open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A' Chrìon-Làraich

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha anns **a' Chrìon-Làraich** (Beurla: *Crianlarich*). Chun na bliadhna 1975 bha a' Chrìon Làraich na phàirt den t-Siorrachd Pheairt. 

Tha am baile suidhichte mu sia mìltean air àird an ear-thuath Loch Laomainn ann an gleann na Sraithibh. Tha Loch Dochard, Beinn Mhòr, Stob Binnein is Cruach Ardrain faisg air.

Anns a' bhliadhna 2001 bha 185 duine a' fuireach an seo. 

Tha ceangail rathaid cudromach sa bhaile. Seo far a bheil ceangail eadar taobh siar na Gàidhealtachd le Peairt agus tha an A82 (Glaschu-Inbhir Nis) a' tachairt ris an A35 gu Peairt. Tha stèisean-rèile aige, an Stèisean na Crìon-Làraich.

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus A' Ghearasdan, a' dol seachad air a' bhaile, agus 's e àite cudromach a th' ann do luchd-coiseachd gus an oidhche a chosg an sin, oir tha ostail-oigridh agus àiteachan-fuirich eile ann.

## Ceanglaichean a-mach
* A' Chrìon Làraich aig ''Undiscovered Scotland'' (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Paraiste Cill Fhinn
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Roinn-seòrsa:Siorrachd Pheairt
Baile Mo Chatha

'S e clachan ann an Comhairle Dhùn Bhreatainn an Iar a tha ann am **Baile Mo Thatha** no **Baile mo Chatha** (Beurla: *Balmaha*). Tha am baile suidhichte air bruach an ear Loch Laomainn. Tha bàtaichean a’ dol bhon an seo gu Innis na Cailleach, eilean ann an Loch Laomainn. An-dràsta fhèin bidh timcheall air 20,000 luchd-turais a' tadhal air an eilean gach bliadhna. 

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar a' dol tron bhaile seo.  

## Daoine Ainmeil
* John Bannerman, (1932–2008). Eachdraiche cliùiteach na Gàidhealtachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Cill Eàrnain

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an **Cill Eàrnain** (Beurla: *Killearn*).  Tha am baile suidhichte mu 18 mìltean air àird a tuath Ghlaschu agus mu 9 mìltean air falbh bho Loch Laomainn. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 2′ 31.2″ Tuath agus  4° 22′ 4.8″ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2006 bha 1780 duine a' fuireach an seo.

## Daoine ainmeil
Rugadh Seòras Bochanan (1506–1582), daonnaire agus cànanaiche ainmeil, ann an Cill Eàrnain.  Bha Gàidhlig is Beurla Ghallda bho thùs aige agus dh’ionnsaich e Fraingis, Laideann is Greugais gu ìre fileanta. Rinn e eadar-theangachaidhean bho Eabhra agus  Spàinntis cuideachd. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Cill Eàrnain aig ''Undiscovered Scotland''
* Làrach-lìn Chill Eàrnain

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Cill Fhinn

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea  a tha ann an **Cill Fhinn** (Beurla: *Killin*).  Tha e suidhichte aig ceann an iar Loch Tatha aig inbhir nan aibhnichean Dochairt is Lochay. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 27′ 57.6″ Tuath agus  4° 19′ 4.8″ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2004 bha 640 duine a' fuireach an seo.

Aig ceann iar a' bhaile tha eas ann ris an canar *Easan Dhochairt*.

Mu cilemeatair air àird a thuath a' bhaile tha na tobhtaichean de sheann chaisteal ann, *Caisteal Fhionnlairig*, a chaidh a thogail ann an 1629.

A-rèir Iain Mhic an Tàilleir tha Cill Fhinn a' ciallachadh "eaglais gheall". B' àbhaist dha fèill a bhith ann an ris an do chanadh "Féill Faolain". 
 

## Ceangail Ghàidhealach

'S e sgìre gu math Gàidhealach a bh' ann o shean agus le sin tha ceangail maireannach ann gus an latha an-diugh. Mar am faod sinn a leughadh air a' chàrn-cuimhne a thog An Comunn Gàidhealach dhasan anns a' bhaile fhèin, bha ministear ainmeil ann is e **Seumas Stiùbhard**  an t-ainm a bh' air. Dh'eadar-theangaich e an Tiomnadh Nuadh gu Gàidhlig. Bha e air a phòsadh leis a' choithional rè 52 bliadhna, gus a chaochail e ann an 1789.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Cill Fhinn aig ''Gazeteer for Scotland''
* Cill Fhinn - làrach-lìn oifigeil

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Obar Phuill

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea  a tha ann an **Obar Phuill** (Beurla: *Aberfoyle*). 

Tha am baile suidhichte mu 43 cilemeatairean (27 mìltean) air àird an iar-thuath Ghlaschu aig cois beinn *Craigmore* (1,271 troigh/387 meatair). Tha e na phàirt de Phàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Trosaichean. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 10′ 52.32″ Tuath agus  4° 23′ 15.72″ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2006 bha 650 duine a' fuireach an seo.

Rugadh an t-Urramach Robert Kirk ann an Obar Phuill  ann an 1644. Rinn esan a’ chiad eadar-theangachadh den *Book of Psalms* gu Gàidhlig. 

Dh’fhàs am baile cliùiteach do na luchd-turais nuair a dh’fhoillsich Sir Walter Scott an rann ainmeil aige: *The Lady of the Lake* ann an 1810. Tha an rann ag innse mun bhoideachd Loch Ceiterein a tha faisg air Obar Phuill.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Obar Phuill aig ''Undiscovered Scotland'' 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Loch Innis Mo Cholmaig

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Innis Mo Cholmaig** no **Loch a' Phuirt** (Beurla: *Lake of Menteith*, ron 20mh linn *Loch of Menteith*). Tha e suidhichte air àird an ear Obar Phuill. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 10′ 0″ Tuath agus  4° 17′ 0″ Iar. 

'S e Port Teadhaich an t-aona tuineachadh air an loch.

Tha cuid eilean beaga anns an loch, m. e. Innis Mo Cholmaig, Dog Isle, is Inch Talla.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Drochaid Tuirc

'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea  a tha ann an **Drochaid Tuirc**, **Ceann Drochaid** no **Àird Cheannchnocain** (Beurla: *Brig o' Turk*). Tha e suidhichte anns na Tròisichean. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Roinn-seòrsa:Loch Laomainn is na Tròisichean
Roinn-seòrsa:Siorrachd Pheairt
Roinn-seòrsa:Paraiste Chalasraid
Dùn

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea  a tha anns **An Dùn** no **Dùn** (Beurla: *Doune*). Tha e suidhichte aig bruach Abhainn Teadh mu 13&nbsp;km (8 mìltean) air àird an iar-thuath Shruighlea is mu 13&nbsp;km (8 mìltean) air àird an ear-dheas Calasraid.

Tha na tobhtaichean de sheann chaisteal ann, Caisteal an Dùin, a chaidh a thogail anns a’ 14mh linn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Seumas Dùghlas, Tighearna Dhùghlais

Bha **Seumas Dùghlas** (ris an canar cuideachd **An Dùghlas Dubh** no **Guid Sir James**) (1286 - 25 an Lùnasdal 1330), mac Uilleim Dhùghlais, na ridire aig àm nan Cogaidhean neo-eisimealachd anns an 14mh linn. Thachair e Raibeart Brus ann an 1306, nuair a bha Raibeart a' dol chun a' chrùnaidh mar rìgh na h-Alba ann an Sgàin, agus bha e fear de na ridirean a bu chudromaiche dha bho sin a-mach. Aig Blàr Allt a' Bhonnaich, bha e na cheann dhen sgiath chlì airm Albannaich. An dèidh do Raibeart Bhrus caochladh, bha Seumas Dùghlas a' giùlan a' chridhe aige do dh'Ierusalem, ach chaidh a mharbhadh leis na Mohamadanaich air an  turas sin.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Inbhir Snàthaid

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea  a tha ann an **Inbhir Snàthaid** (Beurla: *Inversnaid*). 

Tha am baile suidhichte air bruach an ear Loch Laomainn air ceann tuath an locha. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 15′ 0″ Tuath agus 4° 41′ 0″ Iar.

Tha aiseagan a’ ruith eadar Inbhir Snàthaid agus Inbhir Dhughlais, am baile mu choinneamh an locha.

Tha taigh-òsta ann a chaidh a thogail ann an 1790 mar thaigh-geata airson an Diùc Montrose .

Faisg air a' bhaile tha uamh far an robh  Rob Ruadh a' falachadh. An-diugh canar *Rob Roy's Cave* ris. Chan eil e furasta ri lorg ach tha soidhne ris na creagan a tha a' sealltainn far a bheil e. 

Tha Slighe na Gàidhealtachd an Iar, frith-rathad astair eadar Glaschu agus an Gearasdan,  a' dol tron bhaile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Àird Eònaig

'S e baile beag ann an Comhairle Shruighlea  a tha ann an **Àird Eònaig** no **Àird Eòdhanaig** (Beurla: *Ardeonaig*).  Tha e suidhichte air bruach Loch Tatha. Tha e mu ochd mìltean air falbh air àird an ear  Chill Fhinn. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Roinn-seòrsa:Siorrachd Pheairt
Roinn-seòrsa:Paraiste na Ceannmhoir
Port Teadhaich

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann am **Port Teadhaich** (Beurla: *Port of Menteith*). Tha am baile suidhichte air àird an earra-dheas Loch Innis MoCholmaig far a bheil an A81 a' tachairt ris an B8034. 'S e Port Teadhaich an t-aona tuineachadh aig an loch. Air àird a thuath tha Beinn Dearg (426 meatair) ann. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 11′ 2.4″ Tuath agus 4° 17′ 6″ Iar. 

Tha am baile cho mòr ri 7226 heactair agus anns a' bhliadhna 2001 bha 768 duine a' fuireach an seo. 

Tha aiseagean  a' ruith eadar Port Teadhaich is Inchmahome, eilean làn eachdraidh anns an loch.

Chaidh am baile a stèidheachadh mar "*Burgh of barony*". Anns a' bhliadhna 1457 chuir  Rìgh Seumas III Alba an t-ainm "port" ris. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Cipean

Tha **Cipean** no **an Ceapan**(Beurla: *Kippen*) na bhaile beag ann an Comhairle Shruighlea.  Tha e suidhichte mu 15km (10 mìle) an iar air Shruighlea faisg air an Abhainn Dhuibh. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 7′ 36.41″ Tuath agus  4° 10′ 24.28″ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2001 bha 1,140 duine a' fuireach an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Roinn-seòrsa:Siorrachd Shruighlea
Roinn-seòrsa:Sgìre Chipein
Earrann a' Phriair

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an **Earrann a' Phriair**. Tha am baile suidhichte air an A811 mu 12 mìltean air àird an iar Ghlaschu. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 6′ 36″ Tuath agus  4° 13′ 48″ Iar. 

Tha timcheall air 200 duine a' fuireach an seo.

A-rèir Iain Mhic an Tàilleir tha an t-ainm "Arnprior" a' ciallachadh: *The prior’s portion of land*. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Camas Sgeanail

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea  a tha ann an **Camas Choinnich** neo **Camas Sgeanail** (Beurla: *Cambuskenneth*).  A rèir cunntas air Uilleam Uallas san Fhèillire agus ann am faclair MhicPhàrlain, 's e Camus-Choinnich, no Camas Choinnich ann an litreachadh an latha an-diugh an t-ainm air an àite. A-rèir Iain Mhic an Tailleir cha robh ainm Gàidhlig air a’ bhaile ach anns na seann làithean b’ e *Cambuskennel* an t-ainm a bha air.  Tha am baile suidhichte faisg air Sruighlea air bruach Uisge For.  'S e seo na co-chomharran aige: 56° 7′ 24″ Tuath agus 3° 55′ 7″ Iar. Tha timcheall air 250 a' fuireach an seo. 
Tha seann abaid ann ris an canar  ?*Cambuskenneth Abbey* sa Bheurla?. Bha Raibeart Brus a'  dèanamh ùrnaigh an seo. Anns a' bhliadhna 1326 chleachd e an abaid cuideachd airson co-neartachaidh gum bi am mac aige, Dàibhidh, ga leantainn. Anns a’ bhliadhna 1488 chaidh Seumas III Alba a  thiodhlacadh an seo. An-diugh tha an abaid fo stiùir Alba Aosmhor (*Historic Scotland*). Tha an abaid fosgailte do luchd-turais as t-samhradh. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Drochaid Ailein

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an **Drochaid Ailein** (Beurla: *Bridge of Allan*). Tha am baile suidhichte dìreach air àird a tuath Shruighlea air bruach na h-aibhne "*Allan Water*".

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil Drochaid Ailein
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Calasraid

'S e baile ann an Comhairle Shruighlea a tha ann an **Calasraid** (Beurla: *Callander*) . Tha am baile suidhichte air bruach an Abhainn Tèadh mu 29 km (18 mìle) air àird an iar-thuath de Shruighlea. 'S iad seo na co-chomharran aige: 56° 14′ 38.51″ Tuath agus  4° 12′ 52.06″ Iar. Anns a' bhliadhna 2006 bha 3130 duine a' fuireach ann. Bho Chalasraid bidh mòran luchd-turais a' siubhail gu Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn agus nan Tròsaichean. Tha Ionad fiosrachadh luchd-turais anns an seann eaglais "Naomh Kessog", ris an canar Ionad Rob Ruadh an–diugh. Anns an t-Iuchar 2009 bha na *Callander World Highland Games* ann.  

## Leabhraichean
*Michael Newton: *Bho Chluaidh Gu Calasraid*,  Acair Ltd, 1999. ISBN 978-0861522651.  

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Calasraid aig Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Strath Bhlàthain

'S e baile air àird a deas  Comhairle Shruighlea a tha ann an **Strath Bhlàthain** (Beurla: *Strathblane*). 

Tha am baile suidhichte mu 12 mìltean air àird a tuath  Ghlaschu, 14 miltean air àird an earra-dheas Dhùn Bhreatann is 20 mìltean air àird an iar-dheas Shruighlea.

Tha *Mugdock Castle* faisg air  Srath Bhlàthain.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shruighlea
Ceiteirein

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear  a tha ann an **Caiteirein** no **Ceiteirein** (Beurla: * Catrine*). Tha am baile suidhichte air bruach Uisge Àir dà mhìle air àird an earra-dheas Machlainn. Tha mòr-rathaid A76 faisg air.

Anns a' bhliadhna 2001 bha 2053 duine a' fuireach an seo. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Làrach-lìn Chaiteirein

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Dail a' Chruim-puill

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear  a tha ann an **Dail a' Chruim-puill**. Tha am baile suidhichte ann an Srath Dhùin air bruach Abhainn Dhùin. Tha e mu 8 mìltean air àird an ear-dheas Inbhir Àir.

Anns a' bhliadhna 2020 bha 1660 duine a' fuireach an seo.

Ged a tha eaglais a' bhaile nas sine na 200 bliadhna chaidh am baile fhèin a stèidheachadh timcheall air 1800.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Ochiltree

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear  a tha ann an **Ochiltree**. Tha am baile suidhichte 
faisg air Achadh nan Leac agus Cumnag. 

Anns a' bhliadhna 2001 bha 693 duine a' fuireach an seo.

'S e aon de na bailtean as sine ann an Siorrachd Àir an Ear a tha ann an, le iarsmaidhean à Linn an Umha, mar eisimpleir poit-tasgaidh luaithre is cinn-shleagha.

Bha caisteal ann, Caisteal Ochiltree, an deach sgriosadh ann an 1449 ann am falachd eadar Robert Colvil is James Auchinleck. Dhùin an stèisean-rèile air loidhne rèile Àir is Cumnaig ann an 1851.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Patna

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann am **Patna**. Tha am baile suidhichte air àird an iar-dheas Inbhir Àir air a’ mhòr-rathaid A713. Tha e dìreach air àird a tuath Dail M'Fhaolain eadar Poll an Easain agus *Waterside*. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 21′ 50″ Tuath agus  4° 29′ 56″ Iar. 

Tha Abhainn Dhùin a' ruith tron bhaile.

Anns a' bhliadhna 2020 bha 2070 duine a' fuireach an seo.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1802 le William Fullarton airson nam mèinnearan den sgìre seo. Bha athair Fullarton ag obair aig an *British East India Company* agus canar gun tàinig ainm a' bhaile a-rèir "Patna", baile anns na h-Innseachan.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Poll an Easain

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann am **Poll an Easain** (Beurla: *Polnessan*). Tha e mu chilemeatair air àird a tuath  Phatna air a' mhòr-rathaid A713.  'S e seo na co-chomharran aige: 55° 22′ 27″ Tuath agus  4° 29′ 49″ Iar.  

Tha timcheall air 87 a' fuireach an seo.

Chaidh a' bhaile a thogail airson na luchd obrach toll-guail *Holdsworth*.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Dail M'Fhaolain

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann an **Dail M'Fhaolain** neo **Dail Meallan** (Beurla: *Dalmellington*). Tha am baile suidhichte air àird an iar-dheas Inbhir Àir air a' mhòr-rathaid A713. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 19′ Tuath agus 4° 23′ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2020 bha 1,340 duine a' fuireach ann an Dail M'Fhaolain is Burnton.

Tha eachdraidh a' bhaile inntinneach air sgàth 's gum b' e teis-meadhan bhreabadaireachd is mhèinnearachd a bha ann an Dail M'Fhaolain.  Tha Loch Dhùin faisg air a' bhaile.

## Ainm a' bhaile
A-rèir Iain Mhic an Tailleir tàinig an t-ainm "Dalmellington" bhon ainm Beurla "*Meling’s farm*"  ach tha feadhain eile ag ràdh gun tàinig e bhon ainm Gàidhlig "*Dael Meallain Tuinn*" a tha a' ciallachadh "*the fort of assembly of the moat-surrounded mound*". A-rèir Sabhal Mòr Ostaig 's e "*Dail M'Fhaolain*" an t-ainm Gàidhlig a th' air Dalmellington

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Dalmellington aig undiscovered Scotland

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Crosshouse

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear  a tha ann an **Crosshouse**. Tha am baile suidhichte  faisg air Cill Mhearnaig. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 36′ 44″ Tuath agus  4° 33′ 10″ Iar. 

Ann an 2001 bha 2,454 duine a' fuireach an seo.

Chaidh am baile a thogail anns an 19mh linn airson nam mèinnearan dhen sgìre seo. Chun a' bhliadhna 1882 bha e na phàirt dhen sgìre Cille Mhàra.

## Daoine ainmeil

Rugadh Andrew Fisher (29 an Lùnasdal 1862–22 an Dàmhair 1928 ann an Lunnainn), prìomh-mhinistear Astràilia, ann an Crosshouse. Bha e ag obair ann an toll-guail mus do dh’imrich e do dh'Astràilia ann an 1885. Bha e na prìomh-mhinistear trì tursan.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Port-adhair Bhaile na h-Eaglais

Tha **Port Adhair Bhaile na h-Eaglais** suidhichte mu 4km dhan ear-dheas air Bàgh na h-Eaglaise ann an Arcaibh.

## Companaidh phlèanaichean agus cinn-siubhail
*Flybe
**(Obar Dheathain, Bergen, Dùn Èideann, Glaschu, Inbhir Nis, Sumburgh)
*Loganair 
**(Eday, North Ronaldsay, Papa Westray, Sanday, Stronsay, Westray)

## Ceangal a-muigh
*Port Adhair Bhaile na h-Eaglais Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Puirt-adhair na h-Alba
Port Adhair Tan Son Nhat

'S e port-adhair a tha ann am **Port Adhair Tan Son Nhat**. Tha am port-adhair suidhichte san taobh an ear Ho Chi Minh City, Bhiet-Nam. 

## Companaidh phlèanaichean agus cinn-siubhail
### Tursan-adhair dùthchail

### Tursan-adhair eadar-nàiseanta

### ''Airlines'' airson bathair
* Air France Cargo (Paris-Charles de Gaulle)
* Asiana Cargo (Seoul-Incheon)
* Cargoitalia (Milan, Dubai, Hong Kong, Abu Dhabi)
* Cargolux (Luxembourg) 
* Cathay Pacific
* China Airlines Cargo (Taipei-Taoyuan)
* EVA Air Cargo (Taipei-Taoyuan)
* FedEx Express
* JAL Cargo
* K-Mile (Transmile Air Services) (Unknown)
* Korean Air Cargo (Seoul-Incheon)
* NWA Cargo [from May 2009]
* Qantas Freight (Sydney, Shanghai, New York, Chicago) 
* Shanghai Airlines Cargo (Shanghai-Pudong)

## Ceangal a-muigh
* Port Adhair Tan Son Nhat Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair
Donovan

Tha **Donovan** (**Donovan Phillips Leitch**, rugadh 10 an Cèitean 1946 ann an Glaschu) na sheinneadair agus na sgrìobhadair òran. Bha e a b' ainmeile eadar 1964, nuair an do rinn e a chiad albam, is 1969. Chaidh a chasaideachadh le greim chainbe ann an 1966. An dèidh grunnan tarraingean a-mach à cluiche is à clàrachadh, bha ath-bheòthachadh aige anns na 1990an nuair an do thug e taic ris na Happy Mondays, agus tha e a' cluich is a' seinn fhathast. 'S iad na clàran as ainmeile aige: *Sunshine Superman*, *Mellow Yellow* agus *The Hurdy Gurdy Man*. 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach
Roinn-seòrsa:Glaschu
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Port a' Mhuilinn

'S e **Port a' Mhuilinn** (Beurla: *Millport*) an t-aona baile a tha ann an Cumaradh Mòr, eilean ann an Linne Chluaidh. Tha am baile mu 4 mìltean deas air an Leargaidh Ghallda. 

Tha roinn turasachd cudromach airson gnìomhachas an eilein.

Tha cathair-eaglais an seo. Canar gur e sin an àrd-eaglais as lugha de na h-Eileanan Bhreatainn  neo is dòcha dhen Roinn Eòrpa. Cha suidh ach 100 duine anns an eaglais aig an aon àm.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Port a' Mhuilinn, duilleag na coimhearsnachd
* Port a' Mhuilinn, comann turasachd

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Cille Bhrìghde an Iar

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann an **Cille Bhrìghde an Iar** (Beurla: *West Kilbride*). Tha am baile suidhichte air còrsa an iar Alba faisg air Linne Chluaidh.

Còmhla ri Seamill agus Port na Coise bha 4860 duine a' fuireach an seo ann an 2020.

Tha Arainn le Gaoda Bheinn ri fhaicinn bhon an seo.

Tha ceithir caistealan timcheall air Cille Bhrìghde an Iar:
* *Law Castle*, a chaidh a thogail anns an 15mh linn airson Màiri, piuthar Sheumais III. Tha e suidhichte aig cois *Law Hill*.
**Portencross Castle*, a chaidh a thogail anns an 14mh linn. Tha e dìreach ri taobh na mara aig port-mara Port na Coise.
**Hunterston Castle*, anns an fhearann Hunterston.
* *Crosbie Castle* (cuideachd *Crosbie Towers*) air àird an iar-thuath Cille Bhrìghde an Iar. B’ e *Crosbie Castle* an dachaigh aig Sir Ranald Craufurd (a bha ceangailte leis an teaghlach  Uilleam Uallas) anns an 13mh linn, canar gun do chuir Uallas uine seachad  ann an  Crosbie. Chaidh an caisteal a thogail a-rithist air sgàth 's gun robh pàirt dhen tùr tùsail ga leagail sìos anns an 17mh linn. 

## Gailearaidh

Hunterston castle.jpg|*Hunterston Castle*
Law Castle.jpg|*Law Castle* faisg air Cille Bhrìghde an Iar


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Eun-turais

Is **eòin turais** no **siubhail** na h-eòin imrich a stadas ann an aon àite car ùine bhig, air an slighean gu àitean eile, a' leigeil an anail ri àm earraich no foghair, mar eisimpleir:
* deoch bhuidhe
* iolaire iasgaich

Canar **coigrich samhraidh** ri na gnèithean eòin a tha a' tadhal air Alba anns an t-samhradh ach a' fàgail as t-fhoghar, mar eisimpleir:
* traon
* deoch bhuidhe
* cuthag
* amadan mòintich 
* pàraig

Canar **coigrich geamhraidh** ris na h-eòin a tha a' tadhal air Alba anns a' gheamhradh, ach a' neadachadh a tuath air Alba anns an t-samhradh, mar eisimpleir:
* liath thruisg
* sgiath dhearg
* muir-bhuachaill
* gealan an t-sneachda
* geadh bhlàr

Roinn-seòrsa:Eun-turais
Port Adhair Dong Hoi

'S e port-adhair a tha ann am **Port Adhair Dong Hoi**. Tha am port-adhair suidhichte san taobh an ear Dong Hoi, Quang Binh, Bhiet-Nam. 

## Companaidh phlèanaichean agus cinn-siubhail
* Vietnam Airlines (Hanoi)

## Ceangal a-muigh
* Dong Hoi airport

Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Roinn-seòrsa:Puirt-adhair
Port na Coise

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann am **Port na Coise** (Beurla: *Portencross*).  Tha am baile faisg air Cille Bhrìghde an Iar agus  mu 3 mìltean iar air Seamill. Tha an stèisean cumhachd niùclasach *Hunterston B* dà mhìle tuath dheth. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 42′ 0″ Tuath agus  4° 54′ 0″ Iar.

Còmhla ri Seamill agus Cille Bhrìghde an Iar bha 4,393 duine a' fuireach an seo ann an 2001.

Tha caisteal ann, *Portencross Castle*, a chaidh a thogail anns an 14mh linn. Tha e dìreach ri taobh na mara aig a' phort-mhara. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Seamill

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann an **Seamill**. Tha e faisg air Cille Bhrìghde an Iar agus mu 5 mìltean air àird a tuath Àird Rosain. Tha An Leargaidh Ghallda mu 8 mìltean tuath air.
'S e seo na co-chomharran aige: 55° 41′ 0″ Tuath agus  4° 52′ 0″ Iar. 

Còmhla ri Cille Bhrìghde an Iar agus Port na Coise bha 4,393 duine a' fuireach an seo ann an 2001.

Thàinig ainm a' bhaile an-dèidh “Sea Mill”, an togalach as sine a tha anns a' bhaile. 
Tha an t-ainm a' nochdadh a' chiad turas ann an "*Johannes Blaeu's Atlas of Scotland*", foillsichte ann an 1654.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Bun na Dubh Abhann

'S e baile ann an Arainn, eilean ann an  Linne Chluaidh, a tha ann am **Bun na Dubh Abhann**, **Bun na h-Abhann** no **Bun na Dubh Abhainn** (Beurla: *Blackwaterfoot*). Tha am baile suidhichte ann an Gleann Sheasgann air àird an iar-dheas an eilein.

Tha cala beag ann. Faisg air a' baile tha Rubha a' Bharra (no Rubha an Dùin) (Beurla: *Drumadoon Point*), far a bheil seann dùn à Linn an Iarainn. Rud beag tuath air Uamh an Rìgh far an do dh'fhuirich Raibeart Brus a rèir beul-aithris, agus far an deach gearraidhean meadhan-aoiseach, ogham is crois mòr cloiche lorg. Chaidh lorgan de shnàigeach ro-eachdraidheil, *Chirotherium*, lorg faisg air.

Tha aon den dà raon goilf le 12 toll san Roinn Eòrpa ann.
## Gailearaidh

Faidhle:Scotland, Isle of Arran, Blackwaterfoot (1).JPG|thumb|Sealladh air Bun na Dubh Abhann bhon dheas
Faidhle:Scotland, Isle of Arran, Blackwaterfoot (2).JPG|thumb|Meadhan a' bhaile le port-mara beag
Faidhle:Blackwaterfoot, Isle of Arran. - geograph.org.uk - 134552.jpg|thumb|Bun na Dubh Abhann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Arainn
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
David Crystal

'S e cànanaiche a th' ann an **David Crystal**. Rugadh e ann an Èirinn a Tuath air 6 an t-Iuchar 1941 agus thogadh e sa Chuimrigh agus ann an Sasainn. 

Rinn e ceum ann am Beurla aig Colaiste Oilthigh Lunnainn eadar 1952 agus 1962 agus às dèidh sin bha e a' rannsachadh air Cleachdadh na Beurla. Bhon sin bha e a' teagasg cànanachais aig Oilthigh Bhangor. Tha e a' gabhail ùidh ann an ionnsachadh agus teagasg cànain, bàs cànan agus cleas-chànanas, stoidhle Beurla, Shakespeare agus cuspairean eile. Tha e na neach-taic aig Comann Eadar-nàiseanta nan Tidsearan Beurla mar dàrna Chànan (*International Association of Teachers of English as a Foreign Language*).

## Obair
Sgrìobh David Crystal còrr is 100 leabhar (mòran còmhla ri daoine eile) air mòran diofar chuspairean. 'S e aon de na h-obraichean as ainmeile *Cambridge Encyclopedia of Language* (1987) agus *Cambridge Encyclopedia of the English Language* (1995), agus 's e deasaiche an *Cambridge Biographical Dictionary*, *Cambridge Factfinder*, *Cambridge Encyclopedia*, agus an *New Penguin Encyclopedia* (2003). A bharrachd air sin sgrìobh e tòrr aistean.

Tha an leabhar as ùire aige mu dheidhinn cànan nan teacsaichean fòn-làimhe: *Txtng: The Gr8 Db8*

## Leabhraichean
**[[Language Death (David Crystal)|Language Death]]* (2002) ISBN 0-521-01271-6 
**How Language Works* (2007) ISBN 1-58567-848-1
**The Cambridge Encyclopedia of Language* (1997) ISBN 0-521-42443-7 
**Txtng: The Gr8 Db8* (2008) ISBN 0-19-954490-5 
**Think On My Words: Exploring Shakespeare's Language* (2008)
**The Fight for English: How Language Pundits Ate, Shot, and Left* (2008)
**The Stories of English* (2005)
**Discover Grammar* (1996)
**Language and the Internet* (2001)
**The English Language: A Guided Tour of the Language* (2004)
**Words, Words, Words* (2007)

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn David Crystal
* Blog David Crystal
* Crystal Reference: Companaidh Foillseachaidh Tuairisgeul David Crystal
* Lèirmheas Leabhair le Danny Yee: Leabhraichean David Crystal
* All The Answers: Làrach Mòr-eòlais deasaichte le David Crystal
* The Bio Site: Làrach Eachdraidh-beatha deasaichte le David Crystal le 25000 Eachdraidhean-beatha

Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Breatannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn a Tuath
Edward Sapir

'S e cànanaiche agus corp-eòlaiche Gearmailteach-Ameireaganach Iùdhais a bha ann an **Edward Sapir** (26 am Faoilleach 1884 – 4 an Gearran 1939). Rugadh e ann an Lauenburg ann am *Pommern*, sgìre Gearmailteach aig an àm ud,  agus dh'imrich a theaghlach a New York aig deireadh na 19mh linn. 

Fhuair e ceum ann an eòlas-chànain Gearmailteach bho Oilthigh Cholumbia, ach bha ùidh na b' fharsainge aige ann an cànanachas. Ghabh e ùidh mhòr ann an cànanan tùsanach Ameireaganach, agus rinn e tòrr rannsachaidh orra agus an ceangail eadar cànanan agus corp-eòlas.

'S e sàr chànanaiche structarail a bh' ann. Bha Sapir den bheachd gu bheil buaidh aig cànan air an dòigh a chithear an saoghal agus gu bheil sealladh diofraichte aig daoine a-rèir an cànain. Chaidh am bun-bheachd aige a leasachadh le  Benjamin Whorf, agus sin as adhbhar a chanar **Sapir-Whorf-Hypothesis** ris.

## Leabhraichean
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ceanglaichean a-mach
* National Academy of Sciences biography
* Edward Sapir Collection at Bartleby.com aig www.bartleby.com
* Robert Throop and Lloyd Gordon Ward: Mead Project 2.0 aig spartan.ac.brocku.ca
* http://www.yale.edu/linguist/Sapir.html
* Edward Sapir aig www.mnsu.edu
* Interlingua: Communication Sin Frontiera. fèin-eachdraidh, Edward Sapir

Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Iùdhach
Roinn-seòrsa:Iùdhaich
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Perceton

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath  a tha ann am **Perceton**.  Tha am baile suidhichte faisg air Irbhinn. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 37′ 50.7″ Tuath agus  4° 36′ 56.5″ Iar. 

Chaidh Perceton a thogail anns na Meadhan-Aoisean. 'S e Eaglais Pherceton aon de na h-eaglaisean as sine a tha ann an Sgìre Irbhinn. Tha an leac-uaghach as sine à 1698.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Seasgann

'S e baile beag ann an Arainn, eilean ann an  Linne Chluaidh,  a tha ann an **Seasgann** (Beurla: *Shiskine*). Tha am baile suidhichte ann an Gleann Sheasgann faisg air Bun na Dubh Abhann. Tha Beinn Nuis agus Beinn Bharrain faisg air. 

Tha sgoil agus eaglais ann. Faisg air Seasgann tha tursachan ann. Tha ionad luchd-tadhail,  am *Balmichael Visitor Centre*, air àird a tuath a' bhaile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Arainn
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Fairlidh

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann am **Fairlidh** (Beurla: *Fairlie*). Tha am baile suidhichte air còrsa an ear Linne Chluaidh. Chithear Arainn agus Cumaradh Mòr bhon an seo.

## Daoine ainmeil
Rugadh agus thogadh William Fife (1857–1944) ann am Fàirlidh. Bha e ainmeil airson sgothan-seòlaidh a chruthachadh is a thogail. Bha cuid dhiubh a' gabhail pàirt anns an *America's Cup*, co-fharpais seòlaidh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Skelmorlie

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann an **Skelmorlie**. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 52′ 7″ Tuath agus  4° 53′ 18″ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2020 bha 2060 duine a' fuireach an seo.

Chaidh Skelmorlie a chur air bhonn anns an 15mh linn.  Bha Caisteal Skelmorlie deas air a’ bhaile, chaidh a thogail ann an 1502. Anns na bliadhnaichean mu dheireadh bha taigh-òsta ann, ro àm a chaidh an togalach a chur sìos anns na 1990an.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Springside

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath a tha ann an **Springside**. Tha am baile mu 3 mìltean air falbh bho Irbhinn, 1½ mìle (2.5 km) iar air Crosshouse agus 4 mìltean bho Chill Mheàrnaig. Tha an A71 faisg air a' bhaile. 
Anns a' bhliadhna 2020 bha 1190 duine a' fuireach an seo.

Bha stèisean-rèile ann air an loidhne eadar Irbhinn agus Crosshouse. Dhùin an stèisean 6 an Giblean 1964 is tha an loidhne na phàirt dhen ceum baidhseagal nàiseanta 73 a-nis.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
An Cuan a Tuath

'S e cuan Eòrpach a tha ann an **Cuan a Tuath**. Tha Breatainn san iar air, an Fhraing, a' Bheilg, na Tìrean Ìsle agus a' Ghearmailt sa deas air, agus Danmhairg agus Nirribhidh san ear air. Tha e ceangailte ris a' Chuan Siar le Caolas Sasannach air taobh an iar-dheas agus le Cuan Nirribheach air taobh a tuath. Tha mòran uisge nan aibhnichean Roinn-Eòrpa a' dol dhan chuan, a' toirt leis uisge bhon Mhuir Bhaltach. Thug seòladh a' chuain bhuaidh mhòr air eachdraidh Roinn-Eòrpa, an dà chuid seòladh airson malairt agus seòladh aig amannan chogaidhean. An-diugh, tha an cuan cudromach air sgàth malairt, ola agus chumhachdan na gaoithe is uisge.

Roinn-seòrsa:Muir
Roinn-seòrsa:An Danmhairg 
Roinn-seòrsa:Nirribhidh 
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle 
Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Roinn-seòrsa:Sasainn
Cille Mhìcheil

*Airson cleachdaidhean eile faic [[Cille Mhìcheil (soilleireachadh)]]*

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas  a tha ann an **Cille Mhìcheil** (Beurla: *Kirkmichael*) . Tha am baile suidhichte eadar Patna, Am Magh Baoghail agus Straiton. Tha e mu 10 mìltean air àird a tuath Inbhir Àir. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 20′ 46″ Tuath agus  4° 36′ 53″ Iar. 

Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 12na linn le John de Gemmelstoun. Thog e eaglais air an do chuir e ainm Naomh Mhìcheil.

Gach bliadhna anns a' Chèitean tha fèis ciùil eadar-nàiseanta ann airson trì làithean, an *Kirkmichael International Guitar Festival*.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*[Fèis [giotàr] eadar-nàiseanta Chille Mhìcheil]

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Joseph Smith Jr

B' e fàidh is searmonaiche a bha ann an **Joseph Smith Jr**.

Rugadh e air 23 an Dùbhlachd 1805 ann an Vermont. Is esan a stèidhich an gluasad Eaglais Ìosa Chrìost de Naoimh an Latha mu Dheireadh, ris an canar cuideachd *Mormonism* anns a' Bheurla. Le sin b' e duine cudromach a bh' ann a thaobh poileataigs agus creideimh anns na 1840an. Thòisich e air creidmhich a chruinneachadh às dèidh dha aingeal a shealltainn dha truinnsearan òir a mhìnich ceilidh Ìosa aig na tùsanaich Ameireaganach. Ann an 1830 dh'fhoillsich Smith Leabhar Mhormoin bho phìos a chunnaic esan mar eadar-theangachadh de na truinnsearan sin. San aon bhliadhna stèidhich e Eaglais Chrìost.

Chuir paca peilearan ann is anns a bhràthair nuair a bha iad ann am prìosan ann an Illinois is bhàsaich e air 27 an t-Ògmhios 1844.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Creag Ealasaid

'S e eilean beag a tha ann an **Creag Ealasaid** (Beurla: *Ailsa Craig*). Tha e suidhichte ann an Linne Chluaidh mu 16 km air falbh bho Inbhir Gharbhain. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 15′ 7″ Tuath agus 5° 6′ 59″ Iar. 

Tha e cho farsaing ri 99 heactair de mheud. Tha an cnoc cho àird ri 338 meatair os cionn na mara. 

The e à clach ghraineil a chaidh a chladhach airson clachan-chrolaidh (*curling stones*) a dhèanamh às.

Tha ainmean eile air: 
* A' Chreag (ainm goirid)
* Creag Alasdair
* Ealasaid a' Chuain
* Alasan
* Paddy's Milestone, (far-ainm aig muinntir an àite)
* Aillse Creag 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh
Eaglais Ìosa Crìost nan Naomh sna Làithean Deireannach

'S e gluasad-creideimh a tha ann an **Eaglais Ìosa Crìost nan Naomh sna Làithean Deireannach** neo **Mormonaich**. Chaidh a stèidheachadh ann an 1830 le Joseph Smith Jr. 
Tha timcheall air 13,2 millean duine air feadh an t-saoghail ga leantainn, mu 5,9 anns na Stàitean Aonaichte fhèin. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Baile Chuil

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas  a tha ann an **Baile Chuil** (**Coylton**). Tha e  suidhichte mu 5 mìltean air àird an ear Inbhir Àir agus 2.5 mìltean (4.0 km) iar air Drongan faisg air an A70. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 26′ 36″ Tuath agus  4° 31′ 6″ Iar. 

Anns a' bhliadhna 2001 bha 2,409 duine a' fuireach an seo. 

Tha  pàirc air taobh tuath a' bhaile ris an canar *Sundrum Castle Holiday Park*. Tha Caisteal Shundrum  a chaidh a thogail anns an 14mh linn an seo cuideachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Tacloban

'S e baile agus port-mara anns na h-Eileanan Filipineach a tha ann an **Tacloban**. Tha e mu 360 mìltean air àird an ear-dheas Mhanila. 'S e Tacloban prìomh-bhaile ceàrn Leyte agus teas-meadhan Visayas an Ear cuideachd.

Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Drongan

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir an Ear a tha ann an **Drongan**. Tha am baile suidhichte air àird an iar-dheas  Choylton. Tha e mu 7 mìltean air falbh bho Inbhir Àir agus 9 mìltean air falbh bho Chumnag. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 26′ 9″ Tuath agus  4° 27′ 31″ Iar.  

Anns a' bhliadhna 2020 bha 3060 duine a' fuireach an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Dail Mhaol Chiarain

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas  a tha ann an **Dail Mhaol Chiarain** (Beurla: *Dailly*). Tha e suidhichte air bruach Abhainn Gharbainn. Tha e mu 5 mìltean air àird a deas a’ Mhaigh Baoghail agus mu 3.1 mìltean ear air Seann Dail Mhaol Chiarain.

Chaidh a thogail mar bhaile gual-tochladh anns na 1760an.

Tha Mansa Dhail Chiarain air taobh tuath a' bhaile. Chaidh a thogail ann an 1786. B' e sin an ostail-òigridh as motha ann an Alba eadar 1936 is an Dàrna Cogadh. 

## Daoine ainmeil
* Allan Dorans, BP airson Inbhir Àir, Carraig agus Cumnaig o 2019

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Baile na Tràgha

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann am **Baile na Tràgha** (Beurla: *Ballantrae*).  neo **Baile na Tràighe**.

A-rèir Iain Mhic an Tàilleir b' e **Cill Chuithbeirt** an seann ainm a bha air a' bhaile. 

Tha am baile ainmeil airson an leabhair a sgrìobh Robert Louis Stevenson: *The Master of Ballantrae*.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Tarbolton

'S e baile ann an Comhairle Shiorrachd Àir a Deas a tha ann an **Tarbolton**. Tha e suidhichte mu 7 mìltean air àird an ear-thuath  Inbhir Àir agus mu 4 mìltean iar air Maghlinn.

Tha am baile ainmeil airson am *Bachelors' Club*, far an robh Raibeart Burns gu math tric.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Achadh na Cairidh

'S e clachan anns a’ Ghàidhealtachd a tha ann an **Achadh na Cairidh** no **Achadh na Càiridh** (Beurla: *Achnacarry*). Tha am baile suidhichte eadar  Loch Lòchaidh  is Loch Airceig. Tha Drochaid an Aonachain faisg air a' chlachan agus tha e mu 15 mìltean air àird a tuath a' Gearasdain. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 56′ 42.62″ Tuath agus  4° 59′ 53.46″ Iar. 

Chaidh Caisteal Achadh na Cairidh a thogail ann an 1655 le Sir Eoghainn MacAilein Cameron. 
Ach chaidh an caisteal a chur às an dèidh Blàr Chùil Lodair. Ann an 1802 thogadh caisteal ùr anns an dearbh àite anns an stoidhle ris an canar  *Scottish Baronial style*. 

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Nis
Roinn-seòrsa:Sgìre Chill Mhàilidh
Lide

Tha na **lidean** a' gabhail ruithim dhan chainnt. Mar as àbhaist, tha aon fhuaimreag agus aon no nas motha connragan a' dèanamh aon lide (me *"ràdh"*). Uaireannan, ge-tà, tha dà fhuaimreag ann, riutha an canar dà-fhoghar (*"cainnt"*).

Bha daoine a' sgrìobhadh le samhlaidhean airson lidean an dèidh a' sgrìobhadh le samhlaidhean airson faclan buileach (na pioctagraman), ach roimhe sgrìobhadh le samhlaidhean airson foghair air leth, mar tha sinn an-diugh. Tha a' chiad eisimpleirean dheth air bùird bhon dùthaich aosda Sumer, air an sgrìobhadh mu 2800 RC.

Anns na cànanan Ind-Eòrpach, tha faclan le aon, dà (*"pean-sail"*) no trì lidean (*"li-tri-chean"*) cumanta gu leòr, agus tha faclan annta le ceithir no nas motha lidean (*"cà-na-na-chas"*) cuideachd. Tha cànanan ann, ge-tà, anns a tha dìreach aon lide aig a h-uile facal, me Bhietnamais, agus cànanan anns a tha faclan le mòran lidean glè chumanta, me Gearmailtis (an cuid as motha dhiubh nam faclan fillte).

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair
Huang Sianfan

B’ e eachdraidhe Sìonach a bh’ ann an **Huang Sianfan** (Sìonais 黄現璠/黄现璠) (Fusui, 13 an t-Samhain 1899–Guilin 18 am Faoilleach 1982)

Rugadh e sa bhliadhna 1899 ann am Fusui, Guangsi. Fhuair e an ceum dotair aig Oilthigh Bheijing ann an Siona (1926-1935), dh'inntrig e Oilthigh Thokyo ann an 1935 (1935-1937). Ann an 1941 chaidh e a dh’ obair aig Oilthigh Sun Jetsen (1941-1942) ann an Guangdong. Ann an 1943 chaidh e a dh’obair aig Oilthigh Ghuangsi (1943-1953) ann an Guilin. Ann an 1954 chaidh e a dh’ obair aig Oilthigh Shifan Guangsi (1954-1982) ann an Guilin.  

## Obair le Huang Sianfan
* Eachdraidh Sìonach (Ⅰ-Ⅲ,1932-1934)
* Eachdraidh Zhuangch (1957) 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh

* (Sìonais) 中国文化网
* (Sìonais) 中国网

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn
Allt na h-Eirbhe

'S e clachan air a'  Ghàidhealtachd  a th' ann an **Allt na h-Eirbhe** (Beurla: *Altnaharra*). 'S e  an Luirg is  Tunga na bailtean a tha faisg air. Tha e suidhichte air a' mhòr-rathaid A836. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 16′ 48″ Tuath agus  4° 27′ 0″ Iar. 

Tha am baile ainmeil airson an taigh-òsta aige a  chaidh a thogail ann an 1820. Cha tug e fada agus bha mòran iasgairean a' fuireach anns an taigh-òsta seo air sgàth 's gun robh an t-iasgach math anns na lochan faisg air. An-diugh tha an t-àite ainmichte ri measg an luchd streip cuideachd, tha Beinn Hòb agus Beinn Chleithbhrig faisg air. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Altnaharra Hotel

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Cataibh
Roinn-seòrsa:Paraiste Fhair
Roinn-seòrsa:Dùthaich MhicAoidh
Dòrnach

'S e baile air a’  Ghàidhealtachd  a tha ann an **Dòrnach** (Beurla: *Dornoch*). Tha am baile suidhichte air bruach tuathach Caolas Dhòrnaich far a bheil an caolas a’ tighinn ri chèile le Linne Mhoireibh. Tha Dòrnach faisg air a' mhòr-rathaid A9. 'S e seo na co-chomharran aige: 57° 52′ 48″ Tuath agus  4° 1′ 48″ Iar. Tha cathair-eaglais ann a chaidh a thogail anns an 13mh linn. Tha meadhan a' bhaile, eadar Cnoc-an-Lobht, Castle Street agus Grange Road, na raoin-ghlèidhteachais.
Tha Caisteal Dhòrnaich agus raon-goilf ainmeil ann cuideachd.Canar gum b’ e sin an t-àite far an deach a’ bana-bhuidseach mu dheireadh a losgadh. B’ e *Janet Horne* an t-ainm a bha oirre, chaidh a cur gu bàs ann an 1727.
 
## Daoine ainmeil
*Ruaraidh Dòmhnallach

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Jean Aitchison

'S e cànanaiche a th' ann an **Jean Aitchison** agus tha i na ollamh ann an Oxford. 'S e cànan agus conaltradh an cuspair aice.
Tha ùidh acadaimigeach aice anns na roinnean seo:

*cànanachas sòisio-eachdraidheil
*cànan agus an inntinn
*cànan agus na meadhannan

Tha i ag obair air togail cànain agus ann an 1987 fhuair i a-mach mu dheidhinn trì ceumannan a thachras nuair a thogas clann faclair: bileagadh *(labelling)*, pacadh *(packaging)* agus togail lìon *(network building)*

#Bileagadh: Tha sin a' toirt a-steach ceanglaichean a dhèanamh eadar fuaimnean de dh'fhacail iomchaidh air a tharraingeas iad. Mar eisimpleir, gu bheil "mamaidh" a' tarraing air màthair an leannaibh.
#Pacadh: Tha sin a' toirt a-staigh diofar seòrsa ciall de dh'fhacail.
#Togail Lìon: Tha sin a' toirt a-staigh ceanglaichean eadar facail. A' tuigsinn gu bheil cuid fhacal fa chomhair agus gu bheil buidhnean de chiall aca a tha os an cionn no fodhpa.

## Leabhraichean
**New Media Language* (deasaichte còmhla ri Diana M. Lewis). London and New York: Routledge. 
**Words in the Mind: An Introduction to the Mental Lexicon*. 3rd edition (1st edition 1987). Oxford and New York: Basil Blackwell, 2003. 
**Language Change: Progress or Decay?* 3rd edition (1st edition 1981). Cambridge, New York, Melbourne: Cambridge University Press, 2001.
**The Articulate Mammal: An Introduction to Psycholinguistics*. 4th edition (1st edition 1976). London and New York: Routledge, 1998. 
**The language Web: The Power and Problem of Words*. 1996 BBC Reith lectures. Cambridge, New York, Melbourne: Cambridge University Press, 1997. 
**The Seeds of Speech: Language Origin and Evolution*. Cambridge, New York, Melbourne: Cambridge University Press, 1996. (cuideachd le  ro-ràdh ùr, anns an streath C.U.P. Canto, 2000.)

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Jean Aichison

Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Derek Bickerton

Rugadh **Derek Bickerton** air 25 am Màrt 1926 agus 's e cànanaiche agus bha e na ollamh aig Oilthigh Hawaii.
Tha e den bheachd gum faighear toraidhean luachmhor air tùsan cànain ma choimheadar air cànanan creole. Le sin coimheadaidh e air cànan aig daoine fa-leth agus cànan mar chomharradh mhic an duine. Rinn e rannsachadh air cànanan creòle ann an Guyana agus Hawaii.
Is esan a chruthaich am prìomh-phàirt den bhun-bheachd *bioprogram* cànain. Their am bun-bheachd seo gu bheil cànanan creòle coltach ri a chèile air sgàth 's gun tèid an cruthachadh bho *pidgin* le clann aig a bheil an aon chomas gràmair coitcheann daonna (*universal human innate grammar capacity*) a tha san inntinn bho thùs. 

Fhuair e ceum aig Oilthigh Chambridge ann an 1949, agus thòisich e dreuchd mar òraidiche ann an litreachas Beurla aig Oilthigh Cape Coast ann an Gàna. Rinn e rannsachadh for-cheum ann an cànanachas aig Oilthigh Leeds, agus dh'fhàs e na òraidiche ann an cànanachas aig Oilthigh Ghuiana (1967–71). Bha e na Ollamh cànanachais fad 24 bliadhna aig Oilthigh Hawaii, às dèidh dha PhD fhaighinn bho Oilthigh Chambridge ann an 1976. Chaochail e 5 am Màrt 2018.

Anns an leabhar aige *Roots of Language* (1981) smaoinichidh e air bun-bheachd a fhreagaireas trì ceistean:
# Ciamar a thòisich cànanan creòle?
# Ciamar a thogas clann cànan?
# Ciamar a thòisich comas cànain mar chomharra mhic an duine?

Anns an leabhar *Language and Species* (1990), canaidh e gum faodar freagairt a lorg ris na ceistean seo le bhith ag agairt gu bheil tùsan cànain a' laighe ann am mean-fhàs de shiostaman shanasan agus smaoineachadh samhlach còmhla ri leasachadh syntax foirmeil na b' fhadalaiche.

## Leabhraichean
**Tropicana, A Novel.* (1963)
**Dynamics Of A Creole System* (1975)
*
*
**Language and Human Behavior*, 1995
**Lingua ex Machina: Reconciling Darwin and Chomsky with the Human Brain*, 2000 (còmhla ri  William H. Calvin)
*
## Aistean
* 
## Tùsan


Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
An Rubha

Faodaidh **An Rubha** ciallachadh:

* **An Rubha**, sgìre an ear air Steòrnabhagh ann an Leòdhas
* **Rubha Nach Breacaidh** - ainm eile air Inbhir Ghòrdain

Roinn-seòrsa:Soilleireachadh
Roy Wentworth

Rugadh **Roy Graham Wentworth** ann an 1946 ann an Tooting ann an Lunnainn, agus thàinig e a dh'Alba a' chiad turas ann an 1963, far an do chuir e seachad saor-làithean ann an Geàrrloch. Dh'fhàs e càirdeil ris na daoine ionadail an sin nuair a thill e a-rithist is a-rithist agus chuala e a' Ghàidhlig an sin. Dh'fhàs e gu h-àraidh càirdeil ri croitear, 'Ain Peigi (Iain MacCoinnich), anns an àite agus le sin dh'fhàs an ùidh aige anns a' choimhearsnachd agus anns a' chànan, agus dh'ionnsaich e a' Ghàidhlig.

Rinn e ceum ann an Ceiltis aig Oilthigh Obair Dheathain fon ollamh Dòmhnall MacAmhlaigh ann an 1973. Bha ùidh shònraichte aige ann an dualchainntean agus seann Ghàidhlig. Às dèidh sin ghluais e a Gheàrrloch agus às dèidh bàs An Pheigi chaidh e na chroitear. Bha e cuideachd ag obair aig an taigh-tasgaidh ionadail agus chùm e a' dol leis na rannsachaidhean aige, Gàidhlig Gheàrrloch. Ghabh e ùidh ann an ainmean-àite, beul-aithris, teòiridh cànanach agus fogharachd practaigeach, a' cruinneachadh corpas bho dhaoine ionadail a bhruidhneadh dualchainnt a bha a' bàsachadh.

Bha maoineachadh ri fhaotainn airson rannsachadh for-cheum aig Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean (UHI) ann an 1998, is thòisich e air PhD air dualchainntean fo stiùir Meg Bateman. Chuir e crìoch air ann an 2002, sgrìobhte anns a' Ghàidhlig.

Fhuair a bàs gu h-obann air 19 an Dàmhair 2003. 

## Faclairean
*Faclan is Abairtean à Ros an Iar 
*Bun-tomhasach Beurla - Gàidhlig
*Briathrachas Cànanach

## Tùsan
*School of Celtic Studies (Gàidhlig)

Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cànanaichean