open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Caisteal Àthaidh

**Is e Caisteal Àthaidh** caisteal suidhichte mu 3 mìle gu tuath air Obar Bhrothaig ann an Siorrachd Aonghais, Alba. Buinidh e don 14mh linn, is e 15,091 troigh cheàrnagach (1,402.0 m2) de mheud.

## Eachdraidh
Tha tùs Chaisteal Àthaidh a' freumhachadh mun bhliadhna 1300, nuair a thog na manaich aig abaid Obar Bhrothaig daingneach de chlachan-gainmhich. Ghabh an teaghlach de Maxwell sealbh air a' chaisteal mus deach a shìneadh chun a' chàirdineil mu dheireadh ann an Alba, Dàibhidh Peutan. Mhurtadh esan an Cill Rìmhinn ann an 1546, ach chithear a' bhuil fhollaiseach aige fhathast anns a' chaibeal bheag agus seòmar-suidhe a' Chàirdineil, far a bheil staidhre dhìomhair ann don Talla Mhòr gu h-àrd.

Cheannaich teaghlach Carnegie an caisteal ann an 1665 mun do bhuilicheadh an tiotal Iarlan Northesk orra. Bha an 7mh Iarla na iar-chabhlaiche a ghabh an comannd ri taobh Nelson aig Blàr Trafalgar an 1805. An lorg sin, choisinn e an t-urram Trafalgar aonachadh ri shuaicheantas fhèin agus chithear seo fhathast air a shnaigheadh ann an uinneag mhullaich (dormer) aig Caisteal Àthaidh. Chaidh an caisteal is na gàrraidhean aige a cheannach leis an fhear-ealain is trusaiche bhall-àrsaidh William Cunningham Hector an 1927.

Tha e air aithris gun do stèidhich Sir Ualtar Scott Caisteal Knockwhinnock, an caisteal uirsgeulach san nobhail aige The Antiquary, air Caisteal Àthaidh. Bha Sir Ualtar Scott na dhlùth charaid do dh'Uilleam Carnegie, an 8mh Iarla Northesk, agus e gu tric a' fuireach na aoigh sa chaisteal.

Dh'ath-nuadhaich ceann-cinnidh Chlann Forsyth, Alasdair Forsyth, an caisteal agus tha e a-nis na àite-suidhe don chinneadh.

## Taibhsean
A-rèir beul-aithris, tha an caisteal air a thathaich le tannasg Bean Liath a bharrachd air Dàibhidh Peutan a bha na Aba Obar Bhrothaig san 16mh linn.

Athaidh
Minecraft

Tha **Minecraft** na gheama bhidio bogsa-gainmhich Suaineach mòr-chòrdte. Chaidh an dreach alpha a leigeil ma sgaoil an toiseach sa Chèitean 2009. Chaidh an geama slàn fhoillseachadh ann an 2011. Tha e fhathast air ùrachadh co-dhiù aon uair sa bhliadhna. Chaidh a chruthachadh le Markus Persson, a stèidhich Mojang Studios (far-ainm *Notch*). Is e ceannard gnàthach Mojang Jens Bergsten (far-ainm *Jeb*). Ann an 2014, chaidh Mojang a cheannach le Microsoft airson $ 1.2 billean (Dolar na Stàitean Aonaichte).

## Eadar-theangachadh Gàidhlig Minecraft
Tha Minecraft ri fhaighinn ann an iomadh cànan. A-mach às a h-uile cànan Ceilteach, tha Minecraft Java Edition ri fhaighinn ann an Cuimris, Breatannais, Gaeilge agus Gàidhlig.
San Camilo, 1936

'S e nobhail às An Spàinn a sgrìobh Camilo José Cela 's a th' ann an **San Camilo, 1936** (Madrid, 1969). 
Suidhichte air Latha Fhèill Naoimh Camillus de Lellis, 's ann ann an trì caibideilean a tha an nobhail air a roinneadh: am feasgar roimhe, an latha fhèin agus an t-seachdainn a lean Fèill an Naoimh air 14 an t-Iuchar 1936 am Madrid, an latha a thoisich Cogadh Sìobhalta na Spàinne.

Dìreach mar a rinn Séamus Seoige ann an Ulysses, tha an nobhail air a sgeulachadh  tro mhonolog leth a-staigh, ach ann an dara phearsa, leis gu bheil an t-aithriseach a' dèanamh faoisid ris fhèin ann an sgàthan. Cuideachd, bho àm gu àm, 's e caractar eile air a bheil *Jesualdo Villegas* (neach-aithris leis a' Phàipear-naidheachd *El Sol*) a bhios gar bruidhinnn. Thathar ag ràdh gur e Cela fhèin 's ann am Villegas agus nochd dealbh an sgriobhadair nuair a bha e 20 bliadhna a dh'aois air còmhdaich an nobhail nuair a chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turas ann an 1969. Chan eil e idir follaiseach fiù's cò th'ann Villegas aig toiseach toiseachaidh an leabhair. 

A dh' aindeoin sin, ged-tà, tha corra teacsa seanchasail ann, air an sgrìobhadh anns an treas phearsa. Cuideachd tha pìosan goirid ruisg ann, a nì iomsgaradh  eadar am monolog fhèin agus criomagan ruisg a leughadh tu aig an àm  (stuth as an rèidio agus na meadhannan, sanasan-reic, pìosan air an sgrìobhadh ann am bathar, 's a leithid), a chleachdas an sgrìobhadair airson meòrachadh a dhèanamh mu bheatha nan daoine, le fìor cho-theagsa sòisealta nan caractar ann am Madrid aig an àm ud air cùl-gnothaich. Fhad 's a tha seo uile a' tachairt, thathar a' sealltainn dhuinn iomadh caractar eile, às gach diofar àite sa cho-chomainn: uachdaran beairteach agus daoine bochd macanta nam measg, is chan eil fios aig gin dhuibh gu bheil cùis-mhulaid gu bhith ann.

Mu dheireadh thall, a bharrachd air an structar trìbilte sin, chithear monolog an uncail Jeronimo (Spainntis:*Monólogo del tío Jerónimo*) bràthair-athar a tha a' gabhail ri Riaghaltas Poblachdach na dùthcha. 'S ann anns a' mhonolog 's a tha seo far a bhios bràthair-athar a' beachdachadh air na trì  beusan diadhaireach mar a thogras e: creideas anns a' bheatha, dòchas a' bhàis agus cathrannas nan daoine agus, gu seachd-àraidh, cùl a chur air adhbharaicheas. A thaobh phoileataigs, tha e dìreach a’ gabhail ris a bhith reusanta modaratach agus beachdan eastramach a seachnadh.

Nochd an nobhail 's a tha seo ann an liosta nan ceud nobhailean as fhèarr air an sgrìobhadh sa Spàinntis anns an 20mh linn, a rèir a' phàipeir naidheachd Tòraidheach El Mundo. Thathar daonnan a' fàgail air Cela nach eil co-fhaireachadh aige agus seo a leughar aig amannan san nobhail, anns an dòigh a bhruidhinneas e mu na daoine bochda agus boireannaich, gu seachd-àraidh striopaich a tha e a' faicinn mar rudan an àite daoine.

## Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Peter Schneider

'S e sgrìobhadair às A' Ghearmailt, 's a th'ann am Peter Schneider. Rugadh e ann an Lübeck air 21 an Giblean 1940 ach thogadh e ann an Grainau agus am Freiburg im Breisgau, ann an ceann a deas na dùthcha.

## A Chuid Obrach
* *Lenz*, Berlin 1973.
* *Die Wette*, Berlin 1978, ISBN 978-3-88022-186-4.
* *[[Der Mauerspringer]]*. Erzählung. Darmstadt 1982.
* *Vati*. Darmstadt 1987.
* *Leyla und Medjnun*. München 1988.
* *Club der Unentwegten*. Köln 2017 ISBN 978-3-462-05018-9.
* *Vivaldi und seine Töchter*. Köln 2019 ISBN 978-3-462-05229-9.
* *Denken mit dem eigenen Kopf. Essays.* Köln 2020 ISBN 978-3-462-05379-1.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Der Mauerspringer

'S e nobhail às A' Ghearmailt a sgrìobh Peter Schneider 's a th' ann an **Der Mauerspinger** (Darmstadt, 1982, Gàidhlig: *An Leumadair Bhallachan*). 
Suidhichte ann am Berlin aig àm a' Chogaidh Fuaire nuair a bha am baile agus an dùthaich fhathast air an sgarradh ann an dà stait eadar-dhealaichte, 's ann mu  bhuaidh a' Chogaidh Fuaire air na daoine 's a bhruidhinneas an leabhar. Rinn Reinhart Hauff film dhe ann an 1982, air an robh *Der Mann auf der Mauer* Gàidhlig: *Am Fear air a' Bhalla*).

## Cnuasathadh Sònraichte an Ùghdair
Ged a sgrìobhadh an nobhaileag 's a tha seo co-dhiù seachd bliadhna mus thuit Balla Berlin, mhothaich an t-ùghdair gum maireadh buaidh sgarradh na dùthcha fiù's bliadhnaichean anns na làithean ri theachd. Cha robh duine sam bith dhen bheachd gun tuiteadh am balla mar a thuit e, ach cha b' e ach Schneider a smaoinich gum biodh e bèo nar cinn ged an dèidheadh e à sealladh. Mar a thuirt Schneider:

"Bheir e nas fhaide dhuinn am Balla a leagail nar cinn na dh' fheumas companaidh sgriosaidh sam bith airson a' Bhalla a chì sinn."

## Ceanglaichean a-muigh
*Film an Leabhair
## Iomraidhean
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Deportivo Saprissa

'S e sgioba spòrs, gu seachd-àraidh ball-coise à San José ann an Costa Rica 's a th' ann an **Deportivo Saprissa** (Gàidhlig: *Spòrs Saprissa*). Chaidh Deportivo Saprissa a stèidheachadh ann an 1935 agus b' ann ann an 1949 a thoisich e ri chluiche ann am Prìomh Lìog Chosta Rica. Fhuair e ainm bho Ricardo Saprissa Aymá, am fear a stèidhich an club.

## Torraidhean

### Nàiseanta
***Prìomh Lìog Chosta Rica (30):** 1952-53, 1953–54, 1957–58, 1962–63, 1964–65, 1965–66, 1967–68, 1968–69, 1969–70, 1972–73, 1973–74, 1974–75, 1975–76, 1976–77, 1977–78, 1982–83, 1988–89, 1989–90, 1993–94, 1994–95, 1997–98, 1998–99, 2003–04, 2005–06, 2006–07, 2007-08, 2007-08, 2008-09, 2010, 2014

***Farpais Ghoirid Chosta Rica (8):** 1997-98, 1998–99, 1998–99, 2003–04, 2005–06, 2005–06, 2006–07, 2006–07

***Copa Chosta Rica (1)**: 2013

## Ceanglaichean a-muigh
* Soccerway 

Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Roinn-seòrsa:Costa Rica
Anna Karenina

'S e nobhail uabhasach fada a sgrìobh Lev Tolstoj a tha ann an ***Anna Karenina*** (*Анна Каренина* san Aibidil Cirileach). Bha i air fhoillseachadh airson a' chiad turais mar nobhail ann an 1878, ged a nochd i ann an criomagan anns a' Phàipear-naidheachd *Ру́сский ве́стник* (Russkiy Vestnik), eadar 1873 agus 1877. Tha cuid a dhaoine ag ràdh gur i an nobhail as fhèarr a chaidh a sgrìobhadh a-riamh. Suidhichte eadar Moscobha agus Sankt Peterburg, 's ann mun  Teaghlach, brathadh, creideas, sannt agus sòisealtas na Ruise aig deireadh na 19mh Linn 's a tha Tolstoy a' beachdachadh san leabhar seo.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Nobhailean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Crónica de una Muerte Anunciada

'S e nobhail a sgrìobh Gabriel García Márquez a tha ann an **Crónica de una Muerte Anunciada** (Gàidhlig: Eachdraidh Bàs air a Thagradh).  Sgrìobh e an nobhail seo ann am Mexico agus dh'fhoillsich e e ann an 1981. 'S e eisimpleir ainmeil de fhìorachas druidheil a th' ann 's mu eachdraidh Choloimbia air a stèidheachadh air rudeigin a thachair ann an Sucre, taobh tuath Choloimbia ann an 1951.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Le Père Goriot

'S e nobhail eachdraidheil agus sòisealta Fraingis, air a sgrìobhadh le Honoré de Balzac ann an stoidhl fìorail, 's th' ann an **Le Père Goriot** (Gàidhlig: *Am Bodach Goriot*). Chaidh a fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1835. Suidhichte ann am Paris ann an 1819 beagan bhliadhnichean an dèidh Waterloo agus An Fhraing ann an droch staing aig an àm, 's ann mun teaghlach agus clas sòisealta ann an co-theacsa Ath-stèidheachadh  nam  Bourbon, a mhair bho 1815 gu ruige 1830, 's a tha an leabhar. Thug na sgrìobh Balzac buaidh uabhasach fhèin làidir air sgrìobhadairean eile mar Victor Hugo agus thathar dhen bheachd gu bheil ceanglaichean ann eadar *[[Les Misérables]]* (1835) agus *Le Père Goriot*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Les Misérables

'S e nobhail eachdraidheil agus sòisealta Fraingis, air a sgrìobhadh le Victor Hugo ann an stoidhl romansach, 's th' ann an **Les Misérables** (Gàidhlig: *Daoine fo Thruagh*). Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1862. Suidhichte ann an Digne-les-Bains, Montfermeil, Montreuil-su-Mer, Paris, Toulon agus Waterloo fad 17 bliadhna eadar  1815 agus 1832, eadar Blàr Waterloo agus Ar-mach an ògmhios 1832, 's ann mun teaghlach, cogadh, bochdainn, mì-cheartas, ar-a-mach, eucoir agus clas sòisealta 's a tha an leabhar. Tha cuid ag ràdh gur i an nobhail as fhèarr air a sgrìobhadh san 19mh Linn 's a th'innte, agus i cuideachd a-measg an fheadhainn as fhaide, le 2,783 duilleagan. Thug na sgrìobh Honoré de Balzac buaidh uabhasach fhèin làidir air Victor Hugo agus thathar dhen bheachd gu bheil ceanglaichean ann eadar *Les Misérables* agus *[[Le Père Goriot]]*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Digne-les-Bains

'S e baile beag faisg air Nice, ann an ceann a deas na Frainge a th' ann an **Digne-les-Bains** (IPA: *diɲ le bɛ̃*, Ogsatanais: *Dinha dei Banhs*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Alpes-de-Haute-Provence agus an roinn (Fraingis: Région) Provence-Alpes-Côte d'Azur. Tha 17,329 duine a' fuireach ann.  'S ann coltach gu bheil daoine air a bhith nan tàmh an seo o Linn Ùr na Cloiche, agus a tha an t-ainm a' dol air ais dhan fhacal *Din*  (uisge ann an Gallais).

