann am **blàth** no **flùr**. Seo a dh’fhàsas an sìol neo am meas.

Tha flùraichean aig naoi às an deug seòrsaichean planntaichean, ach cha do nochd a' chiad fhosail ro 130 millean bliadhna air ais. Tha 300 mìle seòrsa de phlannta blàthachaidh.

## Alba

Tha an sòbhrach-Albannach (*Primula scotica*) dùthchasach ann an Alba.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luibhean
Bleideag-sneachda

'S e **bleideag-sneachda** na chrìostal sneachda. Chan eil fear coltach ri fear sam bith eile. Tha iad glè bheag, agus glè bhrèagha.

Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Biotais

'S e luibh a tha ann am **biotais** (Laideann: *Beta vulgaris*). Tha freumh cruinn dearg ann, a chleachdar mar ghlasraich neo airson siùcar a dhèanamh.

Roinn-seòrsa:Luibhean
Roinn-seòrsa:Glasraichean
Bìrlinn

Se seòrsa bàta-ràmh mòr a tha ann am **bìrlinn**. Thàinig e à long fada Lochlannach, agus se facal Lochlannach a tha ann: *byrðingr*.

Tha an t-ainm “Birlinn” air companaidh fhoillseachadh leabhraichean ann an Dùn Éideann cuideachd.

Roinn-seòrsa:bàtaichean
Bean

*Is docha tha thu a' lorg [[boireannach]]*

Tha **boireannach** neo **bean** na neach bhoireann, gu tric na inbheach. Tha a’ mhòrchuid de dhaoine nam boireannaich: 54%, ach gu tràidiseanta, tha ròl nas isle na fireannaich aca. Air sgàth seo, tha gluasad poileatagach ann - boireann-dhligheachas (feminism) airson còirichean nas fheàrr a bhith aca.

## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Boireannaich
Roinn-seòrsa:Gnè
Bliadhna

'S e **bliadhna** a tha ann an tìde a chaitheas an Talamh ann a bhith a’ dol timcheall air a’ ghrèin. Tha dà mhìos deug ann, agus 365 làithean ann (366 aig bliadhna leum).

Ged a tha linn a’ ciallachadh ùine mhòr san fharsaingeachd, bidh ciall nas caoile ann – 100 bliadhnaichean, m.e. 's e am 20mh linn a tha eadar 1901 is 2001 ('s e na 1900s a tha eadar 1900 agus 1999 – canar cuid “20mh linn” ris).

Roinn-seòrsa:Àm
*
Bliadhna Ùr

'S e fèis bhliadhnail a tha ann am **Bliadhna Ùr**. Is iomadh “bliadhnaichean ùra” ann, mar Bliadhna ùr nan Sionaich, Bliadhna ùr nan Iùdhaich 7c, ach 's e bliadhna ùr a tha air a’ chiad latha den Fhaoillich am fear as ainmeile. Fuirichidh daoine air 31 an Dùbhlachd (Oidhche Challainn) gu meadhon-oidhche agus Là na Bliadhna Uire.

Roinn-seòrsa:Fèisean
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
Bloinigean-gàrraidh

'S e **bloinigean-gàrraidh** (Laideann:*Spinacia oleracea*) a tha ann an glasraich dhubh-ghorm. 'S e bloinigean-gàrraidh a dh'itheas Popeye mus do dh'fhas e laidir. Tha e lan de iarann.

Roinn-seòrsa:Glasraichean
Blianadh

'S e **blianadh** a tha air àm ma bhios thu nad shuidhe neo nad laigh gu cofhurtail sa ghrèin. Bidh daoine gam blianadh airson dubhadh-grèine ri fhaighinn. Gu mì-fhortanach, is urrainn do blianadh aillse-craicinn tòiseachadh.

Roinn-seòrsa:Grian
Roinn-seòrsa:Craiceann
Bodach-ròcais

'S e ìomhaigh de dhuine a tha ann am **bodach-[[ròcais]]** neo **bodach-[[feannag|feannaig]]**. Nithear iad le seann aodach airson eagal a chur air eòin gus nach ith iad na pòran. 'S e bodach-ròcais a bha ann an Worzel Gummidge.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Àiteachas
Bogsa

'S e **bocsa** a tha ann an soitheach a tha sia-taobhach. Nithear iad le iomadh rudan leithid fiodh, cairt-bhòrd, msaa. Bithear an cleachdadh gu tric gus stuthan eile a chumail annta no gus stuthan a ghluasad o àite gu àite.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Bòcan

Tha **bòcan** na dheamhain. 'S e Sìthiche olc neo taibhse. Fuirichidh iad sna h-àiteachan iomallach agus air mòintich.

* Buggane - Bòcan Manainneach
* Cailleach nan Gàg

Roinn-seòrsa:Miotas-eòlas
Bodach-sneachda

Se cruth duine a tha ann am **bodach-[[sneachd]]a**. Nithear le sneachd. Gu tric, cuirear curranan, clachan, sgarf is ad air.

Roinn-seòrsa:Geamhradh
Roinn-seòrsa:Cluiche
Roinn-seòrsa:Sneachd
Bodha

'S e **bodha** a tha ann an creag anns a’ mhuir. Gu h-àraid tè a thèid a bhàthadh aig muir-làn.

## Faic cuideachd
* being (muir)
* cleit
* sgeir

Roinn-seòrsa:Uisge
Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
Bòdhran

'S e seòrsa druma a th' ann am **bòdhran** (Gaeilge: "Bodhrán"). Cumaidh tu air do làimh e fhad sa bhios tu ga bhualadh le bioran leis an làimh eile. Bidh dealbhan air gu tric.

Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Bodhar

Tha duine **bodhar** gun chomas cluinntinn. Chan eil mòran dhaoine gu fìor bodhar, ach tha mòran gun claistinn math. Tha cànain shoidhnidh, mar eisimpleir Cànan-soidhnidh Bhreatainn no BSL, ann a chleachdas na làimh is an aghaidh.

Roinn-seòrsa:Tinneasan
Boglach

Tha **boglach**, **bogach** neo fèith (tha mòran ainmean eile air) na thalamh bog-fliuch. Tha boglaich mòra ann an Aimearaga a Tuath (Louisiana, the Everglades; Aimearaga a Deas (Coille uisge Amazon); Astràilia (Kakadu); an Roinn-Eòrpa (Camargue); Afraga (coille uisge Congò); agus Aisia (Mekong, Bangladesh).

Ann an Alba, fàsaidh lusan mar cuilce, luachrach is seileastair agus craobhan mar seileach is beith ann.

Roinn-seòrsa:tìr-eòlas
Bogha (ceòl)

Tha **bogha** na innleachd a chleachdas tu ri fìdheall ⁊c a chluich. Nithear le fiodh is caolan cait. Cluichidh tu fìdheall nuair a shuathas tu na teudan leis.

Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Acfhainn
Bogha is saighead

Tha **bogha is saighead** na sheòrsa bhall-airm. Tha teud neo sreang a’ cur air bogha, agus tha saighead a’ cur air an sreang, a tha ga iomain.

Nas fhadalaiche, thàinig innealan-ciùil aig a bheil teud às, mar cruit, clàrsach, fìdheall ⁊c.

Roinn-seòrsa:Buill-airm
Bogha-frois

Tha **bogha-frois** na bhann lùbte ioma-dathach a chì nuair a dheàrrsas a’ ghrian tron uisge. Tha seachd dathan sa bhogha-frois – dearg, orains, buidhe, buidhe-ghorm (uaine), gorm, gorm-liath (guirmeanach) agus bàn-purpaidh.

Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Bogsa-fòn

'S e **bogsa-fòn** na lann beag anns a bheil fòn. Is urrainn do dhuine sam bith (aig a bheil airgead) fòn seo a chleachdadh. An diugh, chan eil mòran ri fhaighinn air sgàth gu bheil tuilleadh fònaichean-làimh ann.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Conaltradh
Bas

*Is dòcha gu bheil thu lorg [[bàs]]*

Tha **bas** na roinn na làimh air taobh a-staigh, eadar na meòir agus caol an dùirn.

Roinn-seòrsa:corp
Bonaid

Tha **bonaid** na sheòrsa aide gu tric cruinn. Tha ciall eadar-dhealaichte aige: an còmhdach os cionn inneal càir.

Roinn-seòrsa:aodach
Bòid

Tha **bòid** na gheall cudromach neo sòlaimte. Feumaidh BPA a’ dèanamh bòid-dhiliseachd do banrìgh Shasainn – tha sin gu math connspaideach. Nì a h-uile ball den SS bòid gu Adolf Hitler.

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Bogsa-litrichean

Tha **bogsa-litrichean** na bhocsa airson litrichean a chuireas tu air falbh, neo airson litrichean a bhios gan libhrigeadh.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Conaltradh
Bolgan (innleachd)

Tha **bolgan** na innleachd chruinn air à gloinne airson solas dealain a dhèanamh.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Pàipear-balla

Tha **pàipear-balla** (Beurla “wallpaper”) na sheòrsa de phàipear tiugh a chuirear air ballachan. Bidh pàtran air mar as trice. Cleachdar an t-ainm “pàipear-balla” air coimpiutairean cuideachd.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Boma

Tha **boma** neo **bomba** na innleachd a spreadhas. Is iomadh seòrsaichean ann, mar bomb niùclasach (“boma-D”), boma sgaoilidh 7c. Cuirear cuid fo thalamh, neo sa mhuir, far a nì iad spreadhadh air daoine agus luing.

Roinn-seòrsa:buill-airm
Euro

'S e an **Euro **(samhla: €; còd-bhancaidh: **EUR**) an t-airgead oifigeil anns na dùthchannan a leanas den Aonadh Eòrpach: 
A' Bheilg, Cìopras, an Eadailt, Eastòinia, Éirinn, an Fhraing, a' Ghearmailt, a' Ghrèig,  an Laitbhe, Liotuàinia, Lucsamburg, Malta, An Ostair, a' Phortagail, an t-Slòbhac, Sloibhinia, an Spàinn, Suòmaidh, na Tìrean Ìsle, Còmhla, 's iad "ceàrn an euro" (Beurla: *Eurozone*) mar a chanas feadhainn - agus mar sin tha an Euro air a chleachdadh mar airgead airson barrachd air 300&nbsp;millean neach anns an Roinn Eòrpa. Ma chunntas sinn àitean le airgead ceangailte ris an Euro tha buaidh aige air còrr is 480&nbsp;millean neach 'san t-saoghal.

## Eachdraidh
Air 1 am Faoilleach 1999, thòisich an euro mar an t-airgead oifigeil ann an aon dùthaich deug.
* A' Bheilg
* an Eadailt
* Cosobho
* Éirinn
* an Fhraing
* a' Ghearmailt
* Lucsamburg
* An Ostair
* a' Phortagail
* an Spàinn
* Suòmaidh
* na Tìrean Ìsle
Cha d' fhuair muinntir an Roinn Eòrpach na notaichean agus buinn-airgid ged-tà gus 1 am Faoilleach 2002.

## Buinn-airgid
### Pièces
Tha gach bonn-airgid a' sealltainn taobh Eòrpach:
* 1, 2, 5 cent: Eòrpa anns an t-saoghal
* 10, 20, 50 cent: Eòrpa mar Aonadh nan Stàitean
* 1, 2, euroan: Eòrpa gun chrìochan
Tha an taobh eile aig gach dùthaich a bhith sealltainn dealbh sònraichte aca fhèin.

Gabhas a h-uile bonn-airgid a chleachdadh ann an gach fear de na dùthchannan Euro.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Airgead
Roinn-seòrsa:An t-Aonadh Eòrpach
Heactair

Se **heactair** (hectare) na thomhas talmhainn co-ionnan ri 10,000 meatair ceàrnach, neo timcheall air 2.5 de dh’acraichean.

* acair (talamh)

Roinn-seòrsa:Tomhas talmhainn
Na Hearadh

'S e eilean fada mun iar-thuath air chost an iar Gàidhealtachd na h-Alba a tha anns **Na Hearadh**. Ged a tha e ceangailte ri Leòdhas, tha e air fhaicinn mar eilean ann fhèin. San t-seann aimsir, bha an t-ainm air a sgrìobhadh "Na h-Earadh", ainm a thàinig sìos thugainn bho na seann Lochlannaich. 

Tha cruth na tìre ag atharrachadh bho thuath gu deas anns Na Hearadh.
Tha tuilleadh bheanntan air ceann a tuath Na Hearadh, agus gheibhear a' bheinn as àirde sna h-Eileanan an Iar ann (Cliseam - àirdead 799m).
Tha na rathaidean gu Hùisinis neo Reinigeadal air a' cheann a tuath iongantach is eagalach aig an aon àm, a chionn ‘s gu bheil iad an dà chuid cas agus caol, ach le seallaidhean brèagha is eireachdail.

Tha am baile as motha, an Tairbeart, le port aiseig agus iomadach bùth, air a shuidheachadh far a bheil an t-eilean cha mhòr roinnte le "tairbeart" chaol - àite far an do tharraing na Lochlannaich bho shean na bataichean aca thairis air *isthmus*.
An ear air an Tairbeart, tha an t-Eilean Sgalpaigh na Hearadh ceangailte ris na Hearadh le drochaid.
Aig ceann deas an eilein tha Ròghadal ainmeil airson eaglais meadhon-aoiseach, an Eaglais Chliamhain.

San àird an ear, eadar an Tairbeart is Ròghadal, tha rathad air an oirthir air an tug daoine an t-ainm “the Golden Road”, a chionn ‘s gun deach a leithid a dh'airgead a chosg ga thogail.
Tha e a’ ceangal nam bailtean beaga air an oirthir ri chèile.
Ann an ceann a deas na Hearadh chan eil na beanntan cho àrd agus a tha an fheadhainn san taobh tuath, ach tha iomadach tràigh gainmhich, air an comharrachadh le gainmheach brèagha geal, air a' chosta an iar.

## Eilean

* Abhainn Suidhe
* Boraraigh
* Ceileagraigh
* Easaigh
* Pabaigh
* Sgeotasaigh, Sòdhaigh Beag, Sòdhaigh Mòr, Sgarabhaigh, Siolaigh, Sròmaigh, An Sgarp
* Tarasaigh, Thearnatraigh, Taghaigh

## Cultar

* Clò  Hearadh, Caisteal Abhainn Suidhe 
* Feannagan
* Tùr Chliamhainn

## Cruinn-eòlas

* An Cliseam, Caolas Shódhaigh, Caolas na Hearadh
* Eilean Glas 
* Roineabhal
* Loch A Siar, Loch an Tairbeairt

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Fiosrachadh mu na Hearadh a Deas agus Leverburgh; dealbhan
* Fiosrachadh mu na Hearadh aig "Explore Hebrides"
* BBC Naidheachdan 2016-07-11: Sgeama haidro na Hearadh a’ dol
* BBC Naidheachdan 2016-08-29: Beanntan na Hearadh *- 5mh Fhèis Beinne aig Urras Cheann a Tuath na Hearadh* *(aithris bhideo 1:52)*
* BBC Naidheachdan 2016-12-06: Leasachadh taigheadais ga fhosgladh anns na Hearadh *(aithris-bhideo 3:08)*
* BBC Naidheachdan 2016-12-09: Beul-aithris na Hearadh ga claradh

*
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Heileacoptair

Tha **heileacoptair** na sheòrsa carbaid-adhair, a tha air iomain le propailear còmhnard os a chionn. Gu h-àbhaisteach, chan eil sgiathan orra (ged a bha air cuid den fheadhainn as sìne). Is urrainn dhaibh a dhol air raon adhair gu math beag – èirichidh iad a-nìos dìreach.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-15: Clach-mhìle do Heileacoptair Teasairginn Steòrnabhaigh
* BBC Naidheachdan 2022-07-22: Ionad heileacoptair teasairginn ùr *(sa Ghearasdan)*

Roinn-seòrsa:Carbadan-adhair
Nàisean

Tha **nàisean** na àireamh mhòr de dhaoine a dh’fhuiricheas san aon earrainn den t-saoghail, agus gu tric an aon cànan. Tha e coltach ri sliochd neo cinneadh, as aonais gu bheil e gu tric na buidheann poileatagach, aig nach eil ceangail le sinnsearan. 

Roinn-seòrsa:poileataigs
Naomh

Tha **naomh** na dhuine naomh. Ged a tha diofar ciall aig gach eaglais, mar as trice, feumaidh iad a bhith marbh, a rinn nìthean naomh neo còir agus a nì mìorbhail as dèidh a chaochail iad. Tha na deisciobail nan naomhan.

## Ceanglaichean a-mach
* AmBaile: Naoimh *(ann an Albainn)*

Roinn-seòrsa:Creideamh
Nathair

*Is docha tha sibh a' lorg [[nathair (Ceòl)]]*

Se snàigean feòil-itheach a tha ann an **nathair**. Tha iad fada, caol is gun casan. Tha mòran puinnseanach, agus tha fiaclan fada air, ach bidh cuid eile a’ tachdadh am biadh aca.

* Anaconda

Roinn-seòrsa:Snàigean
Nathair-mhara (ùirsgeul)

*Is docha tha thu lorg [[nathair-mara (snàigean)]]*

Tha **nathair-mhara** na chreutair ùirsgeulach, mar nathair neo easgann glè mhòr. Tha sgeulachdan mu nathraichean-mara glè aosda, a' dol air ais gu àm Babilon, m.e. Tiamat. Ged a tha cuid a' creidsinn gu bheil iad ann, chan eil fianais cho math orra. Tha Niseag coltach ri nathair-mhara, ged a tha ise a’ fuireach ann an Loch Nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Muir
Nathair-mhara (snàigean)

*Is dòcha gu bheil thu lorg [[nathair-mhara (ùirsgeul)]]*

'S e **nathair-mhara** (iolra: nathraichean-mara) a tha ann an seòrsa nathair a tha a' fuireach sa mhuir. Tha iad gu math puinnseanach – nas puinnseanaiche na nathraichean tìre mar còbra – ach cha bhi iad a’ bìdeadh dhaoine gu tric. Tha iad a’ fuireach sna marannan tropaigeach.

* nathair-mhara na broinne buidhe (*Pelamis platura*)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:Snàigean
Neach-aire

Tha **neach-aire** na dhuine a choimheadas as dèidh sgoil ⁊c. Gu tric tha deise-obrach sònraichte aca, agus ag obair air oidhcheannan.

* poileas

Roinn-seòrsa:dreuchdan
Neach-iùil

'S e **neach-iùil** duine a reiceas bileagan air bus, trèana ⁊c. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na luchd-iùil, leis gur e ciùird a th' annta. A dh'aindeoin sin, a cuid dhaibh ann a bhuinneas dhan a' bhùirdeasachd, ma bhios companaidh aca.

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Neactair

Tha **neactar** na lionn milis sa bhios seilleanan is drannd-eòin a cruinneachadh às na blàthan. Tionndaidh na seilleanan gu mil e.

Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas
Roinn-seòrsa:Frìdean
Là a’ Dèanamh Sgèil Do Là

'S e nobhail le Aonghas Pàdraig Caimbeul a tha ann an *Là a’ Dèanamh Sgèil Do Là* (2004). Chì sinn teaghlach anns an Eilean Sgitheanach agus duine sònraichte aig a bheil buaidh mhòr air am beatha, ach is ann san àm ri teachd a tha seo, agus lathaichean doirbh, dorcha, a’ tighinn air a’ chinne-daonna. A dh’aindeoin sin, mairidh miann air saorsa, agus faodaidh rudan mìorbhaileach tachairt. 

Roinn-seòrsa:nobhailean
Nead

*Ma tha thu a' lorg a' bhaile, faic [[An Nead]]*

'S e **nead** a tha an t-àite anns am bi eòin a' breith nan uighean. Gu h-àbhaisteach, nithear le meangan, bioran, iteagan ⁊c. Nithear le clachan, feur ⁊c cuideachd.

## Dealbhan

Faidhle:Fieldfare 1.jpg
Faidhle:Basket style nest.jpg
Faidhle:Bird nest in grass.jpg
Faidhle:Communal nest.jpg
Faidhle:Recurvirostra americana Nest.jpg
Faidhle:American Robin nest.jpg
Faidhle:Flamingo op nest.JPG
Faidhle:Gniazdo sieweczki RB.JPG
Faidhle:Hausrotschwanz Brutpflege 2006-05-24 211.jpg
Faidhle:Taveta Golden-weaver nest.JPG
Faidhle:Osprey landing in the nest at Camp Echockotee.JPG
Faidhle:Waterhoennest.JPG
Faidhle:Calliope-nest.jpg
Faidhle:Cliff Swallow nests, California.jpg
Faidhle:Eagle in eyrie.jpg
Faidhle:Pollution swan.jpg
Faidhle:Nest lamp.jpg
Faidhle:NidOiseauLampe2010.JPG
Faidhle:Nido di vespe.jpg


Roinn-seòrsa:Eòin
Nèamh

Tha **Nèamh**, sa Chrìosdaidheachd is Islam, na àite àlainn far am bidh Dia, na h-ainglean agus diathan a’ fuireach. Tha e, a-rèir dualchas, san speur, neo an adhar, calg-dhìreach an aghaidh Ifrinn a tha fo thalamh. A-rèir Islam, tha seachdnar ann.

## Ceanglaichean a-staigh
* Ifrinn
* Pàrras
* Ath-bhreith

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Reifreann

Tha **barail-fhuasgladh**, **cunntas-bheachd** neo **reifreann** na taghadh poileataigeach air aon chuspair. Bha reifreannan air cuspairean mar an EEC anns na 1970an, Pàrlamaid na h-Alba ann an 1979 is 1997 agus cuaraidh sna na h-Eileanan Siar. Tha Independence First a’ strì airson neo-eisimeileachd na h-Alba tro barail-fhuasgladh.

## Faic cuideachd
* Reifreann air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014

Roinn-seòrsa:Poileataigs
*
Independence First

'S e buidheann poileatagach a tha ann an **Independence First**, a tha a’ strì airson neo-eiseimleachd na h-Alba tro bharail-fhuasgladh. Thòisich e ann an 2005. Tha meuran aige ann an Dùn Dèagh is Machair Aonghais, Glaschu, is Dùn Èideann.

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Alba
Neasgaid-fala

Tha **neasgaid-fala** (Beurla: *haemorrhoid*) na neasgaid a’ fàs gu cumanta anns an tòn agus caolan. Is iomadh rud a nì neasgaidean-fala, mar droch-diathad, Coca Cola, agus cathraichean fuara. Cleachdaidh daoine uachdar leighiseach air neasgaidean-fala.

* Breac (tinneas)
* Pluic

Roinn-seòrsa:Corp
Neapraigear

Tha **nèapaigin** neo **neapraig** ⁊c na phìos ceithir ceàrnach de dh'’aodach. Cleachdar airson an t-sròn a shèideadh. Nithear le clò neo pàipear.

Roinn-seòrsa:aodach