Taibhse an Opra

Tha **Taibhse an Opra** 'na ùirsgeul le Gaston Leroux, brosnaichte le *[[Trilby (ùirsgeul)|Trilby]]* le George du Maurier. Foillsichte sa' bhliadhna 1910, agus eadar-theangaichte a-steach dham Bheurla sa' bhliadhna 1911, tha e air bhith air fhreagarrachadh mòran amannan a-steach do film agus riochdachaidhean an àrd-ùrlair.

Tha 'n sgeul seo mu neach dìomhair a bheil uamhann air an Taigh-Opra Pharis air chur air a' bhuannachd neo-fhiosrach sheinneadair òg a bheil gaol aige air.

## Gnìomhadh

'S e ùirsgeil dubhach a th' ann an **Taibhse an Opra**- a' cur còmhla suirghe, uamhann, dìomhaireachd agus slaonasadh.

Anns an ùirsgeul àsaideach 1910 Leroux, tha 'n suidheachadh sa' Pharis 'san 19mh linn aig an Opera Garnier, togalach shòghail, mhòrail a bheil air thogail thairis na locha mhòir fon talamh. Tha na h-oibrichean ag ràdh a bheil an taigh-opra tallacihte le tannasg dìomhair a bheil caochladh sgiorraidhean air dhèanamh. Tha "Taibhse an Opra" ("*le fantôme de l'Opéra*") a' cur dubh-chìs air na dà grèidheir ga phàigheadh fichead francan mìle sa' mhìos agus a chaomhnadh air bothan uaigneach air cuirmean-ciùil.

Rè na h-ùine seo, tha 'n prìomh-ban-seinn òg Christine Daa&eacute; (air chreidsinn a bhith brosnaichte agus stiùirichte le *Aingeal na Ciùil* air smaoineachadh air chur le a h-athair) follaiseachd ghrad air thoirt gu buil air àrd-ùrlar an t-opra nuair tha i an prìomh-ban-seinn, Carlotta, air chur nì an àite, a robh cuideigin a dhìth oirre ga cur nì an àite dà uair seach galar neònach. Tha Christine na cridhean na luchd-èisdeachd air bhuannachd, a' gabhail a-staigh an cridh' an leannain a h-òige, Biocas Raoul de Chagny.

Eudmhor le a chàirdeas le Raoul, tha 'n Taibhse i air thoirt cuireadh ga thadhal sìos 'na saoghal fon àitreabh. Ghabh Christine a-staigh a chuireadh, agus sìos anns na h-uamhan, tha i 'g ionnsachadh a bheil a h-aingeil gu fìor 'na neach-ealantachd chiùil mì-mhaiseil a feumaidh sgàil air aghaidh a chur a fhalach a gràinead. Ràn i ann an uamhann aig an sealladh aghaidh fhìor; feargach is nàireach, ghlas an Taibhse i 'na dhachaigh, 'g aontachadh ga saoradh a-mhàin an dèidh dhi geall dhèanamh a thilleadh thuige le a toil fhèin.

Tha Christine reubta eadar a gaol air Raoul, an Biocas òg grinn agus a geasachd leis a' cheòl àlainn gu dorcha an Taibhse. Nuair a tha i 'tuigsinn a bheil a h-aingeal cuideachd 'na Thaibhse an t-Opra a bheil an urra ris na sioraidhean is marbhaidhean, tha i 'gus Raoul a phòsadh an uaigneas air shocrachadh air agus a ruith air falbh às a' Pharis -- agus an ruigheachd an Taibhse.

Lorg an Phantom a-mach an n-oidhirp agus fad an gnìomh Christine ri Marguerite anns an Fhaust le Gounod, ghoid e i às an àrd-ùrlar. Sìos 'san dachaigh an Taibhse, tachairidh 'n t-aghaidheachadh deireannach eadar an Taibhse, Christine agus Raoul.

### Cò a tha an Taibhse?

Bha 'n Taibhse air bhreith ri *Erik* ann am baile beag dlùth ri Rouen, an mac àrd-chlachair. Ruith e air falbh aig aois òig às an taigh athair, far a robh a gràinead cuspair uamhann ri a phàrantan. Rè h-ùine, thadhail e na fèillean, far a bha e ann am foillseachadh-culaidhean-fhanaid air fhoillseachadh ris a' "mharbhan beò." Shiubhail e mun cuairt an Eòrpa agus an Àisia leis na Dubh-shiùbhlaich. An-siud, fhuair e ealain lùth-chleasach is cheòlach agus gheuraich e ealantachd mhì-fhallain. Dh'fhàs e cuideachd staoireadair eòlach.

Ri ùine, dh'fhàs e ri marbhadair a' chùirt agus innleadairn pearsanta dhan Rìgh an Phersia agus thog e dha sophisticated glacan dèantach agus tionnsgalan-cràidhe (mar an Punjab Lasso). An dèidh do rè na h-ùine, bha 'n t-eagal air an Rìgh a bheil cus fhios aig Erik agus shocraich e air a' cur an dara thaobh dhe. Ach bha Erik cumhachd a theicheadh, ri ùine dèanamh a shlighe air air dham Fhraing.

Chleachd Erik ealain na h-ailtearachd agus bhuannaich e còrdadh ri aon den ailtirean Pharis' Palais Garnier Taigh-Opra. Fon Taigh-Opra, tha loch fuadain air chruthachadh fad a thogail a' cleachadh ochd taosgair uisgeach, seach draghan leis a' chòmhnard-uisge an làir a mhair èirigh. Gun neach sam bith ga thoirt an aire, thog Erik cuairtean chadhan air na còmhnardan nas ìsle. Seachad air an loch fon-talamh, thog e garadh dha fhèin, far b' urrainn dha fhuireach, air dìon às an sluagh.

A bharrachd a bhith 'n innleachaiche agus innleadair iongantach, bha Erik cuideachd neach-ealantachd chiùil, agus thòisich e a thadhal an Taigh-Opra a dh'èisdeachd dhan oprachan agus a bhuntainn ris a' chiall dhona nam grèidhear. Seach cha b' urrainn dha aghaidh nochdadh dhan sluagh, ghabh e an dòigh tannaisg, a' cleachdadh aineart air chor a chur dubh-chlìs air na grèidhearan agus ga nasgadh ri a thoil. Ghabh e fàth air na saobh-chràbhaidhean nam oibriche agus a fhios mun cuairt na slighean rùnach na togalaich, a' lùthaigeadh cothrom ri uile cuid na togalaich gun a' bith air thoirt an aire. Chuir e uamhann air na daoine siud a dhiùlt a iarraidhean agus mharbh e daoine eadhon ri rabhaidhean. Ge tà, riaraich e gu caomh na daoine gun robh dìleas dha 'gus a ghèill do òrdachaidhean (mar Madame Giry (A' Bh. Giry)).

Tòisichidh an sgeul an t-ùirsgeòil nuair tha nighean Christine Daaé a' chòisir an t-Opra air aonachadh agus tha Erik, an Taibhse, ann am gaol leatha air thuiteam.

### Àrd-ùrlar

* *[[Taibhse an Opra de Ken Hill]]* (1976/1984): Cleas-cheòlach le Ken Hill, le ealaidhean air chur ri ceòl le Charles Gounod, Offenbach, Verdi, agus daoine eile
* *[[Taibhse Opra (1986 musical)|The Phantom of the Opera]]* (1986): Musical by Andrew Lloyd Webber
* *Taibhse an Opra*: Cleas-ceòlach le Helen Grigal(leabhar is ealaidhean) agus Eugene Anderson (ceòl). Air dhèanamh leis an Oregon Ridge Dinner Theater ann am co-oibreachadh leis an Baltimore Actor's Theater. Neach-stiùiridh/Neach-teagaisg-dannsa: Helen Grigal.
* *[[Taibhse (cleas-ceòlach 1991)|Taibhse]]* (1991): Cleas-ceòlach le Maury Yeston (ceòl is ealaidhean) agus Arthur Kopit (faclan)

### Filmean

* *[[Taibhse an Opra (film 1925)|An Taibhse an t-Opraa]]* (1925): Nochdadh Lon Chaney, Sr.
* *[[Taibhse an Opra (film 1943)|Taibhse an t-Opra]]* (1943): Nochdadh Claude Rains
* *[[Taibhse Opra nan Each (film 1961)|Taibhse Opra nan Each]]* (1961): Dealbh-èibhinn Woody Woodpecker
* *[[The Phantom of the Opera (film 1962)|The Phantom of the Opera]]* (1962): Seòrsa le Hammer Horror nochdadh Herbert Lom
* *[[An Taibhse ann am Paras (film)|An Taibhse am Paras]]* (1974): Ainmichte cuideachd *An Taibhse am Fillmore*; cleas-ceòlach chloiche air stiùireadh le Brian De Palma
* *Taibhse an Opra* (1983 movie): Nochdadh Maximilian Schell agus Jane Seymour
* *[[Taibhse an t-Opra: An Dealbh Gluasad (1989)|An Taibhse an t-Opra]]* (1989): Air stiùireadh Dwight H. Little, nochdadh Robert Englund
* *Il Fantasma dell'Opera* (1998): Air stiùireadh Dario Argento, nochdadh Julian Sands
* *[[Taibhse an Opra (film 2004)|Taibhse an Opra]]* (2004): Seòrsa a' chlàir-amhairc mhòir a' chleis-cheòlaich le Andrew Lloyd Webber, le Gerard Butler agus Emmy Rossum

### Teleibhisean (Bocsa-deilbhe)

* *[[Taibhse an Opra (lìn-bheag 1990)|Taibhse an Opra]]* (1990): lìn-bheag air dhèanamh le NBC, air stiùireadh le Tony Richardson agus nochdadh Burt Lancaster, Teri Polo agus Charles Dance.

### Ùirsgeulan

* *Taibhse* le Susan Kay, an sgeul na beatha an Taibhse
* *An Taibhse am Manhattan* le Frederick Forsyth, iarsmadh (dhan chleas-ceòlach le Lloyd Webber an àite dhan ùirsgeul àrsaideach)
* *Aingeal a' Chiùil* le D.M. Bernadette, iarsmadh ri "uile ath-chòireachaidhean an Taibhse"
* *Turas an Sgàile* le Nancy Hill Pettengill, iarsmadh dhan ùirsgeul àrsaideach Leroux
* *Gineal* le Becky L. Meadows, iarsmadh eile far a tha mac aig Erik agus Christine
* *The Canary Trainer* le Nicholas Meyer, ùirsgeul Sherlock Holmes a tha 'mìneachadh 'rithist an gnìomhadh Leroux
* *Cidhisearachd* le Terry Pratchett, ùirsgeul Saoghal-chlàir a bheil a' dèanamh atharrais air an sgeul
* *Aingeal an Opra* le Sam Siciliano, coinnichidh Sherlock Holmes agus a cho-ogha suas leis an Taibhse
* *Druidheachd na h-Oidhche* le Charlotte Vale Allen, an sgeul an Taibhse ann an àmannan nas nuaidhe

## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Cultar
Roinn-seòrsa:An Fhraing