## Daoine Ainmeil
*Paul Martin (1830 - 1903): Peantair.

## Ann an Leabhraichean
*Les Misérables (Victor Hugo, 1862)

## Bailtean Co-cheangailte
* Bad Mergentheim
* Borgomanero
* Douma
* Kamaishi

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Cridhe Coin

'S e nobhail aoireil a sgrìobh Mikhail Bulgakov a tha ann an ***Sobachye serdtse*** (*Собачье сердце* san Aibidil Cirileach). Bha i air fhoillseachadh airson a' chiad turais mar nobhail ann an 1968, ged a sgrìobh Bulgokov i ann an 1925. Suidhichte an am Moscobha, 's ann mun  bhuaidh a thug Co-mhaoineas air  Aonadh Sobhiatach fo Stalin 's a tha Bulgakov a' beachdachadh san leabhar seo.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Nobhailean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Mikhail Bulgakov

B' e làmh-lèigh agus sgrìobhadair às An Ruis, a bh'ann am Mikhail Bulgakov (Михаил Афанасьевич Булгаков). Rugadh e ann an Kyiv air 15 an Cèitean 1891 agus chaochail e ann am Moscobha air 10 am Màrt 1940.  B' ann ann am Bucha san Ucràin, far an robh taigh aig a theaghlach, a chuireadh Mikhail Bulgakov seachad a chuid làithean saora. Thug e buaidh uabhsach fhèin làidir air Vasily Grossman.

## A Chuid Obrach
*Cridhe Coin

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Ruiseanach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Waterloo

'S e baile meadhannach faisg air A' Bhruiseal, ann an cridhe na Beilge a th' ann am **Waterloo** (IPA: *ˈʋaːtərloː*, Walloon: *Waterlô*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Province) Brabant Wallon agus an roinn (Fraingis: Région) Wallonie. Tha 30,174 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann as 7mh Linn mar *Waterlots*, ainm ann an Duitsis a tha a' ciallachadh *[[Pàirc]] an [[Uisge]]*. B' ann anns an sgìre 's a tha seo a thachair Blàr Waterloo, a chuir crìoch air Ar-a-mach na Frainge agus Napoléon Bonaparte, ann an 1815.

## Daoine Ainmeil
*Marian Lens (1959): Feimineach agus Sgrìobhadair.

## Ann an Leabhraichean
*La Chartreuse de Parme (Stendhal, 1839)
*Les Misérables (Victor Hugo, 1862)

## Bailtean Co-cheangailte
* Nagakute
* Rambouillet
* Sekigahara
* Waterloo

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Beilge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Toulon

'S e baile mòr agus port faisg air Marseille, ann an ceann a deas na Frainge a th' ann an **Toulon** (IPA: *tulɔ̃*, Ogsatanais: *Tolon*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Var agus an roinn (Fraingis: Région) Provence-Alpes-Côte d'Azur. Tha 173,760 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh mar *Telo Martius* anns an 3mh Linn agus 's ann coltach gu bheil daoine air a bhith nan tàmh an seo o Linn Ùr na Cloiche.

## Daoine Ainmeil
*Gilbert Bécaud (1927 - 2001): Seinneadair.

## Ann an Leabhraichean
*Les Misérables (Victor Hugo, 1862)

## Bailtean Co-cheangailte
* Herzliya
* Kronstadt
* La Spezia
* Mannheim
* Norfolk

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
La Chartreuse de Parme

'S e nobhail eachdraidheil agus sòisealta Fraingis, air a sgrìobhadh le Stendhal ann an stoidhl fìorail tràth, 's th' ann an **La Chartreuse de Parme** (Gàidhlig: *An Taigh Cartusianach Parma*). Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1839. Suidhichte ann am Waterloo, Lombardia, Milano agus àitichean eile san Eadailt an dèidh Waterloo, 's ann mun teaghlach, poileataigs agus clas sòisealta 's a tha an leabhar. Thug na sgrìobh Stendhal buaidh uabhasach fhèin làidir air sgrìobhadairean eile mar Honoré de Balzac, André Gide agus Lev Tolstoj agus thathar dhen bheachd gu bheil ceanglaichean ann eadar *[[Vojna i mir]]* (1869) agus *La Chartreuse de Parme*, gu seachd-àraidh na seallaidhean catha.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Le Rouge et le Noir

'S e nobhail eachdraidheil, inntinn-eòlach, poileataigeach agus sòisealta Fraingis, air a sgrìobhadh le Stendhal ann an stoidhl fìorail tràth, 's th' ann an **Le Rouge et le Noir** (Gàidhlig: *Dearg agus Dubh*). Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1830. Suidhichte ann am Besançon, Franche-Comté agus Paris, ann an co-theacsa Ath-stèidheachadh  nam  Bourbon, a mhair bho Bhlàr Waterloo ann an 1815 gu ruige Ar-a-mach an Iuchair ann an 1830, 's ann mu ciamar a bheir duine òg bochd às an dùthaich air adhart fad a bheatha 's a tha an leabhar. 'S e an Eaglais Chaitligeach agus an t-Arm 's a na dathan dearg agus dubh a' ciallachadh, leis gum bu chòir do Julien Sorel roghnachadh eadar dà shlighe a-mach à bochdainn. Mar sin, 's e bildungsroman 's ann *Le Rouge et le Noir*. Thug na sgrìobh Stendhal buaidh uabhasach fhèin làidir air sgrìobhadairean eile mar Jean-Paul Sartre agus André Gide, a thuirt gur e nobhail gu math adhartach 's a bh'ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Besançon

'S e baile faisg air na crìochan leis An Eilbheis, air an àirde an ear na Frainge a th' ann am **Besançon** (IPA: *bəzɑ̃sɔ̃*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Doubs agus an roinn (Fraingis: Région) Bourgogne-Franche-Comté. Tha  119,249 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 58 RC mar *Vesontio*. 'S ann coltach gun taing an t-ainm on fhacal *wes*  (beinn ann an Gallais).

## Daoine Ainmeil
*Victor Hugo (1802 - 1885): Sgrìobhadair.

## Ann an Leabhraichean
*Le Rouge et le Noir (Stendhal, 1830)

## Bailtean Co-cheangailte
* Bielsko-Biała
* Bistrița
* Charlottesville
* Douroula
* Freiburg im Breisgau
* Hadera
* Kirklees
* Kuopio
* Man
* Matsumae
* Neuchâtel
* Pavia
* Tver

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Le Colonel Chabert

'S e nobhaileag eachdraidheil, poileataigeach agus sòisealta Fraingis, air a sgrìobhadh le Honoré de Balzac ann an stoidhl fìorail, 's th' ann an **Le Colonel Chabert** (Gàidhlig: *An Còrnailear Chabert*). Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1832. Suidhichte ann am Preußisch Eylau agus Paris anns na bhliadhnichean an dèidh Waterloo agus An Fhraing ann an droch staing aig an àm, 's ann mu Cheartas agus clas sòisealta ann an co-theacsa Ath-stèidheachadh  nam  Bourbon, a mhair bho 1815 gu ruige 1830, 's a tha an leabhar. Anns an sgeulchd, bidh an Còrnailear Chabert, a bha air a dhroch lèon aig Blàr Preußisch Eylau, a' tilleadh dhachaidh, far a chì e gu bheil a bhean phòsta aig duine eile agus esan fhèin air fhàgail ann am bochdainn. Thug na sgrìobh Balzac buaidh uabhasach fhèin làidir air sgrìobhadairean eile mar Victor Hugo agus Stendhal.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Montfermeil

'S e baile meadhannach faisg air Paris, ann an ceann a tuatha na Frainge a th' ann am **Montfermeil** (IPA: *mɔ̃fɛʁmɛj*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Seine-Saint-Denis agus an roinn (Fraingis: Région) Île-de-France. Tha 26,889 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1196 mar *Mons Fermeolus*, ainm ann an Laideann a tha a' ciallachadh *[[Beinn]] air a Dùnadh*.

## Daoine Ainmeil
*Samba Diakité (1989): Cluicheadair Ball-coise.

## Ann an Leabhraichean
*Les Misérables (Victor Hugo, 1862)

## Bailtean Co-cheangailte
* Wusterhausen/Dosse (1966 gu ruige 1983)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Bagrationovsk

'S e baile beag faisg air na crìochan leis A' Phòlainn, air an àirde an iar na Ruise a th' ann am **Bagrationovsk** (Aibidil Cirileach: *Багратио́новск*, *Preußisch Eylau* ro 1946). Tha e suidhichte anns an sgìre (Ruisis: райо́н) Bagrationovsky Rayon agus an roinn (Ruisis: о́бласть) Kaliningradskaya Oblast. Tha 6,482 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1336. 'S ann coltach gun taing an t-ainm tùsail on fhacal *Ylow*  (boglach ann am Pruisis). Chuir na Sobhiataich ainm ùr air ann an 1946, stèichichte air ainm *Pyotr Bagration*, an seanailear a bhuannaich Cath Eylau airson na Ruise ann an 1807.

## Daoine Ainmeil
*Hugo Falkenheim (1802 - 1945): Lighiche agus cathraiche comhairle Iùdhach na sgìre.

## Ann an Leabhraichean
*Le Colonel Chabert (Honoré de Balzac, 1832)
*Vojna i mir (Leo Tolstoj, 1869)

## Bailtean Co-cheangailte
* Bartoszyce
* Górowo Iławeckie
* Jonava
* Verden an der Aller

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Ruise
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Blàr Waterloo

Thathas den bheachd gu robh **Blàr Waterloo**, a thachair air Didòmhnaich, 18 an t-Ògmhios 1815 faisg air Waterloo anns A' Bheilg am measg nam blàr as cudromaiche a chaidh a-riamh. Thathas ag ràdh gun tug am blàr seo buaidh air àm ri teachd na Roinn Eòrpa fad ceud bliadhna; gu dearbh, cha robh cogadh mòr air a' Mhóir-roinn rè na h-ùine sin. Air an latha ud sin bha feachdan na Frainge fo stiùir Napoleon Bonaparte an aghaidh caidreachas Sasannaich, A' Phruis (fo stiùir Blücher), air a stiùireadh le Wellington.

## Ann an Leabhraichean
*La Chartreuse de Parme (Stendhal, 1839)
*Les Misérables (Victor Hugo, 1862)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Mémorial de la Bataille de Waterloo 1815
*Comhairle na Sgìre

Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Fìorachas

'S e gluasad ann an litreachas agus a thòisich san Fhraing a th'ann am **Fìorachas**.

Is e Stendhal aon de na ciad ùghdaran a smaoinich air fìorachas fhad 's a dh'fhoillsicheach a chuid phrìomh obraichean ann am Fraingis san stoidhle seo. Tha an nobhail aige, Le Rouge et le Noir a' cur fòcas air oidhirp a bhith a' dìreadh sòisealta de roinn òg (prìomh-choltas a tha a' nochdadh daonnan) agus mar a lorgas e coirbeachd moralta na h-àrainneachd, far a bheil dàimhean pearsanta gan suidheachadh fhèin agus chan ann annta fhèin.

Chruthaich Gustave Flaubert le Madame Bovary aon de na caractaran as cuimhne. Bidh am prìomh neach-cainnte a' tuiteam ann an nàire gu cinnteach a bhith a' creidsinn ann an ideòlas romansachd, an gluasad a dh' fheumar faighinn seachad air, oir tha i a’ sireadh gaol nach eil ann agus a slaodadh leannanan. Thathas a' faicinn pòsadh mar stèidheachd fhulangach, aig nach eil gnothach sam bith ri faireachdainn agus far a bheil am boireannach mar as trice a' fulang, cuspair air an robh e mar-thà air tòiseachadh a' meòrachadh san 18mh Linn, ach a tha a-nis a' ruighinn làthaireachd mhòr anns an litreachas.

Bidh Honoré de Balzac gu sònraichte a' feuchainn ris a' chomann-shòisealta air fad a nochdadh anns a' Chomadaidh Daonna aige, anns a bheil Le Père Goriot mar aon de na nobhailean as soirbheachaile, tro charactaran ath-chuairteach agus riochdachadh farsaing a tha a' nochdadh diofar ciùird agus suidheachaidhean buntainneach den aois. Bidh grunn ùghdaran bhon 19mh Linn ag aithris an tagradh seo airson dealbh iomlan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Bildungsroman

'S e nobhail ionnsachaidh air neo nobhail trèanaidh 's a th' ann am **bildungsroman**. 'S ann à *bildung* (leasachadh) ann an Gearmailtis a thàing am facal. Nochd an sèorsa leabhair seo anns A' Ghearmailt anns an 18mh Linn. Thathar daonnan ag ràdh cuideachd gur e sgeulachd inntreagaidh dhan bheatha 's a th' annta, far am faicear caractar air chòireigin òg a dh'fhulangas triobaidean agus a thèid tro gach cruadal, agus a dh'fhàsas mean air mhean nas  nas sgileile, nas foghlmaite agus eadhon nas eòlaiche, aig a' cheann thall, mun bhàs, gràdh agus gràin. Tha cuid dhen bheachd gur e *Wilhelm Meisters Lehrjahre* (Gàidhlig: *Preantasachd Wilhelm Meister*), a sgrìobh Johann Wolfgang von Goethe ann an 1795 a bh'anns a' chiad bhildungsroman, gu ìre mar a thachradh ann am Lazarillo de Tormes ann an 1554 a bha gu dearbh na nobhaileag *Picaresca*. 'S urrainnear na bildungsromane a roinneadh ann an iomadh roinn-seòrsa: nobhailean saidhgeòlasach, feadhainn eile a nì fòcas air àrainneachdean agus cleachdaidhean, agus eadhon nobhailean sgoilearail. Faodar grunn fhoirmlean a chleachdadh a' gabhail a-steach an nobhail eachdraidheil, an nobhail fèin-eachdraidheil agus an nobhail ann an litrichean.

## Sgriobhadairean Bhildungsromane
*Charles Dickens
*Fyodor Dostoyevsky
*Gustave Flaubert
*Thomas Mann
*Doris Lessing
*Stendhal

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Pedro Calderón de la Barca

B' e dràmadaiche Spàinnteach on Aois an Òir a bh'ann an **Pedro Calderón de la Barca** (IPA: *ˈpeðɾo kaldeˈɾon de la ˈβaɾka*, ainm slàn:*Pedro Calderón de la Barca y Barreda González de Henao Ruiz de Blasco y Riaño*). Rugadh e air an 17 am Faoilleach, 1600 agus chaochail e air 25 an Cèitean, 1681. Rugadh agus thogadh e ann am Madrid. Thug Lope de Vega buaidh làidir airsan. B' ann an an Oilthigh Shalamanca a fhuair e a chuid foghlaim.

## Obraichean
* *El alcalde de Zalamea*.
* *Amado y aborrecido*.
* *Amar después de la muerte o El tuzaní de la Alpujarra*.
* *Apolo y Climene*.
* *A secreto agravio secreta venganza*.
* *Las Armas de la hermosura*.
* *La aurora en Copacabana*.
* *Los cabellos de Absalón*.
* *Las Cadenas del demonio*.
* *Celos, aun del aire, matan*.
* *La Cisma de Ingalaterra*.
* *Darlo todo y no dar nada*.
* *De un castigo tres venganzas*.
* *La Devoción de la Cruz*.
* *Los Dos amantes del cielo*.
* *Duelos de amor y lealtad*.
* *Eco y Narciso*.
* *En esta vida todo es verdad y todo es mentira* (1664).
* *La Estatua de Prometeo*.
* *La Exaltación de la Cruz*.
* *La fiera, el rayo y la piedra*.
* *Fieras afemina amor*.
* *Fineza contra fineza*.
* *Fortunas de Andrómeda y Perseo*.
* *El Golfo de las sirenas*.
* *La Gran Cenobia*.
* *El Gran príncipe de Fez*.
* *La Hija del aire* (dà phàirt).
* *El Hijo del Sol, Faetón*.
* *Los Hijos de la fortuna, Teágenes y Cariclea*.
* *El José de las mujeres*.
* *Judas macabeo*.
* *El Laurel de Apolo*.
* *Luis Pérez el Gallego*.
* *El mágico prodigioso*.
* *El Mayor encanto amor*.
* *El Mayor monstruo del mundo*.
* *El médico de su honra* neo *El celoso de su honra*.
* *El Monstruo de los jardines*.
* *Ni amor se libra de amor*.
* *La Niña de Gómez Arias*.
* *Origen, pérdida y restauración de la Virgen del Sagrario* neo *Las tres edades de España*.
* *El Postrer duelo de España*.
* *El Pintor de su deshonra*.
* *El príncipe constante*.
* *El Purgatorio de San Patricio*.
* *La púrpura de la rosa*.
* *Saber del mal y del bien*.
* *El Segundo Escipión*.
* *La Sibila de Oriente*.
* *El Sitio de Breda*.
* *Los Tres afectos de amor*.
* *Las Tres justicias en una*.
* *Los Tres mayores prodigios*.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Fuenteovejuna

'S e dealbh-chluich Spàinntis mu urram, ceartas agus monarcachd on Aois an Òir air a sgrìobhadh le Lope de Vega 's th' ann am **Fuenteovejuna**. Chaidh fhoillseachadh ann am Madrid uaireigin eadar 1612 agus 1614. Suidhichte ann am baile beag ann an Córdoba air a bheil Fuente Obejuna (Gàidhlig: *Tobar nan Caorach*), 's e sgeulachd mu thachartas a thachair an sin ann an 1476, nuair dh'èirich daoine na sgìre suas an aghaidh droch Thighearna 's a th'ann am Fuenteovejuna.

## Meatrachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Dràma
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Fuente Obejuna

'S e baile beag ann an ceann a deas na Spàinne suidhichte aig 625m os cionn ìre na mara 's a th' ann am **Fuente Obejuna**. Tha am baile rim faotainn eadar na h-Aibhnichean *San Pedro* agus *Canalizo*. 'S ann  ann an roinn Córdoba, ann an Andalusia a tha e. Tha 4,501 daoine a’ fuireach anns a' bhaile.

## Ann an Liteachas
* Fuenteovejuna, le Lope de Vega.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Almagro
*  Carbonne
*  Gammelshausen

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd

Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Aois an Òir (An Spàinn)

B' e àm ann an eachdraidh na Spàinne nuair a bha ealain agus litreachas uabhsach fhèin làidir is ùr-ghnàthach 's a bh' ann an **Aois an Òir** (Spàinntis: *El Siglo de Oro*).  Thachair sin agus an dùthaich gu math beairteach agus cumhachdail fo stiùir an teaghlaich rìoghail Trastámara. Ged nach eil cinn-làithean gu dearbh ann, thathar dhen bheachd gun do mhair i bho 1492 - bliadhna Ath-ghabhail na h-Ibèire, Taisgealadh Aimeireagaidh agus foillseachadh *Gramática Castellana* le Antonio de Nebrija - gu ruige 1659, nuair a chuir An Spàinn agus An Fhraing ainmean gu Cùmhnant nan Pirineach. Chaochail Pedro Calderón de la Barca, am fear mu dheireadh a bha an sàs ann an Aois an Òir, ann an 1681.

## Figearean Cudromach
*Calderón de la Barca
*Cervantes
*Ercilla
*Garcilaso de la Vega
*Góngora
*El Greco
*Murillo
*Quevedo
*Vandelvira
*Lope de Vega
*Velázquez
*Zurbarán

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Litreachas
Francisco de Quevedo

'S e bàrd, sgrìobhadair, diadhair, feallsanaiche agus fear-poileataigs Spàinnteach on Aois an Òir a bh' ann am **Francisco Gómez de Quevedo y Santibáñez Villegas** (IPA: *fɾanˈθisko ðe keˈβeðo*). Rugadh e  ann am Madrid air an 17 an t-Sultain, 1580 agus chaochail e ann am Villanueva de los Infantes air 8 an t-Sultain, 1645. B' e Quevedo a leasaich an stoidhl sgrìobhaidh air a bheil *conceptismo*. Bha e an an connspairn, an dà chuid phearsanta agus proifeiseanta, le Luis de Góngora, a stèidhich an stoidhl sgrìobhaidh *culteranismo*. B' ann an an Oilthigh Mhadrid a fhuair e a chuid foghlaim. Thug Quevedo buaidh uabhasach fhèin làidir air Pablo Neruda.

## Obraichean Poileataigeach
**España defendida, y los tiempos de ahora, de las calumnias de los noveleros y sediciosos*, 1609.
* *Política de Dios, gobierno de Cristo*, 1617.
* *Mundo caduco y desvaríos de la edad*, (1621).
* *Grandes anales de quince días* (1621)
* *Memorial por el patronato de Santiago*, (1627).
* *Lince de Italia y zahorí español*, (1628).
* *El chitón de las tarabillas* (1630).
* *Carta al serenísimo, muy alto y muy poderoso Luis XIII, rey cristianísimo de Francia*, (1635).
* *Breve compendio de los servicios de Francisco Gómez de Sandoval, duque de Lerma*, (1636).
* *La rebelión de Barcelona ni es por el güevo ni es por el fuero*, 1641)
* *Vida de Marco Bruto*, (1644). 

## Dealbhan-Chluich
**Cómo ha de ser el privado*
**Los entremeses* 
**Bárbara*
**Diego Moreno*
**La vieja Muñatones*
**Los enfadosos*
**La venta*
**La destreza*
**La polilla de Madrid*
**El marido pantasma*
**El marión*
**El caballero de la Tenaza*
**El niño y Peralvillo de Madrid*
**La ropavejera*
**Los refranes del viejo celoso*

## Feallsanchd
* *Doctrina moral del conocimiento propio, y del desengaño de las cosas ajenas*, (1630).
* *La cuna y la sepultura para el conocimiento propio y desengaño de las cosas ajenas*, (1634).
* *Epicteto, y Phocílides en español con consonantes, con el Origen de los estoicos, y su defensa contra Plutarco, y la Defensa de Epicuro, contra la común opinión* (1635).
* *Las cuatro pestes del mundo y los cuatro fantasmas de la vida* (1651).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:poileataigs
Villanueva de los Infantes

'S e baile beag faisg air Valdepeñas, ann cridhe na Spàinne, suidhichte aig 880m os cionn ìre na mara, 's a th' ann am **Villanueva de los Infantes** (Gàidhlig: *Baile Ùr Mic an Rìgh*). Tha am baile rim faotainn eadar na h-Aibhnichean *Pilancón* agus *Lavacapachos*. 'S ann  ann an roinn Ciudad Real, ann an Castilla-La Mancha a tha e. Tha 5,373 daoine a’ fuireach anns a' bhaile.

## Eachdraidh
Chaochail an sgrìobhadair Francisco de Quevedo an seo ann an 1645.

## Ann an Litreachas
**[[Don Quijote|El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha]]*, le Miguel de Cervantes.

## Àireamh-sluaigh
Mar iomadh sgìre dhùthaich a-staigh san tìr anns an Spàinn, tha dì-dhaoineachadh na thriobaid ann am Villanueva de los Infantes.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd

Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Alonso de Ercilla y Zúñiga

B' e bàrd, sgrìobhadair agus ceannsaiche às an Spàinn on Aois an Òir a bh'ann an **Alonso de Ercilla y Zúñiga** (IPA: *aˈlonso ðe eɾˈθiʝa*). Rugadh e ann am Madrid Castilla) air an 7 an Lùnastal, 1533 agus chaochail e ann an Ocaña air 29 an t-Samhain, 1594. Thogadh e ann am Madrid. 

## Bàs
An dèidh bhliadhaichean thall anns a' Phearu, thill Ercilla dhan Spàinn ann an 1562, far a dh'fhoillsich e *La Araucana* ann an 1569, air a choisrigeadh dhan Rìgh. Chaidh ainmeachadh na thighearna ann an Uclés. Ann an 1570 phòs e aig María de Bazán agus chaidh iad a dh'fhuireachd ann am Madrid, far a chuir e crìoch air dàrna pàirt an leabhair ann an 1578 agus an treas pàirt ann an 1589. Chleachd Ercilla am facal *araucano* mar ainmear, on fhacal *rauko* (Gàidhlig: *fearrann criadhach*) ann am mapudungun. Chaochail e ann an Ocaña nuair a bha e 61 bliadhna a dh'aois ann an 1594 agus chaidh adhlacadh san taigh-cràbhaidh an Naoimh Eòsaiph ann an Ocaña, faisg air Toledo.

## Obraichean
* *[[La Araucana]]* (1569, 1578 agus 1589).

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
La Araucana

'S e dàn-mòr eachdraidheil Spàinntis, on Aois an Òir air a sgrìobhadh le Alonso de Ercilla y Zúñiga 's th' ann an **La Araucana** (Gàidhlig: *Cogadh Arauca*). Chaidh fhoillseachadh ann an trì earrainnean ann an 1569, 1578 agus 1589 ann am Madrid. Suidhichte ann an ceann a deas na Sile, 's e sgeulachd ann an comhardadh a dh'innseas mar a thug na Spàinntich ionnsaigh air na Mapuche ann an sgìre air an robh Arauca, anns an 16mh Linn. Thug Cervantes iomradh air an dàn-mòr seo ann an dà nobhail sgrìobh e, La Galatea (1585) agus Don Quijote (1605). A bharrachd air sin, bha Voltaire fhèin dhen bheachd gu robh *La Araucana* nas fhèarr na an *[[Illiad]]* le Homer ann an dòigh, ged a bha Ercilla caran stròdhail.

## Co-theacsa Eachdraidheil
A rèir an ùghdair fhèin, a bha an sàs anns a' Chogadh, bha an dàn-mòr seo air a sgrìobhadh fhad 's a bha Ercilla na Àrd Oifigear thall san t-Sile agus gur e sgrathan crainn a chleachd e ris gu robh gainnead phàipeir ann. B'e gu robh Ercilla, seann ghille-freastail Filip II, mòran nas foghlaimte na mòr-chuid nan Ceannsaichean. Chaidh e gu ruige na Sile mar bhall feachd neartachaidh fo Gharcía Hurtado de Mendoza, Riaghladair na Sile agus Iar-rìgh Pearu.

## Stoidhl
Mar a leughar san leabhar, 's àbhaist dhan aithriseach – Ercilla fhèin – pàirt a ghabail san stoiridh mar shaighdear, rud nach robh idir cho àbhaisteach ann am litreachas aig an àm. 'S e an *Ottava Rima* an sèorsa mheatrachd a chithear ann - b' ainneamh a chleachadar sin ann an Spàinntis gu ruige Camilo José Cela san 20mh Linn - a tha a' toirt dhuinn stròfaichean le ochd loighne ann am pàtran ABABABCC:

:::::::Caciques, del Estado defensores,  **(A)**
:::::::codicia de mandar no me convida **(B)**
:::::::a pesarme de veros pretensores **(A)**
:::::::de cosa que a mí tanto era debida; **(B)**
:::::::porque, según mi edad, ya veis, señores, **(A)**
:::::::que estoy al otro mundo de partida; **(B)**
:::::::más el amor que siempre, os he mostrado, **(C)**
:::::::a bien aconsejaros me ha incitado.  **(C)**

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Roinn-seòrsa:An t-Sile
Luis de Góngora

'S e bàrd liriceach barocach Spàinnteach on Aois an Òir a bh' ann an **Luis de Góngora y Argote** (IPA: *lwiz ðe ˈɣoŋɡoɾa*). Rugadh e  air an 11 an t-Iuchar, 1561 agus chaochail e air 23 an Cèitean, 1627 ann an Córdoba. B' e Góngora a leasaich an stoidhl sgrìobhaidh air a bheil *culteranismo* air neo *gongorismo*. Bha e an an connspairn, an dà chuid phearsanta agus proifeiseanta, le Francisco de Quevedo, a stèidhich an stoidhl sgrìobhaidh *conceptismo*. B' ann an an Oilthigh Shalamanca a fhuair e a chuid foghlaim. Thug Góngora  buaidh uabhasach fhèin làidir air Rafael Alberti agus Federico García Lorca.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Litreachas
Bartolomé Esteban Murillo

B' e peantair ealanta barocach Spàinnteach on Aois an Òir a bh' ann am **Bartolomé Esteban Murillo** (IPA: *baɾtoloˈme esˈteβan muˈɾiʎo*). Rugadh e uaireigin san Dùbhlachd, 1617 agus chaochail e air 3 an Giblean, 1682 ann an Sevilla. B' ann fo Juan del Castillo a fhuair e a chuid foghlaim, agus bha e glè dhèidheil air Francisco de Zurbarán, Jusepe de Ribera agus Alonso Cano. Thug Murillo buaidh uabhasach fhèin làidir air Thomas Gainsborough agus Jean-Baptiste Greuze, leis nach robh peantair neo peantair eile às An Spàinn idir cho ainmeil taobh a-muigh na dùthcha na esan gu ruige na 19mh Linn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Diego Velázquez

B' e peantair ealanta barocach Spàinnteach on Aois an Òir a bh' ann an **Diego Rodríguez de Silva y Velázquez**. Rugadh e air 6 an t-Ògmhios, 1599 ann an Sevilla agus chaochail e air 6 an Lùnastal, 1660 ann am Madrid. B' ann fo Francisco Pacheco agus Francisco Herrera a fhuair e a chuid foghlaim, agus bha e glè dhèidheil air Caravaggio agus bha Francisco de Zurbarán na charaid dha. B' e Velázquez a leasaich an stoidhl peantaidh air a bheil *tenebrismo*. Thug Velázquez buaidh uabhasach fhèin làidir air Pablo Picasso, Salvador Dalí agus Francis Bacon.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Fuente de Cantos

'S e baile beag faisg air Zafra, air an àirde an iar na Spàinne, suidhichte aig 582m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne *Taconal*, 's a th' ann am **Fuente de Cantos** (Estremeñu: *Huenti de Cantus*, Gàidhlig: *Tobar nan Òran*). 'S ann  ann an roinn Badajoz, ann an Extremadura a tha e. Tha 4,687 daoine a’ fuireach anns a' bhaile.

## Eachdraidh
Thug feachdan Napoléon Bonaparte ruaig air saighdearan na Spàinne air 15 an t-Sultain 1810, aig *Blàr Fuente de Campos*. Chaill mu 600 duine am beatha, a' mhòr-chuid dhuibh Spàinntich. Ann an 1934 bha am baile fo stiùir phròbhaist shòisealach air an robh *Modesto José Lorenzana*, a rinn tòrr airson a' bhaile a leasachadh. B' e esan thug piseach air solarachadh uisge dhan na daoine, agus chleachd e ionmhas a' bhaile airson biadh a thoirt dhan na daoine bochd acrach gortach, leis cho cruaidh 's a bha cion-consaidh aig an àm. Nuair a thoisich Cogadh Sìobhalta na Spàinne, chaidh a chur an greim leis na Faisistich, a dh'fhagadh air gun do ghabh e ri mì-ghnàthachadh airgid poblaich agus chuir iad gu bàs e.

## Daoine Ainmeil
*Francisco de Zurbarán (1598 - 1664), Peantair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd

Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
El Greco

B' e ailtire, cruth-ealantair agus peantair ealanta barocach às A' Ghrèig a chuir seachad a bheatha ag obair anns An Eadailt agus An Spàinn tron Aois an Òir a bh' ann an **El Greco** (Fìor ainm: *Doménikos Theotokópoulos*, Aibidil Ghreugach: *Δομήνικος Θεοτοκόπουλος*, IPA: *ðoˈminikos θeotoˈkopulos*). Rugadh e ann an Heraklion air 1 an Dàmhair, 1541 agus chaochail e ann an Toledo air 7 an Giblean, 1614. B' ann leis an Sgoil Ealain Chritianach (Greugais:*Κρητική Σχολή*) a fhuair e a chuid foghlaim, agus bha e glè dhèidheil air Titian, Tintoretto agus Michelangelo. Thug El Greco buaidh uabhasach fhèin làidir air luchd-ealain an sàs ann an *Eas-prèiseanas* agus *Ciùbachas*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghrèig
Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Andrés de Vandelvira

B' e ailtire Ath-bheòthach às An Spàinn a chuir seachad a bheatha ag obair ann an Jaén tron Aois an Òir a bh' ann an **Andrés de Vandelvira/Vandaelvira/Valdelvira**. Rugadh e ann an Alcaraz ann an 1505 agus chaochail e ann an Jaén ann an 1575. Thug e buaidh uabhasach làidir air Ailtireachd an dà chuid anns an Spàinn fhèin agus air feadh na Roinn-Eòrpa, leis gu do sgrìobh a mhac Alonso leabhar air an robh *Libro de cortes de piedra* (Gàidhlig: *Leabhar Gearradaireachd Cloiche*), mu dheidhinn dòighean obrach athar, gu seachd-àraidh mar a làimhsicheadh e clach. Chithear a chuid obrach an latha an-diugh ann am Baeza, Jaén, Uclés, Úbeda agus Villacarrillo.

## Obraichean Cudromach
* Taigh-cràbhaidh an Naoimh Dòmhnaige ann an Jaén
* Ospadal an Naoimh Sheumais ann an Úbeda
* Lùchairt a' Bhanntraich Ortega ann an Úbeda
* Seipeal an t-Slànaighear ann an Úbeda
* Cathair-eaglais an Àrdachaidh ann an Jaén
* Eaglais Moire an Àrdachaidh ann am Villacarrillo

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:An Spàinn
María

'S e nobhail eachdridheil agus romansach à Coloimbia, air a sgrìobhadh le Jorge Isaacs ann an stoidhl ris an canar *Costumbrismo*, 's th' ann am María. Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1864 ann am Bogotá. Suidhichte ann am Bogotá, Buenaventura, Cali, Valle del Cauca, 's e sgeulachd gràidh 's ann am *María*. Tha coltas cuspaireil ann eadar *María*  agus *Atala * le François-René de Chateaubriand. Fhuaras an nobhail dubh chàineadh air sgàth 's an dòigh anns a làimhseachas i ri cuspairean mar Thràilleachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Nana

'S e nobhail eachdraidheil, poileataigeach, inntinn-eòlach, poileataigeach agus sòisealta Fraingis, air a sgrìobhadh ann an stoidhl air a bheil nàdarras le Émile Zola 's th' ann an **Nana**. Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1879 anns Phàipear-naidheachd *Le Voltaire*, agus an uair sin mar nobhail fa-leth ann an 1880. 'S e an treas leabhar anns an t-sreath *Les Rougon-Macquart* - Germinal nam measg - 's a th'ann. Suidhichte ann am Paris, ann an co-theacsa Dàrna Impireachd na Frainge, a mhair bho Bhun-reach na Frainge ann an 1852 gu ruige a' Chogaidh Frangach-Pruiseach ann an 1870, 's ann mu bheatha strìopach air a bheil Nana 's a tha an leabhar. Chleachd Zola strìopachas ri shealltainn coirbteachd na dùthcha fo Napoléon III. Nuair a bhàsaicheas Nana leis a' bhreac-Fhrangaich aig deireadh na nobhail 's ann mar shalmha choirbteachd na stàite 's a tha i. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Dubai

'S e baile mòr anns na h-Iomaratan Arabach Aonaichte a tha ann an **Dubai** (Arabais: دبي). Chaidh Sheikh Mohammed al-Maktoum na riaghladair na stàite aig neo-eisimeileachd nan iomaratan ann an 1971 agus tha e an sàs fhathast.

Tha campas aig Oilthigh Heriot-Watt ann an Dubai.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Ear Mheadhanach
Roinn-seòrsa:Bailtean
Antwerpen

'S e baile mòr eachdraidheil agus port marsanta cudromach faisg air Gent agus Zundert, ann an taobh tuath na Beilge, suidhichte aig ìre na mara, 's a th' ann an **Antwerpen** (IPA: *ˈɑntʋɛrpə(n)*, Fraingis: *Anvers*, Spàinntis: *Amberes*). Tha am baile rim faotainn aig inbhir na h-Aibhne *Scheldt* (IPA: *sxɛldə*), a shruthas dhan Chuan a Tuath. 'S ann  ann an roinn Provincie Antwerpen, ann am Flannras a tha e, far a bheil Duitsis ga bruidhinn. Tha 523,248 a’ fuireach ann, le sin 's e an dàrna bhaile nas motha na dùthcha an dèidh na Bruiseil.

### Freumh-fhaclachd
Thathar dhen bheachd gur ann à *Andverpas* air  neo *Andwerpas* air a' chlàradh ann an laideann ann na meadhann aoisean 's a tha an t-ainm,  a tha a' dol air ais gu dà fhacal Gearmaineach: *anda* (Gàidhlig: *an aghaidh*, *air an taobh thall*) agus *werpum* (Gàidhlig: *làimhrig-mhòr*). Mar sin, biodh *leth-innseach* neo *ros* a bh'ann ciall an ainm.

## Eachdraidh
Chaidh an leabhar Lazarillo de Tormes fhoillseachadh an seo airson a' chiad turais ann an 1554. Bhris a-mach An t-Ath-Leasachadh Pròstanach le aimhreit agus ainneart an seo anns An Lùnasdal 1566, mar ann an iomadh àite eile sna tìrean ìosail. Chaidh Fernando Álvarez de Toledo y Pimentel le arm mòr a chur an àite an tànaisteir Margarita de Parma leis an Rìgh Flip II na Spàinne, airson an t-ar-a-mach a chur sìos. Nuair a thòisich Cogadh nan Ochdad Bliadhna ann an 1568, thuit malairt eadar Antwerpen agus Bilbao a-mach à chèile agus cha tugadh piseach air an staing siud a-chaoidh. Air 4 an t-Samhain 1576, thug saighdearan na Spàinne ionnsaigh air a' bhaile, latha dubharach air a bheil *Creach Antwerpen* air neo *Caothach nan Spàinnteach* (Duitsis: *Spaanse Furie*, Spàinntis: *Saqueo de Amberes*): chuireadh 7,000 daoine gu bàs, chaidh 800 taighean a losgadh agus b'fhiach an sgrios agus milleadh nas motha na £2 muillean. Thuit Antwerpen gu feachdan na Gearmailt an dà chuid ann an 1914 rè Cogadh a' Cheusair agus cuideachd ann an 1940 rè'n Dàrna Cogaidh.

## Bailtean Co-cheangailte
* Akhisar
* Baile a' Chip
* Fez
* Haifa
* Ludwigshafen
* Mulouse
* Rostock
* Rotterdam
* Sankt Peterburg
*  Shanghai

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd

Roinn-seòrsa:Bailtean na Beilge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Alcaraz

'S e baile beag faisg air Tobarra, ann cridhe na Spàinne, suidhichte aig 962m os cionn ìre na mara, 's a th' ann an **Alcaraz**. 'S ann às an fhacal Arabais *الكرز* (Gàidhlig: *[[crann-siris]]*) a tha an t-ainm. Tha am baile rim faotainn eadar na h-Aibhnichean *Piojo* agus *Alcaraz*. 'S ann  ann an roinn Albacete, ann an Castilla-La Mancha a tha e. Tha 1,324 daoine a’ fuireach anns a' bhaile.

## Daoine ainme
*Andrés de Vandelvira (1505 - 1575). Ailtire.

## Àireamh-sluaigh
Mar iomadh sgìre dhùthaich a-staigh san tìr anns an Spàinn, tha dì-dhaoineachadh na thriobaid ann an Acaraz:

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd

Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
La vorágine

'S e nobhail phoileataigeach agus sòisealta à Coloimbia, air a sgrìobhadh le José Eustasio Rivera ann an stoidhl ris an canar *Costumbrismo*, 's th' ann an **La vorágine** (Gàidhlig: *A' Chuairteag*). Chaidh fhoillseachadh airson a' chiad turais ann an 1924 ann an Yopal. Suidhichte ann an Amason, 's e sgeulachd a bhruidhinneas mu na thachair dha na daoine rè tòcadh malairt rubair anns na 20an,  's ann an *La vorágine*. 'S e gu bheil an stoiridh a' leantainn beatha fir à a thèid air chall sa choille uisge. Tha coltas cuspaireil ann eadar *La vorágine*  agus *Hijo de hombre* le Augusto Roa Bastos, ged a tha iad gu math eadar-dhealaichte a thaobh stoidhl. Thug an nobhaileag *Heart of Darkness* le Joseph Conrad buaidh uabhasach fhèin làidir air Rivera.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Nàdarras (litreachas)

'S e stoidhl ann an ealain, gu seachd-àraidh ann an litreachas, ceangailte ri fìorachas, a nochd aig deireadh na 19mh Linn  a th’ann an **Nàdarras**. Bha an fheadhainn a bha an sàs ann an Nàdarras airson nàdar nan rudan a shealltainn ann an dòigh aithriseach dìreach mar a tha iad,  gè brìgh cho suarach air neo cho ionmholta 's a bha iad. B’ e an sgrìobhadair Fraingeach Émile Zola a bha air cùl-gnothaich ann an Nàdarras. Sgrìobh e mòran mu dheidhinn bhun-stèidh teòiridheach Nàdarrais ann an ro-ràdh na nobhail Thérèse Raquin, agus, gu seachd-àraidh, an aiste a sgrìobh e air a bheil *Le roman expérimental* (1880). Thàinig Nàdarras dhan bhàrr mar fhrith-ghluasad an aghaidh romansachas, dìreach mar fhìorachas.  B’ ann eadar 1870 agus 1890 a bha Nàdarras anns an fhasan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Litreachas