open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Loch Meall Daimh

'S e loch beag ann an Alba a tha ann an **Loch Meall Daimh**. Tha e suidhichte ann an Ratharsair ann an ceann a deas an eilein. Tha e na laighe eadar na beanntan Meall Daimh is Dùn Caan. Tha Loch na Meilich san taobh an iar dheth. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach an locha. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.

Tha Loch Meall Daimh cho mòr ri 2.5 acair. 'S e 0.4 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 171 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 344 m (1129 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.1 km (0.7 mìle) air falbh bhon mhuir.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Àird Talla

Se baile ann an Ìle a th' ann an **Àird Talla** (Beurla: *Ardtalla*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ìle
Roinn-seòrsa:Paraiste Chill Daltain
Roinn-seòrsa:Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid
Roinn-seòrsa:Siorrachd Earra-Ghàidheal
Na Roinn Ìleach

'S e sgìre ann an Ìle a tha anns  **an Roinn Ìleach** no "na Roinnean" no "Roinnean MhicAoidh" mar a chante ris a' cheàrnaidh a tha seo de dh'Ìle. 

Roinn-seòrsa:Ìle
Port na h-Abhainne

'S e baile-beag agus port ann an Ìle a th' ann am **Port na h-Abhainne** (Beurla: *Portnahaven*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ìle
A' Bhuidheanach Bheag

'S e beinn a tha anns **a' Bhuidheanach Bheag** faisg air Bealach Druim Uachdar.

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Suidhe Artair

Se beinn a tha ann an **Àird nan Saighead**, **Àrd-na-Said**, **Creag nam Marbh** no **Suidhe Artair** ann an meadhan baile Dùn Èideann.
## Iomraidhean
A' Chuineag

'S e beinn a tha anns **a' Chuineag** no **Cuinneag**(Beurla: Quinag). Tha e suidhichte ann an Asaint, Cataibh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
Beinn Narnain

'S e beinn a tha ann am **Beinn Narnain**. Tha e suidhichte ann an Earra-Ghaidheal. Tha e 926m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Beinn Reithe

'S e beinn ann an Earra-Ghàidheal a tha ann am **Beinn Reithe**.

Tha e 655 m a dh'àirde agus 's e HuMP a th' innte.
## Iomraidhean


## Dealbhan

Beinn Reithe trig point S8768 - geograph.org.uk - 446629.jpg|Càrn air mullach Bheinn Reithe
The Lochan - geograph.org.uk - 803030.jpg|Lochan faisg air mullach Bheinn Reithe


Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Beinn Ruaidhneis

'S e beinn a tha ann am **Beinn Ruaidhneis** (Beurla: *Ben Rinnes*), ann an Comhairle Mhoireibh.

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Beinn Shiantaidh

'S e beinn ann an Diùra a tha ann am **Beinn Shiantaidh**. Tha e pàirt de na Beanntan Diùra còmhla ri Beinn an Òir is Beinn a' Chaolais.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Diùra
Beinn Spionnaidh

'S e beinn ann an Alba a tha ann am **Beinn Spionnaidh**. Tha i suidhichte ann an Cataibh.

Tha Beinn Spionnaidh 773m (2536 troigh) de dh'àirde. Tha an àirde rinneach de 211m a' sgaradh Beinn Spionnaidh bho na beanntan eile. 'S e Corbett, Marilyn agus HuMP a th' innte.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Faidhle:Beinn Spionnaidh summit - geograph.org.uk - 677303.jpg|Mullach Beinn Spionnaidh
Faidhle:Calbhach Coire - geograph.org.uk - 822720.jpg|Beinn Spionnaidh agus Cranstackie


## Ceanglaichean a-mach

*Beinn Spionnaidh aig ''Gazetteer for Scotland''

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Cataibh
Beinn Uais

'S e beinn ann an Ros an Ear a tha ann am **Beinn Uais**, no **Beinn Stac** (Beurla: Ben Wyvis). Tha i suidhichte mu 10km san iath-thuath air Inbhir Pheofharain agus faisg air Gairbh agus an A835 a dh'Ulapul.  Tha i 1,046 m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha druim fada rèidh aice le 5 mullaichean uile gu lèir.

Mar as trice bithear a' tòiseachadh aig raon-chàraichean mòr Coimisean na Coilltearachd agus a' dìreadh **Glas Leathad Mòr**.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Seonaidh Beag Mac a' Mhaoilein

'S e breabadair agus seinneadair Gàidhlig a th' ann an **Seonaidh Beag Mac a' Mhaoilein**. Rugadh e ann an Leumrabhagh, Leòdhas, air 7 an t-Sultain, 1939. Tha e air a bhith ag obair mar bhreabadair agus tha e pòsta aig Etta Bell NicLeòid. Tha e air a bhith na bhall de còmhlan-ciùil Na Lochies, còmhla ri a bhràthair, Aonghas Mac a' Mhaoilein, agus an caraid Donnie "Gazette" MacAonghais. Rinn Na Lochies  seachd clàir - Westerly Gaels, Home to Lewis, Lewis Folk, North by North West, Slàinte Mhath, Lewisbound, agus Tìr Aluinn.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Seonaidh Beag a' seinn "On dh'fhàg thu mi 's mulad orm" (Youtube) 
* Seonaidh Beag a' seinn "Guma slàn don ribhinn òig" (Youtube) 

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Mac a' Mhaoilein, Seonaidh Beag
Loch na Meilich

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch na Meilich**. Tha e suidhichte ann an Ratharsair ann an ceann a deas an eilein. Tha Hallaig san àirde an ear-dheas dheth. Tha e na laighe aig cois Dùn Caan. Tha Loch Meall Daimh san àirde an ear-thuath  agus Loch a' Chadha-chàrnaich san ear-dheas dheth. Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch na Meilich. Tha dìreach slighe a' dol seachad air ceann a deas an locha.

Tha Loch na Meilich cho mòr ri 19.3 acair. 'S e 1.6 km (1 mhìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 735 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 326 m (1070 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.3 km (0.8 mìle) air falbh bhon mhuir.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Loch a' Chadha-chàrnaich

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch a' Chadha-chàrnaich**. Tha e suidhichte ann an Ratharsair ann an ceann a deas an eilein. Tha Hallaig san àirde a deas dheth. Tha e na laighe san ear-dheas air Dùn Caan aig cois Cadha Carnach.  Tha Loch na Meilich san àirde an iar-thuath  agus Loch na Mnà san iar-dheas dheth. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach an locha. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.

Tha Loch a' Chadha-chàrnaich cho mòr ri 7.7 acair. 'S e 1 km (0.6 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 434 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha trì eileanan anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu  128 m (420 troigh) os cionn na mara. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch seo tro Allt Loch a' Chadha-chàrnaich gu tuath chun na mara a tha mu 0.5 km (0.3 mìle) air falbh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Eilean Taighe

'S e eilean beag faisg air Ratharsair a th' ann an **Eilean Taighe**. 'S e eilean tràghaidh a th' ann. Ma bhios a' mhuir air falbh tha an t-eilean ceangailte do cheann a tuath Ratharsair le slighe creagach a leanas thairis air Caol Eilean Tigh. Bhon an seo tha cas-cheum ann a leanas chun an rathaid aig  Àrnais, rathad a chaidh a thogail le Calum MacLeòid.

Tha Eilean Taighe cho mòr ri 54 heactair (130 acair). 'S e Meall Mòr (111&nbsp;m) a' bheinn as àirde air an eilean agus tha an costa aige làn chreagan. Canar Rubha nan Sgarbh ris an rubha aig ceann a tuath an eilein agus Rubha na Cloich' Uaine ris an fhear a tha san ear-thuath dheth.

B' àbhaist daoine a bhith a' fuireach ann ach chan eil an-diugh. Tha tobhtaichean nan togalaichean fhathast rim faicinn aig ceann a deas an eilein. 

Tha Rònaigh mu 1&nbsp;km (1/2 mi) san àirde an ear-thuath Eilean Taighe. Eadar an dà eilean tha Caolas Rònaigh ann le Eilean an Fhraoich anns a' mheadhan. Tha Garbh Eilean agus Eilean Seamraig suidhichte anns a' chaolas cuideachd ach tha iad nas fhaisge air Rònaigh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Duaisean Gàidhlig na h-Alba

Tha **Duaisean Gàidhlig na h-Alba** 'na shreath de dhuaisean a tha 'gam buileachadh air daoine a rinn obair mhòr a chum math na Gàidhlig. Chaidh an stèidheachadh 's tha iad 'gan ruith le Bòrd na Gàidhlig ann an com-pàirteachas le Media Scotland (gu sònraichte an Daily Record) le maoineachadh o Foghlam Alba agus Iomairt na Gàidhealtachd is nan Eilean is taic Comhairle nan Eilean Siar.

## Buannaichean nan duaisean

### 2016

### 2015

### 2014

### 2013

## Faic cuideachd
*Duaisean nan Sàr Ghàidheal

## Tùsan

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-11-21: Duaisean na Gàidhlig *(aithris-bhideo 2:38)*
* BBC Naidheachdan 2016-11-17: Duaisean na Gàidhlig gan toirt seachad ann an Glaschu *(aithris-bhideo 3:37)*

Roinn-seòrsa:Duaisean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Loch an Uachdair

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch an Uachdair**. Tha e suidhichte ann an Ratharsair. 

Tha Loch an Uachdair cho mòr ri 16.1 acair. 'S e 1.9 km (1.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 425 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha dà eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 77 m (253 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.7 km (0.4 mìle) air falbh bhon mhuir.

Tha Loch an Uachdair suidhichte air an làimh chlì dhen rathad bho Chaisteal Bhròchaill gu Àrnais. Tha taigh airson bàtaichean air bruach an locha. Tha Loch Beag san àirde an ear-thuath dheth.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Sophie Rundle

'S e cleasaiche à Sasainn a tha ann an **Sophie Rundle** (Bournemouth, 1988).

## Fiolmaichean
* *Small Town Folk* (2007)
* *Great Expectations* (2012)

## Telebhisean
* *Titanic* (2012)
* *Episodes* (2012)
* *The Bletchley Circle* (2012-2014)
* *Peaky Blinders* (2013-2022)
* *Call the Midwife* (2014)
* *Happy Valley* (2014-)

## Iomraidhean


Rundle, Sophie
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Sasainn
Bonn Òir a' Chomuinn Ghaidhealaich

'S e duais aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail airson seinn aon-neach a th'ann am **Bonn Òir a' Chomuinn Ghàidhealaich**.

Tha co-fharpais a bhuinn oìr fosgailte do dh'inbhich. Théid duais nam fear agus duais nam ban a thoirt seachad aig gach Mòd.  Gu cunbhalach, théid an fharpais a chumail tron latha Diardaoin. Tha bonn òir eile ann airson seinn san t-seann nòs.

__TOC__

## Farpais nam Ban

## Farpais nam Fear

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duaisean
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Am Mòd Nàiseanta Rìoghail
Loch Storab

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Storab**. Tha e suidhichte ann an Ratharsair.

Tha Loch Storab cho mòr ri 2.7 acair. 'S e 0.6 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu  260 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu  218 m (715 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.5 km (0.9 mìle) air falbh bhon mhuir.

Tha Loch na Mnà san àirde an ear agus tha am baile Òsgaig san iar dheth. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Storab. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Eilean a Deas, Sealainn Nuadh

Tha **Eilean a Deas** (Canan nam Maori: *Te Waipounamu* neo *Te Waka a Maui* (Currach Maui)), na laighe sa Cuan Seimh. 'S e sin an t-eilean as motha ann an Sealainn Nuadh, ach tha àireamh-shluaigh nas lugha na Eilean a Tuath.

## Bailtean
A-measg na bailtean cudromach air Eilean a Deas, thathar Christchurch, agus Dùn Eidinn, agus air a bheil buaidh mòr Albannach.

## Tìr-eòlas
Air taobh an iar, ruith druim mòr na h-Ailpean a Deas, agus air taobh an ear, tha machair mòr dhen Canterbury.

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
Eilean a Tuath, Sealainn Nuadh

Tha **Eilean a Tuath** (Cànan nam Māori: *Te Ika-a-Māui* (dubhan-iasgaich aig Māui) neo *te Ika nui a Māui* (Iasg aig Māui)) na laighe sa Cuan Sèimh. 'S e sin an dàrna eilean as motha ann an Sealainn Nuadh, ach le àireamh-shluaigh nas motha na Eilean a Deas.

## Bailtean
A-measg na bailtean cudromach air Eilean a Tuath, thathar Wellington (prìomh-bhaile Shealainn Nuaidh), Auckland (am baile as motha), còmhla ri mòran bailtean meadhonach mar .

## Tìr-eòlas
Tha na beanntan san fharsaingeachd ann an meadhon, agus tha "corrag" mòr a' ruith dhan iar-thuath. Faighear beanntan-theine agus fuarain teth air.

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
Eilean Stiùbhairt

Tha **Eilean Stiùbhairt** (Cànan nam Māori: *Rakiura *, neo *Te Punga o Te Waka a Maui* (Acair Currach Maui)) na laighe sa Cuan Seimh. 'S e sin an treas eilean as motha ann an Sealainn Nuadh, mu dheas Eilean a Deas.

## Bailtean
Chan eil ach ~381 daoine a' fuireach ann, a' mhòrchuid ann an Oban (Oban neo Halfmoon Bay)

## Nàdar
Tha an t-eilean ainmeil mar aite far a bheil lusan agus eòin tùsanach a' fantail fhathast, m.e. Kiwi.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
Tairbeart

'S iomadh àite air a bheil an t-ainm **Tairbeart** (Beurla: Tarbert, Tarbat, Tarbet 7c)

* Tairbeart (tìr-eòlas)
* Tairbeart na Hearadh (Tarbert)
* Tairbeart na Hearadh an Ear (East Tarbert)
* Tairbeart Loch Fìne
* Tairbeart Loch Laomainn
* An t-Arar neo An Tairbeart Iar (Arrochar)

* Bad an Tairbeirt (Badentarbat)
* Beul Tairbeirt (Belturbet, Béal Tairbirt)
* Eilean Tairbeirt (Tarbert Island)
* Loch an Tairbeirt (Loch Tarbert)

* An Tairbeart (Tarbet)
* Tairbeart (Inish Toirbirt)
* An Tairbeart (Tairbeart)
* Turbot Island (Tairbeart)
Bealach an t-Suidhe

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha ann am **Bealach an t-Suidhe** (Beurla: *Bellochantuy*). Tha e na laighe mu 10 mìlean mu thuath Ceann Loch Chille Chiarain.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Càrdanros

'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd  a tha ann an **Càrdainn Ros** no **Càrdanros**  (Beurla: *Cardross*). Tha e na laighe eadar Dùn Bhreatainn agus Baile Eilidh.

Bha seann sgoil-diadhaireachd, Colaiste Naoimh Peadair, ann an Taigh Kilmahew. Thogadh i ann an 1960an ach chaidh i a dhùnadh ann an 1980. Bhòtadh e mar thogalach as buadhaiche ann an Alba ann an 2005.
## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-03-18: Taisbeanadh ‘Hinterland’ ga fhosgladh *(aithris bhideo 2:08)*
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Cille Mhunna

'S e baile ann an Earra-Ghaidheal agus Bòd  a tha ann an **Cille Mhunna** (Beurla: *Kilmun*). Tha e na laighe ri taobh an Loch Sianta.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Crìonan

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha ann **An Crìonan** (Beurla: *Crinan*). Tha e ann an Cnapadail.

## Ceanglaichean
* Sligh'-uisge a' Chrìonain

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Lus, Earra-Ghàidheal

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha ann an **Lus** (Beurla: *Luss*) neo **An Clachan Dubh** mar a bha e. Tha e ri taobh Loch Laomainn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Sàghadal

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha ann an **Sàghadal** (Beurla: *Saddell*). Tha e ann an Cinn Tìre, an aghaidh Eilean Arainn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Oitir

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha anns **an Oitir**  neo **Taigh a' Chladaich** (Beurla: *Sandbank*). Tha e na laighe air bruach an Loch Seunta ann an Còmhall.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Càradal

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha ann an **Càradal** (Beurla: *Carradale*).  Tha e na laighe air taobh an ear an leth-eilean Cinn Tìre. Tha e mu 14 mìle air falbh bho Cheann Loch Chille Chiarain. Tha Torr Mòr san àirde a tuath a' bhaile. 

Anns an 17mh is 18mh linn bha coimhearsnachdan croitearachd is iasgach cumanta ann an is timcheall air Càradal. Nuair a dh'fhàs bàtaichean-smùide na bu chumanta, dh'atharraich dòigh-beatha ann an Cinn Tìre.  Eadar na 1830an agus an Dàrna Cogadh bha na bàtaichean a' stad ann an Càradal air an t-slighe aca bho Cheann Loch Chille Chiarain gu Glaschu. Chaidh a' chiad chidhe a thogail ann an Càradal ann an 1858, nuair a dh'fhàs gnìomhachas sgadain na bu treasa. Nan cois thogadh taighean-òsda cuideachd agus bha sin a' brosnachadh turasachd na sgìre. 

## Daoine ainmeil
* Naomi Mitchison

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
An Oitir (soilleireachadh)

**An Oitir**:

* An Oitir ann an Còmhall, baile a tha aithnichte cuideachd mar "Taigh a' Chladaich" (Sandbank)
* Ainm eile air Port na h-Oitire (Otter Ferry)
Tairbeart Loch Fìne

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd  a tha ann **Tairbeart Loch Fìne** (Beurla: *Tarbert*). Tha e na laighe air bruach Loch Fìne.

## Ceanglaichean a-mach
BBC Naidheachdan 2018-11-19: Dual-chainnt an Tairbeirt *(aithris-bhideo 5:15)* - leabhar ùr air a chur air bog)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Srath Gaoithe

'S e baile ann an Siorrachd Pheairt  a tha ann an **Srath Gaoithe** (Beurla: *Blackford*).  Cuirear "Highland Spring" sna botail an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Alasdair MacIlleBhàin

'S e seinneadair Muileach a th' ann an **Alasdair MacIlleBhàin**.

## Làithean Tràth
'S ann às an t-Sàilean ann am Muile a tha Alasdair. Bha ùidh mhòr aige san dualchas agus sna h-òrain Ghàidhlig bho aois òg.

## Seinn 'sa Ghàidhlig
Choisinn Alasdair MacIlleBhàin Bonn Òir a’ Chomuinn ann an Dùn Omhain ann an 2006 is e 19 bliadhna a dh’aois. Tha Alasdair na òranaiche is na sgrìobhaiche-ciùil agus sgaoilteadh a chiad chlàr, 'Las', air a bheil an dà chuid òrain à sgìreachd àraich agus a chuid òrain fèin, san Dùbhlachd 2012. 

Tha e air a bhith na bhritheamh cuideachd aig Mòdan ionadail agus aig a’ Mhòd Nàiseanta o 2012.

A thuilleadh air nam pròiseactan ciùil, tha Alasdair na rannsaiche ann an roinn na Ceiltis is na Gàidhlig aig Oilthigh Ghlaschu an-dràsta far a bheil e a' dèanamh ollamhachd (PhD) air ainmean-àite ann an sgìre Torosaigh am Muile.

## Clàran
* 2012. 'Las'
* 2012. 'O Chruinneag E Chruinneag' air CD 'Guthan Eileanan na h-Alba' bho Tobar an Dualchais & Sabhal Mòr Ostaig

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Alasdair MacIlleBhàin air Facebook
* Eachdraidh-beatha Alasdair aig Struileag
* Alasdair a' seinn 'Tuathal' air YouTube aig Oilthigh Srath Chluaidh
* Alasdair a' seinn 'Mo Mhàthair air YouTube

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach
Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Loch a' Mhuilinn

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch a' Mhuilinn**. Tha e suidhichte san iar-dheas an eilean Ratharsair. Tha e na laighe ann an coille ris an canar "*Orchard Wood*". Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch a' Mhuilinn ach tha slighe ann a bhios a' dol seachad air.  

Tha Loch a' Mhuilinn cho mòr ri 2.7 acair. 'S e 0.6 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 190 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha dà eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 58 m (190 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.7 km (0.4 mìle) air falbh bhon mhuir.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

## Dealbhan

Orchard Wood - geograph.org.uk - 1806041.jpg|*Orchard Wood*
The Orchard Garden - geograph.org.uk - 1465759.jpg|*The Orchard Garden*


Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Chris Pratt

'S e cleasaiche à Minnesota sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Chris Pratt**, ainm bho thùs Christopher Michael Pratt. (Virginia 21 an t-Ògmhios 1979).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Gardenstown

'S e baile-iasgaich beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Gardenstown** (Beurla Ghallda: *Gamrie*; Beurla: *Gardenstown*). Chan eil ainm Gàidhlig air an àite seo. 

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Bhanbh ro 1975). Tha e mu 44 mìltean (71 km) san àird a tuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air cladach Bàgh Gamrie.

Ann an 2001 bha 733 duine a' fuireach an seo.

## Eachdraidh
'S e sin an t-àite far an do thachair 'Battle of the Bloody Pits' (1004) an aghaidh a' Dhanmhairg. 

## Giùlan
Tha e na laighe air an B9123. 

## Daoine ainmeil
* Joseph Watt (1887-1955), faightear Crois Bhioctoria

## Àitichean
Tha seann eaglais ann, eaglais Naomh Eòin, a chaidh a stèidheachadh ann an 1513. Chaidh a h-ath-thogail ann an 1875.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Gamrie_Parish_Church_-_geograph.org.uk_-_285019.jpg | Eaglais na paraiste
Gardenstown beach and cliffs.JPG | Tràigh
St_John's_Kirkyard_-_geograph.org.uk_-_374749.jpg | Eaglais Naomh Eòin


## Ceanglaichean a-mach

*Cuairtean faisg air Gardenstown

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhanbh
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Druim Lèamal

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd, air Cinn Tìre  a tha ann an **Druim Lèamal** (Beurla: *Drumlemble*). neo **Druim Leamhan**. Tha e suidhichte mu 4 mìle an iar air Ceann Loch Chille Chiarain. Tha an rathad B843 bho Cheann Loch Chille Chiarain gu 
Machaire Shanais a' dol tron bhaile seo. 

Tha bun-sgoil ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Machaire Shanais

'S e baile ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd, ann an Cinn Tìre a tha ann am **Machaire Shanais** (Beurla: *Machrihanish*)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Machaire Shanais - Làrach-lìn oifigeil

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Muasdal

'S e clachan ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd, ann an Cinn Tìre a tha ann am **Muasdal** (Beurla: *Muasdale*) Tha e suidhichte air an rathad A83 deas air Taigh an Lòin. Tha Muasdal clàraichte air liosta Coimisean Rìoghail nan Làraichean Àrsaidh is Eachdraidheil an Alba.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Loch Eadar dà Bhaile

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Eadar dà Bhaile**. Tha e suidhichte san àird an ear an eilean Ratharsair. Mar a bhios ainm a' bhaile a' sealltainn, tha e na laighe eadar am Baile Meadhanach agus Baile a' Chùirn. Tha Loch an Rathaid san àird a tuath dheth.

Tha Loch Eadar dà Bhaile cho mòr ri 4.2 acair. 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 322 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu  65 m (213 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.6 km (0.4 mìle) air falbh bhon mhuir.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Loch an Rathaid

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch an Rathaid**. Tha e suidhichte san taobh an iar  Ratharsair. Tha Loch Eadar dà Bhaile san àird a deas dheth. Anns an ear-thuath tha Coille an Leatraich ann. Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch an Rathaid. Mar sin chan eil ach slighe ann a leanas bho Bhaile a' Chùirn chun an locha.

Tha Loch an Rathaid cho mòr ri 6.9 acair. 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 324 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu  52 m (171 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.4 km (0.2 mìle) air falbh bhon mhuir. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Leth-Pheairt

'S e baile ann an Comhairle na h-Eaglaise Brice a tha ann an **Leth-Pheairt** (Beurla: *Larbert*). Tha e suidhichte mu 2.5 mìltean tuath air an Eaglais Bhric.

Tha stèisean rèile agus ospadal ann, agus tha àrd-sgoil leis an aon ainm ach ‘s e ann an Stenhousemuir a tha e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
Universidade do Estado de Minas Gerais

'S e **Oilthigh Minas Gerais** (**Universidade do Estado de Minas Gerais**) an oilthigh as motha ann am Belo Horizonte (Braisil). Chaidh a stèidhichte ann an 1989.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Universidade do Estado de Minas Gerais

Minas Gerais
Shikoku

'S e **Shikoku** (Seapanais: 四国) an ceathramh eilean as motha a th' anns an t-Seapan. Tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh, deas air Honshu.

Tha Shikoku cho mòr ri 18,800 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Shikoku an 50mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.

Anns a' bhliadhna 2005 bha timcheall air 4,141,955 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Matsuyama am baile as motha a tha ann. 

Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Roinn-seòrsa:Eileanan
Dùn MhicDhuibh

'S e baile-iasgaich ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Dùn MhicDhuibh**, **an Dùn** neo **Port MhicDhuibh**. (Beurla: *Macduff*) B' e Doune (an Dùn) an t-ainm Beurla a bha air.

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Bhanbh ro 1975). Tha e mu 44 mìltean (71 km) san àird an iar-thuath air Obar Dheathain. Tha e suidhichte aig beul Abhainn Dubh-Éireann agus air cladach Bàgh Bhanbh. 

Ann an 2001 bha 3,3767 duine a' fuireach an seo.

## Giùlan
Tha e na laighe air an A98. 

## Àitichean
* Macduff Marine Aquarium
* Royal Tarlair Golf Course

## Daoine ainmeil
* Colin Newton (1977-), drumair (còmhlan-ciùil: Idlewild)

## Iomraidhean


## Dealbhan

Fishing boat in Macduff Harbour - geograph.org.uk - 106549.jpg | Acarsaid
Macduff War Memorial - geograph.org.uk - 861475.jpg | Cuimhneachan-cogaidh
Lighthouse, Macduff Harbour - geograph.org.uk - 1248689.jpg | Taigh-solais 


## Ceanglaichean a-mach

* COAST festival
* Macduff Marine Aquarium

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhanbh
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Conaltradh

Tha **conaltradh** a' ciallachadh ciamar a tha daoine, neo innealan, a' dèanamh còmhraidh ri chèile. 

* Cànan
* Cànan-làimhe
* Conaltradh neo-bhriathrach.
* Cian-chonaltradh neo tele-chonaltradh, air astar.
** Eadar-lìon is post-d
** Fòn, fios-dealain 7c
** Craoladh agus na meadhanan
*** Rèidio
*** Telebhisean
** Saideal-chonaltradh
* Teachdaireachd agus co-luadar
* Foillseachadh

Roinn-seòrsa:Conaltradh
Roinn-seòrsa:Bunaiteach
Roinn-seòrsa:Cànain
Roinn-seòrsa:Cànanachas
Sulawesi

'S e **Sulawesi** (neo **na Celebes**) eilean a th' anns an Innd-Innse. Tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh.

Tha Sulawesi cho mòr ri 174,600 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Sulawesi an 11mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.

Anns a' bhliadhna 2010 bha timcheall air 18,455,058 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Makassar am baile as motha a tha ann. 

Roinn-seòrsa:an Innd-Innse
Roinn-seòrsa:Eileanan
Taigh-dubh

'S e an **taigh-dubh** no taigh-bàrnaidh an togalach traidiseanta Gàidhealach a b' àbhaist a bhith cumanta ann an Èirinn agus ann an Albainn.

Mar as àbhaist, chaidh na taighean seo a thogail le ballaichean dùbailte pacte le talamh, air uairibh gealaichte le aol (ma-thà, taigh-geal), uinneagan beaga, mullaich tughaidh le sparran fiodha agus sleacan air an ùrlar. Uaireannan, bha na taighean-dubha roinnte eadar stàball airson beathaichean agus na seòmraichean far an robh na daoine a' fuireach. B' àbhaist don àite-teine a bhith ann am meadhan an taighe, airson am biadh ullachadh agus an taigh fhèin a bhlàthachadh. Co-dhiù, cha robh similearan ann gu tric, oir bha a' thoit a' dol a-mach tron thugha fhèin. An-dràsta tha tobhtaichean trèigte agus taighean ath-thogte cuideachd ann an iomadh àite air feadh na Gàidhealtachd is nan Eilean, gu h-àraid ann an Àrnol, ann an Eilean Leòdhais, agus cuideachd tha iad fhathast cleachdte mar taighean-samhraidh san latha an-diugh.

## Ceanglaichean a-mach
* ''Lewis Black House Museum'' ann an Àrnol
* Gearrannan Blackhouse Village
* Skye Museum of Island Life anns an Eilean Sgitheanach

Roinn-seòrsa:Taighean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Loch Beag, Ratharsair

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Beag**. Tha e suidhichte ann an Ratharsair.

Tha Loch Beag cho mòr ri 2.5 acair. 'S e 0.4 km (0.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 177 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 75 m (246 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.5 km (0.3 mìle) air falbh bhon mhuir.

Tha Loch Beag suidhichte air an làimh chlì dhen rathad bho Chaisteal Bhròchaill gu Àrnais ach chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach an locha. Tha Loch an Uachdair san àirde an ear dheth.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Màrtainn MacGilleMhàrtainn

Bha **Màrtainn MacGilleMhàrtainn** (Beurla: *Martin Martin*) (?–9 an Dàmhair 1718) 'na sgrìobhadair bhon Eilean Sgitheanach.  Tha e ainmeil às an leabhar a rannsaich agus a sgrìobh e *A Description of the Western Islands of Scotland* (1703; dàrna eagran 1716), agus gu h-àraid às an chunntas a th' ann air na h-eileanan Hiort.  Bha e air cuairt a thoirt do Hiort ann an 1697, agus cunntas fhoillseachadh air sin anns an leabhar *A Late Voyage to St Kilda* (1698).

Bunaidh e do Bhealach faisg air Dùn Tuilm an ceann a tuath an Eilein Sgitheanaich. Cheumnaich e le MA bho Oilthigh Dhùn Éideann ann an 1681. Theagaisg e Dòmhnall a' Chogaidh eadar 1681 is 1686, is bha e na oide do Ruaraidh Òg MacLeòid às na Hearach ann an Dùn Èideann eadar 1686 is 1695. Chaidh e na oide gu treas mac Iarla Bhradford ann an Lunnainn ann an 1708 ris an do rinn e cuairt na h-Eadailte mus deach e do dh'Oilthigh Leiden agus cheumnaich e le MD ann an 1710 nuair a thill e a Lunnainn. Às déidh sin dh'fhuirich e ann an Lunnainn gus an do bhàsaich e "of an Asthma" ann an Knightsbridge air 9 an Dàmhair 1718.

## Ceanglaichean a-mach
* Description of the Western Isles (deasachadh 1703) (Google Books)
* Description of the Western Isles (deasachadh 1716) (Web Archive)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
MacGilleMhàrtainn, Màrtainn
Sjælland

*Is dòcha gu bheil sibh a' lorg [[Zeeland]]*

'S e eilean anns an Danmhairg a tha ann an **Sjælland** (**Zealand**, **Seeland**). Tha 2.5 millean a' fuireach air (1,213,822 ann an Copenhagen fhèin); 45% dhen àireamh-shluaigh Dànach. Tha e suidhichte anns a' Mhuir Baltach..

Tha Sjælland cho mòr ri 7,031 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Sjælland an 96mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail, agus am fear as motha anns an Danmhairg (as aonais Graonlainn).

## Bailtean Eile
* Greve 47,980
* Roskilde	47,828
* Helsingør	46,368
* Hørsholm	45,865
* Næstved	41,857
* Køge	35,295
* Taastrup	32,719
* Slagelse	32,133
* Hillerød 30,570

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An_Danmhairg
Roinn-seòrsa:Eileanan
Loch na Leanna

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch na Leanna**. Tha e suidhichte ann an Ratharsair. Tha e na laighe san iar dheas air Caisteal Bhròchaill faisg air an rathad a leanas chun a' chaisteil. Tha Loch na Bronn san àirde a tuath dheth.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Lochan gun Ghrunnd

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Lochan gun Ghrunnd**. Tha e suidhichte ann an Ratharsair san àird a tuath an eilein. Tha cas-cheum  a leanas bho Àrnais gu Eilean Taighe a' dol seachad air an loch seo. Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Lochan gun Ghrunnd.

Tha Lochan gun Ghrunnd cho mòr ri 1.7 acair. 'S e 0.3 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 124 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 67 m (220 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.2 km (0.1 mìle) air falbh bhon mhuir.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Cùirt an Fhearainn

ʼS e cùirt a réir lagh na h-Albann a tha ann an **Cùirt an Fhearainn** (Beurla: *The Land Court*).  Tha e stéidhte ann an Dùn Éideann.  ʼS e cùirt chuspaireil a thʼ innte, aʼ déiligeadh ri deasbadan eadar morairean fearainn agus luchd-gabhaltais, croitean agus croitearan.

Chaidh an Siorram Ruaraidh Iain MacLeòid a stèidheachadh mar Chathraiche ùr Chùirt an Fhearainn, leis an tiotal ùr, am Morair Minginis, air an 17mh Dàmhair 2014.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan: Cathraiche Sgitheanach air Cùirt an Fhearainn

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Croitearachd
Mion-chànanan

Tha **mion-chànanan** a' ciallachadh cànanan a tha gu dualchasach gan cleachdadh taobh a-staigh sgìre ainmichte de stàite, le saoranaich na stàite sin a tha mar bhuidheann nas lugha ann an àireamh na tha an còrr de mhòr-shluagh na stàite. 

Anns an latha an diugh, tha eadar 5000-6000 cànanan agus faisg air 200 dùthchannan anns an t-saoghal. Tha sin a' ciallachadh gur e mion-chànanan a tha anns a' mhòr-chuid de chànanan. 

Cànanan fo chunnart

Chòirichean Daonna 

Cumhnant Eòrpach airson Cànan Roinneil no Mion-chànanan

## Faic cuideachd
*Dà-chànanas
*Dà-theangachas

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Ruaraidh Iain MacLeòid (Am Morair Minginis)

Tha **Ruaraidh Iain MacLeòid** (1952-) (Beurla: *Roddy John MacLeod*) ʼna Chathraiche air Cùirt an Fhearainn agus ʼna chathraiche air aʼ Bhòrd-stiùiridh aig Sabhal Mòr Ostaig.

Rugadh is thogadh Ruairidh Iain ann am Port nan Long ann an sgìre Mhinginis dhen Eilean Sgitheanach.  B’ ann às na Hearadh a bha a phàrantan bho thùs, ach ghluais iad chun an Eilein Sgitheanaich anns na ficheadan mar phàirt de Sgeama Rèiteachaidh an Fhearainn a bha a’ gabhail àite aig an àm.

An déidh dha an sgoil fhàgail, thug Ruairidh Iain ceum a-mach ann an lagh aig Oilthigh Dhùn Éideann.  Às déidh obair ann an lagh agus dà bhliadhna ann an craoladh na Gàidhlig aig aʼ BBC, chaidh a stéidheachadh ann an 2000 mar Shiorram, agus thug e air an dreuchd mar Iar-Chathraiche air Cùirt an Fhearainn ann an 2006.  Air 17mh an Dàmhair 2014, chaidh a stéidheachadh mar Chathraiche ùr Chùirt an Fhearainn leis an tiotal ùr, **Morair Minginis**.  Ged a dhʼfheumas a réir lagh neach-labhairt na Gàidhlig a bhith aig aʼ Chùirt, ʼs e Ruaraidh Iain a’ chiad *Chathraiche* le Gàidhlig bhon thòisich aʼ Chùirt ann an 1912.

A bharrachd air a bhith an sàs anns an lagh, tha Ruaraidh Iain air a bhith an sàs gu mòr ann an Sabhal Mòr Ostaig.  Ann an 2006 gabh e àite air Bòrd an t-Sabhail agus bliadhna as déidh sin ghabh e thairis bhon Ollamh Fearchar Mac an Tòisich mar Chathraiche a’ Bhùird.

## Ceanglaichean a-mach
* SMO: Ruaraidh Iain MacLeòid
* SMO Fiosan-naidheachd: Sgitheanach air a stèidheachadh mar Chathraiche ùr air Cùirt an Fhearainn
* BBC Naidheachdan: Cathraiche Sgitheanach air Cùirt an Fhearainn
* Tobar an Dualchais: Ruairidh Iain MacLeòid
* BBC:Radio nan Gàidheal: Ruaraidh Iain MacLeòid aʼ bruidhinn air prògram MhicʼilleMhìcheil, 2014-11-04

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Sabhal Mòr Ostaig
Fèileadh

'S e am **fèileadh** no èileadh an t-aodach fireann bho mheadhan gu glùin a bha cumanta anns a' Ghàidhealtachd ann an 16mh linn, agus a tha fhathast cleachdte mar dreasa nàiseanta air feadh na h-Alba, gu h-àraid airson thachartasan sònraichte is foirmeil. Anns an fharsaingeachd tha e dèanta de aodach clòimhe le pàtran breacain, agus le iomadh filleadh air a chùlaibh.

Mas as trice, thèid a chaitheamh còmhla ri sporan, prìne, crios agus sgian-dubh fo bhann an osain.

## Aistean Co-cheangailte
* Breacan

Roinn-seòrsa:Aodach
Tàcharan

Shaoil mi a-riamh gun robh am facal "changeling" a' ciallachadh an leanabh a bha air ghoid agus an sìthiche a bha air falbh. Chan eil e fìor ge-tà.

A-rèir Katharine Briggs anns an leabhar aice, Abbey Lubbers, Banshees & Boggarts; an leabhar a bha mu dheidhinn sìthichean Sasannach; 's e an sìthiche a tha ann "changeling" a-mhàin.

Sgrìobh i :

:"*Changelings were the things that were left to take the place of human babies or nursing mothers stolen by the fairies.*"

Rudan, chan e daoine. Sgrìobh i sin "rudan" airson chan eil sìthichean a-mhàin air falbh mar tàcharan an àite an caoineachan no an t-sighideach.

Tha trì seòrsachan de tàcharan; stoc maidean, leanabh sìth agus seann shìthiche.

Tha na sìthichean a' cleachdadh stoc maidean nuair a tha iad ag iarraidh a ghoid duine inbheach (boireannach mar as trice, an dara cuid màthair a tha a' banaltrachadh no caileag àlainn a tha aon de na sìthichean ag iarraidh). Tha coltas an duine air an stoc maidean, coltas an duine TINN. Bidh an stoc maidean a' fàs nas tinne agus a' dol bàs agus bidh air thìodhlachadh.

Uaireigin bidh na sìthichean a' cur an leanabh sìthiche an àite an leanabh saoghalta. Tha e tinn, mar as trice, agus chan e a' soirbheachadh. Tha e a' gul agus a' caoineadh agus a' sgreuchail fad na h-ùine. Chan eil e ag ithe. Chan eil e ag òl. Chan eil e a' cadal.

Agus 's e an seann shìthiche an treas seòrsa tàcharain. Tha mi a' smaoineachadh gu bheil mar cluaineas, nach eil? Tha an seann shìthichean sgìth, caithte agus mar tàcharan tha cuideigin ga thoirt cùram agus ga bheathachadh agus chan eil obair sam bith aige a dhèanamh. 'S e deagh bheatha. Airson an tàcharan. Chan eil airson a' mhàthair.
Isaac Watts

Bha **Isaac Watts** (17 an t-Iuchar 1674–25 an t-Samhain 1748) air fear de na bàird spioradail as ainmeile ann am Breatainn.

Rugadh is thogadh e ann an Southampton. Nuair a bha e 16 bliadhna a dh'aois chaidh e gu Stoke Newington far an robh e na oileanach na ministreachd. Aig an àm sin bha athair dha, air an robh cuideachd Isaac, anns a' phrìosan airson a chreideamh. Dh'fhoillsich e *Hymns and Spiritual Songs* ann an 1707 agus *The Psalms of David Imitated in the Language of the New Testament* ann an 1719.
Fad iomadh bliadhna ’na bheatha cha robh a shlàinte ach mì-chinnteach, ach chleachd e na tàlantan a fhuair e ann a bhith a’ sgrìobhadh laoidhean.  Ann an 1728 fhuair e Dotaireachd ann an Diadhachd *honoris causae* o Oilthigh Dhùn Éideann.  Chuir e barrachd is seachd ceud laoidh ri chéile, agus cluinnear móran dhiubh chun an latha an-diugh.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* Cobhair gach Linn - laoidh le Isaac Watts air a eadar-theangachadh gu Gàidhlig

Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Sakhalin

'S e **Sakhalin** (Ruiseis: **Сахалин**) an eilean mòr a tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh. Tha an eilean fhèin leis na Ruiseanaich. Thug thairis na Iapanaich deasbad air. (Cùmhnant San Francisco 1951).

Tha Sakhalin cho mòr ri 72,492 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Sakhalin an 23mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.

Anns a' bhliadhna 2005 bha timcheall air 580,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Yuzhno-Sakhalinsk am baile as motha a tha ann. 

Roinn-seòrsa:An Ruis
Roinn-seòrsa:Eileanan
Isla Grande de Tierra del Fuego

'S e **Isla Grande de Tierra del Fuego** an eilean mòr a tha e suidhichte eadar an Cuan Sèimh agus an Cuan Siar, ann an Tierra del Fuego. Tha an eilean fhèin leis na Sileanaich agus na Argantaich.

Tha Isla Grande cho mòr ri 47,992 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Isla Grande an 29mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.

Tha Río Grande am baile as motha a tha ann an earrann Argantaich, agus Porvenir ann an earrann Sileanach. 

Roinn-seòrsa:An t-Sile
Roinn-seòrsa:An_Argantain
Roinn-seòrsa:Eileanan
Marajó

'S e **Marajó** an eilean mòr ann am Braisil agus tha e suidhichte anns a' Abhainn Amasoin. Tha Marajó cho mòr ri 40,100 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Marajó an 35mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail, agus am fear as motha sa bhùirn. Anns a' bhliadhna 2005 bha timcheall air 250,000 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Breves am baile as motha a tha ann. Tha am baile Belém faisg air làimh.

Roinn-seòrsa:Braisil
Roinn-seòrsa:Eileanan
Spitzbergen

'S e **Spitzbergen** an eilean mòr ann am Nirribhidh agus tha e suidhichte anns a' Chuan Argtach, ann an Svalbard.

Tha Spitzbergen cho mòr ri 39,044 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Spitzbergen an 36mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail. Se an eilean as motha ann an Svalbard.

Anns a' bhliadhna 2012 bha timcheall air 2,642 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Longyearbyen am baile as motha a tha ann. 

Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Roinn-seòrsa:Eileanan
Breatainn Nuadh

'S e **Breatainn Nuadh** (Pidgin: Niu Briten; agus Gearmailtis: Neupommern, nuair a bha e fo smachd Gearmailteach) an eilean mòr ann am Papua Guinea Nuaidh agus tha e suidhichte anns a' Chuan Sèimh (Muir Bismarck), anns na h-Eileanan Bismarck.

Tha Breatainn Nuadh cho mòr ri 36,520 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Spitzbergen an 38mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail. Se an eilean as motha anns na h-Eileanan Bismarck

Anns a' bhliadhna 2011 bha timcheall air 513,926  duine a' fuireach air an eilean fhèin, tha Rabaul/Kokopo agus Kimbe na bailtean as motha a tha ann. 

Roinn-seòrsa:Gini Nuadh Phaputhach
Roinn-seòrsa:Eileanan
Tatha

'S e an **Abhainn Tatha** an abhainn as fhada ann an Alba. Tha e a' sruthadh tro Pheairt agus Dùn Dèagh. Tha beul na h-aibhne aig Linne Tatha a tha a' dol don Mhuir a Tuath, agus tha a' mhàthair-uisge ann an lochan air Beinn Laoigh. Tha Abhainn Tatha 117 mìltean a dh'fhaide.

## Bailtean air an Tatha
* Bruach Tatha
* Dùn Dèagh
* Peairt
* Sgàin

## Fo-aibhnichean
* Abhainn Teamhail
* Abhainn Ile
* Uisge Amain
* Uisge Eireann
* Abhainn Breamhainn

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2021-02-18: Baile Mòr nam Bìobhairean *(an [[los-leathann]] san Abhainn Tatha ann am [[Peairt]])*

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Peairt
Roinn-seòrsa:Dùn Dèagh
Abhainn Teamhail

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Teamhail** neo **Abhainn Teimhil** (Beurla: River Tummel)

## Bailtean
* Ceann Loch Raineach
* Dùn Alastair
* Baile Chloichridh
* Baile an Luig
* Lag an Ratha

## Fo-aibhnichean
* Loch Raineach
* Abhainn Ghar
* Loch Teimhil

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Ìle

*Is docha tha sibh a' lorg [[Abhainn Ilidh]] neo [[Uisge Ile]]*

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Ile** (River Isla). Tha i ann an Siorrachd Pheairt.

## Bailtean
* Clachan Ghlinn Ìle
* An Srath Mòr

## Fo-aibhnichean

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Uisge Èireann

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Uisge Èireann** (Beurla: River Earn).

## Bailtean
* Am Port Mòr
* Obar Neithich
* Comraigh
* Craoibh
* Drochaid Èireann
* Fothair Tabhaicht

## Fo-aibhnichean
* Loch Èireann

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Breamhainn

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Breamhainn** (Beurla: River Braan). 'S e fo-abhainn aig an Tatha.

## Bailtean
* Àth Maol Ruibhe
* Dùn Chailleann

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Uisge For

'S e abhainn ann an Albainn a tha ann an **Uisge For**, no mar a chanas cuid **Uisge Foir(the)** no **Abhainn Foirthe**.

Tha i a’ sruthadh bho bhaile Shruighlea san iar, gu ruige a’ mhuir, an Linn Giùdain san ear.  Mus ruig i Sruighlea, ’s e an Abhainn Dubh a theirear ris an abhainn, ged a theirear *River Forth* sa Bheurla ris an dà chuid còmhla, an Abhainn Dubh agus Uisge For.  Os cionn Sruighlea tha gné na h-aibhne ag atharrachadh, oir ruigidh lìon na mara Sruighlea, agus bha e comasach do bhàtaichean mara bhith a’ seoladh fhad ri Sruighlea.

## Bailtean
* Sruighlea
* Camas Choinnich
* Alamhagh
* Allmhagh a Deas
* Airth

## Ceanglaichean a-mach
* Fife Place-name Data: Forth

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Tromaidh

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Tromaidh** (Beurla: River Tromie)

## Bailtean
* Lainn a' Chait

## Fo-aibhnichean
* Loch an t-Seilich

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Fèisidh

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Fèisidh** ("faith" + "isidh"; Beurla: River Feshie)

## Bailtean
* Ceann na Creige

## Fo-aibhnichean
* Geldie Burn

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Tuilnein

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Tuilnein** (Beurla: River Dulnain)

## Bailtean
* An Slugan
* Drochaid Chàrr
* Drochaid Thuilnein

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Neithich

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Neithich** (Beurla: River Nethy)

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Athfhinn

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Athfhinn** (Beurla: River Avon). 

## Bailtean
* Tom an t-Sabhail
* Gleann Lìobhait

## Fo-aibhnichean
* Loch Athfhinn

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Fhiodhaich

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Fhiodhaich** (Beurla: River Fiddich)

## Bailtean
* Baile Bhainidh
* Creag Eileachaidh

## Fo-aibhnichean
* Dullan Water

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Spè

'S e abhainn mhòr Albannach a tha anns an **Abhainn Spè** neo **Uisge Spè**. Tha e a' sruthadh tro Srath Spè. Tha beul na h-aibhne aig Linne Mhoireibh a tha a' dol don Mhuir a Tuath, agus tha tus na h-aibhne ann an Loch Spè anns a' mhonadh Liath. Tha Abhainn Spè 107 mìltean a dh'fhaide, agus an dara abhainn as fhada ann an Alba (às dèidh an Tatha).

## Bailtean air an Spè

* Laggan
* Baile Ùr an t-Slèibh
* Ruadhainn
* Ceann a' Ghiùthsaich
* Kincraig
* Inbhir Dhrùidh
* An Aghaidh Mhòr
* Coit a' Ghartain
* Baile Ùr nan Granndach
* Speybridge
* Cromdhail
* Mains of Dalvey
* Àbhaidh
* Baile na Dàlach
* Baile Chruaidh
* Blacksboat
* Marypark
* Cnoc Cheannachd
* Carann
* Speyview
* Obar Lobhair
* Creag Eileachaidh
* Dùn Dà Leth
* Rathais
* Crofts
* Newlands of Dundurcas
* Garbity
* Ordiequish
* Fachabair
* Upper Dallachy
* Stynie
* Geàrr Magh
* Kingston on Spey
* Inbhir Spè

## Fo-aibhnichean
* Abhainn Athfhinn (Avon)
* Abhainn Tuilnein
* Abhainn Feisidh
* Abhainn Tromaidh
* Einich

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Truim

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Truim**

## Bailtean
* Dail Chuinnidh
* Baile Ùr an t-Slèibh

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Dheathain

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Dheathain** (Beurla: River Don). Tha i a' sruthadh tro Srath Dheathain.

Tha màthair-uisge na h-aibhne ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh agus tha beul na h-aibhne ann an Drochaidh Dheathain, frith-bhaile Obar Dheathain, far am bi an abhainn a' sruthadh a-steach don Chuan a Tuath.

## Bailtean
* Corr Garaidh
* Àthfort/Àfard
* Deis
* Obar Dheathain
* Drochaid Dheathain

## Fo-aibhnichean
* Dhiver, Feith Bhait, Meoir Veannaich, Cock Burn, Allt nan Aighean
* Abhainn Ùraidh
* Conrie Water, Ernan Water, Water of Carvie, Water of Nochty, Deskry Water, Water of Buchat, Kindy Burn, Bucks Burn, Mossat Burn, Leochel Burn 

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Obar Dheathain
Abhainn Nid

'S e abhainn ann an Alba a tha ann an **Abhainn Nid** (Beurla: *River Nith*). Tha i a' sruthadh tro Srath Nid.

## Bailtean
* Drochaid Charrainn
* Cumnag Nuadh
* Cille Chonaill
* An t-Seann Chathair
* Mennock
* Bàrr na Dris
* Dùn Phris
* Gleann Chapall

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle_Dhùn_Phris_is_Gall-Ghaidhealaibh
Uisge Fionn Èireann

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Uisge Fionn Èireann** (Beurla: River Findhorn)

## Bailtean
* Dalmigavie
* Corrievorrie
* Kyllachy
* Findhorn Bridge
* Tom Aitinn
* Inverbrough
* Ruadhainn
* Streens
* Dulsie
* Glenferness
* Ardclach
* Ferness
* Relugas
* Altyre
* Farrais
* Cinn Lois
* Inbhir Èireann

## Fo-aibhnichean
* Abhainn Cro-chlach
* River Eskin
* Elrick Burn
* Funtack Burn
* Rhilean Burn
* Leonach Burn
* Tomlach Burn
* Red Burn
* Derback Burn
* Muckle Burn

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Uisge Dubh Èireann

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Uisge Dubh Èireann** (Beurla: River Deveron neo bho sean, "Dovern")

## Bailtean
* Hunndaidh
* Torraibh
* Banbh
* Dùn MhicDhuibh

## Fo-aibhnichean
* Abhainn Balgaidh
* Uisge Ile

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Anainn

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Anainn** (Beurla: River Annan). Tha e a' sruthadh tro Srath Anainn.

## Bailtean
* Am Magh Fada
* Logarbaidh
* Anainn

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Abhainn Tìbhiot

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Tìbhiot** no **Uisge Teviot** (Beurla: River Teviot). Tha i a' sruthadh tro Shrath Tìbhiot.

## Bailtean
* Ceann Tìobhiot
* Broadhaugh
* Brangsam
* Hamhaig
* Lanton
* Alan Crom
* Mòine Tìbhiot
* Nisbet
* Rosbrog

## Fo-aibhnichean
* Allan Water, Borthwick Water, Slitrig Water, Ale Water, Jed Water & Kale Water 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Uisge Lìte

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Uisge Lìte** (Beurla: *Water of Leith*).

Tha e a' sruthadh bho Mhonadh Pentland tro Dhun Èideann gun Uisge For ann an Lìte.

Tha e 29 km (18 mìltean) a leud agus tha an àrainn drèanaidh aige 117 km2 (45 mìltean ceàrnagach) de dh'fharsaingeachd.

Tha ionad luchd-tadhail aig an Uisge ann an Àth na Sglèata.

## Fo-aibhnichean
Tha 5 fo-aibhnichean aig an Uisge Lìte, an Allt Dheadhain, an Allt Kinleith, an Allt Ghorgaidh, an Allt Mhoireach, agus an Staing.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Uisge Charrain

: *[[Carrann]] airson soilleireachadh*

'S e abhainn ann Alba a tha ann an **Abhainn Carrann** (Beurla: *River Carron*). Tha i a' sruthadh tro Srath Carrann, agus a' tòiseachadh ann am Monadh Champsaidh.

## Bailtean
* An Daingneach
* a' dol eadar Leth-Pheairt is An Eaglais Bhreac
* Carrann
* Inbhir Ghrainnse

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba