Farpais Òran Eurovision

'S e co-fharpais òran eadar-nàiseanta a th' ann am **Farpais Òran Eurovision** (Beurla: *Eurovision Song Contest*, Fraingis: *Concours Eurovision de la chanson*), neo tric dìreach **Eurovision**. Tha Aonadh Craoladh na h-Eòrpa (ACE) agus na buill a th' ann air a bhith ga cur air dòigh uair sa bhliadhna o chionn 1956. Cuiridh gach craoladair òran ùr a riochdaicheas a dhùthaich agus bhòtaigidh luchd-coimhid ann an a h-uile dùthaich phàirtich airson a' bhuannaiche.

## Riaghailtean

Tha riaghailtean na farpaise air an atharrachadh gu mòr o chionn gun do thòisich i ann an 1956. Bhiodh cuingeachaidhean a bharrachd a thaobh àireamh nan daoine air an àrd-ùrlar, agus a thaobh cànan nan òran. Chan e ach sianar luchd-taisbeantais a bhios air a cheadachadh a bhith air an àrd-ùrlar airson gach dùthcha, ach is urrainn dhi seinn ann an cànan sam bith. Chan fheum òran a bhith nas fhaide na trì mionaidean a dh'fhad, riaghailt air a stèidheachadh ann an 1958 air sgàth òrain Eadailtich dhen bhliadhna roimhe, ‘*Corde della mia chitarra*’ le Nunzio Gallo, a bha air 5 mionaidean is 9 diogan a sheasamh. Airson 's gu bheil i ion-ròghnach, chan fhaod òran rach a tuasgladh ron 1ad dhen t-Sultain anns a' bliadhna ron fharpais fhèin, agus cha cheadaichear òrain ionnsramaideach neo *a capella*.

Chan urrainn dha neach-taisbeantais iomadh dhùthchannan a riochdachaidh ann an aon bliadhna, ach faodaidh an aon sgrìobhaiche-ciùil iomadh òran. Faodaidh e tilleadh dhan fharpais, co-dhiù airson na h-aon dùthcha neo dùthcha eile. Faodaidh buannaichean tilleadh cuideachd airson an tiotail aca a dhìon, m.s.a.a. Lys Assia (An Eilbheis 1956, 1957 ⁊ 1958) agus Lena (A' Ghearmailt 2010 ⁊ 2011).

## Dùthchannan a' gabhail pàirt

Airson 's gun gabh dùthaich pàirt ann am Farpais Òran Eurovision, feumaidh i craoladair poblach na bhall gnìomhach (seach leas-bhall) ann an Aonadh Craoladh na h-Eòrpa. Cuirear fàilte air craoladairean a riochadaicheas dùthchannan suidhichte ann an Sgìre-craolaidh na h-Eòrpa (SCE), agus a sheirbhisicheas air a' chuid as lugha 98% dhe thaighean na dùthcha aca anns a bheil na h-innealan ro-fheumail airson an craoladh fhèin fhaighinn. 

'S i Astràlia, air a riochdachadh le SBS, an aon dùthaich anns a' phrìomh-fharpais aig a bheil craoladair na leas-bhall. Tha 51 dùthaich eile air pàirt a ghabhail ri a taobh gu ruige seo.

Tha trì dùthchannan ann a thuirt gun robh iad airson pàirte a ghabhail, ach tharraing iad às a' cho-fharpais gus an do thòisich i. Ann an 1976, thagh Liechtenstein òran, ach chaidh e a dhiùltadh leis nach eil craoladair-rèidio neo craoladair-telebhisein na bhall ann an ACE aig an dùthaich. Bha Tuinisia agus Leabanon airson com-pàirteachadh airson a' chiad turas ann an 1977 agus 2005 air leth, ach dh'fhalbh an dà dhùthaich ron ciad-taisbeanadh fhèin a chionn 's nach robh cead aca an t-òran Iosraeleach fhàgail às a' chraoladh bheò.

Tha dùthchannan eile ann a ghabh pàirt ann am far-phrògraim oifigeil Eurovision, ach nach do ghabh pàirt anns a' phrìomh-fharpais fhèin:

{|
|- style="vertical-align:top"
|

Chan eil ach aon dùthaich Eòrpach ann, Cathair na Bhatacain, as urrainn dhi com-pàrtachadh ach nach eil fhathast air nochdadh, agus tha sia dùthchannan thairis air an Ear Mheadhanaich is Afraga a Tuath: Aildiria, an Èipheit, Iòrdain, Leabanon, Libia agus Tuinisia. Cha do ghabh an t-Seic-Slòbhac pàirt a-riamh nuair a b' e dùthaich a bh' innte.

## Cànain

Ged nach ann ach anns a' Bheurla agus anns an Fhraingis 's a bheil Farpais Òran Eurovision fhèin air dol a taisbeanadh, bidh iomadh chànan (mar eisimpleir Eadailtis, Gearmailtis, Maltais agus Gàidhlig na h-Èireann) gam bruidhinn rè phàirtean dhen show, gu h-àraid nuair a bhios na diùraidhean nàiseanta a' toirt puingean.

### Cànain air an cluinneadh anns na h-òrain fhèin

Tha 90 cànan is dual-chainnt air a bhith air àrd-ùrlar Eurovision.

Chan eil òran Gàidhlig air a taisbeanadh a-riamh; leis gu bheil Rìoghachd Aonaichte air òrain Bheurla a sheinn gu ruige seo, chan e ach 1956 agus 1958 (an dà bhliadhna far nach ghabh Rìoghachd Aonaichte pàirt) na h-eagran gun Bheurla sam bith. B' ann ann an 2022 nach robh òran Fraingis sam bith ann airson a' chiad turais.

*Abchasais
*Airmeinis
*Albàinis; agus gu sònraichte
**Albàinis Gheg
*Amtharais
*Arabais; agus gu sònraichte
**Arabais Èipheiteach
**Arabais Mharocach
**Arabais Phalastaineach
*Asarbaideànais
*Bealaruisis
*Beurla
*Breatannais
*Bulgàiris
*Cainnt-shanais na Frainge
*Cainnt-shanais na Iùgoslaibhe
*Cainnt-shanais na Laitbhe
*Cainnt-shanais na Liotuaine
*Cainnt-shanais na Pòlainne
*Cairtbheilis
*Cànan Hawai'i
*Cànan innlichte
*Catalanais
*Corsais
*Crìtheol nan Eileanan Aintilia; agus gu sònraichte
**Crìtheol Mhairtinice
*Danmhairgis
*Duitsis
*Eabhrais
*Eadailtis; agus gu sònraichte
**Broccolino
*Eastoinis
*Fraingis
*Gàidhlig na h-Èireann
*Gearmailtis; agus gu sònraichte
**Baidhearnais Dheasach
**Baidhearnais Mheadhanach; agus gu sònraichte
***Gearmailtis Vienna
***Mühlviertlerisch
**Baidhearnais Thuathach
**Gearmailtis Àrd-Alemannach
*Greugais; agus gu sònraichte
**Greugais Chìopras
**Greugais Phontach
**Seann-Ghreugais
*Innis-Tìlis
*Laideann
*Latbhais
*Liotuànais
*Lucsamburgais
*Maltais
*Masadonais
*Napoilis
*Nirribhis
*Pòlannais
*Portagailis
*Proto-Shlabhais
*Romàinis
*Romanais; agus gu sònraichte
** Romanais Bhàlcanach
** Romanais Charpathianach
*Ruisis
*Rumains
*Sàmais Thuathach
*Sanskrit
*Seacais
*Sèirb-Chròthaisis; agus gu sònraichte
**Bosnais
**Cròthaisis; agus gu sònraichte
***Chakavais
***Dalmàisis
**Monadh-Neagrais
**Sèirbis; agus gu sònraichte
***Torlakais
*Slòbhacais
*Slòbhainis
*Spàinntis; agus gu sònraichte
** Andalusais
*Sranan Tongo
*Suainis; agus gu sònraichte
**Suainis Shuòmaidhe; agus gu sònraichte
***Suainis Vörå
*Suòmais; agus gu sònraichte
**Suòmais Karelia
*Swahili
*Tahitis
*Tatarais a' Chriom
*Turcais
*Ucràinis; agus gu sònraichte
**Surzhyk
*Udmurtais
*Ungairis
*Võro
*Yankunytjatjara

Tha sia cànain ann a tha air a bhith ann an òrain ann am far-phrògraim oifigeil Eurovision, ach nach eil air a bhith anns a' phrìomh-fharpais fhèin:

#### Liosta cànan a-rèir an ciad nochdaidh

Bidh cànan a' cunntas ma nochdas e ann an òran neo as lugha rann sam bith, ach bidh na ciad chleachdaidhean goirid de chànan agus a' chiad chleachdadh de dhual-chainnt gan liostachadh cuideachd anns a' ghlas:

## Connspaid
#### An Spàinn agus Francisco Franco
Bha deachdair faisisteach Francisco Franco os cionn na Spàinne nuair a ghabh i pàirt anns a' cho-fharpais airson a' chiad turais ann an 1961 gus an do bhàsaich e ann an 1975. Rè an ùine seo, bhuannaich an Spàinn dà uair, ann an 1968 agus 1969, agus thachair a' cho-fharpais fhèin ann am Madrid ann an 1969. Cha do ghabh an Ostair pàirt anns an eagran 1969; thuirt i gu h-oifigeil nach b' urrainn dhi an seinneadair ceart a lorg, ach às dèidh na farpaise dh'fhàs e na b' aithnichte gun robh ORF, an craoladair Ostaireach, airson boycott a dhèanamh oirre air sgàth ceannas Fhranco. Canar gum b' e seo a' chiad chonnspaid phoileataigeach ann an eachdraidh na farpaise.

#### Iosrael
Tha com-pàirteachadh Iosrael air a bhith a' crùthachadh comharspa o chionn gun do ghabh e pàirt sa cho-fharpais an toiseach ann an 1973, na lugha na bliadhna às dèidh murt Mhünchen. Bu chonnspaideach le stàitean Arabach, a chluicheadh sanasan-reic an àite taisbeantais Iosraelich, a' chiad bhuannachadh aige ann an 1978. B' ann ann an aon bhliadhna nach robh Iosrael ann, ann an 1980, a ghabh Marogo pàirt gu ruige seo.

Tha air a bhith aig Aonadh Craoladh na h-Eòrpa ri gràcalais aghaidheachadh an aghaidh Iosrael air sgàth a sgrios-cinnidh ann an Raon Ghàsa agus sa Bhruach an Iar. Rinn iomadh bhuidheannan daonnachdach miadh air boycott a dhèanamh air eagran 2019 ann an Tel Aviv. Às dèidh gun do fhuair na com-pàirtichean Innis Tìleach, Hatari, na puingean aca bhon bhòt phoblach, theasban iad brataich Phalastaineach dhan inbhir bheò.

Ann an 2024, dh'aghaidhich ACE luchd-fianais a bha a' faireachd airson a' bhuidhinn-riochdachaidh Iosraelich a dhì-cheadachadh às a' cho-fharpais leis gun do dh'fheuch e ri òran mu dheidhinn ionnsaighean na 7mh dhen Dàmhair a sheinn, ach cha deach Iosrael a dhì-cheadachadh. Rè craoladh an Deireadh Mhòir, rinn na h-aithrisichean Iosraeleach aithrisean connspaideach agus oilbheumach dhan t-seinneadair Èireannach (Bambie Thug), Bhreatannach (Olly Alexander), Nirribheach (Gåte) is dhan bhuannaiche Eilbheiseach Nemo, a bha am measg iomadh sheinneadairean a bha air litir a soighneadh a' toirt taic dha Phalastainich.

B' ann an 4mh dhen Dùbhlachd 2025 a bhòtaich buill Aonadh Craoladh na h-Eòrpa airson riaghailtean ùra achdachadh airson nach b' fharasta do dhùthchannan brath-foill a dhèanamh air a' bhòt an diùraidh neo a' bhòt phoblach. Thachair a' bhòt seo an àite bhòt air com-pàirteachadh Iosrael a chion dìoclaidh-chogaidh. Air sgàth seo, ghairm an Spàinne, na Tìrean Ìsle, an t-Slòibhin, Èirinn, agus às an dèidh seo Innis Tìle gun dèan iad boycott air a' cho-fharpais gus an tèid Iosrael a toirt aiste.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceòl