open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Santiago

Tha **Santiago** neo **Santiago de Chile** na phrìomh-baile na Sile. Tha e na laighe ann an gleann san àirde 520 m (1700 ft) ann am meadhan na dùthcha. 
Tha am bunstructair Shantiago aon de na structairean as fheàrr ann an Aimearaga a Deas, m.e.: na rathaidean  *Santiago Metro* agus *Costanera Norte*. Tha mòran ionaidhean eadar-nàiseanta ann.

Ged a tha Santiago am baile as motha anns an t-Sile, tha an riaghaltas ag obair anns a' bhaile faisg air, Valparaíso. 
## Bailtean Co-cheangailte
* Algiers
* Miami (Florida)
* Minneapolis (Minnesota)
* Tunis

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Iùdais

Se cànan Tiùtonach/Gearmanach (*Germanic*), Ind-Eòrpach a tha ann an **Iùdais** (ייִדיש yidish neo אידיש idish, gu litearail: "Cànan Iùdhach" neo "Gearmailtis Iùdhach"). Tha e ceangailte ris an t-sean Gearmailtis, ach is iomadh faclan ann a tha a' tighinn as an Eabhra, neo cànan Slàbhach mar Ruiseis, Pòlais 7msa. Tha buaidh Eabhrach gu math soilleir, gu h-àraid san cleachdadh spìoradail.
Roinn-seòrsa:Cànain
Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Na Meanbh Eileanan

'S e dùthaich eileanach a tha anns na **Na Meanbh Eileanan** no **Stàitean Feadaralach Mhicronesia**. Tha iad nan laighe anns an Chuan Shèimh air taobh an earra-thuath Papua Gini-Nuadh. Tha iad pàirt de Roinn a' Chuain Shèimh

'S e Palikir am prìomh-bhaile aice, ach 's e Weno am baile as motha a th' ann.

## Iomraidhean


Faidhle:Map_of_the_Federated_States_of_Micronesia_CIA.jpg|Mapa: Na Meanbh Eileanan


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Na h-Eileanan Mharshall

'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha anns **na h-Eileanan Mharshall**. 
Tha i na laighe san taobh an iar a’ Chuan Shèimh. Tha Nauru agus Kiribati san taobh a deas dhith, agus tha na Meanbh Eileanan anns an taobh an ear.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Na Gathan

'S e còmhlan-ciùil garaids às an Eilean Sgitheanach a th' anns **Na Gathan** a chaidh air bhog ann an 2007. 

## Eachdraidh a' Chòmhlain

Thòisich an còmhlan leis a' cheathrar: Tim Armstrong (guth, siont agus drumaichean), Greg MacThòmais (giotàr agus guth), Kathryn NicAoidh (na drumaichean agus guth) agus Tomaidh MacAilpein (beus agus guth).  Buinidh Kathryn agus Tomaidh dhan Eilean Sgitheanach fhèin agus tha Greig à Glaschu agus Tim à Siatail.  Tha iad uile fileanta ann an Gàidhlig agus tha na h-òrain air fad aca ann an Gàidhlig.  

Bha Tim na fhear-toisich, na sheinneadair agus na chluicheadair giotàir anns a' chòmhlan-ciùil punc Ghàidhlig, Mill a h-Uile Rud, agus cuideachd, bha e an sàs anns a' chòmhlan hip-hop Gàidhlig, Nad Aislingean.  Chluich e fhèin agus Tòmaidh anns a' chòmhlan Ghàidhlig, Là Luain, agus cluichidh Na Gathan cuid dhe na h-òrain aig Là Luain.  Ann an 2008, ghabh Roddy Neithercut ris a' chòmhlan mar chluicheadair siont.  Tha Roddy làn Gàidhlig agus tha e cuideachd na sheinneadair anns a' chòmhlan, Atomgevitter.  Ann an 2009, dh'fhàg Tomaidh an còmhlan agus thog Greg am beus fhad 's ghabh Sìleas Landgraf ris a' ghiotàr.  'S ann à Köln, anns a' Ghearmailt a tha Sìleas o thùs ach tha i glan fhileanta ann an Gàidhlig cuideachd.

Anns a' Ghearran, 2008, chaidh Na Gathan air turas goirid còmhla ri Oi Polloi agus Les Ramoneurs de Menhirs a thòisich le cuirm-ciùil ann an Glaschu a bha na tachartas neo-oifigeil air iomall na fèise, Celtic Connections.  Chlàraich Rapal T.Bh. pìos aig a' chuirm sin a chaidh a chraobh-sgaoileadh anns an earrach, 2008.  Anns an Iuchar, 2008, choisinn iad an duais *Òran Ùr Ghàidhlig As Fhèarr* bho Rapal le *Ruigidh Sinn Màrs*, òran a sgrìobh Greg.  Chluich iad ceithir òran air a' chiad phrògram dhen treas sreath de Rapal T.Bh. a chaidh air a chraobh-sgaoileadh anns an fhoghar, 2008, air an t-seanal ùr dhigiteach, BBC ALBA.  Agus ann an 2009, chaidh an dàrna òran singilte aca, *Claigeann Damien Hirst*, a thaghadh dhan fharpais, Nòs-ùr.  Bha an t-òran stèidhichte air sgeulachd a sgrìobh Maoilios Caimbeul, a bha i fhèin an iomradh air a' phìos-ealain le Damien Hirst, *[[For the Love of God]]*.

## Clàran

*2008 Ruigidh Sinn Màrs agus Trì Sgeulachdan (Ùr-sgeul)
*2009 Claigeann Damien Hirst (Ùr-sgeul)
*2009 Ga Bruidhinn Làn-Ùine (Problem? Records)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
*Làrach-lìn Nan Gathan
*Na Gathan air Rapal air BBC ALBA
 
 

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Nauru

'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha ann an **Nauru**, (ainm oifigeil: *Poblachd Nauru*). 
Tha i na laighe anns a’ Chuan Shèimh, 300 cilemeatair air falbh san ear bho Kiribati.

Le 21 km² (8.1 sq.mi) san fharsaingeachd 's e Nauru an dùthaich eileanach as lugha air feadh an t-saoghail. Cuideachd 's e an t-aonar poblachd gun phrìomh-bhaile oifigeil.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Tiomor an Ear

‘S e dùthaich anns an dàrna leth den eilean Tiomor a tha ann an **Tiomor an Ear** neo **Timor an Ear**; ainm oifigeil: *Poblachd deomocrasach Timor-Leste*. Tha i 'san earra-thuath Astràilia agus mu 640 cilemeatair air falbh bho Dharwin. Tha i a’ gabhail a-steach na h-eileanan Atauro, Jaco agus Oecussi-Ambeno.

Chan eilear cinnteach an e Tiomor an Ear pàirt den Àisia a Deas  neo pàirt de Roinn a' Chuain Shèimh.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil riaghaltas Thiomor an Ear

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Kiribati

'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha ann an **Ciribeas**
(IPA: ˈkiɾibæsi neo *cì-rì-bas* anns a’ Ghilbeartais). Tha i na laighe anns a’ Chuan Shèimh faisg air Crios na Cruinne. Anns an taobh an ear tha an loidhne far a bhios an roinn-tìde ag atharrachadh. Tha i a' gabhail a-steach 33 atolan le barrachd air 3,500,000 cilemeatair ceàrnach gu lèir.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
John Maynard Keynes

Is dòcha gum b'e **John Maynard Keynes** am feallsanach eaconomachd a bu chudthromach den 20mh linn agus na riochdaire dioplòmasach.

Dh’aithnich esan dà cho-ionnanas riatanach:

* Aig Ire pearsanta: Teachd a-steach = Cosgadh + Sabhaladh

* Aig Ire Naiseanta: Geill Naiseanta Rath X-1 = (Geill Naiseanta Rath X ) + (Sabhaladh Naiseanta an Rath X-1)

Rinn e a-mach bho na firinnean seo, gu bheil sàbhaladh airgid, gu math an neach-shabhail fa-leth, ach gun dèan e cron air eaconomas na dùthcha. Tha na sgrìobh e gu math cudromach do dheamocrasaidh shòisealta.

Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn a' Chuain Shèimh

Canar gur e aon de na mhòr-roinnean an t-Saoghail a tha ann an **Roinn a' Chuain Shèimh** (Beurla: *Oceania* neo *Australasia*). 
Cleachdar an t-ainm seo gu h-àraidh ann an Cruinn-eòlas, anns an Dualchas agus anns na doighean poileataigeach .
Ann am mòran chànain cleachdar an t-ainm cuideachd airson mòr-roinn eaconomach. 

Tha Roinn a' Chuain Shèimh na laighe eadar Àisia agus Astràilia. Tha e a’ gabhail a-steach dùthchannan agus eileanan anns a’ Chuan Shèimh.

'S e am mòr-roinn as lugha air feadh an t-Saoghail a th' innte a thaobh farsaingeachd. Tha i anns an dàrna àite a thaobh àireamh-shluaigh. Tha i a’ gabhail a-steach barrachd air 7.500 eileann le 1,3 millean cilemeatair ceàrnach anns an fharsaingeachd uile gu lèir. Ach tha dìreach mu 2.100 eilean ann far am bi daoine a’ fuireach, mu 14,9 millean duine gu lèir. 

A-rèir dualchas tha trì roinnean ann an Roinn a' Chuain Sèimh: :
* **Na h-Eileanan Dubha** neo *Melanesia* 'sa Bheurla 

* **Na h-Ioma-Eileanan** neo *Polynesia* 'sa Bheurla

* **Na Meanbh Eileanan** (Roinn) neo *Micronesia* 'sa Bheurla

## Liosta na dùthchannan agus ''ranntairean''
A-rèir an t-shònrachaidh a chleachdar, canar gu bheil Astràilia agus Sealainn Nuadh mar phàirt de Roinn a' Chuain Shèimh cuideachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
A' chaora mhaol

* Briod chaorach a tha cumanta air feadh Gàidhealtachd na h-Alba

Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Na Fuadaichean
Fuadach nan Gàidheal

'S e Fuadach nan Gàidheal sreatha de thachartasan ann an eachdraidh Gàidhealtachd na h-Alba far an robh tighearnan-fearainn an sgìre a' gluasad na tuathanaich aca dheth am fearainn gus am b'urrainn dhaibh an talamh a chuir air mhal gu daoine agus doighean tuathannachas eile. Thachair na Fuadaichean timcheall eadar 1790 is 1890. 

## Fuadaichean ann an [[Cataibh]]

Ghabh na fuadaichean ann an Cataibh àite eadar 1807 is 1821. Sgrìobh Dòmhnall MacLeòid leabhar mu dhèidhinn fuadaichean Chataibh, *[https://archive.org/details/donaldmcleodsglo00mcleuoft Gloomy Memories]*. B' e Padruig Dubh, no Patrick Sellar, a bha anns am maor Dhiùc Cataibh a ghnìomh na fuadaichean. Tha droch chliù aig Sellar agus aig Diùcan Chataibh a chionn 's gu bheil fuadaichean Chataibh a b' ainmeile.

## Fuadaichean anns an litreachas Albannach: 19mh linn

*MacGill-Eain, Somhairle. "The Poetry of the Clearances". *Ris a’ Bhruthaich. Criticism and Prose Writings*. Stornoway: Acair, 1985.
*Meek, Donald E. *Tuath is Tighearna / Tenants and Landlords. An Anthology of Gaelic Poetry of Social and Political Protest from the Clearances to the Land Agitation (1800 – 1890)*. Edinburgh: Scottish Academic Press, 1995.

## Fuadaichean anns an litreachas Albannach: 20mh linn
##### Rosg

* Neil M. Gunn. *Butcher's Broom* (1934)
* Fionn MacColla. *And the Cock Crew* (1945)
* Iain Mac a' Ghobhainn. *Consider the Lillies* (1968)
##### Bàrdachd

* Somhairle MacGill-Eain. "Hallaig" (1954), "Sgreapadal"
* Ruaraidh MacThòmais. "Srath Nabhair" (*Eadar Samhradh is Foghar*, 1967)
##### Dràma

* Iain Mac a' Ghobhainn, *A' Chùirt* (1966)
## Leabhraichean mu na Fuadaichean

* Grimble, Ian. *The Trial of Patrick Sellar. The Tragedy of Highland Evictions*. London: Routledge and Kegan Paul, 1962.
* MacLeòid, Calum. *Fàsachadh An-Iochdmhor Ratharsair / The Cruel Clearance of Raasay*. Dùn Phàrlain: Clò Àrnais, 2007.
* MacLeòid, Dòmhnall. *Gloomy Memories*. 1892.
* Richards, Eric. *The Highland Clearances: People, Landlords and Rural Turmoil*. Edinburgh: Birlinn, 2008.
## Ceanglaichean a-mach

*Narratives in a Landscape: Monuments and Memories of the Sutherland Clearances. An tràchdas le Paul Basu (1997)
*Education Scotland: Na Fuadaichean (Gàidhlig)
 

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Rubha an Dùnain

Tha **Rubha an Dùnain** 'na rubha iomallach san Eilean Sgitheanach ann an Alba. Tha e ann am Minginis san àrd a deas den Chuiltheann. Tha an rubha corr is 30 m (98 troigh os cionn na mara. Tha Loch na h-Àirde suidhichte air an rubha le seann chanàl Lochlannach a tha ga cheangal ris a' mhuir. Chaidh bìrlinn a lorg anns an loch sin. Thathar den bheachd gun do chleachdadh an loch airson bàtaichean a ghlèidheadh agus gan slaodadh tron chanàl dhan mhuir is air ais. 

Tha an rubha glè inntinneach a thaobh arceòlais, agus tha seann làraich bhon Linn Ùr na Cloiche agus nas ùire rim faicinn an sin. Tha dùn ann, an canàl Lochlannach, agus seòmar-tìodhlacaidh rin lorg air Rubha an Dùnain. 

Às dèidh linn nan Lochlannach bha Clann Mhic Asgail a' fuireach aig an rubha, agus chithear fhathast làrach a' bhaile an-diugh, fiù 's taigh fear a' bhaile bhon 18mh linn. Bha daoine a' fuireach an sin gu ruige nam fuadaichean anns na 1860an

Gheibhear ann air cois air deagh cheum coiseachd bhon àite campachaidh ann an Gleann Bhreatail. Ge-tà, tha an ceum a' fàs bog agus nas lugha nuair a ruigear an rubha. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Cath Raon Ruairidh

B' e **Cath Raon Ruairidh** (Beurla: *Battle of Killiecrankie*) a' chiad bhlàr dhen a' chiad ar-a-mach a rinneadh le na Seumasaich air tìr-mòr Bhreatainn, ri linn mar a chaidh crùn Shasainn, Alba is Èirinn a thoirt air falbh bho Na Stiùbhartaich agus a bhuileachadh air Uilleam III is II. Chaidh am blàr a chur air 27 an t-Iuchair, 1689, faisg air Coille Chneagaidh ann an Siorrachd Pheairt. Bha Iain Greumach Claverhouse, Biocant Dhùn Dè, ris an canadh na Gàidheil "Claibhears", na cheannard air na Seumasaich, agus Seanailear Uisdean MacAoidh à Sgobharaidh os cionn feachd Rìgh Uilleim.

## Am Blàr
Nuair a chuala Claibhears gun robh MacAoidh a' dèanamh air Caisteal Blàr Athaill a bha Pàdraig Stiùbhart à Baile Eachainn a' ghlèidheadh airson nan Seumasach, chaidh e ri a shabaid le mu 2,400 saighdear. Am measg rèiseamaidean nam fineachan Gàidhlig air taobh nan Seumasach bha Clann MhicGillethain, Dòmhnallaich Chlann Raghnaill, Dòmhnallaich Ghleann Gharadh, Camshronaich Loch Iall, Dòmhnallaich Shlèite, agus Rob Ruadh MacGriogair (is e fhathast glè òg).

Bha aig MacAoidh leis an 3,500 saighdear aige ri dhol troimhe cadha Choille Chneagaidh, far a bheil Gleann Gar glè chumhang. Bha feachd Chlaibheirs ann roimhe is ga fheitheamh air an suidheachadh gu math suas leathad Raoin Ruairidh, beagan tuath air a' chadha. Chaidh feachd MhicAoidh a chur an òrdugh dìreach far a bheil rathad mòr an A9 an-diugh, is iad a' coimhead an ear-thuath suas leathad. Nuair a ràinig iad arm Claibheirs, thòisich iad ri losgadh orra, ach cha b' urrainn dhaibh ionnsaigh a chur orra suas am bruthach. An àite sin, aig seachd uairean feasgar thug na Gàidheil ionnsaigh orrasan a bha cho luath nach b' urrainn don fheachd MhicAoidh na beigneidean aca a chur air na gunnachan.

Chaidh an latha le na Seumasaich, ach chaidh Claibhears a mharbhadh le peilear, agus thugadh bàrr air na Seumasaich le feachdan an riaghaltais aig Blàr Dhùn Chailleann mìos às dèidh a' bhlàir seo.

Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Blàr Dhùn Chailleann

Air 21mh Lùnasdal 1689 thug rèiseamaid Gallta nan Cameronians, a bha a' seasamh chòirichean Rìgh Uilleim, buaidh air na h-ionnsaighean a rinneadh le na Seumasaich air a' bhaile, agus chaidh ruaig callmhor a chuir air na fineachan Gàidhealach.

## Na lean chun a' bhlàir
Ann an ar-a-mach nan Seumasach, 1689-90, bha na Seumasaich às dèidh buaidh a thoirt aig Cath Raon Ruairidh, Coille Chnagaidh, air an 27mh latha dhen Iuchar 1689. Ach ged bu bhuaidh-làrach e, chaill iad an ceannard buadhmhor Iain Greumach Chlaverhouse, no Clèabhars.
Bha iad a-nise fo chomannd oifigich Èireannaich an Còirneal Cannon. Bha esan fada gun gluasad a dhèanamh, ach air meadhan an Lùnasdal 1689 rinn 5,000 fear-cinnidh Gàidhealach adbhanns deas a dh'ionnsaigh Dhùn Chaillinn.

## Dùn Chailleann na bhaile-daingneach

Bha am baile air a dhìon le rèisimeid Iarla Aonghais, a bha air ùr-chruthachadh air Galltachd na h-Alba; bha a' chuid nach bu bheag dheth de luchd-leantainn Ridseard Chamshroin, *cùmhnantair* a rugadh ann am Fìobha agus a chaidh a mharbhadh le feachdan Theàrlaich II an 1680. Rè ùine, chaidh an t-ainm Cameronians a bhuileachadh orra, mar chuimhneachan airsan; cha robh buinteanas aig an rèisimeid seo do Chlann Chamshron, a bha a' sabaid air taobh nan Seumasach. Bha na Cameronians fo chomannd Uilleim Chlelland, cùmhnantach iomraiteach a rugadh an Dubhghlas, Siorramachd Lannraig.
A chionn 's nach robh balla-dìon a' cuairteachadh a' bhaile, rinn na saighdearan gallta daingneach dhe mheadhan a' bhaile mu thimcheall na h-eaglaise.

## An sabaid
Chaidh ionnsaidh a thoirt air a' bhaile le na fineachan Gàidhealach tràth sa mhadainn air an 21mh. Às dèidh ceithir uairean a thìde de shabaid guineach fuileachdach am measg thaighean is sràidean a' bhaile, fhuaradh làmh-an-uachdair le na saighdearan gallta (ged a chaidh an ceannard-feachd Clelland a mharbhadh) agus rinn na Seumasaich an ratreut tuath. Bha iad air 300 fear a chall ann an sabaid a leithid ris nach robh iad cleachdte.

## A bhuil
*Chaidh arm nan Seumasach a bhristeadh aig Dùn Chailleann; cha do rinneadh ionnsaigh eile leotha san ar-a-mach. Agus air a' chiad latha dhen Chèitein 1690, chaidh na bha air fhàgail dhiubh a ruagadh aig Blàr Chromdàil, Srath Spè.
*Ach bha buil nas leantainnich aig Blàr Dhùn Chaillinn. Lethcheud bliadhna às dèidh a' **Chùmhnant Nàiseanta**, bha an creud pròstanach agus an eaglais clèireach a-nise tèarainte mar chreideamh na dùthcha.
 

Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Palau

'S e dùthaich eileanaich ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha ann am **Palau**, ainm oifigeal: **Poblachd Phalau**. Tha i na laighe anns a’ Chuan Shèimh mu 500 mìle (800 cilemeatair) air falbh san ear bho na h-Eileanan Filipineach agus mu 2000 mìle (3200 km) aig astar deas air Tokyo. Chaidh Palau a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1994 agus mar sin dheth 's e aon de na dùthchannan eisimeileach as òige air feadh an t-Saoghail.

A-rèir *CEDAM Eadar-Nàiseanta* tha an *"Underwater Wonder of the World* as fheàrr ann am Palau.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Niue

'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Shèimh a tha ann an **Niue**. Tha far-ainm oirre: *"Creag na h-Ioma-Eileanan"*. Tha riaghaltas aice fèin, ach tha ceangal poileataigeach làidir ri Sealainn Nuadh. Tha i na laighe mu 2,400 cilemeatair air falbh san ear-thuath Sealainn Nuadh eadar Tonga, Samoa, agus Cook Islands.  B' e Captain James Cook a chiad seòladair a ràinig Niue anns a’ bhliadhna 1774. Chuir esan an t-ainm  "Savage Island"  ris an eilean o chionn 's gun robh coltas ri muinntir Niue a bhith gan dathadh le fuil. Ach cha b’ e fuil a bha oirre ach dath banana dearg. Cleachdar  an cànan Niueanaich agus a’ Bheurla anns na sgoiltean agus anns na  chòmhraidhean làitheil.

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Deòrsa I Bhreatainn is Èireann

B' e rìgh na Breatainne eadar 1 an Lùnastal 1714 is 1727 a bha ann an **Deòrsa I**.
Rugadh e 1660 sa' Ghearmailt, is bha e de theaglaich uasal Hanobhair. Lean a mhac, an darna Rìgh Deòrsa, nuair a chaochail e ann an 1727.
## Carson Deòrsa?

Rinneadh ban-oighre don Bhànrigh Anna dheth Sophia, màthair Dheòrsa, an 1701. Chaidh Sophia, a bha de shliochd Sheumais VI Alba is I Shasainn, agus bha cuideachd na Pròstanach, a thaghadh le uaislean Pròstanach Shasainn a-chum is nach fhaigheadh Na Stiùbhartaich agus an luchd-leantainn na Seumasaich an rìoghachd air ais nan caochladh Anna gun sliochd.
Chaochail Sophia corra sheachdainean mus deach crùn Bhreatainn a bhuileachadh air a mac Deòrsa air a' chiad latha dhen Lùnasdal, 1714.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Rìoghachd Aonaichte
Seòras III

B' e rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte a bha ann an **Seòras III**.
Rugadh e ann an 1738 ann an Lunnainn agus bha e na rìgh bho 1760 a-mach. Chochaill e ann an 1820 ann am *Windsor Castle*.

B' e Seòras III an t-ogha dhen dàrna Rìgh Deòrsa (mac a mhic a bu shine).

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:An Teaghlach Rìoghail Breatannach
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Rìoghachd Aonaichte
Blàr Sliabh an t-Siorraim

*13 an t-Samhain 1715

*Am batail a bu mhotha a chaidh a chur an ar-a-mach nan Seumasach 1715
*Chuireadh am blàr air Sliabh an t-Siorraim, talamh monaidh an iar air baile Dùn Bhlàthain, Alba
*Gun fhiosta, chaidh Blàr Preston a chur mun aon àm, shìos an Sasainn (12na-14mh dhen t-Samhain) - call eile airson nan Seumasach
*Dh'fhàillig air taobh seach taobh buaidh a thoirt a-mach, ged a bha arm Mhàirr còrr is da uidhir arm an riaghaltais
*Chaidh an t-ar-a-mach a dholaidh às a dhèidh

## An luchd-cogaidh
*Na Seumasaich, fo Iarla Marr, a' sabaid as leth Rìgh Seumas VIII
*Arm Riaghaltas Bhreatainn, as leth Taigh Rìoghail Hanobhair, fo chommand Dhiuc Earraghaidheil.

Bha mu 3000 fear aig Diùc Earraghaidheil. Ach bha mu 7000 aig Màrr - a chuid a bu mhotha dhiubh dheth na fineachan Gàidhealach, ged a bha Gàidheil an arm an riaghaltais cuideachd.

## Faic cuideachd
* Blàir chatha ann an Albainn

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-11-13: Blàr Sliabh an t-Siorraim
* BBC Cuairtean: Blàr Sliabh an t-Siorraim

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Tubhalu

'S e dùthaich eileanach ann an Roinn a' Chuain Sèimh a tha ann an **Tubhalu**, (IPA: [t:u:'valu]). Tha i na laighe anns a' Chuan Shèimh anns a' mheadhan eadar Hawaii agus Astràilia. Tha Kiribati, Samoa agus Fìdi faisg oirre. 

'S e an dàrna dùthaich as lugha air feadh an t-saoghail a thaobh àireamh-shluaigh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Aifreann Laidinneach

Airson am mòr-chuid eachdraidh na h-eaglaise Caitligiche, rachadh **Aifreann [[Laideann|Laidinneach]]** a chleachdadh. Chaidh an Aifreann Nuadh a stèidheachadh ann an 1970 agus chuir a' Bhatacan stad air Aifreann Laidinneach tradaiseanta. Ann an 1984 thuirt am Pàp gun robh an Aifreann Laidinneach ceadaichte a-rithist.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Wellington, Sealainn Nuadh

Is e prìomh-bhaile Shealainn Nuadh a tha ann am **Wellington**( *Te Whanga-nui-a-Tara* ann am Māori). 'S e am bhaile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e na laighe anns an oirthir a deas den Eilean-a-Tuath. 'S e am prìomh-bhaile as motha a tha ann an Roinn a' Chuain Sèimh.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Sealainn Nuadh
Dili

Is e prìomh-bhaile Tiomor an Ear a tha ann an ** Dili ** neo **Díli**. 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte air cladach ann an taobh tuath na dùthcha. 'S e 8° 34' Deas agus 125° 34' Ear a tha na co-chomharran aige. Tha mu 150,000 duine a’ fuireach anns a' bhaile fhèin.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Suva

Is e prìomh-bhaile Fhìdi a tha ann an ** Suva **. 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte ann an ear-dheas eilean Viti Levu. Ann an 1996 bha 77,366 duine  a’ fuireach anns a’ bhaile seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Fìdi
Roinn-seòrsa:Bailtean
Port Vila

Is e prìomh-bhaile na Vanuatu a tha ann am **Port Vila**. 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e na laighe ann an cladach an earra–dheas na h-eilean Éfaté anns an ceàrn Shefa. 'S e 17° 45' Deas agus 168° 18' Ear an co-chomharran a tha aige.

Anns a’ bhliadhna 1999 bha 29,356 duine a’ fuireach an seo.
Leis a’ phort-mara as cudthromaiche air feadh an eilean, 's e teis-meadhan eaconamaidh a tha ann am Port Vila. Tha am
port-adhair eadar-nàiseanta *"Bauerfield International Airport"* anns a’ bhaile cuideachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Poilinèis na Frainge

'S e buidheann de h-eileanan a tha fo smachd na Fraingich a tha ann an 
**Poilinèis na Frainge** (Fraingis: *Polynésie française*, Cànan Tahitianais: *Pōrīnetia Farāni*). Tha iad nan laighe anns a' Chuan Sèimh. 'S e Tahiti aon de na h-eileanan as ainmeile ann an Roinn a' Chuain Shèimh. Tha am prìomh-bhaile, Papeete ann an Tahiti. 

'S e pàirt de Phoilinèis na Frainge a tha anns na h-eileanan Na Marquesas cuideachd.
## Gailearaidh

Image:Moorea baie cook.JPG|Baie de Cook ann am Moorea
Image:Bora-Bora.png|Mont Otemanu ann am Bora-Bora
Image:Îles Gambier image satellite.jpg|Satellite view of the Iles Gambier
Image:Mooreamotu766.jpg|Motu Tiahura, Moorea
Image:Fakarava-ponton-rotoava.jpg|Fakarava lagoon
Image:HivaOa BaieDesTraitres 20061110.jpg|Baie des traîtres, Hiva `Oa
Image:Mangareva.jpg|Mangareva
Image:Bora-bora_from_air.jpg|Bora Bora 
Image:Paul Gauguin 056.jpg|Boireannaich à Tahiti air an tràigh, le Paul Gauguin (1891)
Image:Boraboraluft gerade.jpg|Bora Bora
Image:PolinesiamooreaY7 bordercropped.jpg|Moorea


Roinn-seòrsa:Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Coirce a' Mhadadh-Ruaidh

'S e lus fiadhain a tha ann an **coirce a' mhadadh-ruaidh** no **corc a' mhadadh-ruaidh** air a bheil coltas coirce fiadhain. Chan eil ach glè bheag de ghràinneachan anns a' chochall aige, ged is ann a tha iad gu math coltach ri càth choirce. Mar sin dheth, tha an t-ainm seo ag innse gu bheil coltas mealltach no breugach air. 

Dh'aithnichear mar ainm eile e, agus 's e sin **feur-coirce brèige** (*Arrhenatherum elatius*). 

## Iomraidhean


.

Roinn-seòrsa:Luibh-eòlas
Pàrtaidh Neo-eisimeileachd Phuerto Rico

'S e buidheann poileataigeach a tha ann am **Pàrtaidh Neo-eisimeileachd Phuerto Rico** (Spàinntis: *Partido Independentista Puertorriqueño* (PIP), Bheurla: *Puerto Rican Independence Party*). Tha iad ag iarraidh neo-eisimeileachd Puerto Rico. Chaidh am pàrtaidh a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1946. 'S e aon de trì buidheannan poileataigeach a tha anns an dùthaich seo. 'S e deagh eisimpleir iomairteachd a th' ann na tha iad a' dèanamh.
## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Port Moresby

Is e prìomh-bhaile Phapua Gini-Nuadh a tha ann am **Port Moresby** (**Pot Mosbi** ann an Tok Pisin). 'S e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha e suidhichte ann an earra-dheas na h-eilean Gini-Nuadh air cladach Gulf of Papua. Anns a' bhliadhna 2000 bha 254,158 daoine  a’ fuireach an seo.

B’ e Captain John Moresby a' chiad duine às an Roinn-Eòrpa a ràinig air Port Moresby. Thug esan an t-ainm don àite seo airson urram a thoirt don athair aige: Admiral Sir Fairfax Moresby.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Gini Nuadh Phaputhach
Honiara

Is e prìomh-bhaile na h-Eileanan Sholaimh a tha ann an ** Honiara **. 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Anns a' bhliadhna 1999 bha 49,107 duine a' fuireach anns a' bhaile seo.

Thàinig an t-ainm Honiara bhon fhacal: *Nagoniara*, ainm bho thùs 'sa cànan Guadalcanal airson an àite seo. Tha e a' ciallachadh: “air beulaibh na gaoithe”. Ach cha b’ urrainn don luchd-bruidhne Beurla sin a ràdh, mar sin dheth dh'atharraich iad an t-ainm gu Honiara.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Poblachd Dheamocratach na Congo

'S e dùthaich ann an Afraga a tha  ann an **Poblachd Dheamocrach na Congo**; **Poblachd Dheamocrach a' Chongo**neo **Poblachd Dheamocratach a' Chongo** (*Democratic Republic of the Congo* neo *DRC* sa Bheurla). B' e Zaire an t-ainm a bha roimhe oirre.  Tha crìochan aice le Poblachd Meadhan Afraga agus le Sudan-a-Deas anns an taobh tuath,  le Uganda, Rubhanda, Burundaidh, Saimbia, Angòla  san taobh a deas agus le Poblachd na Congo san taobh an iar. Tha an Lake Tanganyika anns an ear dhith. 'S e a' phoblachd seo an treasamh dùthaich as motha ann an Afraga a thaobh farsaingeachd. Tha an t-ainm *Congo* a’ ciallachadh sealgair. Thàinig e bho threubhan Bakongo, muinntir bho thùs a tha a’ fuireach faisg air Abhainn Congo.

## Daoine ainmeil
* Mobutu Sese Seko, deachdair
* Denis Mukwege, a bhuannaich an Duais Nobel airson Sìthe ann an 2018.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
South Tarawa

'S e prìomh-bhaile Kiribati a tha ann an 
**South Tarawa**, (anns a' chànan Gilbertese/Beurla: **Teinainano Urban Council** neo ainm goirid: **TUC**). Tha e suidhichte air an *Tarawa Atoll*, air atolan beaga eadar Bairiki anns an iar agus  Temaiku/Bonriki anns an ear.  A-nis tha iad ceangailte le cabhsairean. ‘S e an co-chomharran aige: 1°19' Tuath agus 172°58' Ear. Tha an *Kiribati Teacher College* ann an South Tawara, agus togalaichean eile a tha mar phàirt den *University of the South Pacific* .

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Palikir

'S e prìomh-bhaile na Meanbh Eileanan a tha ann am **Palikir**. Tha e suidhichte air an eilean *Pohnpei*. Anns a’ bhliadhna 2000 bha 6.444 duine a’ fuireach an seo. Seo an co-chomharran aige: 6º 55' Tuath agus , 158º 11' Ear.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Majuro

'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Mharshall a tha ann am **Majuro**. Anns a’ bhliadhna 2004 bha 25,400 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha port-mara, port-adhair eadar-nàiseanta agus bùthan mòra aige. Tha am baile suidhichte air 64 atol ris an canar *Majuro Atoll*. Chan eil Majura nas motha na 9.7 cilemeatair ceàrnach san fharsaingeachd gu lèir, ach tha e na laighe timcheall air  *lagoon* le 295 km².  

Tha trì teis-meadhan anns a' bhaile (bho dheas gu tuath): 

****Delap***: Tha bùthan mòra an-seo.

****Uliga***: Cridhe ionmhasail, le roinn turasachd làidir. Tha an *College of the Marshall Islands* an-seo agus sgoiltean eile cuideachd.

****Darrit***: Tha am pàrlamaid stèidhichte an-seo.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Yaren

'S e am baile neo an sgìre as motha ann an Nauru a tha ann an **Yaren**. Tha e suidhichte ann an taobh a deas na dùthcha, aig 0° 33’ Deas ‘s 166° 55’ Ear. Chan e ach baile beag a th’ ann le 1.5 cilemeatair ceàrnach san fharsaingeachd gu lèir. Anns a’ bhliadhna 2003 bha 1,100 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.

O chionn 's nach eil prìomh-bhaile oifigeil ann an Nauru, cleachdar gu math tric Yaren mar baile riochdachail.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Melekeok

'S e prìomh-bhaile Palau a tha ann am **Melekeok** (IPA: **məˈleɪkeˌjoʊk**). Tha e suidhichte air a’ chladach ann an taobh an ear na h-eilean Babeldaob, an t-eilean as motha ann am Palau. Anns a' bhliadhna 2005 bha 391 duine a' fuireach ann am Melekeok. B’ àbhaist Koror a bhith na phrìomh-bhaile, ach bhon 7mh latha den Dàmhair 2006, 's e Melekeok  prìomh-bhaile na dùthcha.

## Gailearaidh

Faidhle:Flag of Melekeok.svg|Bratach Mhelekeok
Faidhle:Melekeok.png|Mapa: Suideachadh Mhelekeok ann am Palau
Faidhle:LakeNgardok.jpg|Loch  *Ngardok*


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Jakarta

'S e prìomh-bhaile na h-Innd-Innse a tha ann an **Jakarta** neo **DKI Jakarta**. 'S e seo na h-ainmean eile a bha air: *Sunda Kalapa* (397-1527), *Jayakarta* (1527-1619), *Batavia* (1619-1942), agus *Djakarta* (1942-1972). 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd. Tha e suidhichte anns a’ chladach faisg air Abhainn *Ciliwung* ann an taobh an iar-thuath na dùthcha. Tha an fharsaingeachd aige mu 661.52 km²
agus tha 18,375,000 duine (2007). a’ fuireach an seo. 
Mar sin dheth 's e aon de na bailtean as motha air feadh an t-Saoghail a thaobh dluths. 
## Daoine Ainmeil
*Agnes Monica (1986)
## Bailtean Co-cheangailte
*  Berlin
*  Los Angeles (Calafòrnia)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:An Innd-Innse
Roinn-seòrsa:Bailtean
Fagatogo

'S e prìomh-bhaile Shamoa Aimearaganaich a tha ann am **Fagatogo**. Tha e suidhichte anns a' bhaile Pago Pago air an eilean Tutuila. Tha an riaghaltas stèidhichte an seo. Anns a’ bhliadhna 2000 bha 2,096 duine a’ fuireach ann am Fatatogo. 

## Ceangal a-muigh
* Fiosrachadh Fagatogo

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Pago Pago

'S e prìomh-bhaile Shamoa Aimearaganaich a tha ann am **Pago Pago** ([ˈpɑŋo ˈpɑŋo] anns a' chànan aca fhèin). Tha am baile na laighe faisg air port-mara Pago Pago anns an eilean Tutuila. 'S e seo an co-chomharran aige: 14°16' 46" Deas 's 170° 42' 02" Iar. Chan e ach baile beag a th’ ann, bha 10,640 duine a’ fuireach an seo anns a’ bhliadhna 1990. Tha a’ gabhail a-steach Fagatogo, far a bheil riaghaltas na dùthcha stèidhichte. Tha gnìomhachas eisg, gu h-àraid tùna, agus an roinn turasachd cudthromach anns a’ bhaile. Tha an uirsgeul: 'Miss Thompson' aka 'Rain', sgrìobhte le W. Somerset Maugham, a’ cluich ann am Pago Pago.

## Ceangal a-muigh
* Dealbhan bho Phago-Pago - Terra Galleria

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Papeete

'S e prìomh-bhaile Poilinèis na Frainge a tha ann am **Papeete** (IPA: papeʔete). Tha e suidhichte air an eilean Tahiti. 
'S e teis–meadhan ionmhasail 's gnìomhachais Poilinèis na Frainge. Tha roinn turasachd gu math làidir an seo, ràinig an luchd-turais air an eilean tron *Papeete Harbor* neo tron *Faa'a International Airport*. Bho 1891 bha Paul Gauguin a' fuireach ann am Papeete.

## Bailtean Co-Cheangailte
*  Numea

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Alofi

'S e prìomh-bhaile Niue a tha ann an **Alofi**.
Anns a’  bhliadhna 2001 bha  614 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte anns a’ mheadhan *Alofi Bay*, anns an iar na dùthcha.

Tha Alofi a’ gabhail a-steach dà bhaile bheag:
* *Alofi North* (muinntir an àite: 256) 
* *Alofi South* (muinntir an àite: 358)
Tha an riaghaltas suidhichte ann an Alofi a Deas.

Anns an Fhaoilteach 2004, chaidh Niue air bualadh le stoirm Cyclone Heta. Rinn i  sgrios mòr air a’ bhaile, bhris an mòrchuid den na togalaichean agus an t-aonar ospadal sìos, agus chaidh dithis air mharbhadh.

## Gailearaidh

Faidhle:Niue-cia-world-factbook-map.png|Mapa Niue le Alofi


## Ceangal a-mach
* Eachdraidh Niue

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Cumadh

Ann an geoimeatras, 's e loidhne-muigh nithean dà-sheallach (2sh) a th' ann an **cumadh**. Tha dealachadh air a dhèanamh eadar **cumadh** agus *[[cruth]]*. 'S e riochd nì a tha trì-sheallach (3sh) a th' ann an cruth. 'S e *cumaidhean* a th' ann an cearcall, ceàrnag agus triantan, ach *cruthan* a th' ann an ciùb, pioramaid, priosam no siolandair. Faodar **cumaidhean** a tharraing bho chruth an iomadh dòigh, mar eisimpleir sealladh-plana no roinn-tharsainn no loidhne-muigh aodainn sam bith aig a' chruth a tha còmhnard.

Tha an t-aon **chumadh** aig dà nì ma tha imeachd, cuartachadh no sgèileadh (meudachadh no lughdachadh) ann a lìbhrigeas an dara fear gu mionaideach air an fhear eile. Faodaidh am factar-sgèile a bhith àicheil, oir 's e cuartachadh 180° a th' anns am factar-sgèile de -1. Canaidh sinn gu bheil dà chumadh:

* **cosmhail** ma tha an t-aon chumadh aca,
* **[[co-chòrdachd|co-chòrdach]]** ma tha an t-aon chumadh agus an t-aon mheud aca.

Ach tha iad neo-ionnan ma tha an dara fear na fhaileas an fhir eile.

## Cumaidhean sìmplidh

'S e **cumadh sìmplidh** a th' ann ma tha e dèante de dh' earrainnean sìmplidh geoimeatrach mar mhìrean loidhne no arcan cearcaill. Tha feartan geoimeatrach mar fharsaingeachd agus cuairt-thomhas furasta dh' annaladh aig a' mhòr-chuid dheth. 'S e na cumaidhean sìmplidh as aithnichte:

* na poileagain,
* cearcall, roinn cearcaill agus gearradh-cuairteig, 
* fàinne
* lionsa agus corran
* eileaps agus ugh-chruth

## Leacadh chumaidhean sìmplidh

'S e am feart aig cuid de na cumaidhean sìmplidh gun gabhar an leacadh. 'S e sin ri ràdh gum faodar an cur taobh ri taobh airson uachdair a chòmhdachadh gun bheàirn sam bith eatarra. Mar eisimpleir gabhar ceart-cheàrnaich agus triantain a leacadh ach cha ghabhar cearcallan no sia-cheàrnaich.

## Cumaidhean ceangailte

Faodar uimhir de chumaidhean sìmplidh an cur ri chèile airson cumaidh nas toinnte dhealbhadh. 'S e **cumadh ceangailte** mar ainm air agus tha e furasta feartan mar fharsaingeachd agus cuairt-thomhas a dh' annaladh ma tha an cumadh air a roinn air na h-earrainnean simplidh aige.

Roinn-seòrsa:Geoimeatras
Apia

'S e prìomh-bhaile Shamoa a tha ann an **Apia**. Tha e suidhichte air a' chadach ann an taobh tuath an eilean Upolu. 'S e seo an co-chomharran aige: 13°50’ Deas agus 171° 50’ Iar.
Tha an Abhainn *Vaisigano* a' ruith tron bhaile. Tha Apia na laighne aig cois na beanntain *Mount Vaea*.
 
'S e an t-aonar baile a tha ann an Samoa. Anns a’ bhliadhna 2001 bha 
38,800 duine a’ fuireach an seo. 'S e am port-mara as cudthromaiche den eilean a tha ann cuideachd. Tha na bàtaichean-aiseig gu Tokelau agus gu Samoa Aimearaganach a’ dol bhon an seo.

Bha an sgrìobhadair Robert Louis Stevenson a’ fuireach an seo airson na ceithir bliadhna mu dheireadh den bheatha aige. Chaidh a thìodhlacadh ann am *Mt. Vaea*. 'S e taigh-tasgaidh a tha anns an taigh aige (Vailima) an-diugh.

## Gailearaidh

Faidhle:Samoa Apia Map.png|Mapa Apia
Faidhle:Samoa_-_Apia_Harbour_at_dawn.jpg|Port-mara Apia


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Nuku'alofa

'S e prìomh-bhaile Thonga a tha ann an **Nukuʻalofa** Tha e suidhichte air a’ cladach air an Eilean Tongatapu aig 21° 8’ Deas agus 175° 12’ Iar.

Anns a' bhliadhna 1996 bha 22,400 duine a’ fuireach an seo. 'S e sin 35% de muinntir na dùthcha. 

'S e teis-meadhan sòisealta a th' anns a’ bhaile fhèin. Tha an teaghlach riaghail a’ fuireach an seo cuideachd.

Tha am port-adhar as cudthromaiche air feadh Tonga, *Fua'amotu International Airport*, mu 35 cilemeatair air falbh bho Nuku'alofa.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Tonga
Roinn-seòrsa:Bailtean
A' Chongo

'S e dùthaich ann an Afraga a tha anns **a' Chongo**  ainm eile: **an Congo** neo 
**Congo** ainm oifigeil: **Poblachd na Congo** (Fraingis: *République du Congo*, Cànan Kongo: *Repubilika ya Kongo*, Lingala: *Republiki ya Kongó*). Gus a’ bhliadhna 1960 b’ e colonaidh Fhrangach a bha innte. Tha crìochan aice le Gabon, Camarun, Poblachd Meadhan Afraga, Poblachd Dheamocrach na Congo agus le Angòla. Tha an *Gulf of Guinea* san àird an iar dhith.'S e Brazzaville am prìomh-bhaile na Poblachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Meadhan Afraga
Bith-chonnadh

'S e stuth fàs-bheartach air an cleachdadh mar chonnadh a tha ann am **bith-chonnadh**, mar eisimpleir seileach no cuilc an t-siùcair no *Miscanthus*.

Rannsaich sgioba o Scottish Marine Institute san t-Òb smeartan mar bhith-chonnadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Connadh
Funafuti

'S e prìomh-bhaile Thubhalu a tha ann am **Funafuti**. Tha e suidhichte air atolan beaga eadar 20 ‘s 400 meatair air leud, a tha nan laighe timcheall air lagonn le 18 cilemeatair a dh’ fhad agus 14 cilemeatair air leud. Tha an lagonn cho mòr ri 275 cilemeatair ceàrnagach, ach chan eil am baile ach 2.4 cilemeatair ceàrnagach gu lèir.
'S e Fongafale an t-eilean as motha a tha ann am Funafuti. 'S e Vaiaku an t-ainm a tha air aon de na ceithir bailtean a tha air an eilean seo. Tha an riaghaltas suidhichte ann am Vaiaku. Ach gu oifigeil canar gur e Funafuti gu lèir na phrìomh-bhaile.

'S e seo an co-chomharran aige: 8° 31’ Deas agus 179° 13’ Ear

Anns a’ bhliadhna 2002 bha 4,492 duine a’ fuireach an seo.

## Ceangal a-muigh
* Funafuti

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Roinn a' Chuain Shèimh
Roinn-seòrsa:Bailtean
Almazán

'S e sgìre anns a' cheàrn Shoria ann an Castilla y León, (An Spàinn) a tha ann an **Almazán**. Tha 5755 duine a' fuireach an-seo.
Roinn-seòrsa:Shoria
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Moroni

'S e **Moroni** am baile as motha a tha anns na h-Eileanan Chomoro. Bhon bhliadhna 1962 's e prìomh-bhaile na dùthcha a th' ann cuideachd. Tha am baile suidhichte air a’ chladach san taobh an iar an eilean Grande Comore.
'S e seo an Co-chomharran aige: 11° 45’ Deas agus 43° 12’Ear. Anns a’ bhliadhna 2003 bha mu 60,200 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha port-adhair *Prince Said Ibrahim International Airport* ann, agus port-mara le bàtaichean a tha a’ siubhal eadar an eilean agus tìr mhòr Afraga. Tha Moroni  1,789km air falbh bho Phort Louis (Mauritius), 923km bho Antananarivo (Madagascar), 1,557km bho Victoria (na h-Eileanan Sheiseall) agus 1,358km bho Nairobi (Ceinia). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, aig  143m os cionn ìre na mara.

## Dealbhan

File:Moroni Capital of the Comores Photo by Sascha Grabow.jpg|Cladach ann am Moroni
File:Moroni Mosque Photo by Sascha Grabow.jpg|Mosg ann an Moroni
File :Moroni-Harbour.jpg|An cidhe


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga an Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Bujumbura

'S e prìomh-bhaile Burundaidh a tha ann am **Bujumbura**. Tha e suidhichte anns an earra-thuath Loch Tanganyika. Mar sin dheth 's e am port-mara as cudthromaiche a tha anns an dùthaich seo. Tha bàtaichean-aiseig a' siubhal bhon an seo gu Kigoma ann an Tansainìa. Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann cuideachd: *Bujumbura International Airport*. Anns a' bhliadhna 1994 bha mu 300,000 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. 'S e seo an Co-chomharran aige: 3° 23’ Deas agus 29° 22’ Ear. Tha Bujumbura  860km air falbh bho Nairobi (Ceinia), 1,564km bho Bhrazzaville (A' Chongo), 774km bho Dodoma (Tansainìa), 176km bho Khigali (Rwanda), agus 543km bho Khampala (Uganda). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, aig  795m os cionn ìre na mara.Tha *Oilthigh Bhujumbura* ann. Canar gun do chluich a' chuid as motha den fiolm Disney: *George of the Jungle* ann am Bujumbura.

## Dealbhan

File:Playa de los Cocos, Bujumbura, Burundi.jpg|Traigh san iar Bujumbura
File:BujumburaFromCathedral.jpg|Meadhan Bujumbura, le Loch Tanganyika air a chulaibh
File:BI-Bujumbura.png|Suidheachadh Bujumbura ann am Burundaidh


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Corcaigh

Is e **Corcaigh** an t-ainm air Cathair agus Contae Èireannach. Tha Corcaigh suidhichte an Contae Chorcaí, Còigeamh Mumhan, ainm a tha sònrachadh iar-dheas na h-Èireann.
 
## Cathair Corcaigh

Tha Cathair Corcaigh an dara chathair as motha ann an Èirinn. Chaidh a stèidhicheadh le na Lochlannaich air bad de eileanan beaga agus boglachan aig inbhir na Lí. Rè ùine, thogadh talmhainn eadar na h-eileanan nàdurra le cuir crèadha as grunnd na h-aibhne air bogalaich eadar na h-eileanan. O cionn 's gun deach a leasachadh tràth mar seo, chan eil làr a' bhaile ach beagan meatair os cionn barr na mara agus leanaidh abhainn na Lí slighe luibheach tron bhaile. 

Tha obair àrc-eòlais, dèanta an co-bhonn le ath-leasachadh air lorg ballan-bhruaich dèanta à fiodh daraich, a chaidh air gearradh mu 1070. Tha obair àrc-eòlais eile air dearbhadh gun togadh cuid de na longan Lochlannaich as darach Èireannach. 

**Drochaidean**: Tha coir is dusan drochaidean thar an Li anns a' bhaile, na measg *Drochaid Uí Cleirig* a chaidh air togail an 1776.

**Foghlam**: Tha Colaisde de Oilthigh Nàiseanta na h-Èireann aig Corcaigh (UCC), còmhla le Institiud Teicneolais (CIT) agus Colaisde na Malairte.

## Daoine Ainmeil
* Seán Ó Loinsigh (1917 - 1999) Taoiseach.
* Seán Ó Riada (1931 - 1971) Ceòladair.

## Contae Chorcaí
Tha an cairt dealbh a' comharrachadh na crìochan air Contae Chorcaigh
## Bailtean Co-cheangailte
*  Köln
*  San Francisco (Calafòrnia)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Caisteal Eilean Donnain

Tha **Caisteal Eilean Donnain** na chaisteal air taobh an iar na Gàidhealtachd.

'S e th' ann ach seann chaisteal a thogadh tràth sna meadhan-aoisean, air a shuidheachadh air eilean beag far a bheil tri lochan-mara - Loch Aillse, Loch Long agus Loch Dhuthaich - a' coinneachadh.

Airson iomadach bliadhna chaidh a ghleidheadh le Clann MhicRath às leth MhicCoinnich Shiophort. As t-earrach 1719 rinneadh gearasdan dhen chaisteal le na Spàinntich a bha a' toirt taic do ar-a-mach nan Seumasach, mus deach Blàr Ghleann Sheile a chur. Chaidh ionnsaigh a thoirt air a' chaisteal le Cabhlach Rioghail Bhreatainn, agus dh'fhàgadh na thobhta lom e.

'S e caisteal ùr a th’ ann a-nis a chaidh a ath-thogail uile gu lèir eadar 1919 agus 1932.

## Iomraidhean
* Faclair Alba Aosmhor - Ainm Gàidhlig: Caisteal Eilean Donnain


## Ceanglaichean a-mach
* 'Mar a bhàsaich Dòmhnall Gorm Shlèite' Sgeulachd air Tobar an Dualchais. Gun Urra. 1955.

Roinn-seòrsa:Alba
Eilean Donnain
Teàrlach II

B' e **Teàrlach II** Rìgh Shasainn, Alba is Èireann eadar 1660 agus 1685.

Chaidh a chrùnadh ann an 1660 an dèidh don Cogaidhean Sìobhalta Breatann is nuair a bha e na rìgh bha Plàigh Mhòr agus Teine Mòr ann an Lunnainn.

Shabaid Sasainn agus na Tìrean Ìsle san Dàrna Chogadh Angla-Dhuitseach eadar 1665 is 1667.
Chuir Teàrlach II ainm do chòrdadh ann am Breda an dèidh do sgrios cabhlachd fo Michiel de Ruyter agus Cornelis de Witt a' chabhlachd Shasannach ann an Abhainn Medway.

B' e a mhac a bha ann an Rìgh Seumas VII Alba is II Shasainn. 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Djibouti (Baile)

'S e prìomh-bhaile Diobutaidh a tha ann an **Djibouti** (Arabais: جيبوتي, Somali: *Jabuuti*, Fraingis: *Ville de Djibouti*). Tha e suidhichte air leth-eilean eadar an Gulf of Aden agus an Gulf of Tadjoura.
'S e seo an Co-chomharran aige: 11° 36′ Tuath agus 43° 10′ Ear. Tha mu 400,000 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha Djibouti  557km air falbh bho Addis Ababa (An Aetiòp), 616km bho Asmara (Eartra), 1,473km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 1,230km bho Khartoum (Sudan), 1,594km bho Nairobi (Ceinia) agus 1,087km bho Mhogadishu. Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, aig 3m os cionn ìre na mara.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1888 mar port-mara le Eloi Pino, duine às an Spàinn. An uair sin bha e na phrìomh-bhaile ann am *French Somaliland* bhon 1891. Tha rathad-iarainn ann, an *Djibouti-Addis Ababa Railway*, a tha a’ dol eadar Djibouti agus Addis Ababa. Tha an port-adhair *Djibouti-Ambouli International Airport* faisg air a’ bhaile. Tha am port-mara aige cudthromach fhathast airson malairt eadar-nàiseanta, iasgaich agus na bàtaichean-aiseig gu Obock agus Tadjoura.

## Dealbhan

File:Djibouti street.jpg|Rathad anns a' bhaile Djibouti, sa gheamhradh 2005.
File:DjiboutiCity-Djibouti.png|Suidheachadh Djibouti anns an dùthaich Diobutaidh


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Nairobi

‘S e  **Nairobi** am prìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Ceinia.  Tha Nairobi  1,162km air falbh bho Addis Ababa (An Aetiòp), 1,862km bho Asmara (Eartra), 894km bho Dhiuba (Sudan-a-Deas), 1,934km bho Khartoum (Sudan), agus 1,087km bho Dhjibouti. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 1,724m os cionn ìre na mara. Thàinig an t-ainm Nairobi bho chànan Maasai: *Enkare Nyorobi*. Tha sin a’ ciallachadh: àite an uisge fhuar. Ach tha far-ainm eile air: "Green City in the Sun” (baile uaine anns a’ ghrian).
'S e aon de na bailtean as cudthromaiche air feadh Afraga,  tha mòran companaidhean mòra eadar-nàiseanta ann, agus ‘s e teas-meadhan culturach a th’ ann cuideachd.

## Daoine Ainmeil
*Roger Whittaker: (1936 – ) Seinneadair.
*Richard Dawkins: (1941 -) Fear-saidheans.
*Richard Leakey: (1944 -) Fear-saidheans.
*Kiran Shah: (1956 – ) Actair.
*Wangechi Mutu: (1972 – ) Dealbhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Colonia Tovar
* Denver Colorado

## Dealbhan

File: KE-Nairobi.png|Suidheachadh Nairobi ann an Ceinia


## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Ceinia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Maputo

'S e prìomh-bhaile Mhòsaimbic a tha ann am **Maputo** (seann ainm: Lourenço Marques). Tha e suidhichte aig inbhir Abhainn *Tembe* aig a' Chuan Innseanach agus tha port-mara cudthromach aige.Tha Maputo 444km air falbh bho Phretoria (Afraga-a-Deas), 150km bho Mbabane (Dùthaich nan Suasaidh),  1,338km bho Lilongwe (Malabhaidh),  2,225km bho Dhodoma (Tansainìa),  920km bho Harare (Zimbabwe),  agus 1,255km bho Lusaka (Saimbia).
Anns a’ bhliadhna 1997 bha 966,837 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. 'S e seo an co-chomharran aige: 32°35' Ear agus 25°58' Deas. Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, aig 47m os cionn ìre na mara.

## Daoine Ainmeil
*José Craveirinha: (1922 –  2003) Bàrd.
*Calane da Silva: (1945 – ) Bàrd, Fear-naidheachd, Sgrìobhadair.
*António Feio: (1954 – 2010) Actair.
*Albano Langa: (1965 – ) Fear-ealaine.

## Bailtean Co-cheangailte
* Lisbon
* Luanda
* Shanghai

## Dealbhan
File: Maputo seen from southeast - October 2006.jpg|Sealladh air a’ bhaile
File: Maputo Train Station.jpg|Stèisean an Treàna
File: Baia map port.JPG|Mapa

## Ceanglaichean A-mach
*Prìomh-bhailtean na h-Afraga

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean