Elizate

'S e facal Basgais a tha ann an **Elizate** airson seòrsa de riaghaltas ionadail tràth a bha ann an Dùthaich nam Basgach. Bha e air leth cumanta ann am Bizkaia ach bha feadhainn sna mòr-roinnean eile cuideachd. Tha e a' ciallachadh "doras na h-eaglaise", facal air an fhacal (*eliza* "eaglais" + *ate* "doras"). 'S e *anteiglesia* a chanar ris ann an Spàinntis ("air beulaibh na h-eaglaise") .

## Eachdraidh
Tha an t-ainm annasach seo a' tighinn o ghnàthas nam Basgach far am biodh cinn theaghlaichean ann an sgìre-eaglaise a' coinneachadh aig doras na h-eaglaise as dèidh na seirbheise gus tighinn gu co-dhùnaidhean mu adhbharan mòra na coimhearsnachd. Nochd iad an cois fàs nam Batzar Nagusiak ("prìomh choinneamhan"), gu h-àraid an fheadhainn ann am Bizkaia agus Gipuzkoa (rud air a bheil *Juntas Generales de Vizcaya/Guipúzcoa* sa Spàinntis) agus stèidheachadh eaglaisean sna sgìrean-eaglaise. Bhiodh gach *elizate* a' taghadh riochdaire a rachadh dha Batzar Nagusa 's a bhruidhneadh as leth na coimhearsnachd ann. Mar sin dheth, faodar coimhead air na h-elizate mar riochd tràth de dheamocrasaidh ionadail. Bha iad gu math neo-eisimeileach 'nan co-dhùnaidhean o ùghdarrasan na bu mhotha.

## Dòigh-obrachadh
Bhiodh *fiel sindiko* (*fiel síndico* sa Spàinntis) aig ceann elizate agus chuireadh am *fiel* air dòigh coinneamhan 's bhiodh makila aige no aice mar chomharra ùghdarrais. Rachadh an taghadh fad bliadhna mar is trice agus ha grunn dhòighean ann gus a thaghadh. Bhitheadh cuid dhiubh air ainmeachadh leis an t-seann *fiel*, uaireannan bhiodh an dreuchd sin a' dol mun cuairt gach tuathanach san *elizate* agus bhiodh an tuathanach mu dheireadh a phòs 'na *fiel* uaireannan. Ged a bhiodh iad fireann mar is trice, a chionn 's gun robh cead aig boireannaich oighreachdan a ghabhail os làimh ('s iad 'nan cinn-tuathanais mar sin), bha feadhainn dhiubh ann a bha boireann.

Bha gach *elizate* 'ga roinneadh ann an aonadan na bu lugha air an robh *kofradiak* (*cofradías* sa Spàinntis, "bràithreachasan"). Bha buidheann de *elizate* 'na *[[merindad]]*.

Dh'fhàs cuid mhath dhiubh 'nan roinntean-baile. Bhathar ag ràdh Lur Laua (*Tierra Llana* no "talamh rèidh" sa Spàinntis) riutha aig àm Tighearnas Bizkaia (*Bizkaiko Jaurerria* sa Bhasgais, *Señorío de Vizcaya* sa Spàinntis), an coimeas ris na bailtean agus chaidh an ceangladh a-steach san rianachd mun àm sin cuideachd. Bha iad fo shaoirse nam Fuero a bha a' daigneachadh uachdranachd nan tuathanach. 'S e rud àraidh, annasach a bha sin oir 's ciall dha gur ann aig na tuathanaich a bha an talamh am measg nam Basgach aig an àm sin, an coimeas ris a' chorr dhen Roinn-Eòrpa a bha fo bhuaidh an t-siostaim fhiùdalaich.

Chan eil cus dhiubh air fhàgail às dèidh linntean de dh'atharrachadh poileataigeach, leis an dà elizate as ainmeil ann an Iurreta agus Derio.

## Iomraidhean
*Kasper, M. *Baskische Geschichte* Primus: 1997
*Trask, L. *The History of Basque* Routledge: 1997

## Faic cuideachd
*Cùirt an Uisge ann am València aig nach eil ceangal dìreach ris na h-*elizate* ach a chumas coinneamhan aig doras na h-eaglaise cuideachd.

## Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
*Anteiglesia, san Spàinntis san Auñamendi Encyclopedia.

Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Roinn-seòrsa:Poileataigs