open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neo-eisimeileachd na h-Alba

‘S e neo-eisimeilachd na h-Alba gluasad politigeach a tha a ’feuchainn ri Alba a stèidheachadh mar stàit uachdarain, neo-eisimeileach bhon Rìoghachd Aonaichte.

Chan eil Alba air a bhith neo-eisimeileach bho 1707 nuair a chaidh aonadh air adhart eadar pàrlamaid na h-Alba agus pàrlamaid Shasainn airson stèidheachadh Rìoghachd Bhreatainn Mòr fo Ban-rìgh Anne - am monarc mu dheireadh Stiùbhairteach.

Cha robh taghadh ach aig 3,000 daoine ann an Alba aig an àm, ged a bha muillean daoine ann. 

Thug na Sasannaich £20,000 sa brìbean do poileatagaich na h-Alba airson an Aonadh.

## An diugh
Tha taic airson neo-eiseimleachd air fas is crionadh san 20mh Linn. A-reir *[[An t-Albannach]]* (11/09/2006), thuirt YouGov poll gun robh 44% a' cur taic ri neo-eiseimleachd, 42% an aonadh, agus 15% gun beachd.
Ann an 2014 bha Referendum air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014 ann far an d' fhuair am freagairt 'Cha bu chòir' an àireamh a bu mhotha de bhòtaichean.

### Pàirtidhean Poileatagach
Tha na pàirtidhean seo a’ strì airson neo-eiseimealachd na h-Alba, agus *self-determination*:

* Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
* Pàrtaidh Shòisealach na h-Alba
* Pàrtaidh Uaine na h-Alba
* Margo NicDhòmhnaill
* Caimbeul MacMhàrtainn

### Buidheannan eile
* An Comann Eadar-Ceilteach
* Independence First
* Sìol nan Gàidheal

## Daoine Ainmeil
*Jimmy Reid: 1932 - 2010.

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Alba
Cabhlach

Tha **cabhlach** (neo "nèibhidh" ⁊c) a’ ciallachadh na h-àireamh de bhàtaichean a bhuineas don aon dùthaich neo bhuidhinn. Bidh itealan agus saighdearan-mara aig a’ chabhlach cuideachd.

* Arm
* Cabhlach Rìoghail
* Cabhlach-adhair

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Roinn-seòrsa:Muir
Neòinean

Tha **neòinean** na luibh beag air a bheil blàth buidhe is geal. Tha iad cumanta a-measg an fheòir. Cuirear ri chèile airson seòrsa sìoman a dhèanamh. Se *Bellis perennis* an gne as cumanta ann an Alba.

## Dealbhan

Daisy's eye view.jpg
Bellis perennis macro.jpg
Bellis perennis dsc00906.jpg


Roinn-seòrsa:Luibhean
Uinnean

Tha **uinnean** (siobaid, Laideann: *allium cepa*) na ghlasraich chruinn air dath buidhe-geal. Tha blas làidir air. Tha iad mar as trice air bruith.

Roinn-seòrsa:Glasraichean
Uinnseann

Tha **uinnseann** (*fraxinus excelsior*) na chraobh a tha cumanta ann an Alba.

## Dealbhan

Fraxinus excelsior.jpg
Fraxinus excelsior MHNT.BOT.2007.40.58.jpg


Roinn-seòrsa:Craobhan
Ùirsgeul

*Saoil an e [[nobhail]], [[nobhaileag]] neo [[ùr-sgeul]] a bha fa-near dhut?*

Tha **ùirsgeul** na sgrìobhaidhean mu thuiteamasan nach do thachair. Uaireannan, b' e sgeulachd a bhios a’ teagasg rudeigin, mar cosmhalachd neo sgeulachdan Aesoip.

Roinn-seòrsa:Litreachas
Uisge

*Is docha tha thu lorg [[uisge-adhair]]*

Is e a tha ann an **uisge** na lionn trid-shoilleir gun dath. Tha e na co-thàthadair de dh'haidridein is de dh'ogsaidean le foirmle cheimigeach H2O.

## Beartan fiosaigeach
Theid a reothadh aig 273K (0&nbsp;°C) agus theid a ghoilleadh aig 373 K (100&nbsp;°C) fo brùthadh àbhaisteach.

Chan eil cuideam moileciuileachd de uisge ach 18 Da agus tha puing
a' ghoillidh anabarrach ard airson moileacul cho aotrom. Is e brigh don fheart seo de uisge gum bithidh co-taruinn lag eadar moileaculan uisge fa-leth gan cruinneachadh nan sianaran. An luib sin bithidh cuideam moileciulachd *eifigeachd* de uisge nas fhaisg air 108 Da agus tha teothachd ghoillidh de 373 K na cho-dhearbhadh. Nuair a ghoilleas uisge, theid sgaradh air na moileciulan fa-leth agus tha seo aig adhbharachadh meudachadh mor an toirt an stoith an co-mheas le toirt an uisge, (Theid meudachadh an toirt de mu deidhinn 1400 uraid nuair a rachas iompachadh de uisge ri stoth fo brùthadh abhaisteach). Is e am feart meudachaidh seo a tha na h-adhbhar gu bheil stoth na struthach-iomain eifigeachd airson gne de innealan-teis.

## Ainmean

Canar *deagh* ris an teann-stuth, agus *stoth* ris an staid ghasach.
Nuair nach eil salann ann, tha cuid de dhualchainntean a' toirt “bùrn” air, le frith-fhacal *[[sàl]]*.

## Faic cuideachd

* Abhainn (allt 7c)
* Bleideag-sneachda
* Ceò
* Dèigh
* Flin
* Loch
* Muir
* Sàl
* Sneachd

## Ceanglaichean-amach
* BBC Naidheachdan 2020-12-13: Uisge Cudromach *(aithris-bhideo 2:56)*

*
Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Uinneag

Tha **uinneag** na fhosgladh am balla, neo am mullach. Nithear gus solas agus àile a leigeil a-steach. Tha iad air a lìonadh le gloinne mar as trice.

Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Uisge-adhair

*Is docha tha thu lorg [[àile-uisge]], [[ceò]] neo [[hàidreadean]]*

Tha **uisge-adhair** neo **frasachd** na uisge a thuit a-nuas bhon adhar. Nuair a tha e reòite, se sneachda a tha air. Far a bheil an t-uisge gann, bidh fàsach ann.

Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Unnlagh

Tha **unnlagh**, no **càin airgid** na airgead a phàigheas duine no corporaid mar pheanasachadh.
Am bitheantas tha daoine a' pàigheadh càin airgid airson eucoir bheag mar ghoid no briseadh na sìthe.
Ann an Alba 's urrainn do chùirtean sgìreil càin airgid suas ri £2500 a thoirt seachad. 

'San Cèitean 2015 dh'fheum Stewart Ford unnlagh de £75 millean a phàigheadh. 'S e clàr curaidh 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lagh
Unnsa

Se aonad tomhais a tha ann an **unnsa**. Tha e co-ionnan ri 1/16 de phunnd, neo timcheall air 28 graman.

* Tìr-unga

Roinn-seòrsa:Tomhaisean
Tìr-unga

Se sean tomhais-talmhainn na h-Alba a bha ann an **tìr-unga** neo **unga**. Bha e na chleachdadh ann an Innse Gall, agus Alba-an-iar (bho Gall-Ghaidhealaibh gu Dùthaich Mhic Aoidh). Se tomhais Lochlannach a bha ann, agus tha "unga" co-ionnan ri ùnnsa.

Roinn-seòrsa:Tomhas talmhainn
Urchasg

'S e rud a chleachdar an aghaidh tinneis, puinnsein ⁊c a tha ann an **urchasg**.
 
Roinn-seòrsa:leighis
Ursainn

'S e fear de na puist air gach taobh de dhoras a tha ann an **ursainn**. Nithear e à fiodh, mar is àbhaist, neo uaireannan à meatailt.

Roinn-seòrsa:ailtireachd
Pabbay

Is iomadh **Pabaigh** a tha ann, ach se am fear sna h-Eileanan Siar, a tha as ainmeile.

Saoil an robh thu a' lorg na leanas?

* Pabaigh faisg air an Eilean Sgitheanach

Roinn-seòrsa:Alba
Pàidh

Tha **pàidh** na sheòrsa bidh a nithear le pastra, agus feòil, measan neo glasraich ann. Bidh iad ga fhuineadh.

Roinn-seòrsa:Biadh
Paidirean

San eaglais Chaitligeach, tha **paidirean** neo **a’ Chonaire** na sreath ùrnaighean, neo bann ghriogagan a chleachdar airson na h-ùrnaighean seo a chunntadh.

'S e “mala” a tha mar paidirean Bùdach, ach san àite ùrnaighean, canaidh na Bùdaich mantran.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Pàipear

*Is docha tha thu lorg [[pàipear-naidheachd]] neo [[aiste]]*

Tha **pàipear** na stuth tana air a chleachdadh airson sgrìobhaidh, clò-bhualaidh, pasgaidh ⁊c. Is ann às an Èiphit a thàinig ainm “pàipear”, à papyrus, seòrsa cuilce, a chleachd na Seann-Èiphitich ga dhèanamh. Nise, cleachdaidh sinn cainb, sean-aodach ⁊c airson pàipear a chruthachadh.

Roinn-seòrsa:Stuth
Pàirce

Tha **pàirce** na ghàrradh mòr a thèid a chleachdadh le duine sam bith, neo seòrsa achaidh neo lèana.

* Pàirce nàiseanta

Roinn-seòrsa:Tìr
Urras

Tha **urras** na suim airgid neo buidheann a tha ga chumail. Bidh urras a’ coimhead as dèidh airgid air sgàth duine neo daoine eile, neo ag aontachadh ri suimean a thoirt gu riaghailteach do bhuidhinn a bhios a’ dìol dhut ma chailleas tu càil neo ma thig cron ort.

* Urras Nàiseanta na h-Alba

Roinn-seòrsa:lagh
Roinn-seòrsa:eaconomachd
Ùrlar

Tha **ùrlar** neo **làr** na earrann seòmair air am bi daoine a’ coiseachd aig bun seòmair.

* aon-ùrlar (bungalow)
* brat-ùrlair
* dà-ùrlar (double decker bus)
* ùrlar (ceòl)
* làr (tìr-eòlas)

Roinn-seòrsa:ailtireachd
Pannal

Tha **pannal** na chlàr fiodha, meatailte, ⁊c a tha na earrann de dhoras, bhalla ⁊c. Mar seòrsa leasachadh, tha ciall eile – còmhlan dhaoine air an taghadh gus rudeigin a bheachdachadh.

Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Lagh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Pàiste

Tha **pàiste** na duine, a nas sine na naoidhean ach chan e na inbheach.

Ann an Alba chaidh **làn-aois** a mhìneachadh le Achd Làn-aoise (1969). Ron achd seo thàinig làn-aois aig aois 21, ach a-nis thig i aig aois 18. Ach chaidh **comas laghail** a mhìneachadh le Achd Aois Comas Laghail (Alba) (1991) mar aois 16. 

## Seall cuideachd
* Inbheach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leanabachd
Pàpa

'S e am **Pàpa** neo **Pàp** (Laideann: *papa*, Greugais: πάππας, a tha a' ciallachadh athair sa Ghàidhlig) an stoidhle a tha air Easbaig na Ròimhe, agus ceannard den Eaglais Caitligeach. Is aithne don Eaglais Chaitligeach trì rang den mhinistrealachd òirnte, neo sagartachd. 'S iad, diacon, sagart agus easbaig. 'S e easbaig an rang as àirde den sagartachd. 'S e inbhe Easbaig na Roimhe am measg nan easbaigean eile ach "a' chiad am measg co- ionnanaich". Tha seo a' leantainn bho thraidisean na h-Eaglaise gun robh Peadar, Abstol (Greugais: ἀπόστολος) a dh'òirn Ìosa Crìosd a fhèin a bhi cìobair do na caoraich (i.e. treòraich an luchd-leanmhainn as dèidh a cheusadh), na chiad Easbaig de Roimhe. Mar sin tha dleastanas Pheadair a' tuiteam air am fear a tha na h-ionad. 'S e an ceannard creideimh as cudromaiche san t-saoghail a tha anns a' Phàpa – tha an àireamh de Chaitligeach nas motha na Ioslam.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Pàrant

'S e athair neo màthair a tha ann am **pàrant**. 'S e sean-phàrantan a tha air athair/màthair aige/aice.

* Sinnsear
* athair
* màthair
* Sean-phàrant

Roinn-seòrsa:Teaghlach
Roinn-seòrsa:Fàs daonna
Roinn-seòrsa:Pàrantachd
Roinn-seòrsa:Leanabachd
Pàrlamaid

Tha **pàrlamaid** na mhòrdhail a chruthaicheas laghan ann an stàit. Mar is àbhaist, tha pàrlamaid air corp deamocratach.

Tha dà thaigh anns a’ Phàrlamaid Westminster – Taigh nan Cumantan is Taigh nam Morairean.

* Alþingi
* Pàrlamaid na h-Alba
* Y Senedd
* Tinbheal

## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn nam Phàrlamaid na h-Alba

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Pàrras

Tha **pàrras** na àite nèamhaidh. Ged a tha pàrras coltach ri nèamh sa Chrìosdaidheachd, tha an smuain seo aig mòran creidimh, m.e. na Achaidhean Elysianach, Hesperides ⁊c.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Ùirsgeulan
Pasgan

Tha **parsail** neo **pasgan** na rud a phaisgeas tu ann am pàipear, ⁊c a ghiùlaineas tu, neo a chuireas tu air falbh air a’ phost. Gheibh mòran daoine pasgain aig Nollaig.

Roinn-seòrsa:Conaltradh
Pàrtaidh

*Saoil a bheil thu a' lorg [[pàrtaidh phoileatagach]]?*

Tha **pàrtaidh** na àm nuair a thig daoine còmhla airson dibhearsain neo toileachais. Tha cèilidh agus pàrtaidh gu math coltach sa chiall aca.

Bidh pàrtaidhean, mar is trice, aig Nollaig, am Bliadhna Ùr is co-là-breith.

* cèilidh

Roinn-seòrsa:Cultar
Roinn-seòrsa:Fèisean
Partaidh poileatagach

Se còmhlan dhaoine a tha ann am **pàrtaidh poileatagach**, a tha ag obair còmhla airson cùisean poileatagach.

* Taghadh

## Pàrtaidhean ann an Alba
* Am Pàrtaidh Tòraidheach
* Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
* Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba
* Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
* RISE
* Pàrtaidh Shòisealach na h-Alba
* Pàrtaidh Uaine na h-Alba

## Pàrtaidhean anns A' Ghearmailt
* Pàrtaidh Nàsach (1920 - 1945)

## Pàrtaidhean ann an Coloimbia
* Pàrtaidh Libearalach Choloimbia
* Pàrtaidh Tòraidh Choloimbia

## Pàrtaidhean ann an Cùba
* Pàrtaidh Comannach Chùba
* Pàrtaidh Ortadogsach
## Pàrtaidhean anns na Stàitean Aonaichte
* Pàrtaidh Dheamocratach
* Pàrtaidh Phoblachdach

## Pàrtaidhean ann an Èirinn
*Fianna Fáil
* Fine Gael
* Pàrtaidh Aonachdach Dheamocratach
* Pàrtaidh Aonachdach Ulaidh
*Sinn Féin

## Pàrtaidhean ann an [[Innis Tìle]]
* Alþýðubandalagið
* Alþýðuflokkurinn
* Björt framtíð
* Flokkur Fólksins
* Framsóknarflokkurinn
* Kommúnistaflokkur Íslands
* Kvennalistinn
* Miðflokkurinn
* Samfylkingin
* Sjálfstæðisflokkurinn
* Píratar
* Vinstrihreyfingin - grænt framboð
* Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Partan

*Tha *ruadhag* a' tighinn an seo. Is docha tha sibh lorg [[brù-dhearg]]*

Tha **Partan**, **Crùbag** neo **Ruadhag** na bheathaich mara (maorach) aig a bheil deich casan. Tha dà spòg ghearr air, agus tha iad coltach ri giomach.

Nuair a thilgeas partan a chuir plaoisg, canar bogag ris.

Roinn-seòrsa:Maorach
Pastra

Tha **pastra** na measgachadh de fhlùr, gheir, uisge agus uaireannan buidheagan. Tha e air a ridhleadh rèidh agus air fhuineadh. Nithear pàidhean le pastra.

Roinn-seòrsa:Biadh
Pastà

Tha **pasta** na sheòrsa bidh a thoisich ann an Eadailt, a chleachdas flùr, agus a bhios ga bhruith. Is iomadh cruthan a tha air pasta, mar spaghetti, macaroni, tortellini 7c.

Roinn-seòrsa:biadh
Peabar

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg [[piobar (glasraich)]]*

Tha **peabar** neo **piobar** pùdar air a bheil blas teth, a chleachdar gus biadh a bhlasachadh. Tha piobar geal, donn agus dubh ann. 

* Muileann piobair

Roinn-seòrsa:Spìosradh
Piobar (glasraich)

Tha **peabar** neo **piobar** na ghlasraich air a bheil measan dearg neo uaine. Cleachdar gu tric ann an cocaireachd Mexicanach.

Roinn-seòrsa:Biadh
Peacadh

Tha **peacadh** nuair a tha thu a’ briseadh lagh diadhaidh, beusach, neo a’ dèanamh ghnìomh glè dhona. Se peacach a tha ann an duine a nì peacadh. Tha Crìosdaidheachd a’ crochadh gu mòr air beachd seo – a-rèir Crìosdaidhean, cha b' e aobhar aig bàs Ìosa gun a bhith sàbhaladh bhon peacaidhean againne.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Peileag

*Saoil an robh thu a' lorg [[Peallag (Creutair Miotas-eòlasach)]]?*

Tha **peileag** (*phocaena phocaena*) na mhamal-mara a tha mar muc-mhara beag, neo deilf (leumadair-mara) Tha **muc-steallain**, **puthag**, **peallag** ⁊ **cana** orra cuideachd.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-05-17: Dragh mu sgìre SAC *(aithris-bhideo 2:01)*
* BBC Naidheachdan 2016-05-17: SNH: Sgìrean glèidhte mara “gun bhuaidh air an iasgach”

Roinn-seòrsa:Muc-mhara
Roinn-seòrsa:Mamalan
Peanas (creideamh)

Tha **peanas** neo **peanasachadh** na rud a dh’fheumas duine a dhèanamh, neo a nì thu air duine, o chionn is gun do rinn thu peacadh. Tha e a’ toirt fulangais ort gun do rinn thu rudeigin ceàrr.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Peann

Tha **peann** na innleachd airson sgrìobhaidh le dubh, le bior meatailt.

*Caolabhain

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadh
Caolabhain

Tha **caolabhain** (Beurla: *pencil*; “peansail”) na innleachd airson sgrìobhaidh neo tarraing. Nithear à bioran fiodha, agus pios luaidhe, gualain neo cailce tro mheadhan.

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadh
Roinn-seòrsa:Acfhainn
Peanta

'S e stuth a tha ann am **peanta** a chuirear air rudeigin gus dath a chur ann neo gus a chòmhdachadh. Cleachdar peanta airson aobharan gnìomhaireach, neo obrach, agus airson dealbhan a dhèanamh.

## Faic cuideachd
* Peantair

Roinn-seòrsa:Stuth
Peantair

'S e **peantair** neach a chleachas peanta airson dealbh a dhèanamh, neo a bhios a peantadh togalaich mar obair a dhreuchd.

## Peantairean
*El Greco  (1541–1614)
*Hieronymus Bosch (mu 1450–1516)
*Emily Carr (1871–1945)
*Jacques-Louis David (1748–1825)
*Michelangelo (1475–1564
*Leonardo Da Vinci (1452–1519)
*Katsushika Hokusai
*Constantin Guys  (1802–1892)
*Frida Kahlo (1907–1954)
*René Magritte
*Claude Monet
*Edvard Munch
*Georgia O'Keeffe
*Jackson Pollock
*Ricardo Rendón (1894–1934)
*Pierre-Auguste Renoir
*Diego Rivera
*J. M. W. Turner (1775–1851)
*Victor Brauner (1903–1966)
*Nína Tryggvadóttir (1913–1968)

## Peantairean à Alba
*David Payne (1843–1894)
*William Ewart Lockhart (1846-1909)
*Francis Cadell (1883 - 1937)
*Alasdair Gray (1934–2019)

### Peantairean à Romàinia
*Horațiu Dimitriu (1890–1926)
*Victor Brauner (1903–1966)
*Corneliu Baba (1906–1997)

### Peantairean às An Spàinn
*Bartolomé Esteban Murillo (1617–1682)
*Francisco de Goya
*Salvador Dalí
*Pablo Picasso

### Peantairean às na Tìrean Ìsle
*Theo l'Herminez (1921–1997)
*Maurits Cornelis Escher (1898–1972)
* Joris van der Haagen (1615–1669)
*Hendrick Martensz Sorgh (mu 1610–1670)
*Piet Mondriaan (1872–1944)*Rembrandt (1606–1669)
*Rubens
*Pieter Brueghel Mòr (1525–1569)
*Jan Saenredam (1565–1607)
*Pieter Janszoon Saenredam (1597–1665)
*Pieter Stoop (1946)
*Gerard ter Borch (1617–1681)
*Theo van Doesburg (1883–1931)
*Balthasar van der Ast (1593–1657)
*Vincent van Gogh (1853–1890)
*Johannes Vermeer
* Eduard Frankfort (1864–1920)
*Hendrik de Fromantiou (mu 1633–1693)
### Peantairean às An Urcàin
*Arkhip Kuindzhi (1841 - 1910)
*Opanas Slastion (1855 - 1933)
*Peter Krasnow (1886 - 1979)
*Nathan Altman (1889–1970)
*Emmanuel Mané-Katz (1894–1962)
*Emma Andijewska (1931).
*Victor Orly (1962).

Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Ealain
Piorraid

*Is docha tha thu lorg [[Pìoraid]]*

'S e eun dathte a tha ann am **piorraid** neo **pearraid** air a bheil comas a bhith ag ath-aithris rudan a chanas tu. Fuirichidh piorraidean sna tropaigean, agus ann an Sealainn Nuadh.

Roinn-seòrsa:Eòin
Roinn-seòrsa:Peataichean
Pears-eaglais

Tha **pears-eaglais** neo **pearsain** na bhall den chlèir. Thàinig an t-ainm “Mac a’ Phearsain” às an freumh seo.
## Daoine
*Mehmet Görmez
Roinn-seòrsa:Creideamh
Fachach

A rèir an Fhaclair Bhig 's urrainn don facal **fachach** a' ciallachadh:
* Buthaid *Fratercula arctica*
* Sgrail *Puffinus puffinus*
* Famh * Talpa europaea*
no ainmhidhean eile a tha a' dèanamh fochlaichean.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Soilleireachadh
Peatrail

Tha **peatrail** na lionn a thàinig à creag-ola as dèidh glanachadh. Cleachdar gus inneal chàraichean ⁊c iomain.

Roinn-seòrsa:Ola
Peighinn

*Is docha tha thu lorg [[sgillinn]]*

Tha **peighinn** na shean thomhais-talmhainn ann an Alba an iar. Uaireannan, bha e co-ionnan ri dabhach, ach mar b’ àbhaist, a crochadh air an fhearann fhèin agus dè cho math a bha e. Se tomhais Lochlannach a bha ann, a thug ainm bho "peighinn" (sgillinn).

Roinn-seòrsa:Tomhas talmhainn
Buthaid

'S e eun-mara a tha ann am **peata-ruadh**, **fachach** neo **buthaid** (Laideann: *Fratercula arctica*). Tha gob mòr air le srianan ioma-dathach air.  Tha ainmean eile air - **Seumas ruadh**, **coltrachan**, **pealag** agus **buthaigre**.

## Dealbhan

Faidhle:Papageitaucher Fratercula arctica.jpg
Faidhle:Atlantic Puffins, Scotland.jpg
Faidhle:Puffin (2).jpg
Faidhle:Stora dimun puffins colony.jpg
Faidhle:Colony of fratercula arctica in the faroe islands.jpg
Faidhle:Atlantic Puffin 2.jpg
Faidhle:Fratercula arctica LC0142.jpg
Faidhle:Lundi2.jpg


Roinn-seòrsa:Eòin
Inbhir Àir Aonaichte

'S e **Inbhir Àir Aonaichte** sgioba ball-coise ann an Inbhir Àir. Tha Inbhir Àir an-dràsta a’ cluich ann an Dara Roinn na h-Alba, air dhaibh tuiteam à Ciad Lìog na h-Alba ann an 2003.

Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Ryanair

'S e companaidh phlèanaichean beag-chosgais Èireannach a tha ann an **Ryanair**. Tha iad stèidhichte ann am  Baile Àtha Cliath agus tha base mòr an Port-adhair Lunnainn Stansted. Tha e companaidh phlèanaichean Èorpa as motha anns an t-saoghail le àireamhan phasaideir. 

## Ceangal a-mach
*Duilleag oifigeil Ryanair

Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
Peile

Tha **peile**, **cuinneag** neo **bucaid** na shoitheach, airson uisge ⁊c a ghiùlain. Uaireannan tha làmh air. Mar is àbhaist, 's e cuinneag a tha air, nuair a chleachdar e airson bainne a chumail.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Peasair

'S e **peasair** a tha air glasraich beag bìodach a tha cruinn agus uaine. Mar pònairean, tha iad a’ fàs ann am plaosg.

Tha an t-ainm “peasair” air lusan eile san teaghlach vicia.

Roinn-seòrsa:Glasraichean
Neas

: Is dòcha gu bheil thu a' lorg eas, no casan-uisge.

Se **neas** neo **[[eas]]** a tha air cuid de bheathaichean sa teaghlach *[[Mustelidae]]*:

* Neas-abhag (*Mustela putorius*)
* Neas-bheag *Mustela nivalis*)
* Neas-mhòr no neas-gheal  (*Mustela erminea*)

## Faic cuideachd
* Easag

Roinn-seòrsa:Neasan
Roinn-seòrsa:Mamalan
Neas mhòr

Tha **neas mhòr** neo **eas mhòr** (*mustela erminea*) na mhamal feòil-itheach beag caol. Faodaidh iad a bhith fiadhaich. Tha **neas gheal** air cuideachd, ach tha sin a’ bruidhinn air an gnè a thionndadh geal sa gheamradh.

## Faic cuideachd
* neas bheag

Roinn-seòrsa:Neasan
Roinn-seòrsa:Mamalan
Neas bheag

Tha **neas bheag**, **easag** neo **eas bheag** (*mustela nivalis*) na mhamal feòil-itheach beag caol. Faodaidh iad a bhith fiadhaich. 'S e **coinneas** a tha air neas fhirinneach.

## Dealbhan

WEASEL.JPG


## Faic cuideachd
* Neas mhòr

Roinn-seòrsa:Neasan
Roinn-seòrsa:Mamalan
Eas

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg [[neas]], neo [[easag]].*

'S e **eas** a tha air cas-shruth. 'S e earrann uillt neo aibhne far am bi an t-uisge a’ tuiteam. Sa Bheurla Ghallda, 's e “linn” a tha air eas, ach sa Ghàidhlig tha linne a tha air poll fon eas fhèin.

Tha am facal "eas" a' nochdadh ann an ainmean-àite cuideachd, m.e. ann an Clais an Easaidh.

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Roinn-seòrsa:Uisge
Neasgaid

Tha **neasgaid** na ghuirean neo at a tha air craiceann-daonna. 

## Faic cuideachd
* neasgaid-fala
* breac (tinneas)

Roinn-seòrsa:Corp
Neòinean-grèine

Tha **neòinean-grèine** (*helianthus annuus*) na luibh glè àrd, air a bheil ceann mòr cruinn air. Tha am blàth air buidhe, le crìdhe donn. Is urrainn dhuit an sìol ithe, agus ola a dhèanamh leis.

## Dealbhan

A sunflower.jpg


Roinn-seòrsa:Luibhean
Easag (eun)

'S e eun a tha ann an **easag** (**[[Feusant (eun)|feusant]]**, feasag). Tha earball fada air, agus cumar airson gèam. 'S e *[[Phasianus colchicus]]* a tha air an fhear as cumanta.

## Dealbhan

Faidhle:Phasianus colchicus 2 tom (Lukasz Lukasik).jpg|Coileach easag
Faidhle:Common Pheasant (Hybride).jpg|Coileach easag tar-chinealach
Faidhle:Common Pheasant Phasianus Colchicus.jpg|Coileach easag tar-chinealach
Faidhle:Common Pheasant Plume.jpg|Iteach na coileach easag
Faidhle:Phasianus colchicus 4 hen (Lukasz Lukasik).jpg|Cearc-easag
Faidhle:Phasianus colchicus -Rutland Water -female-8.jpg|Cearc-easag
Faidhle:Phasianus colchicus 01.jpg|Gur eun
Faidhle:NewPheasant.png|Iseag agus ugh
Faidhle:PheasantChicks.png|Iseagan
Faidhle:Phasianus colchicus MHNT.jpg|Ugh na easag
Faidhle:Phasianus colchicus MHNT Skeleton.jpg|Craidhneach
Faidhle:Phasianus colchicus MHNT skull.jpg|Claigeann


Roinn-seòrsa:Eòin
Roinn-seòrsa:Feòil
Neul

Se meall de bhoinneagan uisge a tha ann an **neul** neo **sgòth** a ghabhas fhaicinn a' fleòdradh san adhar. Tha iomadh seòrsa ann.

Tha am World Meteorological Organization ag aithneachadh 10 seòrsaichean de sgòth:
* Sgòthan àrda: cirrus, cirrocumulus agus cirrostratus
* Sgòthan meadhanach: altocumulus, altostratus agus altonimbus
* Sgòthan ìosal: stratocumulus, stratus agus cumulus
* Cumulonimbus no torrann-sgòth

## Iomraidhean


## Faic cuideachd
* Neul (reul-eòlas) (*nebula*)

Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
Neul (reul-eòlas)

Tha **neul** na sgòth air a dhèanamh le gas is stùr ann an fanas. Tha iad mòr mòr, bliadhnaichean-solais a dh’fhaide. Nithear iad cruthan inntinneach san speur, mar ceann-eich, Florida, agus fainne.

Roinn-seòrsa:reul-eòlas
Nòs

Tha **nòs** na dhòigh àbhaisteach neo dualchasach a bhith a’ dèanamh/cleachdadh rudan. Tha cuid ceangailte le creideamh, cuid eile le lagh, agus cuid eile le feallsanachd. 

* fasan
* piseach
* Sean-nòs (Hen nos) – ceòl agus seinn dualchasach.
* tràidisean

Roinn-seòrsa:dualchas
Nòta-airgid

Tha **nòta-airgid** na sheòrsa airgid air a dhèanamh le pàipear.

'S urrainn do Bhanca Shasainn, Banca na h-Alba, Banca Rìoghail na h-Alba, Banca Dhail Chluaidh is na bancaichean ann an Èirinn a Tuath nòtaichean-airgid a thoirt a-mach.

## Ceangal a-mach
* World Paper Money catalogue

Roinn-seòrsa:Airgead
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Ola

Se lionn tiugh sleamhainn a tha ann an **ola** nach gabh measgachadh ri uisge.

* Creag-ola
* Peatrail
* Neòinean-grèine

Roinn-seòrsa:Stuth
Pana

'S e soitheach staing a tha ann am **pana**. Cleachdar e airson praidheagadh, agus òr a lorg.

Roinn-seòrsa:Còcaireachd
Roinn-seòrsa:Acfhainn
1 am Màrt

'S e **1 am Màrt** an 60mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (61mh ann am bliadhna-leum). Tha 305 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1867 - inbhe stàite do Nebraska, stèidheachadh Ostair-Ungaire.
* 1870 - Crìoch Cogadh a' Chaidreachais Tripilte.
* 1979 - Thaghadh na h-Albannaich sgaoileadh-cumhachd, ach stad Westminster e.

## Breithean

* 1810 - Frédéric Chopin, neach-ciùil às a' Phòlainn (faic 22 an Gearran cuideachd)
* 1910 - David Niven, actair Sasannach.
* 1910 - Archer John Porter Martin, ann an Lunnainn. Ceimigear à Sasainn.
* 1959 - Nick Griffin, ann an Lunnainn. Fear-poileataigs à Sasainn.
* 1981 - Norbert Kiss, ann am Budapest. Dealbhadair às an Ungair.
* 1994 - Justin Bieber, seinneadair pop-R&B à Canada

## Bàsan

* 1911 - Jacobus Henricus van't Hoff, ann am Berlin. Ceimigear às na Tìrean Ìsle.
* 1983 - Arthur Koestler, sgrìobhadair agus neach-naidheachd Ungaireach.
* 2019 - Zhores Alferov, fiosaigiche Sobhiatach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
2 am Màrt

'S e **2 am Màrt** an 61mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (62mh ann am bliadhna-leum). Tha 304 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1939 - Taghadh Phàpa Pius XII, ann an Cathair na Bhatacain.
* 1956 -‎ Fhuair Maroco a chuid neo-eisimeileachd bhon Fhraing.

## Breithean
* 1459 - Adriaan Florenszoon Boeyens, ann an Utrecht. Pàp bho 1522 gu 1523.
* 1824 - Bedřich Smetana, ann an Litomyšl. Sgrìobhaiche-ciùil às an t-Seic.
* 1835 - Giuseppe Sarto, ann an Riese. Pàp bho 1903 gu 1914.
* 1931 - Mikhail Gorbachev, ann am Privolnoye. Fear-poileataigs às an Ruis.

## Bàsan

* 1810 - Vicenzo Pecci, ann an Carpineto Romano. Pàp bho 1878 gu 1903. 
* 1928 - Jorge Holguín Jaramillo, ann am Bogotá. Fear-poileataigs à Coloimbia.
* 1945 - Emily Carr, peantair à Canada.
* 1974 - Salvador Puig i Antich, ann am Barcelona. Anarcach à Catalòinia.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
3 am Màrt

'S e **3 am Màrt** an 62mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (63mh ann am bliadhna-leum). Tha 303 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1431 - Chaidh Pàpa Eòghann IV a thaghadh mar phàpa.
* 1803 - inbhe stàite do dh' Ohio.
* 1845 - inbhe stàite do Fhlorida.
* 1849 - Sguir James K. Polk mar 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
* 1853 - Sguir Millard Fillmore mar 13mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
* 1857 - Sguir Franklin Pierce mar 14mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
* 1921 - Sguir Woodrow Wilson mar 28mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.

## Breithean

* 1847 - Alexander Graham Bell, innleadair Albannach.
* 1895 - Ragnar Frisch, ann an Oslo. Eaconamaiche à Nirribhidh.

## Bàsan
* 1999 - Wassily Leontief, ann an Eabhraig Nuadh (baile). Eaconamaiche às an Ruis.
* 1892 - Constantin Guys, ann am Paris. Peantair Franco-Òlaindeach.
* 1999 - Gerhard Herzberg, ann an Ottawa. Ceimigear.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
4 am Màrt

'S e **4 am Màrt** an 63mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (64mh ann am bliadhna-leum). Tha 302 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

* 1386 - Chaidh Jogaila a chrùnadh ann an Kraków.
* 1791 - Tha Vermont air a bhith na stàit.
* 1845 - Thòisich James K. Polk mar 11mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
* 1853 - Thòisich Franklin Pierce mar 14mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
* 1913 - Thòisich Woodrow Wilson mar 28mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.

## Breithean

* 1394 - Eanraig am Maraiche, rannsaichear mara as a' Phortagail.
* 1973 - Pàdraig Harvie, neach-poileataigs Albannach.
* 1904 - Carlos Vieco Ortiz, ceòladair à Coloimbia.
* 1968 - Christina McKelvie, neach-poileataigs à Alba.

## Bàsan
* 1790 - Fionnghal NicDhòmhnaill

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
7 am Màrt

'S e **7 am Màrt** an 66mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (67mh ann am bliadhna-leum). Tha 299 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan
*1945 -  Rinn feachdan nan Stàitean Aonaichte lèir sgrios air a' bhaile Dessau-Roßlau.

## Breithean

* 1671 - Rob Ruadh MacGriogair ann an Gleann-Gaoil.
* 1693 - Carlo della Torre di Rezzonico, ann an Venezia. Pàp bho 1758 gu ruige 1769.
* 1850 - Tomáš Garrigue Masaryk ann an Hodonín. ‎Eòlaiche-chomainn, feallsanaiche agus neach-poileataigs às an t-Seic.
* 1872 - Piet Mondriaan, ann an Amersfoort. Peantair às na Tìrean Ìsle.
* 1947 - Eilidh Eadie, ann an Stenhousemuir. Neach-poileataigs Albannach.

## Bàsan

* 322 RC - Aristoteles  ann am Masadoinia, a' Ghrèig.
* 851 &ndash; Nevenoe, ciad Diùc na Breatainn Bige.
* 1657 - Balthasar van der Ast, ann an Delft. Peantair às na Tìrean Ìsle. 
* 1724- Michelangelo dei Conti, ann am Poli. Pàp bho 1721 gu ruige 1724.
* 1954 - Otto Paul Hermann Diels, ann an Kiel. Ceimigear às a' Ghearmailt.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
8 am Màrt

'S e **8 am Màrt** an 67mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (68mh ann am bliadhna-leum). Tha 298 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

## Breithean
* 1798 - Juan de Dios Aranzazu, ann an La Ceja. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1879 - Otto Hahn, ann am Frankfurt. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1910 - Gabriel París ann an Ibagué. Saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1929 – Hebe Camargo, ann an Taubaté, actair à Braisil.
* 1974 - Ash Denham, neach-poileataigs à Alba.
* 1982 - Marjorie Estiano, actair à Braisil.

## Bàsan
* 1702 &ndash; Uilleam III Shasainn is II Alba (rugadh 1650)
* 1717 - Abraham Darby, maighstir-stèisein Shasunnach.
* 1817 - Anna Maria Lenngren, ann an Stockholm. Sgrìobhadair às an t-Suain.
* 1874 - Millard Fillmore - 13mh Ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte
* 1930 - William Howard Taft, 27mh Ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
9 am Màrt

'S e **9 am Màrt** an 68mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (68mh ann am bliadhna-leum). Tha 297 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 2011 - Tha Éanna Ó Coinnigh na Thaoisigh na h-Èireann.

## Breithean
* 1874 - John Duncan Fergusson, peantair is fear de na Dathaichean Albannach.
* 1877 - Emil Abderhalden, neach-saidheans às an Eilbheis.
* 1923 - Walter Kohn, ceimigear às an Ostair.
* 1934 - Ûrij Gagarin, speuradair Ruiseanach.

## Bàsan
* 1948 - Uilleam MacBhatair, sgoilear Albannach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
6 am Màrt

'S e **6 am Màrt** an 65mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (66mh ann am bliadhna-leum). Tha 300 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

## Breithean
* 1475  - Michelangelo, ann an Caprese. Dealbhadair às an Eadailt.
* 1927 - Gabriel José García Márquez, ann an Aracataca. Sgrìobhadair à Coloimbia.
* 1937 - Valentina Tereshkova, ann am Bolshoye Maslennikovo. Paidhleat, speuradair agus tè-phoileataigs às an Aonadh Sobhiat.
* 1942  - Felipe González Márquez, ann an Sevilla. Fear-poileataigs às an Spàinn.

## Bàsan
* 1754 - Henry Pelham, prìomh-mhinistear ann am Breatainn.
* 1945 - Hans Fischer, ann am München. Ceimigear às a' Ghearmailt.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
11 am Màrt

'S e **11 am Màrt** an 70mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (71mh ann am bliadhna-leum). Tha 295 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1928 -  Rinn Han Hollander, craoladair ball-coise, a' chiad aithris beò ann an geama ball-coise eadar-nàiseanta eadar na Tìrean Ìsle agus a' Bheilg.

## Breithean
* 1916 - Arailt MacUilleim, ann an Huddersfield. Fear-poileataigs à Sasainn.
* 1916 - Edward Heath, ann an  Kent. Fear-poileataigs à Sasainn.
* 1967 - John Barrowman, actair Albannach à Mount Vernon, Glaschu, Alba.

## Bàsan
* 1955 - Alexander Fleming,  bith-eòlaiche Albannach a lorg penicillin.
* 2002 - James Tobin, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
10 am Màrt

'S e **10 am Màrt** an 69mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (70mh ann am bliadhna-leum). Tha 296 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

## Breithean
* 1748 – John Playfair, neach-saidheans (ch. 1819).
* 1921 - Magne Oftedal, ann an Sandnes. Cànanaiche na Gàidhlig à Nirribhidh.
* 1923 - Val Logsdon Fitch, fiosagaiche às na Stàitean Aonaichte
* 1962 - Scott Barrie, neach-poileataigs Albannach.

## Bàsan
* 1792 - Iain Stiubhart, 3mh Iarla Bhoid. Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte bho 1762 gu 1763. 
* 1810 - Henry Cavendish, neach-saidheans à Sasainn

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
5 am Màrt

'S e **5 am Màrt** an 64mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (65mh ann am bliadhna-leum). Tha 301 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1849 - Thòisich Zachary Taylor mar 12mh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.

## Breithean
* 1324 - Daibhidh Brus, Rìgh na h-Alba.
* 1918 - James Tobin, eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1981.
* 1930 - Martin Karplus, ceimigear às an Ostair agus na Stàitean Aonaichte.
* 1934 - Daniel Kahneman  ann an Tel Aviv. Eaconamaiche agus inntinn-eòlaiche à Iosrael. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 2002.
* 2013 - Hugo Chávez, ceann-suidhe Venezuela.

## Bàsan

* 1605 - Ippolito Aldobrandini, ann an Cathair na Bhatacain. Pàpa bho 1592 gu ruige 1605.
* 1759 - Georg Friedrich Händel, ceòl-sgrìobhaiche Gearmailteach, ann an Lunnainn.
* 1953 - Iosif Stalin,  neach-poileataigs anns an Aonadh Sobhiat.
* 2000 - Dòmhnall Aonghais Bhàin, bàrd Gàidhlig à Uibhist a Deas.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
12 am Màrt

'S e **12 am Màrt** an 71mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (72mh ann am bliadhna-leum). Tha 294 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1921 - Chaidh İstiklâl Marşı (Caismeachd na Saorsa) a thaghadh mar Laoidh Nàiseanta na Tuirce.
* 1968 - Fhuair na h-Eileanan Mhoiriseas an cuid neo-eisimeileachd.
* 1999 - Ghabh a' Phòlainn, an t-Seic agus an Ungair ri NATO.

## Breithean
* 1728 - Anton Raphael Mengs ann an Außig. ‎Peantair ainmeil à Bohemia.
* 1824 - Gustav Kirchhoff, fiosaiche a lorg caesium agus ruibidium.
* 1838 - William Henry Perkin ann an Lunnainn. ‎Ceimigear à Sasainn.
* 1900 - Gustavo Rojas Pinilla, ann an Tunja. Saighdear à Coloimbia.
* 1930 - U Win Tin, fear-naidheachd, fear-poileataigs agus prìosanach poileataigeach ann am Mianmar.

## Bàsan
* 1820 - Alasdair MacCoinnich, rannsachair Albannaich, ann an Dùn Chailleann.
* 1991 - Ragnar Granit, ann an Stockholm. Fear-saidheans à Suòmaidh.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
15 am Màrt

'S e **15 am Màrt** an 74mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (75mh ann am bliadhna-leum). Tha 291 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1820, inbhe stàite do Mhaine.

## Breithean
* 1779 - William Lamb, prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.
* 1830 - Paul Johann Ludwig von Heyse, sgrìobhadair Gearmailteach.
* 1930 - Zhores Alferov, fiosaigiche às an Aonadh Sobhiatach

## Bàsan
* 44 RC - Iulius Caesar.
* 1983 - José Luis Sert, ailtire à Barcelona.
* 2004 - John A. Pople, ceimigear à Burnham on Sea, Somerset, Sasainn. Tha e ainmeil airson an *Pariser–Parr–Pople method*. 

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
16 am Màrt

'S e **16 am Màrt** an 75mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (76mh ann am bliadhna-leum). Tha 290 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

## Breithean
* 1751 &ndash;  James Madison, an ceathramh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte.
* 1839 - Sully Prudhomme, sgrìobhadair às an Fhraing.
* 1953 - Richard Stallman, neach-dèanadais agus neach-prògramaidh às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan
* 1738 - George Bähr, neach-thogail Eaglais nam Ban ann an Dresden.
* 1940 - Selma Lagerlöf, ann an Sunne. Sgrìobhadair às an t-Suain.
* 1998 - Derek H. R. Barton, ann an Gravesend. Ceimigear à Sasainn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
17 am Màrt

'S e **17 am Màrt** an 76mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (77mh ann am bliadhna-leum). Tha 289 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1861 - Aonadh na h-Eadailte.
* 1942 - Chaidh na h-Iùdhaich à Lublin (A' Phòlainn) a chur gu campa bàis Bełżec.

## Breithean
* 1473 - Rìgh Seumas IV Alba.
* 1728 - Joseph Ignatz Sadler ann an Olmütz. Peantair ainmeil à Morabhia.
* 1951 - Kurt Russell, ann an Springfield (Massachusetts). Actair às na Stàitean Aonaichte.
* 1953 - Seumas Ó Dornáin, neach-poileataigs à Alba.

## Bàsan
* 180 &ndash; Marcus Aurelius, Impire Ròmanach.
* 1871 - Robert Chambers, ùghdar agus foillsichear Albannach (r. 10 an t-Iuchar 1802).
* 1956 - Irène Joliot-Curie, ann am Paris. Ceimigear às an Fhraing.
* 1994 - Mai Zetterling, ann an Lunnainn. Actair agus Riochdaire nam film às an t-Suain.

## Fèillean
* Fèill Pàdraig

Roinn-seòrsa:Làithean
18 am Màrt

'S e **18 am Màrt** an 77mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (78mh ann am bliadhna-leum). Tha 288 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

## Breithean
* 1673 - Spencer Compton, Prìomh-mhinistear Bhreatainn.
* 1869 - Neville Chamberlain, Prìomh-mhinistear Bhreatainn (bàs: 1940).
* 1909 - Sabir Yunusov, ann an Tashkent. Ceimigear às an Ruis.
* 1912 - George Elder Davie, feallsanaiche Albannach a sgrìobh an leabhar *The Democratic Intellect*: *Scotland and her Universities in the Nineteenth Century*.
* 1957 - Christer Fuglesang, ann an Stockholm. Eòlaiche-fiosaig agus speuradair às an t-Suain. 

## Bàsan
* 1745 - Robert Walpole, Prìomh-mhinistear Bhreatainn.
* 1996 - Odysseas Elytis, ann am Baile na h-Àithne. Sgrìobhadair às a' Ghrèig.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
19 am Màrt

'S e **19 am Màrt** an 78mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (79mh ann am bliadhna-leum). Tha 287 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna.

## Tachartasan

## Breithean
* 1813 - Daibhidh MacDhùnleibh, rannsaichear ann an Afraga.
* 1900 - Frédéric Joliot-Curie, ann am Paris. Ùghdair às an Fhraing.
* 1902 - Calum 'Ruadh' MacNeacail, bàrd às an Eilean Sgitheanach.
* 1943 - Mario J. Molina, ann am Meagasgo. Ceimigear à Meagsago.
* 1943 - Mario Monti, ann an Varese. Eaconamaiche agus neach-poileataigs às an Eadailt.
* 1955 - Bruce Willis, ann an Idar Oberstein. Actair às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan

* 1286 - Rìgh Alasdair III na h-Alba.
* 1721 - Giovanni Francesco Albani, ann an Cathair na Bhatacain. Pàp bho 1700 gu ruige 1721.
* 1902 - Manuel Antonio Sanclemente, ann am Villeta. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1930 - Arthur Balfour, ann an Whittinghame. Fear-poileataigs à Alba.
* 1950 - Walter Norman Haworth, ann am Bart Green. Ceimigear à Sasainn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
20 am Màrt

'S e **20 am Màrt** an 79mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (80mh ann am bliadhna-leum). Tha 286 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1956 Fhuair Tuinisia a chuid neo-eisimeileachd bhon Fhraing.

## Breithean
* 1922 - Carl Reiner, ann an Eabhraig Nuadh. Actair às na Stàitean Aonaichte.

## Bàsan
* 2012 - George Elder Davie, feallsanaiche Albannach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
13 am Màrt

'S e **13 am Màrt** an 72mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (73mh ann am bliadhna-leum). Tha 293 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1996 - Thachair murt ann am bun-sgoil Dhùn Bhlàthain.
* 2013 - Thaghadh Phàpa Frangan I, ann an Cathair na Bhatacain.

## Breithean
* 1900 - Giorgos Seferis, ann an Urla. Ùghdair às a' Ghrèig.
* 1764 - Charles Grey, prìomh-mhinistear Bhreatainn.
* 1890 - Willa Muir, sgrìobhadair agus eadar-theangaiche à Sealtainn.
* 1961 - Dàibhidh Torrance, ann an Cair Chaladain. Neach-poileataigs Albannach.

## Bàsan
* 1920 - Charles Lapworth, creag-eòlaiche Sasannach.
* 1975 - Ivo Andrić, ann am Belgrade. Sgrìobhadair à Bosna agus Hearsagobhana.
* 2013 - Malachi Throne, ann am Brentwood. Actair às na Stàitean Aonaichte.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
14 am Màrt

'S e **14 am Màrt** an 73mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (74mh ann am bliadhna-leum). Tha 292 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1800 - Thaghadh Phàpa Pius VII, ann an Cathair na Bhatacain.

## Breithean
* 1854 - Paul Ehrlich, ann an Strehlen. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1879 - Albert Einstein, ann an Ulm.
* 1963 - Pedro Duque Duque, ann am Madrid. Paidhleat agus speuradair às an Spàinn.

## Bàsan
* 1811 - Augustus FitzRoy, 3mh Diùc Grafton, Prìomh-mhinistear na  Breatainne Mòire.
* 1883 - Karl Marx, ann an Lunnainn. Feallsanaiche.
* 2016 - Peter Maxwell Davies, sgrìobhaiche ciùil.
* 2018 - Stephen Hawking, fiosaigiche is matamataigear.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
21 am Màrt

'S e **21 am Màrt** an 80mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (81mh ann am bliadhna-leum). Tha 285 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 
'S e toiseach an earraich a tha san latha seo.

## Tachartasan

## Breithean
* 1685 - Johann Sebastian Bach, ceòl-sgrìobhaiche Gearmailteach, ann an Eisenach.
* 1908 - Deogracias Fonseca, Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1932 - Walter Gilbert, ann am Boston. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1940 - Solomon Burke, seinneadair Aimeireaganach.
* 1967 - Adrian Chiles, biadhtach telebhisean.
* 1967 - Carwyn Jones, neach poileataigs agus Prìomh-mhinistear na Cuimrigh.
* 1980 - Ronaldinho, cluicheadair ball-coise à Braisil.

## Bàsan
* 1880 - José Ignacio de Márquez Barreto, ann an Ramiriquí. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 2008 - Gabriel París, ann an Girardot. Saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia.
* 2012 - Ruaraidh MacThòmais, sgoilear, deasaiche agus bàrd Albannach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
22 am Màrt

'S e **22 am Màrt** an 81mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (82mh ann am bliadhna-leum). Tha 284 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1871: Chaidh an dreach as aithnichte den sgeulachd Leigheas Cas Ó Céin a chruinneachadh.
* 1873 - Cur às do Thràilleachd ann am Puerto Rico.

## Breithean
* 1876 - Eugenio Pacelli, san Roimh. Pàp bho 1939 gu 1958.
* 1947 - Catrìona NicGumaraid, bàrd Gàidhlig, ann an Ròdhag san Eilean Sgitheanach.
* 1950 - Jocky Wilson, ann an Cathair Challdainn. Cluicheadair gathain à Alba.

## Bàsan

* 1832 &ndash;  Johann Wolfgang von Goethe, sgrìobhadair Gearmailteach.
* 1944 - Pontus Lanner, ann an Karlstad. Neach-ealain às an t-Suain.
* 2010 - James W. Black, dotair à Alba a  fhuair an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1988.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
23 am Màrt

'S e **23 am Màrt** an 82mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (83mh ann am bliadhna-leum). Tha 283 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

*  2004 - Chaidh Jean-Yves Le Drian a thaghadh mar Ceann-suidhe na Breatainn Bige.

## Breithean
* 1881 - Hermann Staudinger ann an Worms. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1960 - Nicol MacSteaphain, ann an Obar Dheathain. Neach-poileataigs à Alba.
* 1944 - Maoilios Caimbeul, ann an Stafainn san Eilean Sgitheanach.

## Bàsan
* 1793 - José Ignacio de Márquez Barreto, ann an Ramiriquí. Neach-poileataigs à Coloimbia.
* 1842 -  Marie-Henri Beyle neo Stendhal,  ùghdar Frangach à Grenoble.
* 1946 - Gilbert N. Lewis, ann am Berkeley. Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1992 - Friedrich A. von Hayek, eaconamaiche agus feallsanaiche poileatagach Ostaireach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
24 am Màrt

'S e **24 am Màrt** an 83mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (84mh ann am bliadhna-leum). Tha 282 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1603 - Chaidh Seumas VI na h-Alba is Seumas I Shasainn a chrùnadh mar Rìgh Shasainn. Canar "aontachadh nan crùintean" ri seo.

## Breithean

* 1607 - Michiel de Ruyter, ann an Vlissingen. Àrd-mharaiche às na Tìrean Ìsle.
* 1884 - Petrus Josephus Wilhelmus Debije,  Ceimigear à Maastricht, na Tìrean Ìsle. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1936.
* 1903 - Adolf Butenandt, ann am Bremerhaven. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1917 - John Cowdery Kendrew, ann an Àth nan Damh. Ceimigear à Sasainn. 
* 1926 - Dario Fo, ann an Sangiano. Dràmaire às an Eadailt.
* 1930 - Steve McQueen, actair Aimeireaganach.
* 1986 - Nathalia Goyannes Dill Orrico, ann an Rio de Janeiro. Actair à Braisil.

## Bàsan
* 1603 - Ealasaid Tudor, Ban-rìghinn Ealasaid I à Sasainn.
* 1974 - Eduardo Santos, ann am Bogotá, neach-poileataigs à Coloimbia.
* 2012 - Jocky Wilson, ann an Cathair Challdainn. Cluicheadair gathain.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
25 am Màrt

'S e **25 am Màrt** an 84mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (85mh ann am bliadhna-leum). Tha 281 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1306 - Thàinig Raibeart Brus air an rìgh-chathair.
* 1821 - Fhuair a' Ghrèig a chuid neo-eisimeileachd.
* 1911 - Bhàsaich 146 obraichean-culaidhe ann an Teine an taighe-tionnsgain Trì-cheàrnag ann an Eabhraig Nuadh.

## Breithean
* 1926 - Derek Bickerton, cànanaiche.

## Bàsan
* 1738 - Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin, Clàrsair.
* 1914 - Frédéric Mistral, sgrìobhadair às an Fhraing 
* 2006 - Deogracias Fonseca, fear-poileataigs à Coloimbia

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
28 am Màrt

'S e **28 am Màrt** an 87mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (88mh ann am bliadhna-leum). Tha 278 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1939 -  Chaidh crìoch a chur air Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Bhuain Francisco Franco.

## Breithean
* 1880 -  Eachann MacDhùghaill ann an Colla. Sgrìobhadair Gàidhlig.
* 1936 - Mario Vargas Llosa, sgrìobhadair à Pearu
* 1986 - Lady Gaga,  seinneadair is sgrìobhadair-òrain à Eabhraig Nuadh

## Bàsan
* 1982 - William Francis Giauque, ann am Berkeley, Calafòrnia.  Ceimigear à Canada a bhuannaich  an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1949. 
* 2004 - Peter Ustinov, actair Sasannach.
* 2013 - Richard Griffiths, ann an Coventry. Actair à Sasainn.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
29 am Màrt

'S e **29 am Màrt** an 88mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (89mh ann am bliadhna-leum). Tha 277 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1815 - Èigheachd Napoleon Bonaparte an aghaidh malairt nan daoine dubha.

## Breithean
* 1799 - Edward Smith-Stanley, Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte.
* 1943 - John Major, ann an Lunnainn. Fear-poileataigs à Sasainn.
* 1951 - Roger Myerson, ann am Boston. Eaconamaiche às na Stàitean Aonaichte.
* 1955 - Rolf Lassgård, ann an Östersund. Actair às an t-Suain.

## Bàsan
* 2020 - Krzysztof Penderecki, ann an Kraków. Co-ghleusaiche às a' Phòlainn.
## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
30 am Màrt

'S e **30 am Màrt** an 89mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (90mh ann am bliadhna-leum). Tha 276 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1553 - Clèir-shònrachadh Phàpa Urbain VII.

## Breithean
* 1746 - Francisco Goya, peantair.
* 1811 - Robert Wilhelm Bunsen, ceimigear Gearmailteach a lorg  caesium agus ruibidium.
* 1853 - Vincent van Gogh, peantair.
* 1930 - Rolf Harris, fèistear agus dealbhadair Astràilia Astràilianach.
* 1937 - Warren Beatty, actair Aimeireaganach.
* 1956 - Bill Butler, neach-poileataigs Albannach.
* 1983 - Miles Briggs, neach-poileataigs Albannach

## Bàsan

* 1911 - Ellen Swallow Richards, ann an Jamaica Plain (Massachusetts). Ceimigear às na Stàitean Aonaichte.
* 1949 - Friedrich Bergius, ann am Buenos Aires. Ceimigear às a' Ghearmailt.
* 1986 - James Cagney, actair Aimeireaganach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean
31 am Màrt

'S e **31 am Màrt** an 90mh latha dhen bhliadhna a rèir a' Mhìosachain Ghriogaraich (91mh ann am bliadhna-leum). Tha 275 latha air fhàgail gus deireadh na bliadhna. 

## Tachartasan

* 1829 - Taghadh Phàpa Pius VIII, ann an Cathair na Bhatacain.
* 1721 - Phòs Seumas Greumach ri Christian Carnegie, nighean Dhàibhidh Carnegie.

## Breithean
* 1499 – Giovanni Angelo Medici di Marignano, ann am Milano. Pàp bho 1559 gu ruige 1565.
* 1596 – René Descartes, feallsanaiche
* 1675 – Prospero Lorenzo Lambertini, ann am Bologna. Pàp bho 1740 gu ruige 1758.
* 1685 – Johann Sebastian Bach, ceòl-sgrìobhaiche Gearmailteach, ann an Eisenach.
* 1914 – Octavio Paz, ann am Meagsago. Sgrìobhadair à Meagsago.
* 1971 – Ewan McGregor, actair Albannach.

## Bàsan

* 1727 &ndash; Isaac Newton, neach-feallsanachd nàdar agus matamataig Sasannach.
* 1855 – Charlotte Brontë, sgrìobhadair Sasannach.

## Fèillean

Roinn-seòrsa:Làithean