open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pàpa Pius V

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Pius V** (Laideann: *Pàpa Pius P.P. V*, Bosco Marengo, 17 am Faoilleach 1504–Cathair na Bhatacain, 1 an Cèitean 1572. B' e *Antonio Ghislieri* an t-ainm a bh' air bho thùs, ged an tug e an t-ainm Michele ann an 1518. Chaidh a thaghadh air an 7 am Faoilleach 1566 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius IV. 'S e an 225mh fear a bh'ann. Bhuineadh e do theaghlach bochd ach uachdaranach le freumhan ann an Lombardia.

Dh'fhoillsich e reachd an aghaidh tarbh-shabaidean ann an 1567.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Pàpa Beinidict XIII

B' e Pàpa Eadailteach a bha ann am **Pàpa Beinidict XIII ** (Laideann Benedictus P.P. XIII, Gravina in Puglia, 2 an Gearran 1649 - Cathair na Bhatacain, 23 an Gearran 1730). B' e *Pietro Francesco Orsini* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh air an 29 an Cèitean 1724  mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Innocentius XIII. 'S e an 245mh fear a bh'ann.  Bhuineadh e do theaghlach uachdaranach à Rìoghachd Napoli.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Mairead Anna NicAoidh

'S e sgoilear a tha ann am **Mairead Anna NicAoidh** (1945- ). Tha a cuid obrach a' toirt a-steach cànain, eachdraidh nàiseanta, eachdraidh ionadail, beul-aithris agus sòisi-eòlas.

Rugadh agus thogadh Mairead Anna NicAoidh ann an Regina, Sasketchewan, Canada.

Fhuair i ceum BA ann an cànan is litreachas na Beurla aig Oilthigh Thoronto ann an 1967. Fhuair i cothrom cùrsa aig Oilthigh Dhùn Eideann a dhèanamh as dèidh sin a lean air adhart gu PhD le stiùireadh bho Aonghas Mac an Tòisich agus A. J. Aitken.

Thòisich i aig Sgoil Eòlais na h-Alba ann an 1974 mar *Research Fellow* ag obair le Eric R Cregeen. Bha i an uair sin na h-òraidiche agus, a' tòiseachadh ann an 1994, na stiùiriche aig Sgoil Eòlais na h-Alba.

Tha i fhathast na 'Hononary Fellow' aig Ceiltis agus Eòlas na h-Alba aig Oilthigh Dhùn Èideann.

#### Clàr-Leabhraichean
*Mackay, Margaret A. (2013) 'The First Sixty Years of the School of Scottish Studies: An Overview' ann an *The Carrying Stream Flows On* Bob Chambers (deas.) Isle of Lewis: Islands Book Trust, d.1-33.
*Mackay, Margaret A. (1998) '"Here I am in another world": John Francis Campbell and Tiree' ann an *Scottish Studies*, v.32, 1993-98, d.119-124.
*Mackay, Margaret A. (1998) 'Eric Radcliffe Cregeen, 1921-1983' ann an *Scottish Studies*, v.32, 1993-98, d.1-9.

## Iomraidhean


NicAoidh, Mairead Anna
Roinn-seòrsa:Gàidheil
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Eòghann MacLachlainn

B' e bàrd Gàidhlig agus sgoilear a bh' ann an **Eòghann MacLachlainn** (1773-1822).

Tha e ainmeil airson nan eadar-theangaichean gu Gàidhlig a rinn e de sheann litreachas sa Ghreugais agus sa Laidinn, a’ bhàrdachd Gàidhlig a rinn e fhéin, agus an obair a rinn e air an *Dictionarium Scoto-Celticum* (Faclair a’ Chomunn Ghàidhealaich).

## A Bheatha
Rugadh e ann an 1773 ann an Loch Abar.

Chaidh e do Cholaiste an Rìgh, Obar Dheathain.
B' e leabharlannaiche Colaiste an Rìgh a bh' ann.

Rinn e obair cuideachd do Chomann Gàidhealtachd na h-Alba a' sgrùdadh làmh-sgrìobhaidhean a bh' aca airson na h-iomairt anns an robh an Comann an sàs gus na dàin Oisein le Seumas Mac a' Phearsain a dhearbhadh. Sgrìobh e aithisg air na làmh-sgrìobhaidhean leis an tiotal *The Celtic Analysis* (a-nis aig NLS Adv.MS.72.3.4).

Aig toiseach an 19mh linn, bha Comann Gàidhealtachd na h-Alba ag iomairt airson Cathair Ceilteach a bhith stèidhichte aig ìre oilthigh. Bhathar an dòchas gum biodh MacLachlain na Chathair, ach cha robh an iomairt soirbheachail agus stad e ann an 1813.

An ath bhliadhna, thòisich e ag obair air Faclair Gàidhlig Comann Gàidhealtachd na h-Alba a chaidh fhoillseachadh ann an 1828. Chùm e a' dol a' co-stiùireadh obair an fhaclair còmhla ri an Urr. Dr Iain MacLeòid gu àm a' bhàis.

Mar bhàrd, sgrìobh e ann an Laidin agus Greugais a bharrachd air Beurla agus Gàidhlig. Dh'fhoillsich e leabhar bàrdachd, *Metrical Effusions*, ann an 1807.

Rinn e eadar-theangachadh gu Gàidhlig dhen *Iliad* ach cha deach fhoillseachadh gu 1937.

Chaochail e ann an 1822 nuair a bha e 47.

## Clàr-leughaidh

### Foillseachaidhean MhicLachlainn
* 1807. Ewen MacLachlan *Attempts in verse* (Aberdeen: Printed for the author by J. Chalmers) (ann am Beurla, Laideann agus Greugais)

* 1808. Evano McLachlan *Collegium Bengalense: nobilissimo et ornatissimo viro Marchioni de Wellesley, Indiae Orientalis Praefecto* (Aberdoniae [Obar Dheathain]: J. Chalmers)

* 1810. Ewen MacLachlan *Elegy on the death of Mr. James Beattie.* (Aberdeen: s.n.)

* 1813. P. MacPharlain *Co'-chruinneachadh de dh'orain agus de luinneagaibh thaghta Ghae'lach / Maille ris an Treas Duan de Sgeulachd na Tròidhe air a chur an Gaelig o'n Ghrèugais le Eobhon Mac Lachainn.* (Dun-Eudainn [Dùn Èideann]: T. Stiubhart)

* 1937. Ewen MacLachlan *Ewen MacLachlan's Gaelic verse : comprising a translation of Homer's Iliad, books I-VIII, and original compositions* deas. le John MacDonald. (Inverness: Printed for the University of Aberdeen by R. Carruthers)

### Dàin

* **An t-Earrach**: ann an *An Lasair*

### Obair Dheasachaidh
* 1818. Seumas Mac a' Phearsain *Dàna Oisein mhic Fhinn: air an cur amach airson maith coitcheannta muinntir na Gaeltachd.* deas. le 'Eobhan Mac Lachlainn' (Dun-Eidin [Dùn Èideann]: T. Stiubhart) (Leth-bhreac didseatach NLS)

### Sgrìobhaidhean mu a dheidhinn
* Meek, D. (2003) *Caran an t-Saoghail* Edinburgh: Birlinn

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Iain Frangan Caimbeul

B' e  deasaiche agus sgoilear beul-aithris a bh' ann an ***Iain Frangan Caimbeul*** no ***Iain Òg Ìle*** (Beurla: *John Francis Campbell*) (Dùn Èideann, 29 an Dùbhlachd 1821 – Cannes, 17 an Gearran 1885). Is esan a dheasaich na leabhraichean ainmeil 'Sgeulachdan Gaidhleach' no ''Popular Tales of the West Highlands'' (1860-62). Bha e na bhàiristear, àrd-sheirbheiseach catharra, chùirtear, innleachdair agus neach-siubhail. Bha e air leth mair air cànain ionnsachadh agus a bharrachd air Beurla agus Gàidhlig, bha Danmhairgis, Nirribhis, Suainis, Gearmailtis, Eadailtis, Spàinntis agus Sàmais aig Iain Frangan Caimbeul.   

## Na Caimbeulaich ann an Ìle

Ann an 1726, cheannaich fear Daniel Caimbeul Ìle agus rè 120 bliadhna, bha na Shawfield Campbells nan tighearnan ann an Ìle. Bha athair Iain, Walter Frederick Campbell, a chuir air bhonn bailtean ann an Ìle: chaidh Port Ellen stèidheachadh ann an 1821 agus chaidh am baile ainmeachadh air a bhean, Eleanor, nighean 8mh Iarla Wemyss. Chaidh Port Charlotte stèidheachadh ann an 1829, agus chaidh am baile ainmeachadh air a mhàthair, Charlotte. Lean dà bhaile eile: Kiells (1829) agus Port Wemyss (1833). Nuair a rugadh e, bha Iain Frangan na thighearna dualach Ìle, ach dh'fheumadh a athair Ìle reic nuair a bha e air briseadh, ach bha Iain fhèin glè mheasail air Ìle co-dhiù. 

## Beatha
Rugadh Iain Frangan Caimbeul ann an Dùn Èideann. Chaidh e dhan sgoil aig a' cholaiste Eton agus an uair sin don Oilthigh Dhùn Èideann. B' àbhaist dha a bhith a' siubhal gu tric. Eadar 1860 is 1880, bha e na chùirtear aig lios rìoghail bànrigh Victoria, aig Windsor agus aig Osborne House. Chaochail e anns An Fhraing ann air 17mh latha an Gearrain ann an Cannes, agus chaidh a thìodhlachadh ann an Cannes cuideachd. 

## Sgrìobhaidhean
* *Popular Tales of the West Highlands: orally collected with a translation,* *Vol.I*.  Edinburgh: Edmonston and Douglas, 1860. 
*
*
*
**Leabhar na Fèinne* (1872)
*''The Celtic Dragon Myth''

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* encyclopedia.jrank.org
* A Short Biography of John Francis Campbell
* An Article on John Francis Campbell's Life
* Taisbeanadh SGEUL aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba – léirmheas aig Petra Johanna Poncarová, 2023-10-13

## Faic cuideachd
* Leigheas Cas Ó Céin

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Poli

'S e baile beag ann am meadhan na h-Eadailte a th' ann am **Poli** (Laideann: Castrum Poli). Tha e suidhichte aig 414m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Roma, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Lazio, eadar Tivoli agus Palestrina 34km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 496km bho Mhilano, 400km bho Phadova agus 248km bho Fhirenze. Tha  2,479 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Eachdraidh
Bhuineadh Poli do Stàitean na h-Eaglaise.
## Daoine Ainmeil
*Michelangelo Conti (1810 - 1903) Pàp bho 1878 gu 1903.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Catrìona NicNèill

Tha **Catrìona NicNèill** na sgrìobhadair à Barraigh.
Bhiodh a cuid sgrìobhaidhean a' nochdadh ann an *[[Gairm]]*.

## Sgrìobhaidhean
* 'Gòraiche na h-Aoise' *Gairm* 156, Am Foghar 1991, d.308-311.
* 

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
NicNèill, Catrìona
Anne Frater

'S e bàrd Gàidhlig agus òraidiche aig Colaiste a' Chaisteil a th' ann an **Anne Frater**.

Rugadh i ann an Steòrnabhagh is thogadh i ann an Pabail Uarach, Leòdhas. Rinn i ceum ann an Ceiltis is Fraingis aig Oilthigh Ghlaschu. Sgrìobh i an trachdas aice, "Scottish Gaelic Women's Poetry up to 1750" aig Oilthigh Ghlaschu fo Choinneach Dòmhnallach.

### Bàrdachd
* 'Glaschu', *[[Gairm]]* 156, Foghar 1991, d. 330.
* *Fon t-Slige / Under the Shell.* Glaschu: Gairm, 1995.
* *Cridhe Creige*. Steòrnabhagh: Acair, 2017.

### Sgrìobhaidhean lèirmheasach

* Frater A. 'Mairearad Co?' *Gairm* 171, 1995 (Samhradh), d. 253. Iomradh air a' bhana-bhàird ainmeil Mairearad nighean Lachlainn.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* BBC: Làrach nam Bàrd: Anna Frater
* GRD: Anna Frater
* 

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Frater, Anne
Màiri NicGumaraid

'S e bàrd Gàidhlig a th' ann am **Màiri NicGumaraid**. Rugadh i ann an Airidh a' Bhruaich ann an Sgìre nan Loch air eilean Leòdhais ann an 1955. 'S ise an tè as òige am measg triùir chloinne. Tha i an-diugh a' fuireach ann am Baile Ailein.

## Foillseachaidhean
* (1990) Am Baile Beag Annasach
* (1988) Eadar mi 's a' bhreug
* (1997) Ruithmean 's neo-rannan

## Tùsan


Màiri NicGumaraid
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Wadowice

‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas na Pòlainn a th’ann am **Wadowice**  (IPA: **vadɔˈvʲit͡sɛ**, Gearmailtis: Wadowitz, Latbhais: Vadovice). Tha e suidhichte aig 271m os cionn ìre na mara, ann an roinn na Pòlainn Ìosail (Pòlais: Małopolska) agus 's e prìomh-bhaile na sgìre *Powiat Wadowicki* a th'ann. Tha Wadowice 265km air falbh bho Lublin, 216km bho Kraków, 500km bho Gdańsk agus 284km bho Warsaw, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 19,149 a’ fuireach ann. A-rèir beul-aithris na sgìre, ‘s e fear air an robh Wad, am foirm goirid dhen ainm Władysław, a steidhich am baile san 10mh linn neo san 11mh linn. Chaidh e a chlàradh airson a’ chiad turas mar Wadowicze, ann an 1225. Ann an 1340 chaidh a’ mhòr-chuid dhen bhaile a mhilleadh ann an droch theine, ach fhuair e a chuid chòirichean san aon bhliadhna.

## Daoine Ainmeil
Karol Józef Wojtyła (1920 – 2005). Pàp bho 1978 gu ruige 2005.

## Bailtean Co-cheanailte
*  Canale d'Agordo
*  Carpineto Romano
*  Pietrelcina
*  San Giovanni Rotondo
*  Sona

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Roinne
* Duilleag oifigeil na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Somma Lombardo

‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann an **Somma Lombardo** (Varesis: Sùma, Laideann: Vicus Votodronium). Tha e suidhichte aig 285m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Varese, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Lombardia, faisg air Loch Maggiore, 518km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 45km bho Mhilano, 249km bho Phadova agus 293km bho Fhirenze. Tha 17,181 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.

## Daoine Ainmeil
*Niccolò Sfondrati (1535 – 1591): Pàp bho 1590 gu 1591.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Bosco Marengo

‘S e baile beag ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann am **Bosco Marengo** neo dìreach **Bosco** (Laideann: Lucus Maricorum, Piemontais: Ël Bòsch). Tha e suidhichte aig 122m os cionn ìre na mara, faisg air an Abhainn Orbe, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Alessandria, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Piemonte, eadar Novi Ligure agus Alessandria, a 448km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 81km bho Mhilano, 260km bho Phadova agus 236km bho Fhirenze. Tha  2,551 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Tha beul-aithris na sgìre ag innse gu do deach am baile seo a stèidheachadh sa bhliadhna 489, le Teodoric an Ostrogotach.

## Daoine Ainmeil
*Antonio Ghislieri (1504 - 1572) Pàp bho 1566 gu 1572.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Berja

'S e baile beag anns an Spàinn a tha ann an **Berja** (/'be̞rxä/). Tha e suidhichte anns a' cheàrn Andalusia air àird an ear-thuath na Spàinne. Tha 15,036 duine a' fuireach an-seo.
## Bailtean Co-cheangailte
*  San Vicente
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Pistoia

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann am **Pistoia** (IPA: **pis'toja**, Laideann: Pistorium). Tha e suidhichte aig 56m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Pistoia, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Toscana, ri taobh na h-Aibhne Ombrone Pistoiese, faisg air Prato, 258km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 219km bho Mhilano, 182km bho Phadova agus dìreach 31km bho Fhirenze. Tha 90,202 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. A bharrachd air sin, thug Dante Alighieri a tarraing air Pistoia san leabhar La Divina Commedia.

## Daoine Ainmeil
*Giulio Rospigliosi (1600 – 1669): Pàp bho 1667 gu 1669.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Kruševac
*  Oneşesti
*  Pau
*  Zittau

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Siena

‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath  na h-Eadailt a th’ ann am **Siena** (IPA: **sjɛːna**, Laideann: Sena Iulia). Tha e suidhichte aig 341m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Toscana, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Toscana, eadar Livorno agus Pergugia, 184km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 293km bho Mhilano, 237km bho Phadova agus dìreach 50km bho Fhirenze. Tha 54,526 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Cumar rèis eich ann an Siena dà thuras gach bliadhna, air a bheil am Palio.

## Daoine Ainmeil
*Fabio Chigi (1599 – 1667): Pàp bho 1655 gu 1667.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Avignon
*  Buffalo (Eabhraig Nuadh)
*  Weimar
*  Wetzlar
*  Woodstock (Georgia)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Portacomaro

‘S e baile beag ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann am **Portacomaro** (Piemontais: Portacomé). Tha e suidhichte aig 226m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Asti, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Piemonte, eadar Settimo Torinese agus Alessandria, a 481km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 92km bho Mhilano, 288km bho Phadova agus 272km bho Fhirenze. Tha 1,996 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Bhuinneadh athair Phàpa Frangan do Phortacomaro.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Canale d'Agordo

‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath  na h-Eadailt a th’ ann am **Canale d'Agordo** (Ro 1964: Forno d'Agordo, Veneto: Canal d'Agort). Tha e suidhichte ann an ìochdair Ghlinne air a bheil Valle del Biois, ri taobh inbhir na h-aibhnichean Biois agus Liera, aig 990m os cionn ìre na mara, eadar Beanntannan na Dolomiti agus na h-Alpi. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Belluno, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Veneto, 498km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 233km bho Mhilano, 105km bho Phadova, 292km bho Fhirenze agus dìreach 33km bho Bhelluno. Tha 1,213 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh an t-àite seo a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1185. San sgìre seo cha eil am facal *canale* a' ciallachadh canal, ach gleann.

## Daoine Ainmeil
*Albino Luciani (1912 – 1978): Pàp fad greis ann an 1978.

## Bailtean Co-cheangailte
* Lacenas
* Massarandumba
* Wadowice

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Gravina in Puglia

‘S e baile meadhanach ann an ceann a deas  na h-Eadailt a th’ ann an **Gravina in Puglia** (Puglis: Gravìne, Laideann: Silvium, Greugais: Σιλούϊον). Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Gravina, aig 386m os cionn ìre na mara, eadar Altramura agus Irsina. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Bari, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Puglia, 350km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 781km bho Mhilano, 630km bho Phadova, 537km bho Fhirenze agus dìreach 32km bho Spinazzola. Tha 44,317 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh Gravina in Puglia a stèidheachadh leis na Seann Ghreugaich ach s'ann às na Tormodaich a th'ann an t-àinm, bhon Ghearmailtis graben (clach) neo bhon Laideann graba. Tha prìomh oifisean Pàirce Nàiseanta Altamurgia anns a' bhaile Sgrìobh an Righ Freadaraig II mun bhaile: *Bheir baile beairteach Gravina gràn agus fìon...garradh tlachdmhor.* Bhuineadh am baile seo do Rìoghachd Napoli ro aonadh na h-Eadailt.

## Daoine Ainmeil
*Pietro Francesco Orsini (1650 – 1730): Pàp bho 1724 gu ruige 1730.

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Spinazzola

‘S e baile beag ann an ceann a deas  na h-Eadailt a th’ ann an **Spinazzola** (Barese: Spenazzóle, Laideann: Spinacciola neo Statio ad Pinum). Tha e suidhichte faisg air an Abhainn Locone, aig 441m os cionn ìre na mara, eadar Palazzo San Gervasio agus Poggiorsini. Tha am baile am broinn na sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Barletta-Andria-Trani, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Puglia, 318km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 749km bho Mhilano, 601km bho Phadova, 505km bho Fhirenze agus dìreach 32km bho Gravina in Puglia. Tha 6,870 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Bhuineadh am baile seo do Rìoghachd Napoli ro aonadh na h-Eadailt.

## Daoine Ainmeil
*Antonio Pignatelli (1615 – 1700): Pàp bho 1691 gu ruige 1700.

## Bailtean Co-cheangailte
* Verbania

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Conrad Bain

B' e cleasaiche à Alberta ann an Canada a bha ann an **Conrad Bain** neo **Conrad Stafford Bain** (Lethbridge, 4 an Gearran 1923 &ndash; Livermore, 14 am Faoilleach 2013). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Bain, Conrad
Joey King

'S e actair Aimeireaganach a tha ann an **Joey King** neo **Joey Lynn King** (Los Angeles, 30 an t-Iuchar 1999).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Donald Pleasence

B' e actair à Sasainn a bh' ann an **Donald Pleasence** neo **Donald Henry Pleasence** (Worksop, 5 an Dàmhair 1919 - Saint-Paul-de-Vence 2 an Gearran 1995). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Malachi Throne

B'e actair Aimeireaganach a bha anns am **Malachi Throne** (Eabhraig Nuadh, 1 an Dùbhlachd 1928 - Brentwood, 13 am Màrt 2013).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Throne, Malachi
Hugo Chávez

'S e neach-poileataigs A' Bheiniseala agus Cinn-suidhe nan A' Bheiniseala a tha ann am **Hugo Rafael Chávez Frías **. (July 28, 1954 &ndash; March 5, 2013) San 2mh an t-Samhain 1999 bhuannaich.

Roinn-seòrsa:Cinn-suidhe nan A' Bheiniseala
Christopher Plummer

S'e cleasaiche à Ontario ann an Canada  a th'ann an **Christopher Plummer** neo **Arthur Christopher Orme Plummer** (Toronto, 13 an Dùbhlachd 1929). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Plummer, Christopher
Dixie Carter

B' e cleasaiche à Tennessee sna Stàitean Aonaichte a bha ann an **Dixie Carter** neo **Dixie Virginia Carter** (McLemoresville 25 an Cèitean 1939 &ndash; Houston 10 an Giblean 2010). Bha i pòsta ri Hal Holbrook. Chaochail i le aillse corporis uteri.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Hal Holbrook

B' e cleasaiche à Ohio sna Stàitean Aonaichte a bha anns am **Hal Holbrook** neo **Harold Rowe "Hal" Holbrook** (Cleveland, 17 an Gearran 1925). Bha e posta ri Dixie Carter, a chaochail le aillse corporis uteri ann an 2010.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Holbrook, Hal
David Letterman

S'e cleasaiche à Indiana sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **David Letterman** neo **David Michael Letterman** (Indianapolis,  12 an Giblean 1947). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Letterman, David
Nick Cannon

'S e cleasaiche à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Nick Cannon** neo **Nicholas Scott "Nick" Cannon** (San Diego 8 an Dàmhair 1980).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cannon, Nick
Tommy Lee Jones

'S e cleasaiche à Texas sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Tommy Lee Jones** (San Saba, 15 an t-Sultain 1946).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Jones, Tommy Lee
Daniel Day-Lewis

'S e cleasaiche à Èirinn a th' ann an **Daniel Michael Blake Day-Lewis** (Lunnainn, 29 an Giblean 1957).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Daniel Day-Lewis
C. Aubrey Smith

B'e cleasaiche à Sasainn a bh' ann an **C. Aubrey Smith** neo **Sir Charles Aubrey Smith** (Lunnainn, 21 an t-Iuchar 1863 - Los Angeles, 20 an Dùbhlachd 1948). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Smith, C. Aubrey
Donald Sutherland

'S e cleasaiche à Brunswick Nuadh ann an Canada  a th' ann an **Donald Sutherland** neo **Donald McNichol Sutherland** (St John, 17 an t-Iuchar 1935). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Sutherland, Donald
Andy Griffith

B' e cleasaiche agus neach-ciùil à Carolina a Tuath sna Stàitean Aonaichte a bha ann an **Andy Griffith** neo **Andy Samuel Griffith** (Mount Airy 1 an t-Ògmhios 1926 - Manteo, 3 an t-Iuchar 2012).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Griffith, Andy
Ernest Borgnine

B' e cleasaiche à Connecticut sna Stàitean Aonaichte a bha ann an **Ernest Borgnine** neo **Ermes Effron Borgnino** (Hamden, 24 am Faoilleach, 1917 – Los Angeles, 8 an t-Iuchar, 2012). 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Ravenna

‘S e baile mòr agus port ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an **Ravenna** (IPA: **raˈvenna**, Romagnol: Ravêna). S'ann às an Etruscanach Rasna a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig dìreach 8m os cionn ìre na mara, faisg air Cesena, ri taobh a' Chanal Candiano anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Ravenna, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Emilia-Romagna, faisg air a’ Mhuir Mheadhanach, 281km air falbh bhon Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 264km bho Mhilano, 114km bho Phadova agus 105km bho Fhirenze. Tha 159,497 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 24mh na dùthcha. 'S e prìomh-bhaile Ìmpireachd an Ròimhe an Iar bho 402 gu ruige 476. Chaochail an sgrìobhadair Dante Alighieri an seo ann an 1321.

## Bailtean Co-cheangailte
* Chartres
* Chichester
* Dubrovnik
* Laguna
* Speyer
* Tønsberg
* Szekszárd

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Eadailt
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Torino

‘S e baile uabhasach mòr ann an ceann a tuath na h-Eadailte a th’ ann an **Torino** (IPA: toˈriːno, Laideann: Augusta Taurinorum, Piemontais: Turin). Tha e suidhichte aig 204m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Po, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Torino, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Piemonte, eadar Nice agus Milano, a 524km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 336km bho Venezia, 331km bho Phadova agus 319km bho Fhirenze. Tha 911,823 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. 

## Daoine Ainmeil
* Primo Levi (1919 - 1987) Ceimigear agus sgrìobhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Bacău
*  Campo Grande
*  Córdoba
*  Chambéry
*  Detroit (Michigan)
*  Esch-sur-Alzette
*  Gàsa
*  Glaschu
*  Haifa
*  İzmir
*  Köln
*  Liège
*  Lille
*  Monterrey
*  Nagoya
*  Quetzaltenango
*  Rotterdam
*  Salt Lake City (Utah)
*  Sankt Peterburg
*  Shenyang
*  Tirana
*  Volgograd

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Piemonte
Grottammare

‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann an **Grottammare** (Dual-chaint: Le Grotte, Laideann: Grypta ad Mare). Tha e suidhichte aig 43m os cionn ìre na mara, aig a’ char as motha, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Acsoli Piceno, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Marche, ri taobh na mara, 166km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 463km bho Mhilano, 313km bho Phadova agus 228km bho Fhirenze. Tha 15,713 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Uamh na Mara san Laideann.

## Eachdraidh
Bhuineadh Grottammare do Stàitean na h-Eaglaise.

## Daoine Ainmeil

*Felice Peretti di Montalto (1521 – 1590): Pàp bho 1585 gu 1590.

## Bailtean Co-cheangailte

*  Gjirokastër

*  Itiúba

*  Sal

## Ceanglaichean a-mach

*Riaghaltas na Roinne

*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Bailtean

Roinn-seòrsa:An Eadailt
Fano

‘S e baile meadhanach ann an ceann a tuath na h-Eadailt a th’ ann am **Fano** (Dual-chaint: Fan, Laideann: Fanum Fortunae). Tha e suidhichte aig 18m os cionn ìre na mara, faisg air Urbino, eadar Senigallia agus Venezia, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Pesaro e Urbino, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Marche, ri taobh na mara, 218km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 353km bho Mhilano, 199km bho Phadova agus 141km bho Fhirenze. Tha 64,342 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Tha am baile faisg air inbhir na h-aibhne Metaurus.

## Eachdraidh
Bhuineadh Fano do Stàitean na h-Eaglaise.

## Daoine Ainmeil

*Ippolito Aldobrandini (1536 – 1605): Pàp bho 1592 gu 1605.

## Bailtean Co-cheangailte

*  Rastatt

*  Saint-Ouen-l'Aumône

*  St. Albans

## Ceanglaichean a-mach

*Riaghaltas na Roinne

*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Urbino

‘S e baile meadhanach mòr ann an ceann a tuath na h-Eadailte a th’ ann an **Urbino** (Dual-chainnt: *Urbìn*). Tha e suidhichte aig 447m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Mataurus, eadar Fano agus Siena, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Pesaro e Urbino, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Marche. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Baile beag a’ Mhataurus, ann an Laideann. Tha Urbino 204km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 334km bho Mhilano, 187km bho Phadova agus 111km bho Fhirenze. Tha 15,627 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e àite gu math beairteach taobh chultair bho linn an ath-bheothachaidh san Roinn Eòrpa agus fiù ’s chaidh Oilthigh Urbino a stèidheachadh an seo ann an 1506.

## Eachdraidh
Bhuineadh Urbino do Stàitean na h-Eaglaise bho 1626 gu ruige 1860.

## Daoine ainmeil

* Raphael (1483–1520): peantair
* Giovanni Francesco Albani (1700–1721): Pàp bho 1585 gu 1721.

## Bailtean Co-cheangailte

*  Blois

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Pisa

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath  na h-Eadailte a th’ ann am **Pisa** (IPA: **piːzə**, Laideann: Pisae). Tha e suidhichte aig 7m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Pisa, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Toscana, ri taobh na h-Aibhne Arno, faisg air Pistoia, 264km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 216km bho Mhilano, 222km bho Phadova agus dìreach 69km bho Fhirenze. Tha 87,870 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. A bharrachd air sin, chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1343.

## Daoine Ainmeil
*Galileo Galilei (1564 – 1642): Fear-saidheans.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Akko
*  Angers
*  Calgliari
*  Cora Gables (Florida)
*  Hangzhou
*  Iglesias
*  Jerico
*  Kolding
*  Niles (Ohio)
*  Rodi
*  Santiago de Compostela
*  Unna

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Lucca

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath  na h-Eadailte a th’ ann an **Lucca** (Laideann: Luca, Fraingis: Lucques). Tha e suidhichte aig 24m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Eadailtis: *Provincia*) Lucca, anns an roinn (Eadailtis: *Regione*) Toscana, ri taobh na h-Aibhne Serchio, faisg air Pisa, 264km air falbh bhon An Ròimh, prìomh-bhaile na dùthcha, 216km bho Mhilano, 222km bho Phadova agus dìreach 69km bho Fhirenze. Tha 85,271 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. A bharrachd air sin, chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1787, ged an do dhùineadh ann an 1867 e.

## Daoine Ainmeil
*Giacomo Puccini (1858 – 1924): Ceòladair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Abingdon
*  Buenos Aires
*  Colmar
*  Gorinchem
*  Goglin
*  Maceió
*  Sint-Niklaas
*  South San Francisco (Calafòrnia)
*  Schongau

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
An Drochaid Eadarainn

`S e `s prìomh amas làrach-lìn na **Drochaide Eadarainn** cultar agus beul-aithris Ghàidheil na h-Alba Nuaidh a chuir mu choinneamh luchd-ionnsachaidh, `s eile, mar a bh’ann `s na ceàrnan seo bho shean.

Cha bhitheadh comas air An Drochaid Eadarainn ann as aonais a' chaoimhneis `s taice a fhuaireadh aig uimhir do dhaoine a tha air a bhi làmh an sàs innte gu dìleas bho thoiseach gu ceann. Tha sinn gu mór `nan comain uileadh.

Lorgar prìomh-thùs Na Drochaide Eadarainn `s an tachartas Stòras a’ Bhaile. Tha Stòras `na sgoil shamraidh bheul-aithris air a cumail aig a’ Chlachan Gàidhealach as leth coimhersnachd na Gàidhlig. Stéidhichte air prionnsabalan com-pàirteachaidh Stòras a’ Bhaile, tha gnìomharran bogaidh Na Drochaide Eadarainn `gan suidheachadh air an aon bhonn. Tha e `na amas aig An Drochaid Eadarainn teigneolas an là an-diugh a chur gu feum mar thobar roimh-innleachdail a chumas seasmhach dualchas beò coimhearsnachdan na Gàidhlig anns an Albainn Nuaidh.

Ged `s ann a thogas neach Gàidhlig dhùthchasach gu leòr am measg duilleagan làrach Na Drochaide, `s e `s prìomh-chùis dhan làraich cultar agus beul-aithris Gàidheil na h-Albann Nuaidh a chuir mu choinneamh luchd-ionnsachaidh, `s eile, mar a bh’ann bho shean.

Nise, trobhad astaigh. Bidh do chuideachd `ga measadh luachmhor.  www.androchaid.ca

Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Schönhausen (Elbe)

‘S e baile beag ann an cridhe na Gearmailt a th’ ann an **Schönhausen**. Chaidh am baile a stèidheachadh san 13mh linn leis an Easbaig von Havelberg agus chlàradh e airson a' chiad turas ann an 1212. Tha e suidhichte aig 33m os cionn ìre na mara, faisg air Stendal, eadar an Abhainn Elbe agus na crìochan le Brandenburg, san sgìre (Gearmailtis: *Landkreis*) Stendal, anns an stàit (Gearmailtis: *Land*) Sagsainn-Anhalt. Tha am baile 93km air falbh bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha, 53km bho Mhagdeburg, prìomh-bhaile na Stàite, 469km bho Stuttgart 200km bho Dresden agus 144km bho Leipzig. A bharrachd air sin, tha 2,314 duine a' fuireach ann.

## Daoine ainmeil
* Otto von Bismarck (1815 – 1898) Stàitire.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Kirchlinteln

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Shagsainn-Anhalt
* Riaghaltas sgìreil
* Taigh-tasgaidh Bhismarck

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Oware

'S e geama ro-innleachd a tha ann an **Oware** a chaidh innleachadh le muinntir Akan. Tha e 'na bhall de theaghlach nam geamannan Mancala agus tha e pailt air feadh Taobh Iar Afraga agus Muir nan Caraib. Tha ainmean eile air, a' gabhail a-steach **Ayò** (Yoruba), **Awalé** (Costa Ìbhri), **Wari** (Màili), **Ouri, Ouril no Uril** (An Ceap Uaine), **Warri** (Muir nan Caraib), **Adji** (Ewe), **Nchọ** (Igbo) agus **Awélé** (Ga).

## Amasan a' gheama
'S e amas a' gheama barrachd sìl a ghlacadh na ghlacas an duine eile. On nach eil ach 48 sìol sa gheama, nì e a' chùis ma ghlacas tu 25 dhiubh. On a tha àireamh chothrom de shìl ann, faodaidh an geama crìochnachadh mar gheama ionnanach nuair a bhios gach cluicheadair air 24 sìol a ghlacadh. Tha an geama seachad nuair a bhios cluicheadair air co-dhiù 25 sìol a ghlacadh no ma tha 24 sìol aig gach cluicheadair (geama ionnan). Ma dh'aontaicheas an dithis chluicheadair nach eil sa gheama tuilleadh ach cearcall gun chrìoch, glacaidh gach cluicheadair na tha de shìl air an taobh aige fhèin dhen bhòrd.

Aig toiseach a' gheama, thèid ceithir sìl a chur anns gach taigh. Gluaisidh na cluicheadairean sìol fear mu seach. Anns gach cuairt, taghaidh cluicheadair on dhe na sia taighean fo a smachd. Togaidh an cluicheadair na h-uile sìol bhon taigh seo is sgaoilidh e iad, a' cur fear anns gach taigh gu tuathal on taigh tùsail; canar "cur nan sìol" ri seo. Cha tèid sìol a chur sna dachaighean no san taigh on a chaidh a thogail. 'S e seo gum mair an taigh tòiseachaidh falamh; nan robh 12 shìol air a bhith ann, rachadh leum thairis air is an deicheamh sìol deug a chur san ath thaigh. Nuair a bhios cuairt deiseil, ma chaidh an sìol mu dheireadh a chur ann an taigh an duine eile is dà no trì sìl ann an uair sin, thèid a h-uile sìol seo a ghlacadh is a chur ann an dachaigh a' chluicheadair (no ris an dàrna taobh mur eil dachaigh air a' bhòrd). Ma tha dà no trì sìl san dàrna taigh mu dheireadh sa chaidh sìol a chur cuideachd, thèid an togail mar an ceudna is mar sin air adhart. Co-dhiù, nan robh gluasad a' togail na h-uile sìol aig an duine eile, cha tèid sìol sam bith a ghlacadh is mairidh na h-uile sìol air a' bhòrd ach an urrainn dhan duille eile leantainn air a' cluich. Tha an riaghailt seo ann a dh'aona ghnothach ach an urrainn don gheama a leantainn air adhart is bheir e ort gluasad eile a dhèanamh. Ma tha a h-uile taigh aig an duille eile falamh, feumaidh an cluicheadair gluasad a dhèanamh a bheir sìl dha. Mur eil a leithid gluasaid ann, glacaidh an cluicheadair gach sìol san roinn aige fhèin is seo crìoch a' gheama.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Geamaichean
Roinn-seòrsa:Afraga
Braille

'S e dòigh leughaidh is sgrìobhaidh a chleachdas daoine dalla a tha san t-siostam **Braille**. Tha gach caractar no cealla Braille na shia ionadan dotaige a tha air an cur ri chèile mar cheart-cheàrnach aig a bheil dà cholbh le trì dotagan anns gach fear. Mar a chì thu taobh clì, bheir sinn iomradh air gach dotag leis na h-àireamhan 1 gu 6.

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadh
Richard Griffiths

B' e cleasaiche à Sasainn a bha ann an **Richard Griffiths** (Thornaby-on-Tees, 31 an t-Iuchar 1947 - Coventry, 28 am Màrt 2013). Rugadh agus thogadh e ann an sgìre air a bheil North Ridding of Yorkshire, Sasainn.

## Iomraidhean


Griffiths, Richard
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Nashville, Tennessee

'S e prìomh-bhaile Tennessee a tha ann an **Nashville**. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 626,681 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 182m os cionn ìre na mara. 

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1779.

## Daoine Ainmeil
* Pat Boone, seinneadair Aimeireaganach (1934)
* Miley Cyrus, seinneadair agus actair Aimeireaganach (1992)

## Bailtean Co-cheangailte
*  Beul Feirste, Èirinn a Tuath
*  Caen, An Fhraing
*  Edmonton, Canada
*  Magdeburg, A' Ghearmailt
*  Mendoza, An Argantain
*  Taiyuan, Sìne

## Ceanglaichean A-mach
* www.nashville.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Tennessee
Den Haag

‘S e baile mòr agus port air an àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th’ ann an **Den Haag** neo **'s-Gravenhage** (IPA: **dɛnˈɦaːx**/**sxraːvə(n)ˌɦaːɣə** Portagailis: Haia,Laideann/Pòlais/Romàinis: Haga, Spàinntis: La Haya, Fraingis: La Haye). Tha e suidhichte aig 4m os cionn ìre na mara,  anns an roinn Zuid-Holland (An Òlaind a Deas). Tha am baile 21km air falbh bho Rotterdam, 53km bho Amsterdam (Prìomh-bhaile na dùthcha), 56km bho Utrecht agus 199km bho Ghroningen. Tha 504,260 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, leis gur e an treas baile as motha san dùthaich,   ach tha mu 1,088,508 anns an sgìre air fad. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1242 mar *Die Haghe* (A' Choille). Dh'atharrachadh an t-ainm gu *Des Graven Hage* (Coille an Iarla) san 15mh linn. Canar 'Den Haag' ach sgrìobhar ' 's-Gravenhage', gu h-oifigeil. Tha banrìghinn na dùthcha a' fuireach an seo. 
Chaidh Cornelius agus Johan de Witt a chur gu bàs an seo le gràisg fheargach fhiadhaich ann an 1672, ri linn Bliadhna na Dosgainne.

## Daoine Ainmeil
* Willem Orange-Nassau (1650 - 1701) Fear-sgiùirseadh nan Gàidheal.
* Jan Tinbergen (1903 - 1993): Eaconamaiche.
* Simon van der Meer (1925 - 2011): Eòlaiche-fiosaig
* Cees Nooteboom (1933): Sgrìobhadair.
* Carel Struycken (1948): Actair.
* Derek de Lint (1950): Actair.
* Mark Rutte (1967): Neach-poileataigs.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Al Hoceima
*  Bethlehem
*  Juigalpa
*  Nador
*  Palembang
*  Paramaribo
*  Taza
*  Warsaw

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Memphis, Tennessee

'S e **Memphis** am baile as motha a tha ann an Tennessee. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 672,567 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 103m os cionn ìre na mara. Tha West Memphis, Arkansas faisg air.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1819.

## Daoine Ainmeil
* Kathy Bates, actair Aimeireaganach (1948)

## Bailtean Co-cheangailte
* Kanifing, A' Ghaimbia
* Kaolacki, Seanagal

## Ceanglaichean a-mach
* www.memphistn.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Tennessee
Knoxville, Tennessee

Is e baile mòr air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Tennessee a tha ann an **Knoxville**. Anns a’ bhliadhna 2011 bha 178,874 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 270m os cionn ìre na mara. 

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1791.

## Daoine Ainmeil
* Patricia Neal, actair Aimeireaganach (1926-2010)

## Bailtean Co-cheangailte
* Chełm, A' Phòlainn
* Kaolacki, Tai-Bhàn
* Chengdu, Sìne
* Lárisa, A' Ghrèig
* Neuquén, An Argantain
* Muroran, An t-Seapan
* Sgìre Yesan, Coirèa a Deas

## Ceanglaichean A-mach
* www.cityofknoxville.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Tennessee
Chattanooga, Tennessee

Is e baile mòr air taobh an deas Na Stàitean Aonaichte ann an Tennessee a tha ann an **Chattanooga**. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 167,674 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 206m os cionn ìre na mara. 

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1839.

## Bailtean Co-cheangailte
* Hamm, A' Ghearmailt
* Giv'atayim, Iosrael
* Wuxi, Sìne
* Gangneung, Coirèa a Deas
* Neuquén, An Argantain
* Wolfsburg, A' Ghearmailt

## Ceanglaichean A-mach
* www.chattanooga.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Tennessee
Angélica

'S e actair à Braisil a tha ann an **Angélica Ksyvickis Huck**. Rugadh i ann an Santo André, 30 an t-Samhain 1973. Tha i posta ri Luciano Huck.

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil
Luciano Huck

'S e à Braisil a tha ann an **Luciano Huck**. Rugadh 2 ann an São Paulo, 3 an t-Sultain 1971. Tha e posta ri Angélica Ksyvickis Huck.

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil
Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Don Keefer

'S e actair à Pennsylvania sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Don Keefer** neo **Donald H. "Don" Keefer** (Highspire, 18 an Lùnasdal 1919 - 7 an t-Sultain 2014).

## Iomraidhean

Keefer, Don
Keefer, Don
Co-ionnannachd comais-cheannachd

'Se taisbeanair eaconomach a th’ann an **Co-ionnannachd comais-cheannachd** (CCC). 

## Ceanglaichean a-mach
* Faclair na Pàrlamaid

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
San Diego, Calafòrnia

‘S e baile mòr agus port cudromach air an àirde an iar nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **San Diego**. Chaidh an t-àite seo a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1542 le Juan Cabrillo (Saighdear agus Maraiche às A' Phortagail) ach cha do stèidheachadh am baile gus 1769, nuair a chuir Gaspar de Portolà misean agus daingneachadh air dòigh an seo. Tha e suidhichte ri taobh na crìochan le Meagsago, aig 22m os cionn ìre na mara ri taobh A' Chuain Sèimhe, 3,652km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 738km bho San Francisco, 2,784km bho Chicago agus 2,512km bho St. Louis. Tha 1,322,553 duine a' fuireach ann, an dàrna baile as motha na stàite agus an ochdamh fear as motha na dùthcha.

## Daoine Ainmeil
* Ted Danson: (1947). Actair.
* Nick Cannon: (1980). Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Alcalá de Henares
*  Campinas
*  Cavite
*  Dùn Èideann
*  Jalalabad
*  Jeonju
*  León
*  Peairt
*  Taichung
*  Tema
*  Tijuana
*  Yantai
*  Yokohama
*  Taichung
*  Vladivostok

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Omaha, Nebraska

‘S e baile mòr ann an iar-mheadhan nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **Omaha**. Tha e suidhichte aig 323m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Missouri. Tha stàit eile, Iowa, air an taobh thall agus 's e daoine bho Iowa a stèidhich am baile ann an 1854. Tha e 1,626km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 2,113km bho Los Angeles, 1,666km bho Phoenix agus 80km bho Lincoln, prìomh-bhaile na stàite. Tha 408,958 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Rugadh 9.2% thall thairis agus ‘s e daoine le freumhan ann an Aimearaga Laideannach a th'ann 12.6%.

## Daoine Ainmeil
* Lawrence Klein (1920): Eaconamaiche
* Marlon Brando (1924 – 2004): Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Nás na Ríogh
*  Braunschweig
*  Shizuoka
*  Šiauliai
*  Xalapa

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Comhairle na Siorramachd

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Nebraska
Wilmette, Illinois

‘S e baile faisg air Chicago ann an ceann a tuath nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **Wilmette**. Tha e suidhichte aig 197m os cionn ìre na mara, ri taobh Loch Michigan, 969km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha, 436km bho St. Louis, agus 2,799km bho Los Angeles, air an taobh thall na dùthcha. Tha am baile air an àirde an iar-thuath Illinois. Tha 27,087  daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Thug Antoine Ouilmette, fear-malairt à Canada, ainm dhan àite seo.

## Daoine Ainmeil
* Charlton Heston (1923 –2008). Actair.
* Bill Murray (1950). Actair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Stàite
*Comhairle na Siorramachd

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Illinois
Baltimore, Maryland

‘S e baile mòr agus port cudromach air àirde an ear nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am **Baltimore** (IPA: **bɒltɨmɔr**). Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1729 agus thugadh ainm riaghladair na sgìre, Cecilius Calvert à Sasainn, air a bhaile ùr. Bha esan na Iarla air Baltimore (Gaeilge: Dún na Séad, Contae an Longfoirt, Èirinn). Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Patapsco, air a' Bhàgh Chesapeake, aig 35m os cionn ìre na mara 57km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 578km bho Bhoston, 974km bho Chicago agus 3,725km bho Los Angeles. Tha 621,342 duine a' fuireach ann, am baile as motha na stàite agus an 21 fear as motha na dùthcha.

## Daoine Ainmeil
* Frank Zappa: (1940 - 1943). Ceòlair.
* David Hasselhoff: (1952). Actair.
* Will Lamb: Cànanaiche.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Gbaragna
*  Genova
*  Kawasaki
*  Luxor
*  Odesa
*  Piraeus
*  Rotterdam
*  Salerno
*  Xiamen

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Maryland
Beverley Hills

‘S e baile meadhanach beairteach air an àirde an iar Nan Stàitean Aonaichte a th’ ann am **Beverly Hills**. Chaidh an t-àite seo a chlàradh airson a’ chiad turas ann am 1769 le Gaspar de Portolà de Rovira (Riaghladair Calafornia a Deas) ach cha do stèidheachadh am baile gus 1915.  Dhiùlt Beverly Hills aontachadh le Los Angeles ann an 1923, ged a bheil Beverly Hills air a chuairteachadh le Los Angeles air gach uile taobh. Tha e suidhichte aig 84m os cionn ìre na mara,  ri taobh  3,705km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha),  548km bho San Francisco, 2,967km bho Chicago agus 2,565km bho St. Louis. Tha 34,290 duine a' fuireach anns a’ bhaile. 

## Bailtean Co-cheangailte
*  Acapulco
*  Cannes

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Roger Ebert

B'e sgrìobhadair à Illinois sna Stàitean Aonaichte a bha anns am **Roger Ebert** neo **Roger Joseph Ebert** (Urbana, 18 an t-Ògmhios 1942 - Chicago, 4 an Giblean 2013).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach
Lansing, Michigan

‘S e baile ann am meadhan nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **Lansing** (IPA: **lænsɪŋ**). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1835 agus tha e suidhichte aig 192m os cionn ìre na mara,  ri taobh na h-Aibhne Grand River, anns an stàit Michigan. Tha am baile 763km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 3,067km bho Los Angeles, 273km bho Chicago agus 135km bho Detroit. Tha 114,297 duine a' fuireach anns a’ bhaile, an 230 baile as motha na dùthcha, còigeamh ann am Michigan agus tha e air a bhith na phrìomh-bhaile na stàite bho 1847.

## Daoine Ainmeil
* Steven Seagal (1955) Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
* , Sanming, Fujian,  An t-Sìn
* , Adoagyiri, Gàna
* , Guadalajara, Meagsago
* , Saltillo, Meagsago
* , Asan, Coirèa a Deas
* , Ōtsu, An Iapan

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas Ingham
* Riaghaltas Eaton

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Michigan
Detroit, Michigan

‘S e baile mòr ann am meadhan nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **Detroit** (IPA: ). Chaidh e a stèidheachadh air 24 an t-Iuchar 1724 le Antoine Laumet de La Mothe, sieur de Cadillac. 'S ann às am Fraingis *Détroite* (Gàidhlig: Caol) a th' ann an t-ainm agus tha e suidhichte aig 152m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-Aibhne Detroit agus Loch St Clair, anns an stàit Michigan. Tha am baile 635km air falbh bho Washington, D.C. (Prìomh-bhaile na dùthcha), 3,185km bho Los Angeles, 383km bho Chicago agus 135km bho Lansing. A-rèir a' chunntais-shluaigh 2010, bha 713,777 duine a' fuireach anns a’ bhaile, an 18mh baile as motha na dùthcha, a' chiad fhear ann am Michigan agus bha e na phrìomh-bhaile na stàite bho ro 1847. Tha Windsor, Canada dìreach ris an taobh thall na h-aibhne.

## Bailtean co-cheangailte
* , Chongqing, An t-Sìn
* , Dubai, E.A.A.
* , Kitwe, Saimbia
* , Minsk, A' Bhealaruis
* , Nassau, na Bahàmas
* , Toyota, An Iapan
* , Torino, An Eadailt

## Daoine ainmeil
* Tom Selleck (1945) Actair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Stàite
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Michigan
Château-d'Œx

‘S e baile beag ann an àirde an iar na h-Eilbheise a th’ ann an **Château-d'Œx** (IPA: **ʃɑˌtoˈdɛ**). Tha e suidhichte aig 962m os cionn ìre na mara faisg air Vevey, ri taobh Loch Hongrin anns an roinn (Fraingis: *Canton*) Vaud, 39km air falbh bho Lausanne agus 80km bho Ghenève. Tha 3,253 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine an an Vevey. Tha an Abhainn Seene a' sruthadh tron bhaile. Cumaidh fèis nam balunaichean ann an Château-d'Œx gach bliadhna.

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.

## Daoine ainmeil
Chaochail an t-actair Sasannach David Niven an seo ann an 1983.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Thal

‘S e baile beag ann an cridhe na h-Ostair, air iomall Ghraz a th’ ann an **Thal bei Graz** neo **Thal** (IPA: **taːl**). Chaidh am baile a stèidheachadh san 10mh Linn agus tha e ri taobh Loch Thalersee. Tha e suidhichte aig 451m os cionn ìre na mara, 301km  air falbh bho Innsbruck, 63km bho Mhürzzuschlag, 147km bho Vienna, prìomh-bhaile na dùthcha agus 192km bho Salzburg. Tha am baile ann an cridhe na roinne Steiermark. Tha 2,234 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.

## Daoine Ainmeil
*Arnold Schwarzenegger: (1947 –) Actair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Sgìre
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa