open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Guthan nan Eilean

’S e pròiseact ioma-chànanach agus ioma-mheadhanach a th’ ann an **Guthan nan Eilean**, leis a’ chiad amas a bhith a’ glacadh agus a’ taisbeanadh cànanan nan Eilean Siar mar a tha iad air am bruidhinn sa choimhearsnachd ann an cruth air-loidhne a bhios feumail do luchd-ionnsachaidh. Thòisich e ann an 2005 leis a’ phròiseact Eòrpach POOLS. Ann an compàirteachas ri buidhnean ann an Uibhist, a leithid Chothrom, rinn Sabhal Mòr Ostaig 40 bhidio goirid anns a’ Ghàidhlig agus anns a’ Bheurla. B’ e sin Sreath a h-Aon a choisinn an European Award for Languages 2007. Chaidh Sreath a-Dhà, a bha fada na bu mhotha, a dhèanamh eadar 2008 agus 2010. Aig deireadh na h-ùine sin bha 150 bhidio uile-gu-lèir rim faicinn saor an-asgaidh air làrach-lìn a’ phròiseict.

O 2011 a-mach tha dòigh obrach a’ phròiseict air atharrachadh. An àite luchd-obrach a bhith a’ dèanamh stuthan bhidio, tha am pròiseact a-nis a’ brosnachadh dhaoine sa choimhearsnachd gu bhith a’ cruthachadh pìosan obrach dhaibh fhèin. Faodaidh iad bhidio no audio a chlàradh, no faodaidh iad teags a sgrìobhadh. An uair sin cuiridh iad air-loidhne e air làrach Ghuthan nan Eilean no, ’s dòcha, air blog a thòisicheas iad fhèin. Cuideachd, bidh am pròiseact a’ cuideachadh bhuidhnean sa choimhearsnachd, a leithid Stòras Uibhist agus Chomann Eachdraidh Uibhist a Tuath, le pròiseactan nas motha aca fhèin.

Taobh ri taobh na h-obrach cruthachail sin, tha pròiseactan rannsachaidh gan ruith a bhios a’ coimhead gu dlùth air mar a tha a’ Ghàidhlig ga cleachdadh agus ga h-ionnsachadh anns a’ choimhearsnachd san latha a th’ ann. Tha sin a’ gabhail a-steach nam meadhanan ùra agus nam meadhanan sòisealta, agus a’ bhuaidh a th’ acasan air cleachdadh a’ chànain anns a’ choimhearsnachd. Tha na h-aithisgean rannsachaidh sin air an cur air làrach a’ phròiseict cuideachd, gus an tèid aig daoine sa choimhearsnachd air an coimhead gu furasta agus gu fosgailte.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Guthan nan Eilean
* Bhideothan Guthan nan Eilean tro Clilstore

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Lioncs

’S e **lioncs** (no **lince**) a theirear ri gin sam bith de na ceithir seòrsaichean den ghné *Lynx*, seòrsaichean “cat” mór fiadhaich:
* *Lynx lynx* - lioncs Eòrpach
* *Lynx pardinys* - lioncs Ibéireach
* *Lynx canadensis* - lioncs Canadach
* *Lynx rufus* - bob-chat
Chaidh an lioncs à bith an Alba bho chionn linntean; tha Urras Lioncs na Rìoghachd Aonaichte ag iarraidh an t-ainmhidh a thoirt air ais don dùthaich, ach tha Caidreachas Croitearachd na h-Alba gu mòr an aghaidh nam planaichean.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
The Royal Scotsman

Is e trèana a tha ann an ***Belmond Royal Scotsman*** às Dùn Èideann gun Gàidhealtachd.

## Ceanglaichean a-mach
*http://www.belmond.com/royal-scotsman-train/

Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Aphra Behn

B' e sgrìobhadair Sasannach a bh' ann an **Aphra Behn** (c.1640 - 16 Giblean 1689) Sgrìobh i dealbh-chluichean, bàrdachd agus ficsean agus rinn i eadar-theangachaidhean. Bu i tè de na ciad boireannaich a sgrìobh gu proifeasanta. Chaidh i seachad air nòsan culturach an linn sin agus dh'fhàg i an dìleab sin do bhana-sgrìobhadairean a thàinig as a dèidh.

## Beatha

Chan eil mòran fios ann mu dheidhinn làithean a h-òige. Tha fios gu do rugadh Behn anns na bliadhnaichean ro Chogadh Sìobhalta Shasainn. Tha coltas ann cuideachd gun do chuir e seachad ùine na h-òige ann an Suranam ann an Aimearaga a Deas. Phòs i Johann Behn ach tha coltas ann gun do dh'eug e goirid às dèidh dhaibh pòsadh. 

Thòisich i ri sgrìobhadh agus dh'fhàs i càirdeil ri na càirdean aig Iarla Rochester. Nuair a thòisich cogadh an aghaidh nan Duitseach, dh'obraich i mar neach-brathaidh airson Teàrlach II. A dh'aindeoin 's gun tug i rabhadh do na Sasannaich gun robh plana aig na Duitsich ionnsaigh a thoirt bhon Abhainn Medway, cha deach an rabhadh aice a chreidsinn agus rinn na Duitsich a' chreach.

### Dìleab

Bha Virginia Woolf a' cuimhneachadh oirre anns an aiste *[[A Room of One's Own]]*. Sgrìobh i
"All women together ought to let flowers fall upon the tomb of Aphra Behn which is, most scandalously but rather appropriately, in Westminster Abbey, for it was she who earned them the right to speak their minds.".  

Chaidh a thìodhlachadh ann an Abaid na h-Iar-mhanachainn. Chan eil a h-uaigh ann an Oisean nam Bàrd anns an Abaid. Lorgar i faisg air stairseach na h-Abaide ann an Clabhsair an Ear.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar (sgìre Phàrlamaid Westminster)

B' e **Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar** (Beurla: *Ross, Skye and Lochaber*) an sgìre Phàrlamaid Westminster as motha anns an Rìoghachd Aonaichte.

Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o phàirtean de dh'Inbhir Nis an Ear, Inbhir Narann agus Loch Abar, agus Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis an Iar. Chaidh a roinn eadar Gallaibh, Cataibh agus Ros an Ear, Inbhir Nis, an t-Eilean Sgitheanach agus Ros an Iar agus Earra-Ghàidheal, Bòd agus Loch Abar a Deas airson an taghaidh choitchinn ann an 2024.

## Buill Pàrlamaid
* Ian Blackford (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2015–2024)
* Teàrlach Ceanadach (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba) (2005–2015)

## Faic cuideachd
Sgìrean ann am Pàrlamaid na h-Alba:
* An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach
* Gallaibh, Cataibh agus Ros
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Gallaibh, Cataibh agus Ros an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)

'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an **Gallaibh, Cataibh agus Ros an Ear** (Beurla: *Caithness, Sutherland and Easter Ross*).

Chaidh a cruthachadh ann an 1997 o phàirtean de Ros, Crombaidh agus an t-Eilean Sgitheanach agus Gallaibh agus Cataibh. Tha na seann shiorrachdan Gallaibh agus Cataibh agus san seann shiorrachd Rois, Alanais, Baile Dhubhthaich agus Inbhir Ghòrdain sna sgìre seo. Tha an Linne Chrombaidh na chrìoch a deas na sgìre.

Eadar 2005 agus 2024 bha i ann an crìch ri Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar agus nise tha i ann an crìch ri Inbhir Nis, an t-Eilean Sgitheanach agus Ros an Iar.

Ann am Pàrlamaid na h-Alba tha dà sgìre ann, Gallaibh, Cataibh agus Ros an Ear, is Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis an Iar.

## Buill-Phàrlamaid
* Jamie Stone (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba) (2017–)
* Pòl Monaghan (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2015–2017)
* Am Morair Inbhir Theòrsa, Iain Thurso (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba) (2001–2015)
* Raibeart MacGilleFhinnein (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba) (1997–2001)

## Faic cuideachd
* Gallaibh, Cataibh agus Ros (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

Roinn-seòrsa:Cataibh
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Rivera (Huila)

'S e baile beag faisg air Elías ann an Huila, Coloimbia, a th' ann an ** Rivera** (Seann ainm: **San Mateo**).  Tha e suidhichte 20km air falbh bho Neiva, prìomh-bhaile na roinne, anns na na h-Andes. Tha àirde meadhanach dhe 705m os cionn ìre na mara. 'S e baile le gnàth-shìde theth a th' ann le teodhachd mu 27˚ thar cheann, fad na bliadhna. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1888.

## Freumhan an Ainm
'S e ainm fa leth Spàinntis a th'ann Rivera. B’ e San Mateo a’ chiad ainm a chuireadh air chaidh atharrachadh gu Rivera ann an 1943 nuair a dh’fhàs am baile na bu mhotha agus chaidh a sgaradh bho Neiva fhèin. Chuireadh sloinneadh an sgrìobhadair José Eustasio Rivera air.

## Sluagh a' bhaile
Ged a tha  16,684 nan tàmh anns a' bhaile, chan eil ach  8,967 dhuibh a' fuireach anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearrann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poiliteagach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala a th'ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Rivera (is mòran dhuibh mestizos). ‘S e Tùsanaich a th’ann an 0.2% agus tha 0.4% dhe daoine le freumhan ann an Afraga.  ' S urrainn dhan 87.1% dhe na daoine ann an Rivera leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, tha fòn aig an taigh aig 32.3% dhe na dachannan.

## Fèisean

Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Rivera. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid chaitligeach a th’ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.

## Daoine Ainmeil

José Eustasio Rivera (1889–1928):  Sàr bhàrd agus sgrìobhadair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach

An t-sìde ann an Rivera

 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Coloimbia
Beinneag Mhòr

'S e beinn anns a' Mhonadh Ruadh a tha ann am **Beinneag Mhòr** (Beurla: *Bynack More*). Tha i 1090 meatair a dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann.

Chan eil ciall an ainm buileach soilleir, ach dh'fhaodadh gu bheil e a' tighinn bho **bheinneag**, a' ciallachadh beinn bheag, ach tha sin annasach oir bhiodh beinn bheag bheag agus beinn bheag mhòr ann. Tha e cuideachd a' nochdadh gun robh **Am Beidhneag** oirre bho thùs agus sin a' tighinn bhi **bhinneag**. Dh'fhaodadh cuideachd gur e Beinneach a bha e a' ciallachadh, a' mìneachadh coltas na sgìre de bheanntan àrda.

Tha a' bheinn suidhichte mu 5km san ear-thuath den Chàrn Ghorm eadar Srath Neithich agus Srath Abhainn (Avon?). Gheibhear thuice bhon cheum a' tòiseachadh aig ceann a' Ghlinn Mhòir, agus leanaidh an ceum seo fad an rathad dhan mhullach.Dh'fhaodadh cuideachd a ceangal le Beinneag Bheag a tha ri a taobh.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air àrd-chlàr a' Chùirn Ghuirm, Beinn Mac Duibh agus beanntan a' Mhonaidh Ruaidh a Deas.
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Beinneag Mhòr air Walkhighlands
* Beinneag Mhòr air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Am Blàr Dubh

'S e baile air a' Ghàidhealtachd ann an Alba a tha anns a' **Bhlàr Dhubh** (Beurla: *Muir of Ord*). Tha e suidhichte air oir an iar den Eilean Dhubh, 20&nbsp;km an iar air Inbhir Nis agus 10&nbsp;km deas air Inbhir Pheofharain. 

## Eachdraidh a' bhaile
Anns an 19mh linn dh'fhàs am baile seo iar-thuath air a' chlachan Tarbhdail air sgàth 's stèidheachadh taigh-staile "Glen Ord" ann an 1838 agus mar àite math airson giùlain. Tha stèisean rèile ann, Stèisean a' Bhlàir Dhuibh, a chaidh fhosgladh ann an 1869. Tha an taigh-staile "Glen Ord" ann gus an latha an-diugh, tha e aig a' chompanaidh eadar-nàiseanta Diageo a-nis. Bha 2555 duine a' fuireach ann ann an 2011 agus 2840 ann an 2020.

Tha roinn na turasachd làidir anns a' Bhlàr Dhubh. Tha am *Black Isle Show*, tè de na fèillean àiteachais as motha ann an Albainn, ga chumail gach bliadhna faisg air aʼ bhaile. Anns na linntean sa chaidh bha am Blàr Dubh na àite cudromach airson dròbhaireachd gus crodh a reic.

## Daoine ainmeil
* Niall Gòrdan, bàrd Gàidhlig agus ceòladair.
* Rugadh Willie Logan (1913 - 66), a chuir Loganair air bhonn, anns a' Bhlàr Dhubh. Còmhla ris an athair aige thog an companaidh aca, *Duncan Logan Construction Ltd.*, Drochaid-rathaid na Tatha.

## Dealbhan

Glen Ord Distillery - geograph.org.uk - 1140698.jpg|Taigh-staile "Glen Ord"
Footbridge over the railway at Muir of Ord station - geograph.org.uk - 1751707.jpg|Stèisean a' Bhlàir Dhuibh
Spinning demonstration at the Black Isle Show, Muir of Ord (geograph 3585423).jpg|Taisbeanadh snìomhaidh air *Black Isle Show*


## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach

* Muir of Ord aig Black Isle Info
* BBC Naidheachdan 2015-11-17: Drochaid ùr don Bhlàr Dhubh

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Ros is Cromba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Dubh
Roinn-seòrsa:Paraiste Urraith
Cair Chaladain agus Cowdenbeath (sgìre Phàrlamaid Westminster)

'S e  sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an **Cair Chaladain agus Cowdenbeath** (Beurla: *Kirkcaldy and Cowdenbeath*). Dh'ainmicheadh i air Cair Chaladain agus Cowdenbeath, bailtean ann am Fìobha.

Chaidh a cruthachadh ann an 2005 bhon sgìre Cair Chaladain agus pàirtean de Dhùn Phàrlain an Ear. Bha Gordon Brown na BhP airson Dùn Phàrlain an Ear ro 2005.

Tha An t-Eilean Loisgte, Bàgh Dhealgadaidh, Cailtidh, Loch Geallaidh, Lann Fhìonain agus Dìseart cuideachd anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Dùn Phàrlain agus Fìobh an Iar, Gleann Rathais agus Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas.

## Connspaid
Ann an 2019, chaidh an tagraiche SNP, Neale Hanvey, a chur à rèim rè ùine is am pàrtaidh a' rannsachadh rudan a sgrìobh e air Facebook is iad a' cleachdadh tròpaichean gràin an aghaidh Iùdhach. Bha e na shuidh mar bhall pàrlamaid neo-eisimeileach ach an dèidh dha a thilleadh gu SNP chaidh e agus Coinneach MacAsgaill sa' Phàrtaidh Alba anns a' Mhàirt 2021.

## Buill Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Traon

ʼS eun tearc agus ann an cunnairt a tha sa **traon** (Beurla *corncrake*; Laideann *Crex crex*).  Tha e aʼ briodadh sa Roinn Eòrpa agus air taobh an iar Àisia, agus aʼ gluasad gu Afraga nuair a bhios geamhradh sa leth-chruinne mu thuath.

Chaidh 1,059 dhiubh a chunntadh ann an Albainn ann an 2016, an coimeas ri 1,069 ann an 2015, agus ri 1,289 ann an 2014 - an àireamh a bu mhotha ann an 45 bliadhna.  B’ ann an Tiriodh, far an deach 346 eun a chunntadh ann an 2016, a bha an àireamh a bu mhotha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Na Traoin *(pdf)* - leabhran Gàidhlig le Dualchas Nàdair na h-Alba, 36td.
* BBC Naidheachdan 2015-11-17: Àireamh nan Traon sìos
* BBC Naidheachdan 2016-10-27: Àireamhan nan traon sìos a-rithist

Roinn-seòrsa:Eòin
Colaiste Inbhir Nis

ʼS e colaiste ann am baile Inbhir Nis a tha ann an **Colaiste Inbhir Nis**.  Tha i com-pàirteach ann an Oilthigh na Gàidhealtachd agus nan Eilean.  Ann an 2015 ghluais i bhon Longman gu làraich ùir aig Beechwood.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Colaiste Inbhir Nis

Roinn-seòrsa:Colaistean
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Dùn Èideann an Iar-Dheas (sgìre Phàrlamaid Westminster)

'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an **Dùn Èideann an Iar-Dheas** (Beurla: *Edinburgh South West*). 

Chaidh a cruthachadh ann an 2005 bhon sgìre Dùn Èideann Pentlands agus pàirtean de Dhùn Èideann Meadhain. Bha Lynda Clark na BP airson Dhùn Èideann Pentlands ro 2005 agus Malcolm Rifkind ro 1997.

Tha i a' tòiseachadh air a' cheann an iar Sràid a' Phrionnsa agus tha Margadh an Fheòir, Baile Àirneach, Slateford, Craiglockhart agus Hailes an Iar anns an sgìre seo. Tha i cuideachd ann an crìch ri Dùn Èideann an Iar agus Dùn Èideann a Deas.

## Buill-Phàrlamaid
* Joanna Cherry (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2015–)
* Alistair Darling (Pàrtaidh Làbarach na h-Alba) (2005–2015)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Hemitragus jayakari

'S e seòrsa mamal às Rubha Arabach a tha ann an *Hemitragus jayakari* (Beurla: *Arabian tahr*).

## Iomraidhean
* www.arkive.oeg : Arabian tahr

Roinn-seòrsa:Mamalan
Gòrdan (sgìre Phàrlamaid Westminster)

'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an **Gòrdan** (Beurla: *Gordon*). 

Chaidh a cruthachadh ann an 1983 agus mhùth a crìochan ann an 1997 agus 2005.

Tha na bailtean Deis, Eilean Bhuchain, Hunndaidh, Inbhir Uaraidh agus Mealdruim, agus na sgìrean Gairbeach agus Srath Bhalgaidh anns an sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Moireabh, Obar Dheathain a Tuath agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.

## Buill Pàrlamaid
* Richard Thomson (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2019–)
* Colin Clark (Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba) (2017–2019)
* Ailig Salmond (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2015–2017)
* Calum Brus (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba is Pàrtaidh Libearal ro 1988) (1983–2015)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Nocaima

'S e baile beag ann an Cundinamarca, Coloimbia, a th' ann an **Nocaima** (IPA: noˈkaima). Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha aig 1,105m os cionn ìre na mara agus 67km air falbh bho Bhogotá. 'S e baile le gnàth-shìde gu math comhartail a th' ann an Nocaima, agus tha teodhachd mheadhanach mu 22.4˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1605.

## Sluagh a' bhaile
Tha  dìreach 1,842 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha a’ mhòr-chuid dhuibh, 5,852, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math àbhaisteach a th' ann an seo. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Nocaima, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga. 'S urrainn dhan 88.9% dhe na daoine ann an Nocaima leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 15.3% dhe na dachannan.

## Eachdraidh
B’ e na Panches a bh’ ann an seo mus do ràinig na daoine às An Spàinn. Shabaid iad gu cruaidh an aghaidh nam Muisca, agus an uair sin an aghaidh nan Spàinnteach. Stèidheachadh am baile mar thèarmann thùsanach ann an 1605 airson nan Tùsanach à Nocaima fhèin, Chapaima, Ubima, Calamoima, Pinzaima agus Nimima. Chaidh eaglais a thogail airson nan daoine geala ann an 1777. ‘S e na mèinnean – laghail agus neo-fhoirmeil – a bha aig teis mheadhain eaconomaidh na sgìre fad an 19mh Linn. Bha cath an seo ann an 1899 ann an Cogadh na Mìle Làithean eadar na Libearalaich fo Atanasio Martínez  agus na Tòraidhean fo Zenón Figueredo agus bha Enrique Olaya Herrera, ceann-suidhe na dùthcha bho 1930 gu ruige 1934 an lùib cuideachd.

## Fèisean
Thathar a’ cumail iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Nocaima. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis na Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.

## Iomraidhean



## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Nocaima

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Sogamoso

'S e baile meadhanach ann am  Boyacá, Coloimbia, a th' ann an **Sogamoso**. Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha aig 2,569m os cionn ìre na mara agus 76km air falbh bho Tunja. 'S e baile le gnàth-shìde caran fuar a th' ann an Sogamoso, agus tha teodhachd mheadhanach mu 14.6˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1810.

## Sluagh a' bhaile
Tha  96,828 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha mion-chuid eile, 20,266, a’ fuireach thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (Spàinntis: municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid dhe na daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns na bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. Le sin, ‘s e pàtran àireimh-shluaigh gu math àbhaisteach a th' ann an seo. Taobh chinnidh, 's e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid dhe na daoine ann an Sogamoso, ach tha 0.3% dhe daoine le freumhan ann an Afraga agus 0.2% Tùsanaich. 'S urrainn dhan 93.4% dhe na daoine ann an Sogamoso leughadh agus sgrìobhadh. A tuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh aig 55.3% dhe na dachannan.
## Eachdraidh
Tha e coltach gun do ràinig in-imrich Chibcha dhan sgìre san 9mh Linn. Leig iad ealain anns na h-uamhan faisg air a' bhaile. A rèir beul-aithris nan Chibcha fhèin, b' e a' ghrian a chruthaich am baile agus bha an t-àite gu math cudromach ann an creideamh nan Tùsanach. Ann an 1539 loisg na Spàinntich an teampall a bha air a thogail leis an zaque (rìgh) Sugamuxi. Thoisich an sgrìobhadair José Eustasio Rivera an nobhail *La Vorágine* a sgrìobhadh ann an Sogamoso, nuair a bha e a' fuireach an seo ann an 1922.

## Fèisean
Thathar a’ cumail iomadach seòrsa fhèis ann an Sogamoso. Chithear fèilltean  caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th' ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir 's tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis na Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.

## Iomraidhean



## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Sogamoso
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Rùnaire na Stàite airson Alba

Tha ball a' chaibineit agus ceannard an h-Oifise Albannach a tha anns an **Rùnaire Stàite na h-Alba**.

'S e co-chòrdadh na tiomnaidh chumhachdan a dhìon agus adhartachadh a tha anns a' dhreuchd.
Cruthaicheadh a' dhreuchd Rùnaire na h-Alba ann an 1885 còmhla ri Oifis na h-Alba agus chaidh i na Rùnaire Stàite ann an 1925. Bha a' dhreuchd seo nas cudromaiche ro thiomnadh chumhachdan ann an 1999.

B' e àras oifigeil an rùnaire a bha ann an Taigh Bhòid ann an Dùn Èideann ro 1999.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Fredonia

‘S e baile beag agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Amagá ann an Antioquia, Coloimbia, a th’ ann an **Fredonia** (IPA:  fɾeˈðonja). Tha e suidhichte aig 1,800m os cionn ìre na mara agus 58km air falbh bho Mhedellín, prìomh-bhaile na roinne. Tha teodhachd mheadhanach dhe 19.5˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1790.

## Sluagh a' bhaile
Tha  8,608 duine nan tàmh anns a' bhaile fhèin, ach tha 22,692 uile gu lèir a' fuireach ann, a' gabhail a-steach na clachain thall anns na sgìrean dùthchasail am broinn crìochan a' bhaile. Tha fearann na dùthcha sin ga roinn eadar na bailtean (municipios) agus le sin tha gach clachan agus croit fo stiùireadh baile air choireigin. Air adhbharan trioblaidean poilitigeach air an dùthaich, tha a' mhòr-chuid neo mòran nan daoine anns gach uile baile a-nis a' fuireach anns nam bailtean fhèin, is na daoine a' fàgail na sgìrean dùthchasail. ‘S e pàtran-sluaigh gu math neo-àbhaisteach a tha seo. Taobh chinnidh, ' s e daoine geala/mestizos a th' ann a' mhòr-chuid nan daoine ann an Fredonia, ach tha 0.2% dhe daoine le freumhan ann an Afraga ann.  'S urrainn do 84.1% dhuibh leughadh agus sgrìobhadh. A thuilleadh air sin, chan eil fòn aig an taigh ach aig 46.5% nan dachaigh.
 

## Fèisean
Thathar a’ cumail am iomadach seòrsa dhe fhèis ann an Fredonia. Chithear fèilltean  Caitligeach, leis gur e dùthaich le mòr-chuid Chaitligeach a th’ ann fhathast,  fèisean na stàite agus tachartasan ionadail a sheallas cho làidir ‘s tha beairteas cultarail na dùthcha.

* Fèis an Neo-eisimeileachd: 20mh An t-Iuchar.

## Iomraidhean



## Ceanglaichean A-mach
An t-sìde ann an Fredonia

Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Impireachd na h-Ostaire

B' e dùthaich ioma-nàiseanta anns an Roinn-Eòrpa a bh' anns an **Impireachd na h-Ostaire** (Gearmailtis: *Kaiserthum Österreich*) a mhair bho 1804 gu ruige 1867.

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Oifis Rùnaire Stàite na h-Alba

'S e roinn riaghaltais na Rìoghachd Aonaichte a tha anns an **Oifis Rùnaire Stàite na h-Alba** (Beurla: *Office of the Secretary of State for Scotland*). Chanadh Oifis na h-Alba (Beurla: *Scottish Office*) rithe ro thiomnadh cumhachdan ann an 1999, an sin Oifis Albannach (Beurla: *Scotland Office*) gu 2018.

'S e ceannard na Oifise Albannach a tha anns an Rùnaire Stàite na h-Alba. Tha dà mhinistear san oifis seo, an Rùnaire Stàite, Dàibhidh Mundell (o 2015) agus am Fo-Rùnaire Stàite, Ian Duncan, Am Morair Duncan à Springbank (o 2017).

Tha i suidhichte ann an Taigh Dover air Whitehall ann an Lunnainn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Maracaibo

'S e baile mòr agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Cabimas san Stàit Zulia anns A' Bheiniseala, a th’ ann am **Maracaibo**. Tha e suidhichte aig dìreach 3m os cionn ìre na mara, ri taobh Loch Mharacaibo. Tha teodhachd mheadhanach dhe 19.5˚ aige. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1529. 

## Daoine Aimneil

## Bailtean Co-cheangailte
*  Ploiești, Romàinia

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Aimearaga-a-Deas
Tomás Herrera

B’ e saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia a bh’ ann an **Tomás José Ramón del Carmen Herrera y Pérez Dávila** (Panamá, 21 an Dùbhlachd 1804 – Bogotá, 5 an Dùbhlachd 1854). Bha e na cheann-suidhe Coloimbia Mòire eadar an Giblean agus an Dùbhlachd 1854, gus a chaochail e, agus na cheann-suidhe Stàit a' Chaolais roimhe sin, eadar 18 an t-Samhain 1840 agus 31 an Dùbhlachd 1841. Buineadh Herrera do theaghlach Uachdaran à Panamá, a bha na roinn ann an Coloimbia gu ruige 1902. Chaidh e dhan Arm  ann an 1821 agus bha e an lùib iomairtean ann am Pearu agus Junín còmhla ri feachdan na Neo-Eisimeileachd agus dh’fhàs e a bhith na oifigear. Bha e an sàs ann an comhstri phoileataigeach ann an 1828 agus chaidh e dha phrìosan. An dèidh sin shabaid e ann am Panamá ann an 1830 (airson José Hilario López an aghaidh Rafael Urdaneta) agus ann an Cauca ann an 1840. Phòs e aig ann am Panamá ann an 1845 agus rug i sianar duine-cloinne dha. Mu dheireadh thall chaidh Herrera a mharbhadh ann am batal faisg air Bogotá an aghaigh José María Melo.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Taigh-solais Orasaigh

. Suirbhidh Òrdnais: NG 71350 12183

Tha **Taigh-solais Orasaigh** suidhichte air Eilean Sionnach, eilean beag ri taobh Eilein Orasaigh, a tha e fhèin ri taobh coimhearsnachd Eilein Iarmain air taobh an iar na Linne Slèitich. Tha Eilean Sionnach co-cheangailte ri Eilean Orasaigh gach latha nuair a bhios an tràigh ann. Cuideachd, tha e comasach a bhith a coiseachd fad an t-slighe bho thìr mòr an Eilein Sgitheanaich dhan Taigh-solais nuair a bhios tràigh reothairt ann.

Tha an tùr geal 62 troigh (19m) a dhʼ àirde le balconaidh coirbealta. Tha dà thaigh cìobair faisg air. Bʼàbhaist do lios a bhith taobh riutha, le deagh fhasgadh bho na gàrraidhean mòra cloiche a bha ga chuairteachadh. Ged a tha na ballaichean sin fhathast nan seasamh, chan eil ach lusan fiadhaich a-staigh a-nis.

Ann an 1853, chaidh prìomhachas a thoirt dhan àite seo, còmhla ri seachd eile, mar àiteachan far an robh feum air taigh-solais. Bʼ e David Stevenson, bràthair-athar Robert Louis Stevenson a bha an sàs anns an gnothaich seo. Bha an teaghlach Stevenson gu lèir ainmeil an a bhith aʼ togail thaighean solais: Robert, seanair Robert Louis; Thomas, athair; agus David agus Alan, na bràthairean aig Thomas.

Air 10 an t-Samhain, 1857, lasadh solais Taigh-solais Orasaigh còmhla ri Rubha na Gall (Muile), Caol Acain agus Uisinis (Uibhist a Deas). Dhʼinnlich Thomas Stevenson acainn ùr teannachaidh solais a chaidh a chleachdadh sna h-àiteachan sin dhan chiad uair. Bha neart an t-solais ag atharradh a-rèir an astair air na taobhan diofraichte bhom faiceadh an solas. Bʼ e leasachadh a bha seo ann an sreath de leasachaidhean a thug e a-steach anns an t-siostam dioptric, far a bheil gathan gan cuir tro mheasgachadh de mheudaichearan. Chaidh cuid de na leasachaidhean sin a shealltainn anns an Fhèill-thaisbeanaidh Mòr ann an Lunnainn ann an 1851.

## Ceanglaichean a-mach
* Northern Lighthouse Board: Ornsay

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Taighean-solais
Julio César Turbay Ayala

B' e neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia bh’ ann an **Julio César Turbay Ayala** (Bogotá, 18 an t-Ògmhios 1916, ibidem, 13 an t-Sultain, 2005). Bha e na cheann-suidhe Choloimbia eadar 7 an Lùnastal 1978 agus 7 an Lùnastal 1982. Bhuineadh Turbay do theaghlach in-imrich: b' ann à Leabanon a bha athair, ged a rugadh a mhàthair ann an Coloimbia. Cha deach e idir dhan oilthigh, ged a fhuair e dotaireachd *honoris causa* à Oilthigh an Rosario. Phòs e aig nighean a pheathar, Nydia Quintero Turbay à Neiva ann an 1948 agus rug i ceathrar duine-cloinne dha. Dhealaich iad ann an 1983. Phòs e a-rithist ann an 1987, an turas seo aig Amparo Canal Sandoval. Chaidh a nighean, Diand Turbay, a mharbhadh le Pablo Escobar.

‘S e ball a’ Phàrtaidh Libearalaich Choloimbia a th’ ann Turbay agus bha e an lùib poileataigs aig àrd ìre fad a bheatha. Thoisich e mar chomhairliche ann an 1938 ann an Engativá, air sàilleabh gu robh e an lùib gluasad poileataigeach air an robh *Revolución en Marcha* (Gàidhlig: Ar-a-mach air an t-Slighe) agus e gu math dlùth air Alfonso López Pumarejo. B' e deachdaireachd an Airm a thug piseach airsan ann an saoghal poileataigeach na dùthcha. Bha e na mhinistear nam Mèinn agus a' Pheatrail eadar 1957 agus 1958 fo Gabriel París: na mhinistear nan Dùthchannan Cèin eadar 1958 agus 1961 fo Carlos Lleras Camargo. A bharrachd air sin, b' e riochdair dioplòmasach a bh' ann cuideachd:  bha e na thosgaire thall thairis ann am Breatainn (1973 - 1975),  anns Na Stàitean Aonaichte (1975 - 1976), ann an Cathair na Bhatacain (1987 -  1989) agus anns An Eadailt (1991 - 1993). Chaidh a thaghadh na cheann-suidhe agus, a rèir an lagha aig an àm, chan d’ fhuair e ach teirm san dreuchd. Bha e gu math connspaideach agus dh’fhàgadh airsan gu robh e lag a thaobh FARC.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Obar Dheathain a Tuath (sgìre Phàrlamaid Westminster)

'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an **Obar Dheathain a Tuath** (Beurla: *Aberdeen North*). 

Chaidh a cruthachadh ann an 1885 agus mhùth a crìochan ann an 1918, 1950, 1955, 1983, 1997 is 2005.

Tha a' phàirt a tuath de dh' Obar Dheathain agus an stèisean rèile, Oilthigh Obar Dheathain, am port aiseig agus phàirt an ear Sràid Aonaidh anns an sgìre seo, ach tha Deis agus Bridge of Don ann an Gòrdan. Tha i ann an crìch ri Gòrdan, Obar Dheathain a Deas agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.

## Buill-Phàrlamaid
* Kirsty Blackman (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2015–)
* Frank Doran (Pàrtaidh Làbarach na h-Alba) (2005–2015)
* Malcolm Savidge (Pàrtaidh Làbarach na h-Alba) (1997–2005)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Francisco de Paula Santander

B’ e saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia a bh’ ann am **Francisco José de Paula Santander y Omaña** (Cúcuta, 2 an Giblean 1792 – Bogotá, 6 an Cèitean 1840). Bha e na cheann-suidhe Coloimbia Mòire eadar 7 an Dàmhair 1832 agus 1 an Giblean 1837 agus na leas-cheann-suidhe Poblachd Ghranada Ùire roimhe sin, eadar 3 an t-Samhain 1821 agus 1 an Giblean 1827. Buineadh Santander do theaghlach Uachdaran le freumhan anns An Spàinn agus bha a teaghlach aig an lùib siùcar, cofaidh agus Teòclaid a’ cinntinn anns na h-oighreachdan mòra a bh’ aca. An dèidh Gairm na Neo-eisimeileachd ann am Bogotá ann an 1810, ghabh Santander ri feachdan na Neo-eisimeileachd agus dh’fhàs e a bhith na shaighdear math, ged nach robh e a-riamh air an aon ràmh ri Simón Bolívar, air sàilleabh gu robh feallsanachd aige a thaobh an Riaghaltais. 'S e Santander a dhìon Cúcuta on Arm na Spàinne agus na rinn an iomairt anns  A' Bheiniseala. 

Phòs e aig Sixta Tulia Pontón y Piedrahita à Soacha ann an 1836 agus rug i triùir duine-cloinne dha. B’ e boireannach gu math beairteach a bh’ innte. B’ fheudar dhaibh an dùthaich fhàgail ann an 1828 leis gu robhar a’ fàgail air Santander gu robh e an lùib iomairt airson Bolívar a mharbhadh.  Thill e nuair a bhris an dùthaich às a chèile. Chaochail Santander ann an Bogotá ann an 1840, nuair nach robh e ach 48 bliadhna a dh’aois. A dh’aindeoin seo, leig e dìleab mòr do Choloimbia agus thathar a' ràdh gur e *Fear nan [[Lagh|Laghan]]* a bh' ann. Chaidh an roinn Santander ainmeachadh air a shon. 

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eachdraidh

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Rafael Urdaneta

B’ e saighdear, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia agus A' Bheiniseala a bh’ ann an **Rafael José Urdaneta y Faría** (Maracaibo, 24 an Dàmhair 1788 – Paris, 23 an Lùnastal 1845). Bha e na cheann-suidhe Coloimbia Mòire eadar 5 an t-Sultain 1830 agus 3 an Cèitean 1831 agus na Mhinistear na Dìona anns A' Bheiniseala dà thuras. Buineadh Uradenta do theaghlach Uachdaran le freumhan anns An Spàinn agus bha e an lùib ag obair às leth teaghlach rìoghail na Spàinne anns a’ chiad dol a-mach. An dèidh Gairm na Neo-Eisimeileachd ann am Bogotá ann an 1810, ghabh Urdaneta ri feachdan na Neo-Eisimeileachd agus dh’fhàs e a bhith na chomhairliche gu math dlùth air Simón Bolívar. Bha e cuideachd na sheanailear san Arm aig Bolívar. Chuir Urdaneta a làmh gu Còrdadh na Sìthe Apulo. Bha càirdeas fad às aige do Roberto Urdaneta Arbeláez, a bha na cheann-suidhe eadar 1951 agus 1953.

Phòs e aig Dolores Vargas Paris à Bogotá ann an 1822 agus rug i 11 duine-cloinne dha. B’ e boireannach gu math ainmeil a bh’ innte. B’ fheudar dhaibh an dùthaich fhàgail ann an 1831. Chaidh Urdaneta ainmeachadh Ministear na Dìona ann an Coloimbia Mhòr, agus b’ e ceann-suidhe na stàite a  bh’ ann mus do bhris na dùthcha si às a chèile. Bha e cuideachd na Mhinistear na Dìona thall anns A' Bheiniseala ach, mu dheireadh thall, b’ fheudar dha na dùthaich fhàgail agus chaochail e na fhògarrach thall san Fhraing. A dh’aindeoin seo, leig e dìleab mòr an dà chuid do Choloimbia agus dhan Bheiniseala fhèin. 

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Obar Dheathain a Deas (sgìre Phàrlamaid Westminster)

'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an **Obar Dheathain a Deas** (Beurla: *Aberdeen South*). 

Cruthaicheadh e ann an 1885 agus mhùth a chrìochan ann an 1918, 1950, 1955, 1983, 1997 is 2005.

Tha a' phàirt a deas de dh'Obar Dheathain agus phàirt an iar de Shràid Aonaidh anns an sgìre seo. Tha i ann an crìch ri Obar Dheathain a Tuath agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.

## Buill Pàrlamaid
* Stephen Flynn (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2019–)
* Ross Thomson (Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba) (2017–2019)
* Callum McCaig (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2015–2017)
* Anne Begg (Pàrtaidh Làbarach na h-Alba) (1997–2015)
* Raymond Robertson (Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba) (1992–1997)
* Frank Doran (Làbarach) (1987–1992)
* Gerry Malone (Tòraidh) (1983–1987)
* Iain Sproat (Tòraidh) (1970–1983)
* Dòmhnall Mac an Deòir (Làbarach) (1966–1970)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
An Teachdaire Ùr Gaidhealach

B' e iris mìosail Gàidhlig a bh' anns an **Teachdaire Ùr Gàidhealach** a nochd ann an Glaschu, Alba.

Chaidh fhoillseachadh an toiseach anns an t-Samhain 1835, no mar a nochd e air an iris, 'Ceud Mhios a' Gheamhraidh'. Cha do nochd ach 9 àireamhan. 

B' e am fear deasachaidh Lachlan MacIlleEathain. Chaidh gach àireamh a reic airson 6 sgilean. 

## Àireamhan
# An Samhain 1835, 'Ceud Mhios a' Gheamhraidh'
# An Dùbhlachd 1835
# Am Faoilleach 1836
# An Gearran 1836  (*cha do nochd iris sa Mhàrt*)
# An Giblean 1836
# An Cèitean 1836
# An t-Ògmhios 1836
# An t-Iuchar 1836
# An Lùnastal 1836

### Àireamh I. Ceud Mhios a' Gheamhraidh, 1835
* Roimh-radh (d. 1-2) 
* Failte do'n Teachdair' Ur (d. 3-5)
* Guth O Mhactalla (d. 5-6) 
* Searragan Uisge, no Buideil Uisge Rioghachdan na h-Aird-an-Ear (d. 6-9) 
* Toimhseachain, air neo dubh-Fhocail, nan Innseanach (d. 8-11) 
* Crotachan na Beinne (d. 11-14) 
* Dan Spioradail (p. 15), Bas a' Chriosduidh (d. 15-16)
* Blar Hohenlinden (d. 16-17) 
* Na Peathraichean (d. 17-19) 
* Na Coig Spilgeinean Grain (d. 19-20)
* Melchiedec (d. 21-22)
* A' Mhuileid agus an Asal (d. 22)
* Sgeul mu Bholtaire an t-Ana-creideach (d. 23) 
* An Duine Sona (d. 23)
* Math air a Thoirt o h-Olc (d. 23)
* Mion-chunntas mu'n Bhiobull (d. 23) 
* Sgiorradh Muladach (d. 24)
* Freagraidhean D' ar Cairdibh (d. 24) 

## Iomraidhean


## Faic cuideachd
* An Teachdaire Gaelach
* An Teachdaire Gaidhealach, Astràilia

Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Moireibh (sgìre Phàrlamaid Westminster 1983-2024)

'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann am **Moireibh** (Beurla: *Moray*). 

Chaidh a cruthachadh ann an 1983 o phàirtean on sgìre Mhoireibh agus Inbhir Narann agus an sgìre Banbh. Bu ionann crìochan na sgìre seo agus crìochan a' Chomhairle Mhoireibh. Bha i ann an crìch ri Gòrdan, 
Siorrachd Bhanbh agus Bùchainn,
Inbhir Nis, Inbhir Narann, Bàideanach agus Srath Spè
agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.

Chaidh mòr-chuid na sgìre san sgìre ùr Moireibh an Iar, Inbhir Narann agus Srath Spè agus pìos beag ann an taobh an ear ann an Siorrachd Obar Dheathain a Tuath agus Moireibh an Ear airson Taghadh Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte 2024.

## Buill Pàrlamaid
* Dùghlas Ross (Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba) (2017–2024)
* Aonghas Robasdan (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2001–2017)
* Mairead Ewing (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (1987–2001)
* Ailig Pollock (Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba) (1983–1987)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Engativá

B' e baile agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Bogotá ann an Cundinamarca, Coloimbia, a bh’ ann an **Engativá**. Tha am baile a' buntainn do Bhogotá a-nis.Tha teodhachd meadhanach dhe 14˚ aige. Chaidh baile a stèidheachadh an seo leis na Spàinntich ann an 1537, ann an àite far an robh clachan Tùsanach roimhe. Chaidh Engativá a thoirt a-steach do Bhogotá (comhla ri Bosa, Fontibón, Subá, Sumapaz agus Usaquén) nuair a chaidh Sgìre Shòntaichte a chur air dòigh ann an 1957 fon deachdaire  Gustavo Rojas Pinilla. Bha an Riaghaltas air a bhith a' gabhail ri atharrachadh mòr airson a' phrìomh-bhaile fiù' s bliadhnachan roimhe ann an 1945, ach chan fhaodadh càil a dheànamh air sàilleabh gu robh cogadh sìobhalta ann. Thoisich  Julio César Turbay Ayala, a bha na cheann-suidhe eadar 1978 agus 1982, ann am poileataigs mar chomhairliche ann an Engativá ann an 1937. Rinn Alfonso López Michelsen an aon rud ann an 1938. 'S ann às an ainm *Inga* agus *tivá* (Gàidhlig: ceann-feadhna) ann am Muisca a tha an t-ainm.

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach

An t-sìde ann an Engativá
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Gustavo Rojas Pinilla

B' e saighdear agus neach-poileataigs à Coloimbia bh’ ann an **Gustavo Rojas Pinilla** (Tunja, 12 am Màrt 1900, Melgar, 17 am Faoilleach, 1975). Bha e na cheann-suidhe Choloimbia eadar 13 an t-Ògmhios 1953 agus 10 an Cèitean 1957, nuair a bha cogadh neo-fhoirmeil a’ sgiùrsadh na dùthcha. Bhuineadh Rojas Pinilla do theaghlach beairteach: bha oighreachdan aca agus bha  athair na shaighdear ann an Cogadh na Mìle Làithean. Chaidh e dhan Oilthigh Trince ann an Indiana. Phòs e Carolina Correa Londoño à Támesis ann an 1930 agus rug i triùir duine-cloinne dha. 

An dèidh Acadamaidh an Airm fhàgail ann an 1927 chaidh e dhan oilthigh anns  Na Stàitean Aonaichte agus bha e na innleadair fad bliadhnachan. Bha e an lùib an cogadh eadar Coloimbia agus Pearu ann an 1932 agus chaidh a chur thall thairis gus armachd a cheannachd dhan dùthaich ann an 1943. B’ e esan a chuir sìos ar-amach ann an Cali ann an 1948 cuideachd, an dèidh gun do mharbhadh Jorge Eliecer Gaitán. Chuir e seachad bliadhnachan na mhinistear agus bha e ann an Coirea cuideachd, mus do ghabh e thairis an Riaghaltas ann an 1953, mar dheachdaire. Nuair a bha e os cionn na dùthcha rinn e mòran a thaobh chòirichean bhòtaidh airson nam ban agus ospadalan. Bha e na thagraiche dhan cheannas ann an 1962 agus 1970, ach dh’fhàilnig e dà thriop. Chaochail e le greim cridhe aig an taigh ann an 1975.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Còisirean Gàidhlig

## Còisirean a chaidh à bith

## Faic cuideachd
* Am Mòd Nàiseanta Rìoghail
* An Comunn Gàidhealach

## Ceanglaichean a-mach
* Comunn nan Còisirean Gàidhlig
* Còisirean-ciùil - duilleag aig SMO
* BBC Naidheachdan 2016-07-05: Coisir nan càraidean *(Còisir Mhealbhaich - aithris bhideo 2:14)*

Roinn-seòrsa:Ceòl
*
Inbhir Nis, Inbhir Narann, Bàideanach agus Srath Spè (sgìre Phàrlamaid Westminster)

'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann an **Inbhir Nis, Inbhir Narann, Bàideanach agus Srath Spè** (Beurla: *Inverness, Nairn, Badenoch and Strathspey*). 

Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o phàirtean on sgìre Inbhir Nis an Ear, Inbhir Narann agus Loch Abar agus Inbhir Narann agus an sgìre Rois, an t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis an Iar. Tha i ann an crìch ri Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar, 
Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath,
Moireabh
agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.

## Buill Pàrlamaid
* Drew Hendry (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2015–)
* Danny Alexander (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba) (2005–2015)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Loch Àlainn (baile)

’S e **Loch Àlainn** am prìomh bhaile sa sgìre A' Mhorbhairne faisg air Muile ann an Roinn na Gàidhealtachd, air bruaich na locha leis an aon ainm.  Tha aiseag a’ dul eadar Loch Àlainn agus Fisinis ann am Muile, astar 2km.

Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Rafael Núñez Moledo

B’ e neach-lagha, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach à Coloimbia a bh’ ann an **Rafael Wenceslao Nuñez Moledo** (Cartagena de Indias, 28 an t-Sultain 1825 – Ibidem, 18 an t-Sultain 1894). Bha e na cheann-suidhe na dùthcha ceithir turas airson dà phàrtaigh. B’ e balach gu math lag bochd a bh’ ann ach a dh’aindeoin sin, bha e na saighdear ann an Cogadh nan Àrdanach ann an 1840 nuair a bha e dìreach 14 bliadhna a dh’aois.  Bha e na fhear-aithris fad iomadh bliadhna an dèidh an oilthigh fhàgail. Phòs e aig María de los Dolores Gallegos Martínez ann an 1831 air adhbharan sòisealta agus rug i dithis duine-cloinne dha. Dhealaich iad agus chaidh e thall thairis. Phòs e a-rithist, an turas sin aig Soledad Román Polanco, à Cartagena de Indias. B’ e boireannaich gu math ainmeil a bh’ annta, agus bha Román Polanco gu math cumhachdail. Thug na sgrìobh Spencer buaidh mhòr airsan.

Bha e na cheann-suidhe nan Stàitean Aonaichte Choloimbia dà thuras, bho 8 an Giblean 1880 gu ruige 1 an Giblean 1882 agus an uair sin bho 11 an Lùnastal 1884 gu ruige 1 an Giblean 1886, nuair a bha co-labhairt reachdail ann, a dh' atharraich cruth na stàite. B' e an feallsanachd phoileataigeach aigesan a bha air cùl gnothaich. Bha e na cheann-suidhe Choloimbia eadar  4 an Giblean  1887 agus 7 an Lùnastal 1892, agus an uair sin bho 29 an t-Sultain 1886  gus a chaochail e ann an 1894. Leig e dìleab mòr an dà chuid do Choloimbia agus tha aodainn a’ nochdadh air an airgead an siud. 

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia
Clann MacPhàrlain

Thà an Clann Mhic Phàrlain (no *Clan MacFarlane* as Beurla). Bu an Clann bhò Earra-Ghàidheal, bhò na bruachan Loch Laomainn agus agair iad sinnsireachd bhò na Iarlan an Leamhanach. Thà na Pàrlanaich (*MacFarlanes*) fhuair mu an domhan.

Roinn-seòrsa:Cinnidhean Albannach
Earra-Ghàidheal agus Bòd (sgìre Phàrlamaid Westminster 1983-2024)

'B e sgìre Phàrlamaid Westminster a bha ann an **Earra-Ghàidheal agus Bòd** (Beurla: *Argyll and Bute*). Ann an 2024, chuirear Earra-Ghàidheal, Bòd agus Loch Abar a Deas na h-àite.

Chaidh a cruthachadh ann an 1983 o Earra-Ghàidheal agus pàirtean de Bhòid agus Siorrachd Àir a Tuath. Is ionann crìochan na sgìre agus crìochan na Chomhairle Earra-Ghàidheal is Bhòid a-nis ach ro 2005 b' ionann a crìochan agus crìochan sgìre Phàrlamaid na h-Alba agus bha an t-ionad mu Bhaile Eilidh sa' sgìre eile. Tha Ceann Loch Chille Chiarain, Dùn Òmhain, Baile Eilidh agus Baile Bhòid nam bailtean cudromach sa sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar, 
Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath,
Sruighlea
agus Siorrachd Dhùn Breatainn an Iar.

## Buill-Phàrlamaid
* Brendan O'Hara (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2015–)
* Alan Reid (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba) (2010–2015)
* Ray Michie (Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba agus Pàrtaidh Libearal ro 1988) (1987–2010)
* John MacKay (Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba) (1983–1987)

## Faic cuideachd
* Earra-Ghàidheal agus Bòd (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath (sgìre Phàrlamaid Westminster)

'S e sgìre Phàrlamaid Westminster a tha ann am **Peairt agus Siorrachd Pheairt a Tuath** (Beurla: *Perth and North Perthshire*). 

Chaidh a cruthachadh ann an 2005 o phàirt a tuath de Chomhairle Pheairt agus Cheann Rois.

Tha Raineach, Loch Lìomhann, Gleann Lìomhann, Inbhir Ghobhraidh, Peairt, Obar Pheallaidh, Baile Chloichridh, Blàr Ghobhraidh, Blàr Athall, Cupar Aonghais agus Àilid anns an sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Dùn Dè an Iar, 
Aonghas,
Sruighlea,
Ochail agus Siorrachd Pheairt a Deas,
Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar,
Earra-Ghàidheal agus Bòd,
Inbhir Nis, Inbhir Narann, Bàideanach agus Srath Spè
agus Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Ceann Chàrdainn.

## Buill Pàrlamaid
* Pete Wishart (Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba) (2005–)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
Bosa

B' e baile agus sgìre-riaghlaidh (Spàinntis municipio) faisg air Bogotá ann an Cundinamarca, Coloimbia, a bh’ ann am **Bosa**. Tha am baile a' buntainn do Bhogotá a-nis. Tha teodhachd meadhanach dhe 14˚ aige. Chaidh baile a stèidheachadh an seo leis na Spàinntich ann an 1538, ann an àite far an robh clachan Tùsanach roimhe. Bha cath an seo ann an 1853 eadar feachdan José María Melo agus  Tomás Cipriano de Mosquera. Chaidh Bosa a thoirt a-steach do Bhogotá (comhla ri Engativá, Fontibón, Subá, Sumapaz agus Usaquén) nuair a chaidh Sgìre Shòntaichte a chur air dòigh ann an 1957 fon deachdaire  Gustavo Rojas Pinilla. Bha an Riaghaltas air a bhith a' gabhail ri atharrachadh mòr airson a' phrìomh-bhaile fiù' s bliadhnachan roimhe ann an 1945, ach chan fhaodadh càil a dheànamh air sàilleabh gu robh cogadh sìobhalta ann. 
## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-mach

An t-sìde ann an Bosa
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Coloimbia
Caisteal Chorr Gairbh

'S e th' ann an **Caisteal Chorr Gairbh** ach caisteal ann an Siorrachd Obar Dheathain.

Bha e aithnichte roimhe mar Caisteal Corr a' Gharaidh. 

## Iomraidhean
Dìneasar

’S e seòrsa beòthach a tha ann **dìneasar** a bha beò eadar 231M agus 66M bliadhna air ais.  B’iadsan an seòrsa beòthaich a bu chudromaiche air an talamh tirim, ach thàinig deireadh grad lena ré agus chaidh na dìneasaran gu léir air an talamh à bith.  Shìolraich na eòin ge-tà bho dhìneasaran a bha ag itealaich.

## Faic cuideachd
* Dearcmhara shawcrossi

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2014-06-10: Dragh mu lorgan Dìneasair
* BBC Naidheachdan 2015-01-12: Ainm Gàidhlig air dìneasair ùr
* BBC Naidheachdan 2015-12-02: Lus-itheadairean uabhasach Thròndarnais

Roinn-seòrsa:Beathaichean
Baile Sheumais

'S e baile ann an Siorrachd Rois a th' ann am **Baile Sheumais** (Beurla:*Jamestown*). Tha e suidhichte mu mhìle (1.5 km) deas air Srath Pheofhair. Tha Inbhir Pheofharain timcheall air 4 mìle (6 km) san ear-thuath. Tha Baile Sheumais na laighe eadar Loch Ussie agus Loch Kinellan. Ann an 1961 bha 52 duine a' fuireach an seo.

Tha tobhtaichean seann eaglaise ann an ceann an ear a' bhaile. Chaidh an eaglais a thogail ann an 1844 agus an-diugh tha i clàraichte air liosta nan togalaichean clàraichte, roinn-seòrsa B.
Iar-tuath air a' bhaile chithear "Blar Na Pairce", àite far an do thachair cath eadar na Dòmhnallaich agus Clann MhicCoinnich ann an 1491.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
An Srath

’S e sgìre san Eilean Sgitheanach a tha anns an t-**Srath** - an sgìre chòmhnard a tha a’ sìneadh bho bhaile An t-Àth Leathann san iar, thar baile sgaipte Breacais gu baile Caol Acain.

Tha còisir Ghàidhlig, Còisir an t-Sratha, a’ coinneachadh gach Diardaoin ann an Talla Chaol Acain.

## Ceanglaichean a-mach
* Ainmean-àite an t-Sratha *(pdf)* - leabhar le NàdarAlba.

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach