open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Winterthur

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Winterthur** (IPA: **ˈvɪntərtuːr**, Fraingis: Winterthour). ‘S ann às an Laideann Vitudurum a tha an t-ainm. Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1180 ged an robh daoine air a bhith a’ fuireach an seo bho àm nan Ròmanach. Tha e suidhichte dìreach ri taobh na h-aibhnichean Eulach agus Töss, aig 456m os cionn ìre na mara anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Zürich, dìreach 21km air falbh bho Zürich, ach 244km bho Ghenève agus 116km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 101,203 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 6mh baile as motha na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann Winterthur.

## Daoine Ainmeil
* Johannes von Winterthur (mu 1300 – 1348 neo 1349) manach agus seanachaidh.
* Hans Haggenberg (mu 1450 –mu 1515): Dealbhadair.
* Johann Georg Sulzer (1720 – 1779): Feallsanaiche.
* Salomon Hegner (1789 – 1869): Innleadair.
* Jakob Flach (1894 – 1982): Sgrìobhadair.
* Richard R. Ernst (1933): Ceimigear.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Hall in Tirol
*  La Chaux-de-Fonds
*  Yverdon-les-Bains
*  Plzeň

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Lugano

‘S e baile mòr ann an ceann a deas na h-Eilbheis a th’ ann am **Lugano** (Gearmailtis: Lauis, Laideann: Luganum, Lombard: Lügàn, Rumantsch: Ligiaun). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 724, ged an robh daoine a’ fuireach an seo o shean.  Thathar dhen bheachd gur e ainm Ceilteach a th’ann, bhon fhacal Lug, Dia an uisge, neo fiù’s bhon Laideann lucus (coillte).  Tha e suidhichte aig 315m os cionn ìre na mara ri bruaich Loch Lugano, anns an roinn (Eadailtis: *Cantone*) Ticino, 154km air falbh bho Zürich, 216km bho Ghenève agus 156Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 54,667 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 9mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Eadailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Lugano. 

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810.
## Daoine Ainmeil
*Giovanni Battista Discepoli (1590 – 1660): Dealbhadair.
*Flavio Ambrosetti (1919: Ceòladair.
*Mario Comensoli (1922 – 1993): Dealbhadair.
*Aurelio Galfetti (1936): Ailtire.
*Mattia Bonetti (1954): Dealbhadair chamara.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Thun

‘S e baile mòr  ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an **Thun** (Fraingis: Thoune). ‘S ann às a’ Ghallais Dunum (Gàidhlig: Dùn) a tha an t-ainm. Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 7mh Linn leis a’ mhanach Fredegar, ged an robh daoine air a bhith a’ fuireach an seo ro àm nan Ròmanach. Tha e suidhichte aig beul na h-aibhe Aare air an Loch Thun (Gearmailtis: Thunersee), aig 560m os cionn ìre na mara anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Bern, 98km air falbh bho Zürich,  127km bho Ghenève agus dìreach 25km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 42,623 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 11 baile as motha na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Thun.

## Daoine Ainmeil
*Guy Bovet (1942) Ceòladair.
*Simona di Silvestro (1988): Dràibhear Rèiseadh.
*Niklaus Gerber (1850 – 1914): Ceimigear.
*Renée Schwarzenbach-Wille (1883 – 1959): Dealbhadair Chamara.
*Jean Ziegler (1934): Eòlaiche-comainn.

## Bailtean Co-cheangailte
* Gabrovo
* Gadjagan
* Granby

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Tarnobrzeg

S' e baile mòr ann an ceann a deas na Pòlainn a th’ ann an **Tarnobrzeg**. Ann an 2010 bha 48837 duine a' fuireach ann. Tha Tarnobrzeg 222km air falbh bho Warsaw.

## Bailtean Co-cheangailte
* Banska Bystrzyca
* Chernihiv

Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Einsiedeln

‘S e baile ann an cridhe na h-Eilbheis a th’ ann an **Einsiedeln**. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1073. ged an robh daoine a’ fuireach an seo ri Linntean na Cloiche. Tha e suidhichte aig 1,036m os cionn ìre na mara ri taobh Loch Sihl (Gearmailtis: Sihlersee), anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Schwyz fhèin, dìreach 32km air falbh bho Zürich, 222km bho Ghenève agus 100Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 14,385 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 81mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Einsiedeln. 

## Daoine Ainmeil
*Paracelsus (1493 – 1551): Ceimigear.
*Meinrad Guggenblichers  (1649 – 1723): Ailtire Baròc.
*Meinrad Lienert  (1865 – 1933): Sgrìobhadair.
*Alois Benziger (1864 – 1942): Easbaig.
*Artur Beul (1915 – 2010): Ceòladair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Vernier

‘S e baile air an àirde an iar na h-Eilbheis a th’ ann am **Vernier**. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1209 mar Verneyer, ged an robh daoine a’ fuireach an seo ri Linn an Umha. Tha e suidhichte aig 421m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Rhône, eadar Geneva agus port-adhair a’ bhaile, anns an roinn (Fraingis: *Canton*) Genève, dìreach 54km air falbh bho Lausanne, 227km bho Zürich agus 132Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 33,811 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 18mh baile na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Fraingis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Vernier. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Uster

‘S e baile mòr  ann an ceann a tuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Uster**. Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 755. Tha e suidhichte ri taobh na na h-aibhne Aa, eadar dà Loch (Greiffensee air an àirde an iar agus Pfäffikersee air an àirde an ear), aig 478m os cionn ìre na mara anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Zürich, dìreach 13km air falbh bho Zürich, ach 232km bho Ghenève agus 106km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 32,285 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 19mh baile as motha na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Uster.

## Daoine Ainmeil
*Jörg Lenzlinger (1964): Dealbhadair.
*Roger Sablonier (1941 – 2010): Seanaiche.
*Jakob Mauer (1929): Ailtire.
*Ernst Kappler (1911 – 1987): Sgrìobhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Prenzlau

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Biel/Bienne

‘S e baile mòr  ann an ceann a tuath na h-Eilbheis a th’ ann an **Biel** (Gearmailtis) neo **Bienne**  (Fraingis). ‘S ann às an Dia Ceilteach Belenus a tha an t-ainm (Gàidhlig Bealltainn). Chaidh am baile seo a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1142 mar Apud Belnam ged an robh daoine air a bhith a’ fuireach an seo ro àm nan Ròmanach. Tha e suidhichte dìreach ri taobh Loch Biel (Gearmailtis: Bielersee, Fraingis: Lac de Bienne), aig 668m os cionn ìre na mara anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Bern, 102km air falbh bho Zürich, 132km bho Ghenève agus dìreach 26km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha 51,203 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 10mh baile as motha na dùthcha a-rèir àireamh-sluaigh. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Biel/Bienne, ach tha Fraingis aig mòran dhaibh cuideachd.

## Daoine Ainmeil
* Nicolas George Hayek (1928 – 2010 neo 1349) am fear a stèidhich a’ chompanaidh Swatch.
*Georges Item (1927: Dealbhadair.
*Jacques Moeschler (1954): Cànanaiche.
*Raymond Bruckert (1935): Sgrìobhadair.
*Roland Kuhn (1912 – 2005): Inntinn-eòlaiche.

## Bailtean Co-cheangailte
* Iserlohn

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Seonag NicLaomainn

'S e neach poileataigs a tha ann an **Seonag NicLaomainn** (Beurla: *Johann Lamont*). Bha i na BPA airson Glaschu

Ged a tha a pàrantan à Tiriodh, rugadh i ann an Glaschu ann an 1957. Tha Gàidhlig aice ach cha robh i misneachail agus dh'ionnsaich i Fraingis agus Gearmailtis san sgoil. Bha i na h-oileanach ann an Colaiste Cnoc Iòrdain agus bha i na tidsear ann an Eilean Bhòid, Allt an Fhuarain agus Caisteil Meilc.  

Chaidh a thaghadh mar BhPA airson Glaschu Pollaig ann an 1999 is bha i na leas-mhinistear airson coimhearsnachdan eadar 2004 is 2006, agus airson cheartais eadar an t-Samhain 2006 is an taghadh ann an 2007.
B' e ceann a' Phàrtaidh Làbarach Albannach a bh' innte eadar 2011 is 2014, an dèidh do Iain Gray agus ro Jim Murphy.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Euskirchen

‘S e baile meadhanach air an àirde an iar-thuath na Gearmailte a th’ ann an **Euskirchen**. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Eaglais an Raoin-tuile bho dhà fhacal anns a’Ghearmailtis: Kirche (Eaglais) agus Aue (Raon-tuile). The suidhichte aig 157m os cionn ìre na mara, anns a’ mhòintich Eifel, air iomall Köln, anns an sgìre Köln fhèin, 62km air falbh bho Düsseldorf, 388km bho Hamburg agus 501km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 870 agus fhuair e a chuid chòirichean ann an 1302. Tha 55,871 duine a’ fuireach anns a’ bhaile, an 159mh baile nas motha na dùthcha.

## Daoine Ainmeil
*Hermann Emil Fischer: (1852 – 1919), Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1902.
*Josef Weiss: (1893 – 1976) Ceannard nan Iùdhach anns a’ champa-bàis Bhergen-belsen.
*Adolf Fisé: (1910 – 2003) Sgrìobhadair.
*Konrad Schaefer: (1915 – 1991) Dealbhadair .
*Peter Kahlenborn: (1963) Ceòladair Jazz.

## Bailtean Co-cheangailte
* Charleville-Mézières
* Basingstoke and Deane

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Starnberg

‘S e baile ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an **Starnberg**. The suidhichte aig 589m os cionn ìre na mara, ri taobh Loch Starnberg (Gearmailtis: Starnbergersee) anns an sgìre Starnberg fhèin, 486km air falbh bho Düsseldorf, 22km bho Mhünchen agus 523km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1226 mar Aheim am Würmsee, seann ainm an locha. Tha 23,148 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaochail Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer an seo ann an 1917.

## Daoine Ainmeil
* Franz Buchner: (1898 – 1967) Ceannard nan Nàsach.
* Niklaus Gerhart: (1944) Ailtire.
* Marianne Sägebrecht: (1945) Actair.
* Elfi Hartstein: (1946) Sgrìobhadair.
* Maike Conway: (1967) Riochdairean fiolmaichean.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Dinard

## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Muralto

‘S e baile beag ann an ceann a deas na h-Eilbheis a th’ ann am **Muralto** (Lombard: Müralt). Tha an t-ainm a’ ciallachadh ballan àrda, bho dhà fhacal anns an Eadailtis: Muro (balla) agus Alto (àrd). Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1235 agus chaidh an caisteal a mhilleadh mu 1380. Tha e suidhichte air iomall Locarno, aig 207m os cionn ìre na mara ri bruaich Loch Maggiore (Eadailtis: Lago Maggiore), anns an roinn (Eadailtis: *Cantone*) Ticino.  Tha dìreach 2,769 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Eadailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Muralto. 

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile gu Poblachd Rhodàinia bho 1802 gu ruige 1810. Chaochail Paul Klee an seo ann an 1940, Richard Martin Willstatter ann an 1942, Richard Klatz ann an 1968 agus Erich Fromm ann an 1980.

## Daoine Ainmeil
*Diego Bianconi (1952): Dealbhadair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Pforzheim

‘S e baile mòr aig ceann a deas na Gearmailt a th’ ann am **Pforzheim**. ‘S ann às an Laideann Portus (Gàidhlig: Port) a tha an t-ainm agus chaidh e a stèidheachadh ann an 90 leis na Ròmanaich faisg air na h-Aibhnichean Nagold, Enz agus Würm. Tha e suidhichte aig ceann a tuath na Coille Duibhe, aig 349m os cionn ìre na mara, 522km bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha, 38km bho Stuttgart, 227km bho Mhünchen agus dìreach 27km bho Karlsruhe. Tha am baile aig cridhe Baden-Württemberg. Tha 119,781 duine a’ fuireach ann am Pforzheim.

## Daoine Ainmeil
*Johannes Reuchlin: (1455 – 1522) Feallsanaiche.
*Philipp Jakob Becker: (1763 – 1829) Dealbhadair.
*Auguste Supper: (1867 – 1857) Sgrìobhadair.
*Heinrich Otto Wieland: (1877 – 1957) Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 1927.
*Stephan Schad: (1964) Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
* Gernika
* Saint-Maur-des-Fossés
* Vicenza

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Stàite
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Mammern

‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Eilbheis a th’ ann am **Mammern**. Tha e suidhichte aig 409m os cionn ìre na mara air an taobh thall an Loch Constance (Gearmailtis: Bodensee) bhon A’ Ghearmailt air iomall Frauenfeld, anns an roinn (Gearmailtis: *Kanton*) Frauenfeld, dìreach 42km air falbh bho Zürich, 264km bho Ghenève agus 135Km bho Bhern, prìomh-bhaile na dùthcha.  Tha dìreach 590 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. ‘S e Gearmailtis an cànan a tha aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Mammern. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 909 mar Mhanburron.

## Daoine Ainmeil
*Chaochail an Ceimigear Leopold Ružička an seo ann an 1976.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eilbheis
Valentín González

Bhualadh an far-ainm El Campesino air **Valentín González González** (1904-1983) le poilis na Spàinne nuair a chuireadh e an greim airson toirt taic do stailc nan sgalaig ann an 1919. Nas anamoch, bha e na h-oifigear anns an Arm Poblachdach ré Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Anarcach a bha 's an athair aige nuair a bha an Spàinn fo aintighearnas riaghail ach ghluais El Campesino do chreideas nan co-muineaich

## Sgrìobhaidhean
Cunntas Bheatha: "Èisdibh a Chàirdean: Beatha is Bas anns an CCCP" (Spàinntis 1951, Beurla 1952)

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Rotterdam

'S e baile mòr agus port cudromach air àirde an ear-dheas nan Tìrean Ìsle a th’ ann an **Rotterdam** (IPA: **ˌrɔtərˈdɑm**, Portagailis: Roterdão). Tha e suidhichte aig -4m fo ìre na mara, aig beul na h-aibhnichean Rhein, Meuse agus Scheldt, anns an roinn Zuid-Holland (An Òlaind a Deas). Tha am baile 21km air falbh bho Dhen Haag (Prìomh-bhaile na dùthcha), 58km bho Amsterdam, 48km bho Utrecht agus 201km bho Ghroningen. Tha 616,003 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin, a' ciallachadh gur e an dàrna baile as motha san dùthaich, ach tha mu 1,300,000 anns an sgìre air fad. Tha am port an sàs ann an eaconomaidh na Roinn Eòrpa air fad air sàilleabh a dheagh lìonra chòmhdhail leis A’ Ghearmailt, An Fhraing agus A' Bheilg. 

## Eachdraidh
Tha an t-ainm a’ tighinn on dama no balla-casg air an abhainn Rotte (dama an Rotte, an *Rotterdam*) a thogadh timcheall air 1260. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1913. Air 23 an Cèitean 1938 rinn neach-brathaidh Sobhiatach air an robh Pavlo Sudoplatov foill-mhort air Yevhen Konovalets, neach-iomairt Ucràineach.

## Daoine ainmeil
* Desiderius Erasmus (1466 – 1536) Sagart, Feallsanaiche.
* Hendrick Martensz Sorgh (mu 1610 – 1670) Peantair.
* Rem Koolhaas (1944) Ailtire.
* Jacobus Henricus van't Hoff (1852 – 1911) Ceimigear.
* Iekeliene Stange (1984) Modal.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Antwerpen
*  Baltimore (Maryland)
*  Burgas
*  Constanța
*  Dresden
*  Esch-sur-Alzette
*  Gdańsk
*  Havana
*  Istanbul
*  Köln
*  Kuching
*  Las Palmas de Gran Canaria
*  Liège
*  Lille
*  Sankt Peterburg
*  Shanghai
*  Surabaya
*  Szeged
*  Torino

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Bailtean nan Tìrean Ìsle
Iomall Hajnal

Dealaichidh an **Iomall Hajnal** an An Roinn-Eòrpa eadar an Cathair Pheadair, an Rùis, agus Trieste, an Eadailt. An 1965,  roinn John Hajnal an àite a-steach do dhà h-àite na Roinne-Eòrpa le mùthaidhean samhlachail ann an inbhe a' phòsaidh.

An Iar na iomall seo bha ann rian de pòsaidhean ìsle, anns a bha coimeasach àrd an aois aig a' chiad phòsadh, aig aois chuibheasaich 23 bliadhna no na b' motha airson ban is 26 bliadhna no na b' motha airson fir, bha ann mòran mhnathan a phòs aig a' chiad aig is na b' sine na h-aoisean fichead bliadhna 's a deich is dà fichead bliadhna, còmhla le deich daoine sa' cheud no tuilleadh nach do phòs a-riamh. An Ear an iomaill seo, cha mhòr nach robh coitcheann agus phòsadh daoine mar as trice moch (mus 21 bliadhna airson ban is mus 26 bliadhna airson fir), gu h-àraidh airson ban, agus bha ann mùthadh na b' motha na h-aoise eadar na cèilean.

Chuir an cumadh Eòrpach an Iar srian air torrachas gu trom, gu h-àraidh nuair gun robh e aonaichte le ìre glè ìosal aiseid dìolaine. Thachair casg-gineamhainn tron dàil phòsaidh na b' motha na mùchadh torrachais anna. Bha neo-àbhaisteach fada an tamall mhnà eadar an tòiseachadh a fala-mhìos ris a' bhreith a ciad-ghin, le cuibheas deich bliadhna dheug.

## Iomraidhean
* Hajnal, John (1965): *European marriage pattern in historical perspective* en D.V. Glass and D.E.C. Eversley, (eds.) *Population in History*, Arnold, Londres
* Coale, Ansley J. & Roy Treadway, (1986): *The Decline of Fertility in Europe*, Princeton University Press.
* Levine, David (1977): *Family Formation in an Age of Nascent Capitalism*, Academic Press.
* Seccombe, Wally, (1992): *A Millennium of Family Change, Feudalism to Capitalism in Northwestern Europe*, Verso.
* Göran Therborn, (2004): *Between Sex and Power, Family in the World, 1900–2000,* Routledge Press (see pp.&nbsp;144–45).
* Mary S. Hartman (2004): *The Household and the Making of History, A Subversive View of the Western Past*, Cambridge University Press.

Roinn-seòrsa:Eòlas-sluaigh
Roinn-seòrsa:Teaghlach
Roinn-seòrsa:Pòsadh
Chorzów

‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Pòlainn a th’ ann an **Chorzów** (IPA: **ˈxɔʐuf**, Gearmailtis: Königshütte, IPA: **ˈkøːnɪçshʏtə**). Tha an t-ainm sa Ghearmailtis a’ ciallachadh Taigh-gnìomhachas Rìoghail an Iarainn, bhon dhà fhacal: König (Rìgh) agus Hütte (Taigh). Tha e suidhichte aig 274m os cionn ìre na mara, ri taobh Katowice, anns an roinn Śląskie. Tha am baile 259km air falbh bho Warsaw (Prìomh-bhaile na dùthcha), 72km bho Kraków, 165km bho Łódź agus 27km bho Phoznań. Tha 113,162 duine a' fuireach anns a’ bhaile, an 36mh baile as motha na dùthcha Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1257 is chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1968.

## Daoine ainmeil
* August Froehlich (1891 – 1942) Sagart a shabaid an aghaidh nan Nàsach.
* Kurt Alder (1902 – 1958) Ceimigear.
* Paweł Mróz (1910 – 1991) Cluichdeadair thàileisg.
* Hanna Schygulla (1943 – 1929) Actair.
* Adam Taubitz (1967) Ceòladair Jazz.

## Bailtean co-cheangailte
*  Creil
*  Iserlohn
*  Ivano-Frankivsk
*  Ózd
*  Termoli
*  Ternopil
*  Zlín

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Augsburg

‘S e baile mòr ann an ceann a deas na Gearmailte a th’ ann an **Augsburg** (Eadailtis: *Augusta*, Frangais: *Augsbourg*, Laideann: *Augusta Vindelicorum*). ‘S ann às na Vindelici, treubh Ceilteach neo Liburnianach a bha nan tàmh san sgìre ro àm nan Ròmanach a th'ann an t-ainm is chaidh am baile a stèidheachadh ann am 15 BC le Tiberius. Tha e suidhichte aig 485m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Lech, anns an stàit Bayern. Tha am baile 494km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha), 57km bho Mhünchen, 132km bho Stuttgart, 67km bho Ulm agus 198km bho Heidelberg. Tha Augsburg am broinn na sgìre Schwaben. Tha 264,708 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 3 baile na stàite, an 24mh baile nas motha na dùthcha agus an treas baile as aosda (an dèidh Trier agus Neuss). Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1970.

## Daoine ainmeil
* Hans Holbein Mòr (1460–1524) Dealbhadair.
* Hans Holbein Beag (1497–1543) Dealbhadair.
* Johann Jakob Brucker (1696–1770) Feallsanaiche
* Hans von Euler-Chelpin (1873–1964) Ceimigear.
* Bertold Brecht (1898–1956) Bàrd.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Amagasaki
*  Bourges
*  Dayton (Ohio) 
*  Inbhir Nis 
*  Jinan
*  Liberec
*  Nagahama

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhayern
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Karlsruhe

‘S e baile mòr air an àirde an iar-dheas na Gearmailte a th’ ann an **Karlsruhe**, neo **Carlsruhe** roimhe sin (IPA: ˈkaɐ̯lsʁuːə'). 

Tha an t-ainm a’ ciallachadh 'fois Theàrlaich' sa Ghearmailtis, leis gu bheil sgeul ann gun do dh'aisling Crìochair Teàrlaich III Uilleam Bhaden-Durlach mu lùchairt ùir a stèidheachadh airson a bhean a theàrnadh. Chaidh am baile a stèidheachadh ann am 1715 ri taobh Abhainn Rhein anns an stàit Bhaden-Württemberg. Tha am baile 526km air falbh bho Bherlin, prìomh-bhaile na dùthcha,  253km bho Mhünchen, 64km bho Stuttgart agus dìreach 27km bho Pforzheim.

Tha 288,917 daoine a' fuireach ann an Karlsruhe, leis gur e dàrna baile Bhaden-Württemberg agus an 21mh baile as motha anns an dùthaich.

B' e am baile prìomh-bhaile Àrd-Dhiùcachd Bhaden eadar 1803 gu 1918. Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1970. Tha Àrd-chùirt na Gearmailte air a stèidheachadh ann an Karlsruhe cuideachd.

## Daoine ainmeil
* Karoline von Günderrode (1780–1806), bàrd romasach
* Carl Benz (1844–1929), uidheam-innleadair agus innliche na chiad chàr
* Hermann Billing (1867–1946), ailtire art nouveau
* Richard Martin Willstatter (1872–1942), ceimigear organach agus buannaiche Duais Nobel airson Ceimige 1915
* Hans Frank (1900–1946), eucoireach-cogaidh agus àrd-riaghladair na Pòlainne fo fhor-ghlacadh Nàsach

## Bailtean co-cheangailte
*  Brusque, Braisil
*  Halle (Saale), a' Ghearmailt
*  Krasnodar, an Ruis
*  Nancy, an Fhraing
*  Nottingham, Sasainn
*  Timișoara, Romàinia

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhaden-Württemberg
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Wąbrzeźno

‘S e baile ann an cridhe na Pòlainn a th’ ann an **Wąbrzeźno** (IPA: **vɔmˈbʒɛʑnɔ**, Gearmailtis: Briesen, Laitbhis: Vombžezno). Tha e suidhichte aig 105m os cionn ìre na mara, ri taobh Loch (Pòlais: Jezioro) Zamkowe,  anns an roinn Kujawsko-pomorskie. Tha am baile 179km air falbh bho Warsaw (Prìomh-bhaile na dùthcha),  362km bho Kraków, 174km bho Łódź agus 289km bho Phoznań. Tha 13,877 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas mar Wambrez ann an 1251.

## Daoine ainmeil
*Ludwig von Erlichshausen (1410 – 1467) Ridire Teutonach.
*Walther Hermann Nernst (1864 – 1941) Ceimigear.
*Krzysztof Cander  (1936 – 2006) Dealbhadair.
*Gisela Hahn (1943) Actair.
*Aleksandra Bacińska (1962) Bàrd.

## Bailtean Co-cheangailte
* Syke

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Niwica

‘S e baile beag air an àirde an iar na Pòlainn a th’ ann an **Niwica** (IPA: **niˈvitsa**, Gearmailtis: Zibelle, Sòrbais: Cybalin). ‘S ann às an t-seann slàbhais Cebulja (Gàidhlig: uinnean) leis an deireadh Sòrbais *–in* a thàinig seann ainm a’ bhaile is chaidh e a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1478 mar Tzebelle. Cha d’ fhuair e ainm Pòlais ach an dèidh an Dàrna Cogadh. Tha e suidhichte faisg air na crìochan leis a’ Ghearmailt, eadar Mieszków agus Chwaliszowice, ri taobh an Lochan Niwica Dolna, anns an roinn Lubuskie. Tha dìreach mu 380 duine a' fuireach anns a’ bhaile.  

## Daoine ainmeil
* Chaochail an ceimigear Walther Hermann Nernst (1864–1941, Duais Nobel ann an Ceimigeachd 1914) an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre
*Eachdraidh na sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Hywel Dda

B' e na ciad Rìgh na Deheubarth ann a' Chuimrigh ann an 10mh Linn a bha ann an **Hywel Dda** neo **Hywel Math**. Bha e na mhac Cadell ap Rhodri, Rìgh na Seisyllwg.  Phòs e Elen, nighean Llywarch ap Hyfaidd à Dyfed.  Chaochail e ann an 950.

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Cuimrigh
Passy

‘S e baile air an àirde an ear-dheas na Frainge faisg air na crìochan leis An Eadailt agus An Eadailt a th’ ann am **Passy**. Tha e suidhichte aig 696m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne (Fraingis: Rivière) Arve,  anns an roinn (Fraingis: Département) Haute-Savoie. Tha am baile 463km air falbh bho Pharis (Prìomh-bhaile na dùthcha),  579km bho Bhordeaux, 308km bho Mharseille agus 588km bho Lille. Tha 11,295 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Tha iomadh bhaile leis an aon ainm air feadh na Frainge: Passy sur Yonne, Passy-en-Valois, Passy-sur-Seine, Passy-Grigny, agus Passy le Bourg.

## Daoine ainmeil
*Chaochail an Ceimigear Marie Curie (1867 – 1934) ann am Passy.

## Bailtean Co-cheangailte
* Pfullingen

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Cherbourg-Octeville

‘S e baile agus port cudromach air àirde an iar-thuath na Frainge air oirthir a’ Chuain Shiar a th’ ann an **Cherbourg-Octeville** (IPA: **ʃεʁbuʁɔktəvil**). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath an Doirling Cotentin, aig dìreach 5m os cionn ìre na mara, aig beul na h-aibhne (Fraingis: Rivière) Divette, anns an roinn (Fraingis: Département) Manche. Tha am baile 299km air falbh bho Pharis (prìomh-bhaile na dùthcha), 540km bho Bhordeaux, 885km bho Mharseille agus 351km bho Lille. Tha 39,774 duine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile (Coriallo) a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 365. Nochd an t-ainm Lochlannach Carusburg ann an 1026. 

## Daoine ainmeil
* Gille le Hédois (1658): Spuinneadair.
* Lizinska de Mirbel (1796 – 1849): Dealbhadair.
* Georges Sorel (1847 – 1922): Feallsanaiche.
* Victor Grignard (1871 – 1935): Ceimigear.
* Annie Saumont (1927): Sgrìobhadair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Bremerhaven
*  Deva
*  Poole

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Bombay Bicycle Club

Is e còmhlan ciùil à Lunnainn, Sasainn, a tha ann an **Bombay Bicycle Club** 

Tha iad air an dèanamh an àrd le Jack Steadman, Jamie MacColl, Suren de Saram
agus Ed Nash. 

## Clàran
* *I Had The Blues But I Shook The Loose* (2009) 
* *Flaws* (2010)
* *A Different Kind Of Fix* (2011) 

Roinn-seòrsa:Ceòl
Freiburg im Breisgau

'S e baile-oilthigh mòr, Gearmailteach ann an stàit Bhaden-Württemberg a th' ann am **Freiburg im Breisgau** (IPA: ˈfʁaɪbʊʁk ʔɪm ˈbʁaɪsɡaʊ; Swabianais: *Friburg im Brisgau*; neo dìreach **Freiburg**). 'S e an ceathramh baile as motha na stàite, às dèidh Stuttgart, Mhannheim agus Karlsruhe, leis gu bheil 237,460 duine a' fuireach ann agus aon 660,000 duine a' fuireach ann an sgìre mheatropoileach nas motha Fhreiburg.

Tha am baile air bun-chnuic na Coille Duibhe ri taobh Aibhinn Dhreisam, agus a chrìochan-baile ach 3 km gu ear air a' chrìoch Fhraingeach agus 42 km bho bhaile Eilbheiseach Bhasel. 'S ann ann am Baden, aon dhe sgìrean as blàithe anns a' Ghearmailt, a tha Freiburg suidhichte, far an dèanar fìon. A-rèir stadastaireachd na t-sìde, b' ann anns a' bhaile a chaidh teothachd as àirde na dùthcha san uair (40.2 °C) a clàradh ann an 2003.

Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1457.

## Daoine ainmeil
* Julius Bissier (1893 – 1965), dealbhadair.
* Edith Picht-Axenfeld (1914 – 2001), ceòladair.
* Karl von Rotteck (1775 – 1840), seanaiche.
* Joseph Wirth (1879 – 1956), Ceann-suidhe na Gearmailt 1921 – 1922.
* Til Schweiger (1963 –), actair.

## Bailtean co-cheangailte
Tha Freiburg co-cheangailte ri:

*  Besançon, an Fhraing (1959)
*  Granada, an Spàinne (1991)
*  Guildford, Sasainn (1979)
*  Innsbruck, an Ostair (1963)
*  Isfahan, Ioràn (2000)
*  Lviv, an Ucrain (1989)
*  Madison, Wisconsin, na Stàitean Aonaichte (1987)
*  Matsuyama, Iapan (1988)
*  Padova, an Eadailt (1967)
*  Suwon, Coirèa a Deas (2015)
* Tel Aviv-Jaffa, Iosrael (2015)
*  Wiwilí de Jinotega, Niocaragua (2015)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhaden-Württemberg
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Göttingen

‘S e baile mòr faisg air Sondershausen ann an cridhe na Gearmailte a th’ ann an **Göttingen** (IPA: **ˈɡœtɪŋən**, Fraingis: Gottingue, Pòlais: Getynga). Chaidh am baile (Gutingi) a chlàradh airson a’ chiad turas ann a 953. Tha e suidhichte aig 154m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Leine,  anns an stàit Sagsainn Iosail. Tha am baile 261km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha),  395km bho Mhünchen, 312km bho Stuttgart agus 94km bho Hànobhar. Tha 121,060 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e 5mh baile na stàite, an 61mh baile as motha na dùthcha.  Chaidh oilthigh a stèidheachadh an seo ann an 1737. Bho 1807 gu ruige 1813 bha i na pàirt Rìoghachd Westphalen.

## Daoine ainmeil
* Johannes Caselius (1533 – 1613) Breitheamh.
* Leopold Gmelin (1788 – 1853) Ceimigear.
* Robert Bunsen (1811 – 1899) Ceimigear.
* Richard Adolf Zsigmondy (1865 – 1929) , ceimigear às an Ungair, a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1925.
* Alfred Stern (1846 – 1936) Eachdraiche.
* Gunther Hampel (1937) Actair.

## Dealbhan

File:Goettingen_Papendiek_17.jpg| 
File:Goettingen_Papendiek_18.jpg| 
File:Goettingen_Johannisstr_33.jpg| 
File:Goettingen_Paulinerstr_3.jpg| 
File:Goettingen_Jüdenstr_30.jpg| 


## Bailtean Co-cheangailte
* Cheltenham
* La Paz Centro
* Pau
* Toruń
* Wittenberg

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Shagsainn-Anhalt
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Inbhir Chèitinn

Is e baile ann am Fìobha a tha ann an **Inbhir Chèitinn** (Beurla: *Inverkeithing*). Tha e na shuidhichte aig Linne Foirthe eadar Ros Fhìobh, Bàgh Dealgadaidh agus Port na Banrighinn a Tuath. Fhuair e inbhe buirgh bho Dhaibhidh I anns an 12na linn. Aig àm a' chunntais-shluaigh ann an 2001 bha 0.33% de dhaoine ann a' bruidhinn Gàidhlig.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Carcassonne

'S e baile eachdraidheil faisg air Narbonne, air àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann an **Carcassonne** (IPA: **kaʁ.ka.sɔn**, Ocseadanais: Carcassona, IPA: karka'suno). Tha e suidhichte aig 100m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne (Fraingis: Rivière) Aude, anns an roinn (Fraingis: Département) Aude. Tha am baile 628km air falbh bho Pharis (Prìomh-bhaile na dùthcha), 294km bho Bhordeaux, 247km bho Mharseille agus 826km bho Lille. Tha 47,634 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile (Carcasso) a chlàradh airson a’ chiad turas le Pliny. 'S e an 109mh baile as motha san dùthaich a th’ ann an Carcassonne. 

## Daoine ainmeil
* Jacques Gamelin (1738 – 1803): Dealbhadair.
* Edouard Ourliac (1813 – 1848): Sgrìobhadair.
* Paul Sabatier (1854 – 1941): Ceimigear.
* Ferdinand Alquié (1906 – 1985): Feallsanaiche.
* Aimé Ramond (1918 – 1944): Oifigear-poileis a shabaid an aghaidh nan Nàsach.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Baeza
*  Eggenfelden

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Lyon

'S e baile mòr eachdraidheil air àirde an ear-mheadhan na Frainge a th’ ann an **Lyon** (IPA: **ljɔ̃**, Arpentan: *Liyon*, Eadailtis: *Lione*). 'S ann às a’ Ghallais *Lugodunum* (Gàidhlig: Dùn Lugh) a tha an t-ainm. Tha e suidhichte aig 175m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne (Fraingis: Rivière) Rhône, anns an roinn (Fraingis: Département) Rhône. Tha am baile 395km air falbh bho Pharis (Prìomh-bhaile na dùthcha), 294km bho Bhordeaux, 276km bho Mharseille agus 559km bho Lille. Tha 474,946 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 43 Ro Chrìosd le Lucius Munatius Plancus. 'S e an treas baile as motha sna dùthaich a th’ ann an Lyon. Chaochail an Ceimigear Victor Grignard an seo ann an 1935.

## Daoine ainmeil
* Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus (10 – 54): Ìmpire Ròmanach.
* Caralla (188 – 217): Ìmpire Ròmanach.
* Antoine de Saint-Exupéry (1900 – 1944): Sgrìobhadair agus paidhleat.
* Jean Michel Jarre (1948): Ceòladair.
* Sylvie Testud (1971): Actair

## Bailtean co-cheangailte
*  Be’er Sheva
*  Birmingham
*  Craiova 
*  Canton
*  Curitiba
*  Frankfurt
* Leipzig
*  Milano
*  St. Louis (Missouri)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Mulhouse

'S e baile mòr air àirde an ear-dheas na Frainge a th’ ann am **Mulhouse** (IPA: **myluz**, Gearmailtis: *Mülhausen*, Elsässisch: *Milhüsa*). Tha an t-ainm a’ ciallachadh *Taigh a’ Mhuillein* bho dhà fhacal anns a’ Ghearmailtis: *Haus* (Taigh) agus *Mühle* (Muillean). Tha e suidhichte aig 242m os cionn ìre na mara, faisg air na crìochan leis an Eilbheis agus a' Ghearmailt, ri taobh na h-aibhnichean (Fraingis: Rivières) Doller agus Ill, a shruthas chun na Rhin fhèin,  anns an roinn (Fraingis: Département) Haut-Rhin. Tha am baile 390km air falbh bho Pharis (Prìomh-bhaile na dùthcha), 687km bho Bhordeaux, 517km bho Mharseille agus 446km bho Lille. Tha 111,860 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 803 (Mulinhuson). 'S e an 34mh baile as motha san dùthaich a th’ ann am Mulhouse. Chaidh oilthigh a stèidheachadh anns a’ bhaile ann an 1975.

## Daoine ainmeil
*Alfred Dreyfuss (1859 – 1935): Saighdear.
*Alfred Werner (1866 – 1919): Ceimigear.
*Karl Brandt (1904 – 1948): Dotair Adolf Hitler.
*François Spoerry (1948): Ailtire.
*Déborah Heissler  (1976): Bàrd

## Àireamh-sluaigh

## Bailtean Co-cheangailte
* Chemnitz
* Giv’atayim
* Walsall
* Jining
* Timișoara
* Kassel
* Bergamo
* Antwerpen

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Josef Škvorecký

Is e sgrìobhadair agus foillsichear Seiceach is Canèideanach a bha ann an **Josef Škvorecký** (IPA: *zɛf ˈʃkvorɛtskiː*, Náchod, 27 an t-Sultain 1924 - Toronto, 3 am Faoilleach 2012). Tha uabhasan de riaghaltasan *totalitarian*, beatha luchd-fuadachaidh agus ceòl jazz am measg nan cuspairean as bitheanta anns na leabhraichean aige.

Chrìochnaich e a' chiad nobhail aige, *[[Zbabělci]]* (*Na Cladhairean*, 1958; air fhoillseachadh mar *The Cowards* sa Bheurla), ann an 1949, ach cha deach an leabhar air fhoillseachadh gus 1958, agus bha e air a bhacadh gu luath. Chum Škvorecký a' sgrìobhadh sgeulachdan agus nobhailean, ged nach b' urrainn do chuid mhòr de na leabhraichean aige nochdadh an clò mus an dàrna leth de na 60an den 20mh linn, a chionn agus a bha iad glè bhiorach no eadhon sgeigeil mu dheidhinn an nàisein agus mu dheidhinn co-mhaoineis.

Tha cuid mhath de na sgrìobhaidhean aige leth-fhèin-eachdraidheil, leis a' phrìomh charactar, ana-gaisgeach Danny Smiřický, alter ego den ùghdair. Tha iad gu tric a' toirt dealbh air linn no feart àraidh na dùthcha, m.e. làithean mu dheireadh an Dàrna Cogaidh ann an *Zbabělci*, Seirbheis Nàiseanta ann an *Tankový prapor* (*Cath-buidheann nan Tancaichean*, 1969; air fhoillseachadh mar *The Republic of Whores* sa Bheurla), air neo bliadhnaichean adhradh Stalin aig toiseach nan caogadan agus na mìosan mu thimcheall an Earrach Phràg ann an 1968 ann am *[[Mirákl]]* (*Mìorbhail*, 1972; air fhoillseachadh mar *The Miracle Game* sa Bheurla). Ge-tà, bha leabhraichean eile aige, mar cruinneachaidhean sgeulachdan fir-rannsachaidh le ana-gaisgeach eile, Leifteanant Borůvka, gu math soirbheachail mar an ceudna.

As dèidh do na h-armailtean Chùmhnant Warsaw briseadh a-steach dhan Teacoslobhaigia ann an 1968 airson stad a chur air an Earrach Phràg, bha aig Škvorecký agus a bhean, Zdena Salivarová, ri teichead a Chanada. Thòisich esan air teagasg ann an Oilthigh Toronto, agus ann an 1971 stèidhich a' chàraid an taigh-fhoillseachaidh 68 Publishers. Bha buaidh mhòr aig an taigh-fhoillseachaidh air litreachas Seiceach neo-oifigeil: mar eisimpleir, bhiodh iad a' foillseachadh sgrìobhaidhean le Václav Havel (a bhiodh na chiad cheann-shuidhe den Theacoslobhaigia as dèidh deireadh riaghaltais cho-mhaoineich ann an 1989) agus an teacsa tùsail Seiceach de *[[Nesnesitelná lehkost bytí]]* (*An t-Aotromachd Mhì-sho-fhulang de Bhith*, air fhoillseachadh sa Bheurla mar *The Unbearable Lightness of Being*) le Milan Kundera (ann an 1985; bha eadar-theangachadh Frangach, *L'Insoutenable Légèreté de l'être*, air fhoillseachadh ann an 1984).

Ann an 1982, chaidh Škvorecký ainmeachadh airson Duais Nobel, ann an 1990, fhuair e Òrdugh Leòmhainn Ghil (òrdugh Seiceach as àirde) agus ann an 1992, chaidh a dhèanamh Ball Òrdugh Chanada.

## Iomraidhean
* BBC
* ''The Globe and Mail''
* ''The Telegraph''

## Ceanglaichean a-mach
* Beath-eachdraidh is leabhar-chlàr
* Josef Škvorecký air LibraryThing

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Seiceach
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Karcag

‘S e baile air an àirde an ear na h-Ungair a th’ ann an **Karcag** (IPA: **ˈkɒrʦɒɡ**, Gearmailtis: Engelhausen). Thathar dhen bheachd gur ann às na Kipchak, treubh Tuirceach, a thàinig ainm a’ bhaile. Tha e suidhichte aig 82m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Zádor, anns an sgìre Jász-Nagykun-Szolnok
air iomall Szolnok. Tha am baile 101km air falbh bho Bhudapest (Prìomh-bhaile na dùthcha), agus 58km bho Dhebrecen, 465km. Tha 20,257 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 56mh baile nas motha na dùthcha Tha am Pàirc Nàiseanta Hortobágyi air iomall a’ bhaile.

## Daoine ainmeil
* Lajos Czinege (1924 – 1998) Saighdear.
* Béla Csákány (1932) Matamataigear.
* Wilhelm Karczag (1857 – 1923) Sgrìobhadair.
* Avram Hershko (1937) Bith-eòlaiche.
* Márta Talmács (1993) Actair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Krosno
*  Longueau
*  Merki Audan
*  Moldava nad Bodvou
*  Schwarzheide
*  Stara Moravica
*  Székelykeresztúr

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na Sgìre
* Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ungair
Roger D. Kornberg

'S e Bith-eòlaiche, Ceimigear agus Ollamh agus às Na Stàitean Aonaichte a th’ann **Roger D. Kornberg** (St. Louis (Missouri) 24 an Giblean 1947). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2006.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Ada Yonath

'S e Ceimigear à  Iosrael a th’ ann an **Ada E. Yonath** (Eabhra: עדה יונת‎, IPA:  **ˈada joˈnat**, Ierusalem 22 an t-Ògmhios 1939). Bhuannaich i an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2009, còmhla ri Venkatraman Ramakrishnan agus Thomas A. Steitz. Is i an ceathramh boireannach a choisinn an duais seo.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine à Iosrael
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Venkatraman Ramakrishnan

'S e Bith-eòlaiche às  Na Stàitean Aonaichte a th’ ann **Venkatraman Ramakrishnan** (Tamil: வெங்கட்ராமன் ராமகிருஷ்ணன், Chidambaram 1952). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2009, còmhla ri Ada Yonath agus Thomas A. Steitz.

## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Daoine às na h-Innseachan
Gerhard Ertl

'S e ceimigear às a' Ghearmailt a th' ann an **Gerhard Ertl**.

Rugadh e ann an Stuttgart 10 an Dàmhair 1936 is bha e na oileanach ann an Stuttgart, Paris agus Munich. Sgrìobh e an tràchdas aig an Oilthigh Teicnigeach Munich far an deach e na òraidiche ann an 1965. Ghluais e gu Oilthigh Hanòbhair ann an 1968 far an deach e na ollamh is thill e gu Munich aig an LMU ann an 1976. Chaidh e stiùiriche an roinn ceimigeachd fhiosaigeach aig an Institiud Fritz Haber dhen Comann Max Planck ann an 1986.

Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2007.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Ludwigsburg

‘S e baile mòr air àirde an iar-dheas na Gearmailte a th’ ann an **Ludwigsburg** (Fraingis: Ludwigsbourg). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Daingneach Ludwig, bhon ainm Ludwig agus Burg (Daingneach) anns a’ Ghearmailtis. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1704 is chaidh an lùchairt a thogail eadar 1718 agus 1723 leis an Diùc Eberhard Ludwig às an Diùcachd Württemberg. Tha e suidhichte aig 289m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Neckar,  anns an stàit Baden-Württemberg, air iomall Stuttgart. Tha am baile 499km air falbh bho Bherlin (Prìomh-bhaile na dùthcha),  195km bho Mhünchen, 465km bho Bhremen agus dìreach 35km bho Phforzheim. Tha 87,735 duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 11mh baile na stàite, an 94mh baile as motha san dùthaich  Chaidh sgoil nam filmichean a stèidheachadh ann ann an 1991.

## Daoine ainmeil
*Joseph Wilhelm Ludwig Mack (1767 – 1827) Ailtire.
*Carl Pfizer (1824 – 1906) Ceimigear.
*Tony Schumacher (1848 – 1931) Sgrìobhadair.
*Hartmut Michel (1948) Ceimigear.
*Philip Poisel (1983) Seinneadair.

## Àireamh-sluaigh

## Bailtean Co-cheangailte
* Caerffili
* Jevpatorija
* Montbéliard 
* St Charles

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas Bhaden-Württemberg
* Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Sionnachan-mara

'S e **sionnachan-mara** an t-ainm air rud a gheibhear air a' chuan 's teine-sionnachan a' nochdadh air raon mòr dhen chuan, suas ri 6,000 mìle ceàrnagach dheth. 'S e lobhagan a bhios ag adhbharachadh seo agus tha iad a' cruthachadh solas gorm uaigealta.

## Fionn-sgeulan
Tha iomadh fionn-sgeul a' toirt luaidh air an rud seo, a' dol air ais na ceudan de bhliadhnaichean agus bidh mòran eòlach air an sgeul aig Jules Verne, Fichead mìle aitheamh fon mhuir, far a bheil sionnachan-mara a' nochdadh.

## An saidheans
 
Cha deach rannsachadh saidheansail a dhèanamh air ach o chionn goirid, ged a chaidh a chlàradh 235 turas a-mach o 1915, gu h-àraidh ann an Cuan nan Innseachan faisg air an Innd-Innse.

Shoirbhich le soitheach-rannsachaidh sa Mhuir Arabach sampall dhen t-sàil a thogail rè sionnachain-mhara agus cho-dhùin iad, an dèidh rannsachadh a dhèanamh air, gur e an lobhag *[[Vibrio harveyi]]* a tha 'ga adhbharachadh. 

Chaidh aig neach-rannsachaidh, Steven Miller o dheuchainn-lann mara ann am Monterey ann an 2005 dealbh-saideil a cheangal ri cunntas a rinn soitheach-malairt air sionnachan-mara. A-rèir an deilbh, bha an làrach mu 15,400-km² a mheud agus bha e a' dol fad trì oidhcheannan.

Ged a tha coltas geal air ann an dealbhan, tha solas nan lobhagan gorm ach a chionn 's nach eil e ri fhaicinn ach air an oidhche, chan fhaic mac an duine ach solas geal dheth.

## Tùsan is barrachd leugaidh
*Barrachd fiosrachaidh mu shionnachan-mara
*Naidheachd mu shionnachan-mara air a' BBC
*Miller, S.D., S.H.D. Haddock, C.D. Elvidge, T.F. Lee. Detection of a bioluminescent milky sea from space. Proceedings of the National Academy of Sciences. v102:14181-14184 Abstract
*Nealson, K.H. and J.W. Hastings (2006) Quorum sensing on a global scale: massive numbers of bioluminescent bacteria make milky seas Appl. Environ. Microbiol. 72:2295-2297. Manuscript

Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Roinn-seòrsa:Muir
Menen

‘S e baile mòr air an àirde an iar na Beilge a th’ ann am **Menen** (IPA: **ˈmeːnən**, Beurla/Fraingis: Menin). Tha e suidhichte aig 15m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhe Leie, anns an roinn Vlaanderen, 87km air falbh bhon Bhruiseal, 50km bho Ghent agus 102km bho Antwerppen. Tha am baile Halluin air an toabh thall na h-aibhne anns An Fhraing. Tha 32,450   duine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an 52 baile dùthcha. 'S e Duitsis an cànan a th' aig a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Menen (56%), le beag-chuid làidir aig a bheil Fraingis (44%). Tha càrn-cuimhne a’ Chogaidh Mhòir air a bheil an Geata Mhenin air iomall a’ bhaile.

## Bailtean Co-cheangailte
* Halluin

## Daoine ainmeil
*Jan Andries vander Mersch: (1734 – 1792). Saighdear.
*Georges Dobbels: (1910 – 1988) Fear-ealaine.
*Yves Chauvin: (1930) Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an 2005.
*Marijke Pinoy: (1958) Actair.
*Ingeborg Sergeant: (1966) Seinneadair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Osamu Shimomura

'S e Ceimigear, Bith-eòlaiche agus Ollamh às  An t-Seapan a th’ann Osamu Shimomura (Seapanais: 下村 脩, Kyoto  27 an Lùnasdal 1928). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2008, còmhla ri Martin Chalfie agus Roger Y. Tsien.
## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann an Ceimigeachd

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seapan
Desiderius Erasmus

B' e neach-teagaisg, sagart, agus feallsanaiche an ath-bheòthachadh a bha ann an **Desiderius Erasmus Roterodamus**, neo **Geert Geerts**. Rugadh e ann an Rotterdam sna 1460an agus bha e na sgoilear ann an Deventer. Chaidh e na shagart ann an 1492. Bha e càraid do Thomas More agus chaidh e air cèilidh ann an Sasainn ann an 1499 far an do choinnich e William Grocyn, Thomas Linacre agus John Colet. Dh'fhoillsich e *Encomium Moriae* ('Moladh Amaideachd', Beurla: *In Praise of Folly*) ann an 1511.
Dh'fhoillsich e an *Textus Receptus*, dreach Tiomnadh Nuadh Greugais ann an 1516 agus dh'imrich e gu Leuven ann an 1517 is gu Basel ann an 1521. Nuair a dh'fhàs Basel Pròstanach ann an 1529 dh'imrich e gu Freiburg.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Feallsanaich Duitsich
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Jean Calvin

B' e pears'-eaglais agus ceannard anns an Ath-Leasachadh a bha ann an **Jean Calvin** neo **Iain Calvin** (10 an t-Iuchar 1509–27 an Cèitean 1564). Is esan a stèidhich an sgoil-diadhaireachd Calbhanaich. Bha e na mhac Gérard Cauvin. Fhuair e a chuid fhoglaim ann an Oilthigh Orléans agus an Oilthigh Bourges. Sgrìobh Calvin an leabhar *[[Institutio Christianae religionis]]* ann am Basel, An Eilbheis. Thug na sgrìobh agus na rinn Jan Hus buaidh mhòr airsan. Ann an 1542 dh'fhoillsich e an leabhar-cheist *Le catéchisme de l'Église de Genève*. Chaidh eadar-theangachadh gu Gàidhlig agus nochd e ann an clò, an dàrna leabhar a chaidh fhoillseachadh riamh ann an Gàidhlig, mar *Adtimchiol an chreidimh comhaghalluidhedar an maighiser, agas an foghluinte* ann an Dùn Èideann le John Wreittoune ann an 1631. Faodar leth-bhreac a' leughadh air làrach-lìn Leabharlann Nàiseanta na h-Alba. Stèidhich e Oilthigh Geneva ann an 1559 mar sgoil-diadhaireachd Phròstanach.

## Aistean co-cheangailte
* An t-Ath-Leasachadh
* Iain Knox
* Cailbhin

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Tiomnadh Nuadh

'S e leabhar sgriobtair Crìosdaidhean a tha anns an **Tiomnadh Nuadh** (Greugais: *Ἡ Καινὴ Διαθήκη*).

Dh'eadar-theangaich Seumas Stiubhart agus Dùghall Bochanan an Tiomnadh Nuadh an tùsail bhon Ghreugais gu Gàidhlig ann an 1767.

## Leabhraichean

* Soisgeul Mhata
* Soisgeul Mharcuis
* Soisgeul Lucais
*Soisgeul Eòin
*Ghnìomharan nan Abstol
* Litir Phil chum nam Romahanach
* I Corintianach
* II Corintianach
* Galatianach
* Ephesianach
* Philipianach
* Colosianach
* I Tesalonianach
* II Tesalonianach
* I Timoteuis
* II Timoteuis
* Titius
*Philemon
* Eabhruidheach
* Litir Sheumais
* I Pheadair
* II Pheadair
*I Eòin
*II Eòin
*III Eòin
* Litir Iudais
*Taisbeanadh Eòin


## Ceanglaichean A-mach
* An Tiomnadh Nuadh 1767 Leth-bhreac didseatach (.pdf) aig Leabharlann Nàiseanta na h-Alba.
* Tiomnadh Nuadh chum Gaidhlig Albannaich
* Lumo Gaelic - na soisgeulan air an leughadh sa Ghàidhlig, le bhideo

Roinn-seòrsa:Bìoball
*
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd