open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mairead Ewing

B' e neach-poileataigs Albannach  a bha ann am **Mairead Ewing** (Beurla: *Margaret Ewing*) BPA. Rugadh i mar Margaret McAdam san 1ad, an t-Sultain 1945 agus dh'ionnsaich i cànanan aig Oilthigh Ghlaschu mus deach i na thidsear.
Bhuannaich i, mar Margaret Bain, Siorrachd Dhùn Breatainn an Ear ann an 1974 ach chaill i an seat seo ann an 1979.
Dhealaich i o Donald Bain ann an 1980 agus phòs i Fergus Ewing ann an 1983.
Bha i na BhP airson Moireabh eadar 1983 is 2001.
Mar BhPA riochdaich i Moireabh eadar 1999 is 2006. Bha i na bhall de Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Columbia Bhreatannach

'S e aon de na mòr-roinnean Chanèidianach a tha ann an **Columbia Bhreatannach**. Tha i suidhichte san àirde an iar na dùthcha. Tha Victoria na prìomh-bhaile ach 's e Vancouver am baile as motha a tha ann.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Canada
An Nobhail Ghàidhlig

## An Nobhail Ghàidhlig
  

Gus an fhicheadamh linn, cha do sgrìobh neach sam bith nobhail anns a’ Ghàidhlig, ged a chuir àireamh luchd-foillseachaidh leabhraichean ruisg agus bàrdachd a-mach anns na linntean 19 agus 20.  
B’e a chiad nobhail iomlan – anns an seagh “nuadhasach” den fhacal – *Dùn Aluinn, no an t-Oighre ‘na Dhìobarach* le Iain MacCormaic (1912).  Roimh sin, ann an 1908, dh’ fhoillsich MacCormaic nobhail ghoirid *Gu’n d’ thug i spéis do’n Armunn*, agus eadar 1909 agus 1910 dh’ fhoillsich an iris *An Sgeulaiche*  pàirt de sgeul goirid le Aonghas MacDhonnchaidh leis an tiotal *An t-Ogha Mór*.  Mar sin, tèid againn air ràdh gun do rugadh an nobhail Gàidhlig le sgrìobhaidhean MacCormaic agus MacDhonnchaidh, ged nach robh ealain na nobhail ann an cànan nan Gàidheal ach na “leanabas” aig an àm sin. Bhitheadh e fada fhathast gus an nochdadh nobhail “inbheach”.
Ann an 1923 thàinig a-mach an nobhail mhaoth-inntinneach *Cailin Sgiathanach* le Seumas MacLeòid, ach cha do thog ealain an nobhail a ceann ann an da-rìribh a-measg nan Gàidheal gu 1971, nuair a nochd *A’  Leth Eile*  le Cailein MacCoinnich.
On àm sin lean sreath de nobhailean: *Gainmheach on Fhàsaich* le Màiri NicGillEathain (1971); *Raonaid* (1981) le Cairistiona Dick; *Có ghoid am bogha-froise?* le Fearghas MacFhionnlaigh (1978); agus *Deireadh an Fhoghair* le Tormad Caimbeul (1979).  Cha do sgrìobh Iain Mac a’ Ghobhainn nobhail fhada sam bith, ach dh’ fhàg e làrach le a nobhailean goirid *[[Iain am Measg Nan Reultan|Iain am measg nan reultan]]* (1970), agus *[[An t-Aonaran]]* (1976). Dh’ fhoillsich GAIRM a sgeul Murchadh ann am meidhisean, ann an 1979, agus leis na sgrìobhaidhean sin, stèidhich Mac a’ Ghobhainn puist-seòlaidh air son na nobhail Ghàidhlig.  
Ach cha b’e ach an dèidh na bliadhna 2000 a thàinig an nobhail Ghàidhlig gu ìre le sgeòil a thoill coimeas leis an litreachas as fheàrr anns a’ Bheurla agus ann an cànanan eile.  Stèidhich an Roinn Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu *Comhairle nan Leabhraichean* air son taic a chur ri foillseachadh na Gàidhlig.  Le comhair na Comhairle, thòisich *CLÀR* a dh’ fhoillseachadh sreatha de leabhraichean (nobhailean, nobhaileagan agus eile) fon ainm *Ùr Sgeul*.  Mar eisimpleir, ann an 2004 thàinig a-mach *[[Là a’ Dèanamh Sgèil Do Là|Là a’ Dèanamh Sgèil do Là]] * le Aonghas Pàdraig Caimbeul; ann an 2005, *Gymnippers Diciadain* le Màrtainn Mac an t-Saoir;  lean *Shrapnel* le Tormod Caimbeul (2006); *Dìleas Donn* le Norma NicLeòid (2006); agus *An Taigh-Samhraidh* le Aonghas Pàdraig Caimbeul (2007).  Ach bhris Aonghas Pàdraig Caimbeul grunnd ùr le a nobhail bharraichte *An Oidhche Mus do Sheòl Sinn* (2003).  Chaidh an nobhail seo ainmeachadh anns a’ chiad deich ann an clàr aig an iris *The List* air son na ceud leabhraichean a b’ fheàrr a chaidh a-riamh a sgrìobhadh ann an Alba.

## Iomradh

* Màthraichean-adhbhar: Ruaraidh MacThòmais *The Companion to Gaelic Scotland*, t.d. 218, *novel, the Gaelic*; 
*catalog eadar-lìon Comhairle nan Leabhraichean Gàidhlig

Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Quebec (baile)

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn Quebec a tha ann an **Quebec** (IPA: /kəˈbɛk/, Fraingis: ***Québec***). Tha e suidhichte san àirde a deas na mòr-roinne Quebec.

'S e aon de na bailtean as sine a tha ann an Aimearaga a Tuath , chaidh a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1608.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Albany (Eabhraig Nuadh)
*  Bordeaux
*  Ouagadougou
*  Port Louis

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Montreal

'S e am baile as motha mòr-roinn Quebec a tha ann am **Montreal** (IPA: /ˌmɒ̃ʁeˈal/, Fraingis: ***Montréal***). Tha e suidhichte san àirde a deas na mòr-roinne Quebec.
## Daoine Ainmeil
* Rudolph A. Marcus (1923). Ceimigear.
* Leonard Cohen (1934 - 2016). Ceòladair.
* Béatrice Martin (1989). Ceòladair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Algiers
*  Lyon
*  Tunis

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Winnipeg

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn Mhanitoba a tha ann an **Winnipeg ** (IPA: /ˈwɪnɨpɛg/). Tha e suidhichte san àirde a deas na mòr-roinne. 'S ann ann am Winnipeg 's a tha Oilthigh Manitoba.

## Bailtean Co-cheagailte
*  Lviv

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Fredericton

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn Bhrunswick Nuadh a tha ann am **Fredericton** (IPA: /ˈfrɛdrɨktɨn/).  
Tha e suidhichte san àirde an iar-dheas na mòr-roinne.

## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil (Beurla/Fraingis)

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Victoria, Columbia Bhreatannach

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn Cholumbia Bhreatannaich a tha ann an ** Victoria** (IPA: /vɪkˈtɔəriə/). 
Tha e suidhichte aig ceann an ear-dheas Eilein Vancouver.

Bunaidh William Vickrey eaconamaiche, do Victoria. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 1996.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Baile Sheàrlot

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn Eilean Eòin a tha ann am **Baile Sheàrlot** (Beurla: *Charlottetown*, IPA: /ˈʃɑrlɪtaʊn/).  
Tha e suidhichte ann am meadhan an eilein. 

### Gàidhlig ann am Baile Sheàrlot

Ann an 1894, bha buth aodaich aig Iain MacLeòid aig 207 Sràid a' Bhànrigh. Bha sanas aca anns an iris *[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]* leis an teachdaireachd "Cuimhnich nach deid thu seachad orra oir *reicidh iad riut ann an Gailig*".

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Regina, Saskatchewan

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn Saskatchewan a tha ann an **Regina** (IPA: /rɨˈdʒaɪnə/).  
Tha e suidhichte san àirde a deas na mòr-roinne.

## Daoine Ainmeil
* Leslie Nielsen: (1926 - 2010) Actair. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Edmonton

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn Alberta a tha ann an ** Edmonton** (IPA: /ˈɛdmɨntɨn/). 
Tha e suidhichte ann am meadhan na mòr-roinne air bruach an Abhainn *[[North Saskatchewan River|North Saskatchewan]]*.

## Bailtean co-cheangailte
*  Nashville (Tennessee)

## Daoine ainmeil
* Michael J. Fox,‎ cleasaiche.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Baile Naoimh Eòin, an Talamh Ùr

'S e prìomh-bhaile na mòr-roinn An Talamh Ùr is Labrador a tha ann am **Baile Naoimh Eòin ** (Beurla: *St. John's*, Fraingis: *Saint-Jean*, Gàidhlig na h-Èireann: *Baile Sheáin*). 
Tha e suidhichte air an leth-eilean *Avalon* anns an eilean An Talamh Ùr.

## daoine ainmeil
* Martyn Bennett, fear-ciùil ùr-ghnothach.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
An Tuil (Duanaire)

'S e duanaire a tha ann **An Tuil** (fo-thiotal Beurla: “Anthology of 20th century Scottish Gaelic Verse”) deasaichte le Ronald Black.

Dh’fhoillsich *Polygon* an duanaire Gàidhlig seo ann an 1999.  Leis a' chruinneachadh seo - air son a’ chiad uair - tha taghadh ioma-chuimseach de bhàrdachd Ghàidhlig an fhicheadamh linne ri làimh leughadairean ann an aon leabhar eireachdail tomadach (825 t.d.). Mar a tha eadar-theangachadh Beurla de gach duan ann, cuiridh an leabhar seo an aithne don mhòr-shluagh aig nach eil Gàidhlig beairteas, bòidhchead agus farsaingeachd ealain bhàrdail nan Gàidheal.  Tha ceud bàrd air an riochdachadh le barrachd air 350 duain,  a’ gabhail a-steach, mar eisimpleir, obair nam bàrd a’ leanas:  Dòmhnall Ruadh Chorùna, Dòmhnall Iain Mac an t-Saoir, Somhairle MacGill-Eain, Deòrsa Mac Iain Dheòrsa, Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a’ Ghobhainn, agus Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill.  Tha raon leathann de chuspairean ann: àbhachdas, aoir, gràdh, cogadh, creideamh, poilitigs, agus mar sin air adhart.  Cuideachd gheibhear san leabhar: roimh-fhacal fiosrachail le Ronald Black, clàr eachdraidheachd agus beath-eachdraidh mhionaideach air son gach bàrd, agus notaichean feumail.

## Iomradh
* Bho *Editorial Reviews* air duilleagan eadar-lìon *Amazon*

Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
An Tuil

Saoil an robh thu a' lorg na leanas?

* An Tuil (Duanaire), leabhar le bàrdachd Ghàidhlig 

* An Tuil (fionn-sgeul), a-rèir a' Bhìoball
Saint John, Brunswick Nuadh

'S e am baile as motha den mhòr-roinn Bhrunswick Nuadh a tha ann an ** Saint John**. Tha e suidhichte san àirde a deas na mòr-roinne.

## Daoine Ainmeil
* Donald Sutherland. (1935) Actair.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Calgary

'S e am baile as motha den mhòr-roinn Alberta a tha ann an ** Calgarraidh ** (IPA: /ˈkælgəriː/).  
Tha e suidhichte san àirde a deas na mòr-roinne, mu 80 cilemeatair air falbh bho na  Beanntainn Creagach. Anns a' bhliadhna 1876 bha dùn ann leis an ainm: *Fort Calgary*. Chuir Colonel James Farquharson Macleod an t-ainm ris an dùn a-rèir Calgary ann am Muile.

## Daoine Ainmeil
* Anndra Mac a' Cheàrnaigh (1969): Cànanaiche.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Bàrdachd na Roinn-Eòrpa an Gàidhlig

BÀRDACHD EÒRPACH ANN AN GÀIDHLIG

Fad na leth-cheud bliadhna a dheasaich Ruaraidh MacThòmais *GAIRM*, thug e cothrom do dh’iomadh bàrd iomraiteach agus ùr an obair a dh’fhoillseachadh  air duilleagan na h-irise. Cuideachd chlò-bhuail e mòran eadar-theangachaidhean de bhàrdachd coigreach.  Chaidh a mhòr-chuid de na eadar-theangachaidhean seo an sgrìobhadh gu tùsail ann an cànanan Eòrpach, agus ann an 1990, dh’fhoillsich *GAIRM*  taghadh de na duain a nochdadh bho àm gu àm anns an iris, agus cuid a chaidh an eadar-theangachadh air son an leabhar.  Chuireadh an cruinneachadh seo le chèile ann an leabhar eireachdail leis an tiotal ***Bàrdachd na Roinn-Eòrpa an Gàidhlig***, deasaichte le Ruairidh MacThòmais.  Bha 25 eadar-theangairean air an riochdachadh le barrachd air 100 duan, bho chòrr is fichead cànan, mar eisimpleir Fraingis, Gearmailtis, Beurla, Ruiseanais is Spàinnis. Eadar na bàird a rinn na h-eadar-theangachaidhean bha àireamh ainmean àithnichte:  Ruaraidh MacThòmais, Iain Mac a' Ghobhainn, Anna Frater, Maoilios Caimbeul, Deòrsa Caimbeul Hay, agus eile.

Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
Vancouver

'S e am baile as motha den mhòr-roinn Cholumbia Bhreatannach a tha ann an ** Vancouver ** (no **Bhancùbhair**) (IPA: /vænˈkuːvɚ/ ). 
Tha e suidhichte san àirde an iar-dheas na mòr-roinne.

Thàinig ainm a' bhaile bhon neach rannsachaidh Breatainnach *Captain George Vancouver*.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Los Angeles (Calafòrnia)
*  Odesa

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Còisir Ghàidhlig Bhancùbhair

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Na Daoine Beaga

'S e prògram cloinne air BBC Alba a tha anns **Na Daoine Beaga** (Beurla:*The little people*). Tha e ann an Gàidhlig.

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 2003
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2008
Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Roinnean an Iar Thuath

'S e aon de na territories Chanèidianach a tha ann an **Roinnean an Iar Thuath**  (Beurla: *Northwest Territories*, Fraingis: *les Territoires du Nord-Ouest*). Tha e suidhichte san àirde a tuath na dùthcha. Tha Yellowknife na phrìomh-bhaile.

'S e 1,140,835 cilemeatair ceàrnagach an farsaingeachd aige. 
Anns a' bhliadhna 2006 bha 41,464 duine a' fuireach an seo. 

Tha aon de na h-eileanan as motha air feadh an t-Saoghail stèidhichte ann an Roinnean an Iar Thuath :
* Victoria Island
* Banks Island

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Canada
Roinn an Iukon

'S e aon de na territories Chanèidianach a tha ann an **Roinn an Iukon**  (Beurla: *Yukon*,IPA: /ˈjuːkɒn/). Tha e suidhichte san àirde an iar-thuath na dùthcha. Tha crìochan aige le Alasca. 'S e an territory as lugha a tha ann an Canada. Tha Whitehorse na phrìomh-bhaile.

Thàinig an t-ainm Yukon às a' chànan *Gwich’in* agus tha e a' ciallachadh: "abhainn mhòr" a-rèir an Yukon River.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Canada
Saskatoon

'S e am baile as motha den mhòr-roinn Saskatchewan a tha ann an **Saskatoon**. 
Tha e suidhichte ann am meadhan na mòr-roinne air bruach an Abhainn Saskatchewan.

Thàinig ainm a' bhaile às a' chànan Cree bhon fhacal "misâskwatômina", ainm airson lus a tha a' fàs anns an sgìre seo. 
Air sgàth 's gu bheil seachd drochaidean anns a' bhaile, tha far-ainm air cuideachd: "*Bridge City*" 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Linda Fabiani

'S e neach-poileataigs Albanach  a tha ann an **Linda Fabiani**, BPA. Rugadh i san 14 an Dùbhlachd 1956 ann an Glaschu. Mar BhPA riochdaich i Meadhan na h-Alba ro 2011 nuair a bhuannaich i Cille Bhrìghde an Ear. Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Bha i na Ministear na Gàidhlig agus na Ministear a' Chultair, na Roinn Eòrpa agus Chùisean Taoibh A-muigh eadar 2007 is 2009. Thaghadh i mar leas-oifigear Riaghlaidh Pàrlamaid na h-Alba ann an 2016.

Riochdaich i am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba còmhla ri Iain MacShuibhne air a' choimisein Mhic a' Ghobhainn.

## Urraman

Ann an 2007 bhuannaich i an *Cavaliere dell'Ordine della Stella della Solidarieta' Italiana*.
## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil
* They Work for You

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Nunavut

'S e aon de na territories Chanèidianach a tha ann an **Nunabhùt** (IPA: /ˈnuːnəvʊt/, cànan Inuktitut: ᓄᓇᕗᑦ). Tha e suidhichte san àirde an earra-thuath na dùthcha. Tha Iqaluit na phrìomh-bhaile.

'S e Nunavut an *territory* as motha a tha ann an Canada. 'S e am fear as oige a tha ann cuideachd. Fhuair iad neo-eisimeileachd bho Roinnean an Iar Thuath air 1 an Giblean 1999 tron Nunavut Act  agus tron  *[[Nunavut Land Claims Agreement]] Act*,.

Rinneadh Achd nan Cànan Oifigeil ann an 2008 leis an *Nunavut Legislative Assembly*. Tha an t-Achd ag ràdh gu bheil an cànan Inuit (i.e. Inuktitut agus Inuinnaqtun), Beurla agus Fraingis nan cànain oifigeil ann an Nunavut le inbhe agus còraichean co-ionnan eadarra.

## Eileanan
Tha cuid de na h-eileanan as motha air feadh an t-Saoghail stèidhichte ann an Nunavut:
* Eilean Bhaffin
* Victoria Island
* Eilean Ellesmere
* Eilean Devon

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Canada
Yellowknife

'S e prìomh-bhaile Roinnean an Iar Thuath a tha ann an **Yellowknife ** (IPA: /ˈjɛloʊnaɪf/ ). 
Tha e suidhichte ann am meadhan na dùthcha air cladach Great Slave Lake is faisg air inbhir na h-aibhne Yellowknife.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1935, nuair a lorgadh òr anns an àite fhèin.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Colin Fox

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Colin Fox**.

Rugadh e san 17 an t-Ògmhios, 1959 ann an Tobar na Màthar.  Mar BhPA riochdaich e Lodainn eadar 2003 is 2007. Tha e na cheannard de Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba còmhla ri Sandra Webster agus ball RISE.

## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid (Beurla)
* They Work for You (Beurla)
* https://web.archive.org/web/20060816074924/http://www.redflag.org.uk/frontline/19/19colinfox.html

Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba
Roinn-seòrsa:RISE
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Whitehorse

'S e prìomh-bhaile Roinn an Iukon a tha ann an ** Whitehorse ** (IPA: /ˈʍaɪthɔrs/). 
Tha e suidhichte san àirde a deas na dùthcha.

Tha nas motha na 75% de na daoine ann an Roinn an Iukon a' fuireach anns a' bhaile fhèin.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
Scotland Today

'S e telebhisean prògram nan naidheachdan Albannach bhon STV a tha ann an **Scotland Today**.

## Uairean

A thèid a-mach air STV a h-uile là eadar 18.00 is 18.30 uairean Diluain gu Dihaoine.

Prògraman eile:

*Diluain gu Dihaone
**rè *[[This Morning]]* 
**13.55
**18.00-19.30
**22.30 (23.20 air Dihaone)
*Disathairne, aig tràth-bìth agus fionnairidh.
*Didòmhnaich, aig tràth-bìth agus fionnairidh.

## Preseantairean

### Prìomh

* John MacKay (Diluain gu Diardaoin)
* Louise White (Dihaone)

### Ionadail

#### Ear

* Suzi Mair
* Liz Monaghan
* Nicol Nicolson

#### An Iar

* Kelly-Ann Bishop
* Loraine Patrick 
* Heather Simpson 
* Louise White

### Spòrs

* Raman Bhardwaj
* Gerry McCulloch

### An t-sìde

* Seán Batty

## Ceangal a-mach
Naidheachd

Roinn-seòrsa:Craoladh
Roinn-seòrsa:Prògraman nan naidheachdan
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1972
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1970an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1980an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2009
North Tonight

'S e telebhisean prògram nan naidheachdan Albannach bhon STV North a tha ann an **North Tonight**.

## Uairean

A thèid a-mach air STV a h-uile là eadar 18.00 is 18.30 uairean Diluain gu Dihaoine.

Prògraman eile:

*Diluain gu Dihaoine
**rè *[[This Morning]]* (*North Today*) 
**13.55   (*North Today*)
**18.00-19.30
**22.30 (23.20 air Dihaone)
*Disathairne, aig tràth-bìdh agus fionnairidh.
*Didòmhnaich, aig tràth-bìdh agus fionnairidh.

## Preasantairean
### Prìomh
*Tormod MacLeòid (Diluain gu Diardaoin)
*Andrea Brymer (Dihaoine)

### Ionadail
#### [[Roinn a' Mhonaidh]] agus [[A' Ghàidhealtachd]]
*Andrea Brymer 
*Laura Goodwin
*Kirstin Gove
*Chris Harvey
*Norman Macleod
*Claire Stewart

#### [[Taobh Tatha]] agus [[Fìobha]]
*Stefani Dailly
*Susan Nicholson
*Rachel Stewart

### Spòrs
*Stefani Dailly
*Tyrone Smith

### An t-sìde
* Seán Batty

## Ceangal a-mach
Naidheachd

Roinn-seòrsa:Craoladh
Roinn-seòrsa:Prògraman nan naidheachdan
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1980
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1980an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2009
Washington

*Saoil an robh thu a' lorg na leanas?*

* George Washington
* Washington (stàit), fear de na Stàitean Aonaichte
* Washington, D.C., prìomh-bhaile nan Stàitean Aonaichte
Eabhraig

'S e baile eachdraicheil ann an Siorrachd Eabhraig a th' ann an **Eabhraig,** *(Beurla: York)* aithnichte cuideachd mar **Iorc** a rèir GOC, aig a bheil seann bhalla air a thimcheall. Tha am baile air a shuidheachadh far am bi dà abhainn (*Ouse* agus *Foss*) a' coinneachadh. Tha am baile ainmeil air sgàth eachdraidh beartaich, a chionn 's gu bheil e mu 2,000 bhliadhna dh'aois.

Shuidhicheadh am baile mar Eboracum ann an AD 71 leis na Ròmanaich is b' e fear an dà phrìomh-bhailtean de Breatainn Ròmanach air fad'. Fad an tràth seo, chaidh iomadh daoine eachdraidheil, mar Constaintìn Mòr, a chomannach leis a' bhaile. Riaghaileadh an rìoghachd Ròmanach air fad' bho Eabhraig fhèin fad' dà bhliadhna le Septimus Severus.

Às dèidh teachd nan Angles, chaidh ainm ùr **Eoferwic** a chuir air a' bhaile, is chleachdadh e mar prìomh-bhaile na rìoghachd Northumbria. Fhuair na Lochlannaich grèim air a' bhaile ann an 866, is chuir iad an t-ainm Jórvík air a' bhaile fhèin is sgìre fada nas fharsainge eile air a' thaobh thuath Shasainn. Mun bhliadhna 1000, dh' ainmeachadh am baile mar **York**.

Dh'iarr Ridseard I Shasainn air Eabhraig mar prìomh-bhaile Shasainn air fad' ach mus an do rinn e a' chùis a dhèanamh, chaidh e a chuir à dreuchd. Às dèidh cogaidhean nan Ròsan, thug Eabhraig taigh do Chomhairle an Tuath is dh'aithneachadh e mar prìomh-bhaile taobh tuath na dùthcha. B' ann às dèidh na h-Aisige a thòisich cudthrom poilitigeach a dhol a taobh. 'S e mòr-roinn Eabhraig a th' ann tè an dà roinn eaglaiseil, ri taobh Canterbury.

Bho 1966 's e teirm **Baile Eabhraig** a bhios ag ainmeachadh sgìre ùghdarrais a' gabhail a-steach sgìrean tuatheil thairis crìochan traidiseanta a' bhaile. Tha sluagh de 137,505 anns a' bhaile fhèin, ged a bhios 184,900 de dhaoine anns an ùghdarras air fad'. Aig an àm seo, bidh meadhan a' bhaile, taobh a-staigh nam ballaichean mòra, na h-àite thurasachd chudthromaich, far an deach iomadh luchd-chèilidh à gach ceàrnag an t-saoghail.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Dijon

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Roinn-seòrsa:Siorrachd Eabhraig
Iqaluit

'S e prìomh-bhaile Nunavut a tha ann an **Iqaluit** (IPA: [iqaluit]). 
Tha e suidhichte san àirde a deas na h-Eilean Bhaffin.

Ròn bhliadhna 1987 bha ainm eile air: *Frobisher Bay*.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Canada
AbairThusa

'S e lìon sòisealta neo *Social Network* a th' ann an **AbairThusa**. Chaidh a chruthachadh 27mh Samhain 2007 le Crìstean MacMhìcheil, oileanach a' dèanamh Ceum BA ann an Gàidhlig 's Iomall a' Chuain Siar aig Sabhal Mòr Ostaig. Chaidh AbairThusa a dhèanamh a' cleachdadh Ning, bathar-bog air loidhne a bhios a' toirt cothrom ri dhaoine làraichean-lìn sòisealta a chruthachadh.

## Amasan
'S e amas AbairThusa lìon sòisealta car coltach ri MySpace agus Facebook chruthachadh ach gu tur tro mheadhan na Gàidhlig.

## Comharraidhean
Tha AbairThusa car coltach ris na lìn sòisealta eile, faodaidh luchd-cleachdaidh AbairThusa rudan mar dealbhan, bhidiothan agus ceòl a chur ris na duilleagan pearsanta aca neo ri AbairThusa san fharsaingeachd agus faodaidh iad blògaichean a chumail. Tha fòram ann far an urrainn dhaibh bruidhinn ri chèile mu chuspair sam bith taobh a-staigh a' choimhearsnachd farsaing agus tha buidhnean ann le fòraim beaga far a bheil daoine comasach air tighinn ri chèile airson an aon adhbhar. A bharrachd air seo tha Tachartasan ann far an urrainn do luchd-cleachdaidh innis do dhaoine eile ma bhios iad a chumail tachartas air choireigin agus faodaidh luchd-leughaidh RSVP m.s.a.a.

## Tùsan


## Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
* AbairThusa
* Crìstean-MacMhìcheil.co.uk
* Ning 
* Sabhal Mòr Ostaig

Roinn-seòrsa:Web 2.0
Roinn-seòrsa:Lìonraidhean sòisealta
Goilear

Is e a tha ann an **goilear** an mir de inneal smùid sònraichte ri cruthachadh an stoth (smùid) a dh'iomanas an inneal. Cruthachar an stoth le goileadh uisge, mar sin an t-ainm.

Tha goilearan air a bhi deanta do iomadh samhuil ré an tri cheud bhliadhna a chaidh. Is ann an goilear bu simplidh **goilear a' phoit**: coire duinte ach airson piob a tharruinneas stoth dheth. Cleachdar goilearan den seòrsa seo chun latha an diugh air innealan beaga a theid air reic mar deideagan. Ged a chaidh cleachdadh air goilearan den leithid air innealan-taosgaidh gu deireadh an ochdamh linn deug, chan eil goilearan mòr den samhuil seo eifeagachd. 

Tha comas goilear a chruthaich stoth a reir meud a h-aghaidh-bhlathasaidh.  Mus am bith aghaidhean gu leòr aig goilearan a tharruinn blàths gu luath às an connadh duibh, dèanar an cuid bu mhòtha de goilearan le **feadain-uisge**, pioban uisge a ruitheas tro chiste an teine neo le **feadain-teine**, a tharruinneas gasaichean loisgte on teine, tro roinn an uisge. 

Gu ìre mhòr cleachdar goilearan le pioban uisge an ionadan-dhealain a losgas gual. Tha goilearan le iomadh feadan-teine nas lugha airson an cumhachd a libhrigeas iad agus cleachdar iad air innealan-stoith nan rathad-iarainn.

Roinn-seòrsa:Teicneòlas
LCDT

'S e geàrr-ainm a th' ann an **LCDT** a tha a' toirt iomradh air na faclan '''L'''easbach, '''C'''o-sheòrsach, '''D'''à-sheòrsach agus '''T'''ar-ghnèitheach.

## Co-sheòrsach
Mar a trice bidh daoine a' cur am facal co-sheòrsach ri fir aig a bheil miann air luchd na gnè ceudna. Ach tha co-sheòrsach a' toirt iomradh air a' choimhearsnachd LCDT air fad. 'S mar sin tha co-sheòrsach nas coltaiche ri *Gay* anns a' Bheurla a bhios a' toirt a-steach leasbaich, dà-ghnèithich agus tar-ghnèithich.

## Leasbach
Tha am facal Leasbach a' toirt iomradh air boireannaich co-sheòrsach neo boireannaich aig a bheil miann air boireannaich eile. Tha leasbach a' ciallachadh *Lesbian* anns a' Bheurla.

## Dà-sheòrsach
Tha am facal Dà-sheòrsach a' toirt iomradh air cuideigin aig a bheil miann air boireannaich agus fir. Dh'fhaodadh miann nas làidire a bhith aca ri aon taobh neo ris an taobh eile ach feumaidh miann a bhith aca ris an dithis. Tha Dà-sheòrsach a' ciallachadh *Bisexual* anns a' Bheurla.

## Tar-ghnèitheach
Tha am facal Tar-ghnèitheach a' toirt iomradh air cuideigin a tha air an gnè aca atharrachadh. Mar eisimpleir cuideigin a bha boireann nuair a rugadh iad ach a tha a-nis fireann. Tha Tar-ghnèitheach a' ciallachadh *Transgender* anns a' Bheurla.

## Luchd-iomairt
*Vitalina Koval

Roinn-seòrsa:LCDT
Roinn-seòrsa:Gnè
Phoenix, Arizona

'S e prìomh-bhaile Arizona a tha ann am ** Phoenix ** (IPA: /ˈfiːˌnɪks/). Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite, ann am Maricopa County. 'S e Phoenix am baile as motha a tha ann an Arizona cuideachd. Tha nas motha na milean duine a' fuireach an seo.
## Eadraidh
Chaochail an dòrnaire ainmeil Muhammed Ali an seo ann an 2016.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Grenoble
*  Västerås

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Arizona
Roinn-seòrsa:Bailtean
Musée du Louvre

'S e taigh tasgaidh a tha anns an **Musée du Louvre**. Tha e ann am Paris, an Fhraing. 
Dh'fhosgail e anns a' bhliadhna 1793. 

Anns a' bhliadhna 2007 bha 8 300 000 duine a' coimheadh air an taisbeanadh. Mar sin 's e an Louvre an taigh-tasgaidh as trainge a tha ann air feadh an t-Saoghail. 

Seo cuid de na rudan cliùiteach a tha rim faicinn anns an Louvre:

* *[[Mona Lisa]]*,
* *[[The Virgin and Child with St. Anne]]*, 
* *[[Venus de Milo]]*,
* *[[Code of Hammurabi]]*,
* *[[Winged Victory of Samothrace]]*

## Iomradh


## Ceangal a-mach
* Duilleag eadar-lìon - Louvre 

Roinn-seòrsa:An Fhraing
Denver

'S e **Denver** am prìomh-bhaile agus am baile as motha a tha ann an Colorado. (IPA: /ˈdɛnvɚ/). Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite air cois na Beanntainn Creagach a Deas.  Anns a’ bhliadhna 2012 bha 634,265 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 1,564-1,731m os cionn ìre na mara,

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1858.

## Daoine Ainmeil
* Hattie McDaniel: (1895-1952), actair.
* Judy Collins: (1939), seinneadair, sgrìobhadair ciùil.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Nairobi, A' Cheinia
*  Brest, An Fhraing
*  Takayama, An t-Seapan
*  Karmiel, Iosrael
*  Cuernavaca, Meagsago
*  Potenza, An Eadailt
*  Chennai, Na h-Innseachan
*  Kunming, An t-Sìn
*  Axum, An Aetiòp
*  Ulan Bator, Mongòilia

## Ceanglaichean a-mach
*  www.denvergov.org

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean Colorado
Hartford

'S e prìomh-bhaile Chonnecticut a tha ann an ** Hartford**. 'S e cuideachd an dàrna baile as motha a tha anns an stàit an dèidh Bridgeport.
Tha e suidhichte san àirde a tuath na stàite air bruach an Abhainn Chonnecticut.

Anns a' bhliadhna 2006 bha 124,512 duine a' fuireach an seo.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1784.

## Daoine Ainmeil
* Harriet Beecher Stowe, ùghdar, (1811-96)
* Katharine Hepburn, actair, (1907-2003)

## Bailtean Co-cheangailte
* Bydgoszcz, A' Phòlainn
* Caguas, Puerto Rico
* Floridia, An Eadailt
* Freetown, Siarra Leòmhann
* Hertford, Sasainn
* Mangualde, A' Phortagail
* Morant Bay, Iaimeuca
* Ros Mhic Thriùin, Èirinn
* Ocotal, Niocaragua
* Thessaloniki, A' Ghrèig
* Dongguan, An t-Sìn

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* www.hartford.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Connecticut
Dover, Delaware

'S e prìomh-bhaile Dhelaware a tha ann an ** Dover**. Tha e suidhichte, ann an Kent County ann am meadhan na stàite air bruach an Abhainn St. Jones. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 34,735 duine a’ fuireach an seo. Mar sin 's e an dàrna baile as motha a tha ann an Delaware. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1683. Chuir William Penn an t-ainm air a' bhaile a-rèir Dover ann an Kent, Sasainn.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Delaware
Naidheachdan Pinc

'S e làrach-lìn a th' ann an Naidheachdan Pinc a bhios a' foillseachadh naidheachadan LCDT (Leasbach, Co-ghnèitheach, Dà-ghnèitheach & Tar-ghnèitheach) bho air feadh an t-saoghal. Chaidh an làrach-lìn a chruthachadh 14mh Màrt 2008 le Crìstean MacMhìcheil, oileanach a' dèanamh Ceum BA ann an Gàidhlig 's Iomall a' Chuain Siar aig Sabhal Mòr Ostaig. Chaidh Naidheachdan Pinc a chruthachadh a' cleachdadh Wordpress, bathar-bog air loidhne a bhios a' toirt cothrom ri dhaoine làraichean-lìn agus blògaichean a chruthachadh. Air 01d Dàmhair 2008 chaidh Naidheachdan Pinc a ghluasad bho Wordpress gu Squarespace agus dhan làrach-lìn ùr www.NaidheachdanPinc.co.uk.

## Amasan
'S e amas Naidheachdan Pinc naidheachdan LCDT bhon air feadh an t-saogahl fhoillseachadh gu tur tro mheadhan na Gàidhlig.

## Sgrìobhadairean

Tha Crìstean MacMhìcheil na neach-deasachaidh agus sgrìobhadair agus e ficheachd bliadhna a dh’aois, co-sheòrsach (gay) agus na oileanach aig Sabhal Mòr Ostaig a’ dèanamh Ceum BA ann an Gàidhlig ’s Iomall a’ Chuain Siar. Tha e ag ionnsachadh na Gaeilge.

Tha Eli Dhòmhnallach na sgrìobhadair agus i na maighistir-lìn aig Companaidh nan Iasad Oileanach. Tha i a’ fuireach ann an Glaschu leis a' chat reamhar aice.

Tha Alasdair Justice na sgrìobhadair agus e ag ionnsachadh na Gàidhlig. Tha e a' fuireach ann an California anns na Stàitean Aonaichte.

## Tùsan
* Mar deidhinn

## Ceanglaichean Taobh a-Muigh
* Naidheachdan Pinc
* Crìstean-MacMhìcheil.co.uk
* Eli Dhòmhnallach
* Wordpress 
* Sabhal Mòr Ostaig

Roinn-seòrsa:Web 2.0
Roinn-seòrsa:Naidheachdan
Roinn-seòrsa:Eadar-lìon
Roinn-seòrsa:LCDT
Dover

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg:*

* Dover, Kent,  baile ann an Sasainn. 
* Dover, Delaware, prìomh-bhaile ann an Delaware, na Stàitean Aonaichte
Wilmington, Delaware

'S e ** Wilmington** (Lenape: Paxahakink, Pakehakink)  am baile as motha a tha ann an Delaware. Tha e suidhichte faisg air inbhir Abhainn Christina ann an Abhainn Dhelaware, agus se prìomh-bhaile aig New Castle County. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 72,826 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1638 le * Willington* mar ainm. Ach anns a' bhliadhna 1739 dh'atharraich Thomas Penn ainm a' bhaile gu Wilmington airson urram a thoirt do Spencer Compton, Iarla Wilmington, a bha na phrìomh-mhinistear aig Deòrsa II, Rìgh Bhreatainn is Èireann.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Delaware
Tallahassee, Florida

'S e prìomh-bhaile Fhlorida a tha ann an ** Tallahassee** (IPA: /**ˌtæləˈhæsi/**). Tha e suidhichte san àirde a tuath na stàite. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 159,012 duine a’ fuireach an seo.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Florida
Atlanta

'S e prìomh-bhaile Sheòirsia a tha ann an ** Atlanta** (IPA: /ətˈlæntə/). Tha e suidhichte san àirde an iar-thuath na stàite. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 519,145 duine a’ fuireach an seo. 'S e Atlanta am baile as motha a tha ann an Seòirsia cuideachd. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1847.
## Daoine Ainmeil
* Martin Luther King, Jr. (1929 - 1968)

## Bailtean Co-cheangailte

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Georgia (stàit)
Honolulu

'S e prìomh-bhaile Hawaii a tha ann an ** Honolulu**. Tha e suidhichte san àirde a deas na stàite san earra-dheas an eilein Oahu. Anns a’ bhliadhna 2000 bha 371,657 duine a’ fuireach an seo. Tha an t-ainm Honolulu a' ciallachadh "àite fasgaidh" neo "camas fasgaich" anns a' cànan Hawaii.

## Daoine Ainmeil
* Barack Obama (1961). Neach-poileataigs
* Nicole Kidman (1967). Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Bruyeres
*  Funchal
*  Rabat 
*  Sintra
*  Uwajima

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Hawaii
Springfield, Illinois

'S e prìomh-bhaile Illinois a tha ann an ** Springfield**. Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 116,482 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821. Eadar 1837 is 1861 bha Abraham Lincoln, ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte a' fuireach ann an Springfield. Bha Ulysses S. Grant a' fuireach an seo cuideachd ann an 1861.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Boise, Idaho

'S e prìomh-bhaile Idaho a tha ann am ** Boise** (IPA: /**ˈbɔɪsi/**). 'S e am baile as motha ann an Idaho agus am fear as motha eadar Salt Lake City, Utah is Portland, Oregon. Mar sin tha Boise na theas mheadhan malairteach,poileataigeach is na àite cudthromach airson cultar agus giùlan. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 198,638 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1863.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Idaho
Chicago

'S e ** Chicago ** (IPA: /ʃɪˈkɑːgoʊ/) am baile as motha a tha ann an Illinois. Tha e suidhichte san àirde an ear-thuath na stàite faisg air Loch Michigan. Anns a’ bhliadhna 2008 bha 2.853.114 duine a’ fuireach an seo. Mar sin ' s e Chicago an treasamh baile as motha a tha anns na Stàitean Aonaichte an-dèidh Eabhraig Nuadh agus Los Angeles. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1833. Chaidh Steingrímur Hermannsson dhan oilthigh an seo.

## Daoine Ainmeil
* Vincent du Vigneaud (1901 - 1978): Ceimigear.
* Stanford Moore (1913 - 1982): Ceimigear.
* Tom Bosley (1927 - 2010): Actair.
* Harrison Ford (1942): Actair.
* Martin Chalfie (1947): Bith-eòlaiche.
## Foghlam
*Institiùd Teicneòlais Illinois

## Bailtean Co-cheangailte

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* www.cityofchicago.org
*Àiteachan as fheàrr ri fhaicinn ann an Chicago (ann am Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Portagailis

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann am **Portagailis**, ainm eile: *língua portuguesa*. Thàinig e bhon chànan Laideann a bha na daoine air a bhruidhinn ann an àirde a tuath na Portagail mu 2000 bliadhna air ais. 
An diugh 's e aon de na cànain as motha a tha ann air feadh an t-Saoghail. Canar gu bheil mu 280 millean duine ga bhruidhinn mar prìomh-chànan, gu h-àraid ann am Braisil.

## Faic cuideachd
* Luís Vaz de Camões

Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Sòrbais Uachdarach

Is e cànan a tha anns an t-**Sòrbais Uachdarach** (hornjoserbšćina, Beurla: *Upper Sorbian*).  Buinnidh i don gheug Slàbhach den teaghlach Innd-Eòrpach.  Tha an t-Sòrbais Uachdarach dlùth-chàirdeach don  t-Sòrbais Ìochdarach, agus tha i faisg cuideachd air an t-Seacais, air an t-Slòbhacais agus air a’ Phòlais. 
Anns a' Ghearmailt tha inbhe thèarainte is oifigeil aig an t-Sòrbais Uachdarach mar mhion-chànain.  

Tha an t-Sòrbais Uachdarach ga bruidhinn ann an Sagsainn, gu h-àraid eadar Bautzen (Budyšin), Kamenz (Kamjenc) agus Hoyerswerda (Wojerecy).
Tha mu 13,300 duine a’ cleachdadh Sòrbais Uachdarach mar phrìomh-chànan. 

'S e cànan leasaichte a th' innte: tha briathrachas gràmair slàn aice agus chaidh briathrachas teicneolais, ealain no matamataigs a leasachadh agus gabhaidh fiù 's fiosaigs neo ceimig tro mheadhan na Sòrbais teagasg. Thairis air na linntean bha dà chanan Sòrbais Uachdarach ann: tè Uachdarach Chaitligeach agus tè Uachdarach Phròstanach ach bha an dà chànan co-leaghta na b'anmoiche. A bharrachd air sin bha agus tha buaidh làidir aig a' chreideamh air fèin-aithne nan Sòrbach. Thachair e mar eisimpleir gus às dèidh an darna cogaidh, nach do phòs na Sòrbaich Chaitligeach ach ri chèile. 

'S e teis-meadhan beatha cultarach a’ chànain seo a tha anns a' bhaile Bautzen neo *Budyšin* ann an *Upper Lusatia*. Chìthear sanas-rathaid dà chànanach air feadh a' bhaile.

## Eisimpleir
Seo eisimpleir le Sòrbais Uachdarach agus Gàidhlig:

* 1 "*a*" ma bhios boireannach a' bruidhinn
* 2 facal air fhacal: Ach tha mòran daoine an seo an-diugh.
* 3 ma bhios dithis a' bruidhinn

## Iomradh


## Faic cuideachd
*  Wikipedia ann an Sorbais Uachdarach

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Indianapolis, Indiana

'S e prìomh-bhaile Indiana a tha ann an ** Indianapolis** (IPA: /**ˌɪndiəˈnæpəlɪs/**). Tha e suidhichte ann am meadhan na stàite. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 795,458 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1821.

## Daoine Ainmeil
* David Letterman (1947): Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Köln
*  Monza
*  Piran
*  Taipei

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Indiana
Des Moines, Iowa

'S e prìomh-bhaile Iowa a tha ann an ** Des Moines** (IPA: /dɪˈmɔɪn/; Fraingis: "*Des Moines*"). Tha e suidhichte ann an àirde a deas na stàite. 'S e teas meadhan ionmhasail Iowa a tha ann. Anns a’ bhliadhna 2007 bha 196,998 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1843.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Naucalpan, Meagsago
*  Kofu, Seapan
*  Saint-Étienne, An Fhraing
*  Shijiazhuang, Sìona
*  Catanzaro, An Eadailt
*  Stavropol, An Ruis

## Ceanglaichean a-mach
*  www.dmgov.org - Làrach-lìn oifigeil (en).

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Iowa
Topeka, Kansas

'S e prìomh-bhaile Kansas a tha ann an ** Topeka**. Tha e suidhichte air bruach an Abhainn Kansas san àirde an earra-thuath na stàite. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 128,188 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1854. Rugadh Charles Curtis, an 31a iar-ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte 1860 anns a' bhaile fhèin.

## Ceanglaichean a-mach
* www.topeka.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kansas
Frankfort, Kentucky

'S e prìomh-bhaile Kentucky a tha ann am **Frankfort**. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 25,527 duine a’ fuireach an seo. 
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1792. Is dòcha gun tàinig an t-ainm bhon tachartas ann an 1780 nuair a chaidh Stephen Frank a mharbhadh ann an sabaid an aghaidh na 'Indians' aig àth Abhainn Kentucky. B' àbhaist “*Frank’s Ford*” an t-ainm a bha air an àite seo bhon uair sin, a-nise nas giorra mar Frankfort.

## Daoine Ainmeil
* Johnny Depp, actair Aimeireaganach (1963)

## Bailtean Co-cheangailte
* San Pedro de Macorís, Poblachd Dhoiminicia

## Ceanglaichean a-mach
* www.frankfort.ky.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kentucky
Louisville, Kentucky

'S e **Louisville** (IPA: /ˈluːǝvǝl/) am baile as motha a tha ann an Kentucky. Tha e suidhichte san àirde a tuath na stàite aig bruach Abhainn Ohio. Tha e suidhichte aig na crìochan gu Indiana. Anns a’ bhliadhna 2008 bha 713,460 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1778.

## Daoine Ainmeil
* Muhammed Ali (1942 - 2016). Dòrnaire.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Mainz, A' Ghearmailt
*  Perm, An Ruis
*  Montpellier, An Fhraing
*  Jiujiang, Sìne
*  La Plata, An Argantain
*  Quito, Eacuador
*  Tamale, Gàna
*  Leeds, Sasainn
*  Adapazarı, An Tuirc

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*  www.louisvilleky.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kentucky
Eaconomachd

Is e saidheans sòisealta a tha ann an **eaconomachd** a bhios ag amas a thuigsinn agus a thomhais ciamar a tha clann dhaoine a' cruthachadh beartas.

Chan urrainn do neach sam bith as aideachadh gu bheil beartas tarruinneachd, ach an sgrùdadh an ceist mu deidhinn a chruthachadh is fhearr don sgoilear cuimhneachadh nach ann an saidheans (sòisealta, nàdurra neo diadhachd) ach cruinneachadh fiosrachaidh air a chur an eagar. Is anns an eagar de sgoil-eaconomachd a dh'aithneachar na nithean a dh'aobhrachas agus na nithean a bhios aobharaichte ann an eaconomaidh ionadail neo nàiseanta.

Is ann aig deireadh an 18mh linn a chaidh sgoil-eaconomachd air stèidhicheadh, nuair a dh'fhoillsich am feallsanach ainmeil, An t-Ollamh Adam Smith a tràchd "On the Wealth of Nations". Mhinich an leabhar seo am bun-fath gur e saor-dhaoine (obair dhaoine), uidheamaichte le cuid talamh agus cuid calpa a chruitheachas beartas.

Roimhe am beachd seo, b' e am beachd cumanta gu robh am beartas a bha san t-saoghal glaiste agus mar sin cha robh ach aon dòigh a mheudaich beartas phearsanta agus sin a bhi ga chosnadh tro mhalairt. Theirear "Marcantailiseachd" ris a bhun-bheachd seo.

Roinn-seòrsa:Eaconomachd
An Là

'S e prògram telebhisean  nan naidheachdan Albannach ann an Gàidhlig bhon BBC Alba a tha ann an **An Là **. Tha e air BBC Alba aig ochd uairean feasgar gach là.

## Preseantairean

### Preseantair
* Angela NicIlleathain
* Iain Mac 'Illeathain
* Dòmhnall Aonghas Moireasdan
* Karen Elder
* Innes Rothach
* Anne NicAilpein
* Iain MacAonghais

### Spòrs
* Derek Moireach (Pluto)

### Aimsir
* Kirsteen NicDhòmhnaill
* Joy Dunlop
* Sarah Cruickshank
* Anne NicAilpein
* Derek Mac an Tòisich

### Luchd-naidheachd

Tha luchd-naidheachd aig An Là air feadh Alba. Tha iad ann Steòrnabhagh, Inbhir Nis, Port Rìgh agus Glaschu.

#### Steòrnabhagh

* Tormod Caimbeul
* Alasdair MacAmhlaigh
* Catriona NicIlleathain

#### Earra-Ghàidheal

* Doneil MacLeòid

#### An t-Eilean Sgitheanach

* Iain MacDiarmaid

#### Uibhist

* Eilidh NicAsgaill

#### Inbhir Nis

* Calum Dòmhnallach
* Eilidh NicLeòid
* Dòmhnaill Moireasdan
* Mairi Rodgers

#### [[Parlamaid na h-Alba]]

* Mìcheal MacNèill
* Niall O' Gallacher

#### Glaschu

* Morna NicLeòid

## Ceangal a-mach
* 
*An Là anns an eadar-lion

Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Craoladh
Roinn-seòrsa:Prògraman nan naidheachdan
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 2008
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2010an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2020an
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Abhainn Chluaidh

'S e abhainn mhòr ann Alba a tha ann an **Abhainn Chluaidh** (IPA: [avɪɲˈxɫ̪uəj]). Tha e a' sruthadh tro Ghlaschu agus Lannraig. Tha beul na h-aibhne aig Linne Chluaidh a tha a' dol don Chuan Siar. Tha Abhainn Chluaidh 108 mìltean a dh'fhad.

Roinn-seòrsa:Aibhnichean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Glaschu
Flùr na h-Alba

Is e **Flùr na h-Alba** aon de Laoidhean Nàiseanta neo-oifigeil na h-Alba, (Beurla: *Flower of Scotland*). Chaidh a sgrìobhadh (ann am Beurla) le Roy Williamson (Na Corries).

Seo an teacsa anns a' Ghàidhlig:

O Fhlùir na h-Alba,
cuin a chì sinn
an seòrsa laoich
a sheas gu bàs 'son
am bileag feòir is fraoich,
a sheas an aghaidh
feachd uailleil Iomhair
's a ruaig e dhachaidh
air chaochladh smaoin?
 
Na cnuic tha lomnochd
's tha duilleach Foghair
mar bhrat air làr,
am fearann caillte
dan tug na seòid ud gràdh,
a sheas an aghaidh
feachd uailleil Iomhair
's a ruaig e dhachaigh
air chaochladh smaoin.
 
Tha 'n eachdraidh dùinte
ach air dìochuimhne
chan fheum i bhith,
is faodaidh sinn èirigh
gu bhith nar Rìoghachd a-rìs
a sheas an aghaidh
feachd uailleil Iomhair
's a ruaig e dhachaidh
air chaochladh smaoin. 



Roinn-seòrsa:Laoidhean nàiseanta
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Òrain Ghàidhlig
Wichita, Kansas

'S e ** Wichita ** (IPA: /ˈwɪtʃɪtaː/) am baile as motha a tha ann an Kansas. Tha e suidhichte san àirde a deas na stàite air bruach an Abhainn Arkansas. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 382,368 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1870.

## Bailtean Co-cheangailte
* Cancún, Meagsago
* Kaifeng, Sìne
* Orléans, An Fhraing
* Zacatecas, Meagsago
* Omaha, Nebraska, NSA

## Ceanglaichean a-mach
* www.wichita.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Kansas
Andalusia

'S e fear de na ceàrnaidhean as motha anns an Spàinn a tha ann an **Andalusia** (Spàinntis: *Andalucía*). Thàinig an t-ainm bhon fhacal Al-Andalus, b' e sin an t-ainm a bha air eadar 711 agus 1492. Tha e suidhichte ann an ceann an iar-dheas na dùthcha. Tha a' Phortagail agus an Cuan Siar san àird an iar dheth. Tha am Muir Meadhanach san àird an ear agus tha Giobraltair san àird a deas Andalusia. 'S e Andalusia an ceangal nàdarra eadar Afraga agus an Roinn-Eòrpa. 'S e Andalucia an dàrna cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 87,268 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2007 bha 8,059,431 duine de shluagh ann, le dluths aig àireamh 91.39 duine gach km². Tha trì puirt-adhair eadar-nàiseanta ann (Almería, Málaga is Sevilla). Cuideachd tha port-adhair nàiseanta ann an Granada agus Jerez.Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Junta de Andalucia. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.
Tha ochd sgìrean ann an Andalusia.

Tha cruth na tìre gu math eadar-dhealaichte an seo. Tha monaidhean àrda ann a tha còmhdaichte ann an sneachda fad na bliadhna. Ach tha oir-thìrean tropaigeach, coilltean tais agus fàsaichean ann cuideachd, m.e.: am Fàsach Thabernas, a tha suidhichte anns an sgìre Almería. 

## Bailtean
*Andújar
*Baeza
*Martos
*Úbeda

## Togalichean Eachdraidheil

Tha mòran togalaichean eachdraidheil ann an Andalusia, mar eisimpleir:

* *El Torcal* ann an Antequera
* *Medina Azahara* is Mezquita ann an Córdoba
* *[[Alhambra]],* Palace of Charles V is *Albayzín* ann an Granada
* *Alcazaba* is *El Tajo* ann am Malaga
* *La Giralda*, *Torre del Oro*, *Plaza de España*, *Àrd Eaglais Sheville* is *Alcázar* ann an Seville
* *Vázquez de Molina Square* ann an Úbeda (Jaén)

## Ceanglaichean a-muigh

* Duilleag oifigeil Ionad Turasachd Andalusia (Beurla)

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Na h-Eileanan Balèarach

'S e buidheann de dh' eileanan a tha anns **na h-Eileanan Balèarach**, **na h-Eileanan Balèaric** **na h-Eileanan Balearic**, neo **Na h-Eileanan Bailearach** (Catalanais: *Illes Balears*, IPA: *iʎəz bələˈas*, Spàinntis: *Islas Baleares*). Tha iad suidhichte mu cheud cilemeatair bho chladach na Spàinne anns a' Mhuir Mheadhanaich. Tha iad a' gabhail a-steach mu cheud 's gu leth eilean gu lèir. Tha iad sgapte thar 5,014 cilemeatair ceàrnagach, eadar 40° 05' 17" agus 38° 40' 27" tuath agus 1° 17' 23" an ear. Tha ceithir eileanan mòra ann: Mallorca (*Mallorca* sa Catalanais), Menorca (*Menorca*), Ibiza (*Eivissa*), agus Formentera. A-rèir cùnntas shluagh anns a' bhliadhna 2006 bha 1,001,062 duine a' fuireach anns na h-eileanan gu lèir. Tha 1,239 km a dh'fhaid ann an oirthir na h-eileanan le pailteas tràighean freagarrach airson snàmh. Tha spòrsan mara agus bàtaichean air màl ann cuideachd. Mar sin tha roinn na turasachd gu math làidir anns na h-Eileanan Balèarach. Anns a' bhliadhna 2007 bha 13,27 millean neach turas a' tadhail orra, gu h-àraidh luchd turais às a' Ghearmailt (29,4 % neo 3,9 millean). Tha ceàird ann mar obair-gloinne, fuaigheal, àirneis, neamhnaidean-brèige, bèin, caisbheart, seudan, iarann toinnte agus nithean fiodh. 'S e iasg agus maorach nam biadh traidiseanta, tha annlann shònraichte ann air feòil chaorach agus muice. Tha isbeanan ionadail ann ris an canar *sobrasada* agus *longanzia*. Tha na h-Eileanan Balèarach nan ceàrn na Spàinne agus 's e Palma de Mallorca prìomh-bhaile nan Eileanan Balèarach. Tha da chànan oifigeil ann: Spàinntis agus Catalanais. Tha *Oilthigh nan Eileanan Balèaric* ann am Palma de Mallorca. Tha ochd puirt gnìomhachas ann agus nas motha na 40 port airson spòrs. Tha trì puirt adhair ann: Palma de Mallorca, Máhon agus Ibiza. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh.

## Na sgìrean as motha
Seo liosta de na sgìrean as motha a tha anns na 
h-Eileanan Balèarach:

## Ceanglaichean a-muigh
* Riaghaltas nan Eileanan Balèarach
* Illes Balears - Duilleag oifigeil Ionad turasachd nan Eileanan Balèarach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Eileanan
*
Roinn-seòrsa:Provincias_na_Spàinne
Mallorca

Is e **Mallorca** an t-eilean as motha de na h-Eileanan Balèarach (Beurla: *Majorca*). Thàinig ainm an eilein bhon fhacal Laideann: *insula maior*. Tha e a' ciallachadh "eilean mòr" ann an Catalanais. Tha Mallorca suidhichte mu 170 cileamatair bho chladach na Spàinne anns a' Mhuir Mheadhanaich air meud de 3640 cilemeatair ceàrnagach, eadar 39°15′40″ is 39°57′40″ tuath agus 2°19′38″ is 3°28′42″ an ear.

Tha dà ruith-bheanntan ann: *Serres de Llevant* anns an àird an ear agus *Serra de Tramuntana* san àird an iar-thuath. Tha na beanntan as àirde den eilean ann an *Serra de Tramuntana*, tha deich dhiubh nas àirde na 1,000 meatair. 

Anns a' bhliadhna 2007 bha 813,729 de shluagh ann, agus bha 383,107 dhiubh a' fuireach ann am Palma, prìomh-bhaile an eilein. 
'S iad na bailtean as motha:
* Calvià (47.934), 
* Manacor (37.963), 
* Llucmajor (33.222), 
* Marratxi (31.120), 
* Inca (28.306), 
* Felanitx (17.443), 
* Alcúdia (17.435), 
* Pollença (16.570) 
* Sóller (13.194). 

Tha roinn na turasachd gu math làidir anns an eilean. Ann an 2007 thàinig 9,91 millean neach turais a Mhallorca , bha 35.8 % (3.548 millean) dhiubh às a' Ghearmailt, 23.2 % (2.3 millean) às An Rìoghachd Aonaichte agus 21.6 % (2.14 millean) às an Spàinn.
Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann leis an ainm *Son Sant Joan*.

Tha Catalanais agus Spàinntis nan cànanan oifigeil.

Tha *Ensaïmades*, taoisrean milis, na bhiadh tradaiseanta anns an eilean.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Balèarach
Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:An Spàinn