open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fyodor Dostoyevsky

B' e **Fëdor Mihajlovič Dostoevskij** (Ruisis: Фёдор Миха́йлович Достое́вский, IPA: [fʲɵdər mʲɪˈxajləvʲɪtɕ dəstɐˈjɛfskʲɪj], Beurla: Fyodor Dostoevsky, uaireannan Dostoyevsky; Moscobha 11 an t-Samhain 1821  – Sankt Peterburg 9 an Gearran 1881) na sgrìobhadair às an Ruis. 'S ann mu dheidhinn Eòlas-inntinn is Creideamh a tha mòran de na leabhraichean aige. Tha e ainmeil airson a bhith a' sgrìobhadh nobhailean, leithid *Crime and Punishment (1866)* agus *The Brothers Karamazov (1880).*

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Dostoyevsky
*Достоевский

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
José Julián Martí Pérez

B' e saighdear, bàrd, sgrìobhadair agus rèabhlaideach nàiseantach à Cùba a bh' ann an **José Julián Martí Pérez** (La Habana, 28 am Faoilleach, 1853 - Dos Ríos, 19 an Cèitean 1895). Thug na sgrìobh agus na rinn e buaidh mhòr air Fidel Castro.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Cùba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Am Bealach

'S e baile-turasachd air Loch Laomainn, faisg air Alexandria, a tha anns **a' Bhealach** (Beurla: *Balloch*).

Tha stèisean-rèile ann. Bha stèisean-rèile cuideachd air a' cheidhe a dh'fhosgail ann an 1896.
## Ceanglaichean a-mach
* Siorrachd Dhùn Breatann an Iar: Balloch Castle Country Park
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Roinn-seòrsa:Paraiste Bonhill
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Iar
Somerset Maugham

B' e **William Somerset Maugham** neo **W. Somerset Maugham** (IPA: mɔːm, Paris 25 am Faoilleach 1874 - Nice 16 an Dùbhlachd 1965) na sgrìobhadair à Sasainn. Ged a bha e gèidh phòs e aig Gwendoline Maud Syrie Barnardo ann an 1917 an dèidh a bhith nan leannain-gaoil fad bliadhnaichean. Rug ise nighean dha, Mary Elizabeth Maugham. Dhealaich iad agus an uair sin bha e ann an càirdeas le Gerald Haxton (gus a bhàsaich Haxton ann an 1944) agus an uair sin le Alan Searle (gus a bhàsaich Maugham ann an 1965). Thug na sgrìobh Maugham buaidh mhòr air iomadh dhaoine, Fidel Castro nam measg.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
*[Gutenberg](http://www.gutenberg.org/ebooks/authors/search/?query=Maugham,+W.+Somerset+(William+Somerset))

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Axel Munthe

Bha **Axel Martin Fredrik Munthe** (Oskarshamn 31 an Dàmhair 1857 – Stockholm 11 an Gearran 1949) na sgrìobhadair às an t-Suain. Thug na sgrìobh e buaidh mhòr air iomadh dhaoine, Fidel Castro nam measg.

Phòs Munthe dà thuras: anns a' chiad dol a-mach ann an 1880 aig Ultima Hornberg, às an t-Suain fhèin, ged a thachair e rithe thall san Fhraing is ise na h-oileanach ealain ann am Paris. Dhealaich iad beagan bhliadhnaichean an dèidh sin anns na 80an. Chaochail ise ann an 1895. An uair sinn, ann an 1907, phòs e Hilda Pennington-Mellor. B' e tè Shasanach a bhuineadh do theaghlach uachdaran gu math beartach a bh' innte. Rug i dithis duine-cloinne dha, Peter agus Malcolm. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Hildasholm

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Láncara

‘S e baile beag air an iar-thuath na Spàinne a th’ ann an **Láncara**. Tha e suidhichte ann an Lugo, eadar Lugo fhèin agus Ponferrada, 406km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na dùthcha, 103km bho Chorùna, prìomh-bhaile na roinne agus 706km bho Ghranada. Tha am baile ann am meadhan na Gàilise. Tha 2,908 daoine a' fuireach anns a' bhaile, agus b' ann à seo a bha Ángel Castro y Argiz (1875 - 1956), athair Fidel agus Raúl Castro.

## Bailtean co-cheangailte
*  La Lisa

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na Coimhearsnachd
*Cuimhne air na Castro

Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Galicia
Inchgalbraith

'S e eilean beag ann an Loch Laomainn a tha ann an **Inchgalbraith**.

A-rèir MacGibbon agus Ross 's e crannag a th' ann. Chan eil an eilean ach 25 m mu thimcheall, ach tha caisteal air. Thogadh an tùr an dèidh do 1542, ach nuair a rinn Pont suirbhidh an eilein, lorg e an caisteal mar thobhta. Bha iolairean-iasgaich a' neadachadh an sin.

## Ceanglaichean a-mach
* National Library of Scotland: [View: Loch Lomond - Pont 17 - maps by Timothy Pont]

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Lodainn

'S e roinn ann an Alba timcheall air Dùn Èideann a tha ann an **Lodainn**.

Siorrachdan traidiseanta:
* Lodainn an Ear
* Lodainn an Iar
* Lodainn Mheadhanach

Comhairlean ionadail:
* Roinn Lodainn (comhairle ionadail eadar 1974 agus 1996)
* Comhairle Lodainn an Ear
* Comhairle Lodainn an Iar
* Comhairle Lodainn Mheadhanaich

Roinnean-taghaidh:
* Lodainn (roinn-phàrlamaid na h-Alba)
* Lodainn an Ear (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
* Lodainn an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)
* Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
* Lodainn Mheadhanach (sgìre Phàrlamaid Westminster)

Roinn-seòrsa:Lodainn
Roinn-seòrsa:Alba
An t-Urramach Ailean Iain MacArtair

’S e ministear agus comhairliche air taobh siar Rois a bha san **Urr. Ailean Iain MacArtair** (1928 - 2016) (Beurla: *Allan Ian Macarthur*).

Rugadh (sa Chèitean 1928) agus thogadh e ann am Marbhaig, Gràbhar, Leòdhas.  Phòs e Oighrig NicLeòid air 7 an Dùbhlachd 1954.  Bha a bhràthair Jack ’na mhinistear na h-eaglaise cuideachd, agus ainmeil ann an saoghal na Gàidhlig.

Bha Ailean MacArtair na chlàrc ri clèir Loch Carrann agus an Eilein Sgitheanaich de dh'Eaglais na h-Alba fad cha mhòr 35 bliadhna, ’s e a’ fuireach ann an Loch Carrann. Bha e cuideachd air grunn chomataidhean eile na h-eaglaise san ùine sin.

Bha e ’na chomhairliche a’ riochdachadh sgìrean Loch Carrann agus a’ Chomraich air Comhairle Sgìreil Rois is Chrombaigh anns na h-80an agus na 90an.  Bha e cuideachd ’na bhall de dh’Ùghdarras nan Croitearan, Buidheann Iomairt Rois is Chrombaigh, Comann Taigheadais Albyn agus Comhairle Choimhearsnachd Loch Carrann.

Chaochail e ann an Dùn Éideann air 30 an t-Samhain 2016.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-01: An t-Urr. Ailean MacArtair 1927-2016
* Tobar an Dualchais: An t-Urr. Ailean MacArtair

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Creideamh
Banes

'S e baile beag faisg air Birán ann an Cùba a tha ann am **Banes**. Tha e suidhichte air an àirde an iar an eilein, san roinn Holguín. 'S ann às an Taino *Bani* (Gàidhlig: Gleann) a tha an t-ainm. Chaidh Banes a stèidheachadh ann an 1887. Tha 81,274 duine a' fuireach ann.
## Daoine Ainmeil
*Fulgencio Batista Zaldívar (1901 - 1973)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Lonely Planet
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Cùba
Willa Muir

B' e sgrìobhadair agus eadar-theangaiche a bha ann an **Willa Muir**.

Rugadh i, mar Willa Anderson, ann an Unst agus thogadh i ann am Mon Rois. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Chill Rìmhinn agus chaidh i na cheannard colaiste treànadh luchd-teagaisg ann an Lunnainn. Dh'fheum i a dreuchd a leigeil dhith nuair a phòs i Edwin Muir.

Sgrìobh i dà nobhail, *Imagined Corners* (1931) agus *Mrs Ritchie* (1933). Bha i na cleachdaiche cudromach san ath-bheòthachadh litreachail na h-Alba o na 20an gus na 40an. Dh'obair i mar eadar-theangaiche còmhla ris a duine, Edwin Muir, ach dh'eadar-theangaich i pìosan cuideachd mar Agnes Neill Scott. An dèidh do Edwin Muir bàsachadh, sgrìobh i beatha-aisneis, *Belonging: A Memoir* (1968) mu am beatha le chèile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Ivan McKee

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Ivan McKee** BPA.

Rugadh e ann am Baile Eilidh ann an 1963.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Srath Chluaidh far an do dh'ionnsaich e einnseanaireachd.
Dh'obraich e mar neach-gnìomhachais mus deach e a thaghadh BhPA airson Glaschu Provan ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

Dh'fhrithealaich e ann an Riaghaltas na h-Alba mar mhinistear airson na malairt eadar 2018 agus 2023.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Ivan McKee MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Glaschu
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Iain Mason

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Iain Mason** BPA (Beurla: *John Mason*).

Rugadh e ann an 1957.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e cunntasachd.
Dh'obraich e mar chunntasair mus deach e a thaghadh mar BhP airson Glaschu an Ear ann an 2008.
Chaill e a sheat ann an 2010.
Chaidh a thaghadh mar BhPA airson Glaschu Baile Nighean Sheadna ann an 2011.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: John Mason, former MP, Glasgow East (mar BhP)
* They Work for You: John Mason MSP, Glasgow Shettleston (mar BhPA)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bob Doris

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Bob Doris** BPA.

Rugadh e ann an 1973.
Thaghadh e mar bhall liosta airson Glaschu ann an 2007 agus mar BhPA airson Glaschu Cnoc Màiri agus Allt an Fhuarain ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Bob Doris MSP, Glasgow Maryhill and Springburn
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Glaschu
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Clare Haughey

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Clare Haughey** BPA.

Dh'obraich i mar bhanaltram agus eòlaiche slàinte-inntinn mus deach i a thaghadh mar BhPA airson an Ruadh-Ghleann ann an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Ghlèidh ise an seat anns an 2021.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Clare Haughey MSP, Rutherglen
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Glaschu
Seumas Ó Dornáin

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Seumas Ó Dornáin** BPA (Beurla: *James Dornan*).

Rugadh e ann an Glaschu ann an 1953.
Dh'obair e mar rannsaiche pàrlamaideach airson Stewart Maxwell agus comhairliche air Comhairle Baile Ghlaschu mus deach e a thaghadh mar BhPA airson Glaschu Cathcart ann an 2011.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Glaschu
Pàrtaidh Ortadogsach

B' e partaidh poileatagach a bh' ann am **Pàrtaidh Ortadogsach** (Spàinntis: *Partido Ortodoxo*, ainm slàn: *Partido del Pueblo Cubano – Ortodoxo*). Chaidh  am Pàrtaidh Ortadogsach a stèidheachadh ann an 1947, le Eduardo René Chibás Ribas, nuair a bhris am *Partido Revolucionario Cubano (Auténticos)* a-mach à chèile. B' e pàrtaidh a bha gu tur an aghaidh coirbteachd a bh' ann, a ghabhadh a-steach daoine bho ghach taobh an speactraim phoileataigeach, Comannaich agus Caitligich nam measg. B'e trioblaid mhòr dhan phàrtaidh a bha sin. Chaill am pàrtaidh na taghaidhean nàiseanta ann an 1948 ach bha iad an impis sin a bhuannachadh ann an 1952 nuair thug Fulgencio Batista Zaldívar seilbh air an Riaghaltas. Chaidh am pàrtaidh a dhùnadh ann an 1959. Bha Fidel agus Raúl Castro nam buill a' phàrtaidh, mus robh M-26-7 air neo am Pàrtaidh Comannach Chùba ann.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* En Caribe (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Cùba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Pàrtaidh Comannach Chùba

'S e partaidh poileatagach à Cùba 's a th' ann am **Pàrtaidh Comannach Chùba** (Spàinntis: Partido Comunista de Cuba). Chaidh a stèidheachadh ann an 1965, le Fidel Alejandro Castro Ruz,  an àite M-26-7, a bhuannaich ar-a-mach an aghaidh Fulgencio Batista Zaldívar ann an 1959. Thug beachdan an Aonaidh Shobhiat buaidh mhòr air a' phàrtaidh aig toiseach tòiseachaidh. 'S e Raúl Modesto Castro Ruz, bràthair beag Fhidel, a tha os a chionn an latha an-diugh.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Làrach-Lìn oifigeil a' Phàirtidh (Spàinntis)

Roinn-seòrsa:Cùba
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Colin Beattie

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Colin Beattie** BPA.

Rugadh e ann an 1951 is bha e na sgoilear ann am Farfar.
Dh'obrach e mar bhancair agus bha e na chomhairliche aig Comhairle Lodainn Mheadhanaich mus do thaghadh e mar BhPA airson Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan ann an 2011.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

Dh'fhrithealaich e mar ionmhasair a' Phàrtaidh airson 16 bliadhna mus do chaill e taghadh an aghaidh Douglas Chapman ann an 2020 is thill e dhan dreuchd nuair a leig Chapman suas e. Chaidh a chur an grèim aig Poileas Alba anns a' Ghiblean 2023 is iad a' rannsachadh cunntasan a' Phàrtaidh. Leig e suas an dreuchd seo agus àite ann an comataidh modh-sgrùdaidh a' Phàrlamaid an dèidh sin.
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Ben Macpherson

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Ben Macpherson** BPA.

Bha e na oileanach aig Oilthigh Eabhraig far an do dh'ionnsaich e feallsanachd agus poileataigs, agus Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'ionnsaich e lagh.
Dh'obraich e mar neach-lagha mus do thaghadh e mar BhPA airson Dùn Èideann a Tuath agus Lìte ann an 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh e na mhinistear airson Ionmhais Phoblach agus In-imrich ann an 2020 nuair a chrath Nicola Sturgeon a caibineit as dèidh do Derek Mackay a dhreuchd a leigeil dheth.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Ben Macpherson MSP, Edinburgh North and Leith
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Gòrdan Dòmhnallach

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Gordan MacDonald** BPA.

Rugadh e ann an 1960.
Bha e na oileanach aig Còlaiste Teicneòlas Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e cunntasachd.
Dh'obair e mar chunntasair mus do thaghadh e mar BhPA airson Dùn Èideann Pentlands ann an 2011.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Gordon MacDonald MSP, Edinburgh Pentlands
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Diadhaireachd an t-saoraidh

'S e breithneachadh mu dhiadhaireachd an latha an-diugh a thoisich ann an Aimearaga-Laideannach an dèidh Dara Comhairle na Bhatacain agus Co-labhairt de Mhedellín (Coloimbia, 1968) a th' ann an **Diadhaireachd an t-saoraidh**. B' e na sagartan Gustavo Gutiérrez Merino (Pearù), a sgrìobh *Historia, Política y Salvación de una Teología de Liberación* (1973), agus Leonardo Boff (Braisil) an dithis a bha a bu mhò an sàs innte aig an toiseach tòisichidh. Canar gur e an slighe a thug cuid a dhaoine am broinn na h-Eaglaise do dh'aintighearnas is fo-leasachadh nan daoine aca a th' ann an Diadhaireachd an t-saoraidh. Thug Diadhaireachd an t-saoraidh buaidh mhòr air Fidel Alejandro Castro agus bha esan agus Boff nan deagh caraidean.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Aonghas Dòmhnallach

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Aonghas Dòmhnallach**.

Rugadh e 11 an Dàmhair 1963 is bha e na sgoilear ann an Inbhir Ghrainnse far an do shuidh e mar chomhairliche nas fhaide.
Dh'obraich e mar neach-gnìomhachais mus do thaghadh e mar BhPA airson An Eaglais Bhreac an Ear ann an 2011 is dh'fhrithealaich e mar BhPA gu ruige 2021.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Angus Macdonald MSP, Falkirk East
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Eaglais Bhreac
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Ailig Neil

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Ailig Neil** BPA (Beurla: *Alex Neil*).

Rugadh e ann an 1951.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Dè  far an do dh'ionnsaich e eaconomachd.
Dh'obair e mar stiùiriche mus do thaghadh e mar bhall-liosta airson Meadhan na h-Alba ann an 1999.
Thaghadh e mar BhPA airson An t-Àrd Ruigh agus Shotts ann an 2011. Chaidh e na bhall caibineit ann an 2011 agus bha e na Rùnaire a' Chaibineit airson Ceartais Shòisealta, Coimhearsnachdan agus Còraichean nam Peinnseanair gu ruige an Taghadh Albannach 2016.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Alex Neil MSP, Airdrie and Shotts
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Oilthigh Caitligeach Phetrópolis

'S e oilthigh Caitligeach prìobhaideach ann am Petrópolis (Braisil) a th' ann an **Oilthigh Caitligeach Phetrópolis**. Chaidh a stèidheachadh ann an 1953, fo sgèith na h-Eaglaise. 'S e an 169mh oilthigh as fheàrr na dùthcha a th' ann.

## Seann Oileanaich
*Leonardo Boff

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:Braisil
Oilthigh Mhünchen

'S e oilthigh ann am München (Bayern) a tha ann an *Ludwig-Maximilians-Universität München*, ainm goirid sa Ghearmailtis: *Universität München* (**Oilthigh Mhünchen**) no *LMU*. Chaidh e a stèidheachadh ann an 1472 ann an Ingolstadt. Ann an 1800 chaidh an t-oilthigh a ghluasad gu Landshut agus beagan bhliadhnaichean an deidh sin, ann an 1826 gu München, prìomh-bhaile Bhayern.

'S e an t-oilthigh as fheàrr na dùthcha a th' ann. Anns a' bhliadhna 2015/16 bha 51.025 oileanach ann. 

## Oileanaich
* Josef Mengele
* Johann von Lamont
* Leonardo Boff
* Peter Schneider
* Johannes Stark
* Hans Frank
* Hermann Göring
* Joseph Goebbels

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil (Gearmailtis)

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Christina McKelvie

'S e neach-poileataigs à Alba a bha ann an **Christina McKelvie** BPA.

Rugadh i ann an 1968.
Dh'obraich i mar bhanaltram agus neach-trèanaidh mus deach i a thaghadh mar bhall liosta airson Meadhan na h-Alba ann an 2007.
Chaidh i a thaghadh mar BhPA airson Hamilton, Taigh na h-Uiseig agus an Taigh Cloiche ann an 2011.
Bha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba agus na ministear airson poileasaidh dhrugaichean agus deoch-làidir eadar an Gearran 2024 agus am Màrt 2025. Chaochail i aig deireadh Màirt 2025 le aillse.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Christina McKelvie MSP

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Clare Adamson

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Clare Adamson** BPA.

Rugadh i ann an 1967.
Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Chailleannach Ghlaschu far an do dh'ionnsaich i siostaman fiosrachadh coimpiutair.
Dh'obair i mar mhanaidsear pròiseict mus do thaghadh i mar bhall-liosta airson Meadhan na h-Alba ann an 2011.
Thaghadh i mar BhPA airson Tobar na Màthar agus Wishaw ann an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Clare Adamson MSP, Motherwell and Wishaw
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Concórdia (Santa Catarina)

'S e baile meadhanach faisg air Chapecó ann am Braisil a tha ann an **Concórdia** (Gàidhlig: *Còrdadh*). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na roinne, faisg air an abhainn Uruguaidh, aig 568m os cionn ìre na mara, 1,741km air falbh bho Rio de Janeiro, 1,769km bho Phetrópolis agus 340km bho Churitiba. B' e daoine às an Eadailt a stèidhich am baile seo ann an 1934 agus tha 72,642 a' fuireach ann an latha an-diugh.

## Daoine Ainmeil
* Leonardo Boff (1938): Sagart agus Diadhair. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Braisil
An t-Urramach Jack MacArtair

’S e ministear ann an Eaglais na h-Alba agus comhairliche riaghaltais ionadail a bha san **Urr. Jack MacArtair** (1938–2002) (Beurla: *Jack MacArthur*).  Bha e ainmeil ann an saoghal na Gàidhlig.  Mar chomhairliche, bha e sònraichte seach gun robh ’na cheannard air Comataidh an Fhoghlaim aig trì comhairlean fa leth: Siorrachd Chataibh, Na h-Eileanan Siar, agus Comhairle na Gàidhealtachd.

Rugadh agus thogadh e ann an Marbhaig, Grabhar, Leòdhas.  Bha a bhràthair, Ailean Iain, ’na mhinistear na h-eaglais cuideachd, agus ’na chomhairliche.

Chuir Jack ùidh mhór ann am poileataigs fhad ’s a bha e aig Oilthigh Ghlaschu agus bha e ’na cheann-suidhe air an University Union.  Bha e co-aimsireil ri Dòmhnall Mac an Deòir agus Iain Mac a’ Ghobhainn, dithis a chaidh air adhart gu àrd-chliù sa Phartaidh Làbarach.

Thòisich e a mhinistreaileachd ann an Eaglais na h-Alba aig Ceann Loch Biorbhaidh ann an Cataibh ann an 1966.  Nuair a dh’fhulaing cailleach sa pharaiste stròc san dòigh nach b’ urrainn dhi ach a cànan dùchasach, a’ Ghàidhlig, a labhairt, thug e buaidh mhór air gu spioradail gun robh e comasach bhith ag ùrnaigh còmhla rithe, agus dhaingnich seo a dhealasachd gus taic a thoirt don chànan.  Chaidh e ’na chomhairliche aig a’ *County Council*, agus bha e ’na cheannard air comataidh an fhoghlaim mus do ghluais e ann an 1971 gu Carlabhagh ann an Leòdhas.

Bha e ’na bhall de Comhairle nan Eilean Siar nuair a chaidh a’ chomhairle ùr seo a stéidheachadh ann an 1974.  A-rithist, bha e ’na cheannard air comataidh an fhoghlaim an sin, agus bhrosnaich e am poileasaidh ùr foghlaim dà-chànanach a thug teagasg tron Ghàidhlig a-steach do na sgoiltean, ann an cuid de chuspairean.

Ghluais e gu bhith ’na mhinistear san Àth Leathann san Eilean Sgitheanach ann an 1979.  Cha b' fhada gus an deach a thaghadh, le cuibhreann mór mór de na bhòtaichean, gu Comhairle na Gàidhealtachd, agus bha e gu luath ’na cheannard air comataidh an fhoghlaim.  Bha e ’na bhall den bhuidhein a dheasach an aithisg chudromach *Cor na Gàidhlig* ann an 1982.  Fad dà bhliadhna bha e ’na cheann-suidhe air Biùro Eòrpach nam Mion Chànan.

Às déidh deich bliadhna san Eilean Sgitheanach, ghabh e ri gairm gu Eaglais Chaluim Chille ann an Glaschu, far an robh e gus an do leig dheth a dhreuchd air sgàth droch-shlàinte ann an 1996.  Chaochail e ann an Glaschu air 9 an Dùbhlachd 2002.

## Ceanglaichean a-mach
* Tobar an Dualchais: An t-Urr. Jack MacArtair
* Scotsman: Rev Jack MacArthur - sgeul bàis 2002-12-12 *(Beurla)*
* Herald: Rev Jack MacArthur - sgeul bàis 2002-12-13 *(Beurla)*

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Creideamh
Oideas Gael

’S e buidheann foghlaim a tha ann an **Oideas Gael** a tha a’ teagasg chùrsaichean Ghàidhlig na h-Éireann ann an Gleann Cholm Cille ann an Tír Chonaill ann an Éirinn.  Thòisich na cùrsaich le aon seachdain a-mhàin ann an 1983, agus a-nise tha na mìltean a’ tighinn gach bliadhna air chùrsaichean, fad an t-samhraidh agus aig iomadh uair eile, an dà chuid cùrsaichean cànain, agus cùrsaichean cultarail tron chànan.

## Ceanglaichean a-mach
* Oideas Gael - làrach oifigeil
* “Turas taistealachd do dh’Èirinn às leth a’ chànain is a’ chultair” - aithisg san Albannach 2016-12-04 le Greg MacThòmais air cùrsa Oideas Gael

Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Foghlam
Petrópolis

'S e baile mòr faisg air Rio de Janeiro ann am Braisil a tha ann am **Petrópolis** (IPA: *peˈtɾɔpuʎiʃ*, Gàidhlig: *Baile Pheadair*). Tha e suidhichte ann am meadhan na roinne, shuas eadar na cnocan air a bheil **Serra dos Órgãos**, aig 824m os cionn ìre na mara, 1,769km air falbh bho Choncórdia, 699km bho Churitiba 1,302km bho Bhrasilia, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh a stèidhich ann an 1722 le Bernardo Soares de Proença mar phrìomh-bhaile an t-samhraidh airson nan Rìghrean - 's e an adhbhar a chuireadh ainm an rìgh Pedro I air. Tha 295,917 duine a' fuireach ann an latha an-diugh. Chuir an sagart Leonardo Boff (1938) seachad bliadhnaichean na ollamh aig Oilthigh Caitligeach Phetrópolis. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Braisil
Belém

'S e baile mòr faisg air an eilean Marajó ann am Braisil a th' ann am **Belém** (IPA: *beˈlẽj*, Gàidhlig: *Betlehem*). Tha e suidhichte ann an cridhe na roinne Phará, faisg air na h-aibhnichean Pará agus Amasoin, dìreach aig ìre na mara, 1,524km air falbh bho Rio de Janeiro, 1,498km bho Phetrópolis agus 913km bho Bhrasilia, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1616 le Francisco Caldeira Castelo Branco ann an àite air an robh *Guaçu Paraná* ann an Tupinambás. Tha 1,439,561 a' fuireach ann an latha an-diugh. Rinn an sagart agus diadhair Leonardo Boff òraid chudromach mun àrainneachd dhan Treas Fòram Diadhaireachd agus Saoradh na Cruinne an seo ann an 2009. 

## Bailtean co-cheangailte
*Orlando

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Braisil
Alex Johnstone

B' e neach-poileataigs à Alba a bha ann an **Alex Johnstone** BPA.

Rugadh e ann an 1961 agus bha e na sgoilear aig Mackie Academy ann an Stonehaven.
Dh'obraich e mar thuathanach mus deach e a thaghadh mar BhPA airson Ear-Thuath na h-Alba ann an 1999.
Bha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba.
Chaochail e ann an Dùbhlachd 2016.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Alex Johnstone MSP, North East Scotland

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Martin Heidegger

B' e sgrìobhadair agus feallsanaiche às a' Ghearmailt a bh' ann am **Martin Heidegger** (IPA: *maɐ̯tiːn ˈhaɪdɛɡɐ*, Meßkirch 26 an t-Sultain 1889 - 26 an Cèitean 1976). Ged a thogadh ann an teaghlach Caitligeach, thug na sgrìobh Søren Kierkegaard agus Màrtainn Lùtair buaidh uabhasach làidir airsan. Bho 1934 a-mach b' e Nàsach dìlseach a bh' ann agus thathar air nòtaichean a sgrìobh san àm a lorg, a tha loma làn gràin-chinnidh an aghaidh Iùdhaich. Thug e taic do Hitler. Thug e buaidh uabhasach làidir air Hannah Arendt.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gearmailteach
Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Dàibhidh Torrance

: *Tha an t-artaigil seo mun neach-poileataigs. Airson a ' cholbhaiche, faic [[David Torrance]].*

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Dàibhidh Torrance** BPA (Beurla: *David Torrance*).

Rugadh e ann an 1961 agus thogadh e ann an Cair Chaladain.
Dh'obair e mar einnseanair agus rannsaiche airson an eachdraiche Christopher Harvie mus do thaghadh e mar BhPA airson Cair Chaladain ann an 2011.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Tha e na shuidhe air a' Chomataidh Cumhachdan air a Thiomnadh is Ath-leasachadh an Lagha.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
John Glenn

B' e saighdear, paidhleat, speuradair agus neach-poileataigs às na Stàitean Aonaichte a bh' ann an **John Herschel Glenn Jr** (Cambridge 18 an t-Iuchar 1921 - Columbus 8 an Dùbhlachd 2016). Rugadh agus thogadh Glenn ann an Ohio. Phòs e aig a ghràidhean sgoile, Anna Margaret Castor, ann an 1943 agus rugadh i dithis duine-cloinne dha. Choinnich iad san oilthigh. Bha droch thrioblaid aice le glugaireachd fad bhliadhnaichean, ach fhuair ise thairis air. Bha Glenn na  phaidhleat-cogaidh anns an Dàrna Chogadh agus bheireadh e ionnsaigh air soithichean cogaidh às an Iapan faisg air na h-Eileanan Mharshall agus bataraidh ghunnaichean air Maloelap Atoll. Bha e cuideachd an lùib a' Chogaidh ann an Coiria, far an deach e ann an turas. B' e Glenn an treas fear - agus a' chiad Aimearaganach - a rinn reul-chuairt mun timcheall na cruinne, an dèidh Ûrij Gagarin agus Gherman Titov. Thachair e ri Gherman Titov agus John F. Kennedy ann an 1962. Bha e na sheanadair airson Ohio fad 15 bliadhna bho 1974 gu ruige 1999 is e na bhall A' Pàirtidh Deamocrataich. Mus do dh'fhàg e an dreuchd aige ann am poileataigs chaidh e air ais dhan fhànas aig 77 bliadhna a dh'aois, am fear na b' aosta a rinn sin a-riamh.

Chaochail e le aillse ann an 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Speuradair
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Fànas
Roinn-seòrsa:Ohio
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cothrom (Uibhist a Deas)

’S e ionad foghlaim ann an Ormacleit ann an Uibhist a Deas a tha ann an **Cothrom**.  Tha e a’ toirt trèanadh do dh’inbhich ann an coimpiutaireachd (“Cead-siubhail Coimpiutair”), cùram chloinne, cùram sòisealta agus slàinte, gnìomhachas is rianachd, seirbheisean aoigheachd, agus iomadh cuspair eile.  Tha ionad chàireadh àirneis-taighe ann cuideachd, *Re-Store*, agus aonad chùram chloinne, *Cothrom Òg*.  Chaidh Cothrom a stéidheachadh ann an 1992 le buidheann de bhoireannaich sa sgìre.

## Ceanglaichean a-mach
* Cothrom - làrach-lìn oifigeil
* BBC Naidheachdan 2016-12-09: Ionad Cothrom a’ call a-mach air bann-leathann fìor luath *(aithris-bhideo 2:57)*
* BBC Naidheachdan 2017-01-10: Barrachd dol a dh'fhaighinn trèanadh ann an obair àirneis ann an Uibhist *(aithris-bhideo 2:26)*

### Guthan nan Eilean - bhideothan air Youtube
* Agallamh ri Niall MacDhòmhnaill, stiùiriche Cothrom, ~2009 *(4:30)* ... Clilstore
* Youtube: Pròiseact Re-Store *(5:04)* ... Clilstore
* Agallamh ri Seumas Dòmhnallach, Re-Store *(4:12)* ... Clilstore

Roinn-seòrsa:Uibhist a Deas
Roinn-seòrsa:Foghlam
Jenny Gilruth

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Jenny Gilruth** BPA.

Rugadh i ann an Siaras agus bha i sgoilear aig Madras College ann an Cill Rìmhinn. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich i sòiseo-eòlas. Rinn i PGCE aig Oilthigh Srath Chluaidh.
Dh'obair i mar thidsear ann an Dùn Phàrlain mus do thaghadh i mar BhPA airson Fìobh Meadhanach agus Gleann Rathais ann an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Chaidh i na ministear airson Cùisean Eòrpach ann an 2020.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Jenny Gilruth MSP, Mid Fife and Glenrothes

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Carl Gustav Jung

B' e leighiche-inntinn, saidhceolaiche agus feallsanaiche às an Eilbheis a bh' ann an **Carl Gustav Jung** (IPA: *karl ˈɡʊstaf jʊŋ*, Kesswil 26 an t-Iuchar 1875 - Küsnacht 6 an t-Ògmhios 1961). Anns a' chiad dol a-mach bha e gu math dlùth air Sigmund Freud ach chaill iad a-mach à chèile air sàilleabh gun do dh'fhàs na beachdan aca cho eadar-dhealaichte. Thug na sgrìobh e buaidh uabhasach fhèin làidir air Leonardo Boff.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Eilbheiseach
Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eilbheis
Cothrom

Is dòcha gu bheil thu ag iarraidh:

* **[[Cothrom (Uibhist a Deas)]]** - *ionad foghlaim ann an [[Uibhist a Deas]]*
* **[[Cothrom (iris)]]** - *iris le [[Clì Gàidhlig]]*
Gherman Titov

B' e neach-poileataigs agus speuradair às an Aonadh Sobhiat a bha ann an **Gherman Stepanovich Titov** (Ruisis: *Герман Степанович Титов*, Verkh-Zhilino, 11 an t-Sultain 1935 – Moscobha 20 an t-Sultain 2000). B' e Titov an dara fhear - a rinn reul-chuairt mun timcheall na cruinne air 12 an Giblean 1961, an dèidh Ûrij Gagarin ach ro John Glenn. Bha e cuideachd a' chiad neach a dh'fhulaing tinneas fhànais, a' chiad neach a chuir latha air fad seachad san fhànas, a dh'ith san fhànas, a chaidil san fhànas agus tha e fhathast an neach na b' òige a dh'fhàg am planaid againn - cha ro e ach 26 bliadhna a dh'aois aig an àm. Rinn e iomadh turas thall thairis agus thachair e ri John Glenn agus John F. Kennedy ann an 1962. Bha e na  bhall-pàrlamaid airson Pàrtaidh Comannach na Ruise bho 1995 gus a chaochail ri greim-cridhe ann an 2000.

## Iomraidhean


Titov, Gherman Stepanovich
Titov, Gherman Stepanovich
Titov, Gherman Stepanovich
Vladimír Remek

'S e paidhleat, speuradair, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach às an t-Seic a tha ann an **Vladimír Remek** (České Budějovice, 26 an t-Sultain 1948). Ann an 1978 b' e  Remek a' chiad speuradair dhen t-Seic-Slòbhac agus an treas nàiseantachd a chaidh dhan fhànas, an dèidh Aimeireaganaich agus Ruiseanaich. Bha e na  bhall-pàrlamaid airson Pàrtaidh Comannach na Poblachd Sheiceach eadar 2004 agus 2013.

## Ceanglaichean a-mach
*Vladimír Remek

## Iomraidhean


Remek, Vladimír
Remek, Vladimír
Remek, Vladimír
Remek, Vladimír
Pedro Duque Duque

'S e paidhleat, speuradair às an Spàinn a tha ann am **Pedro Francisco Duque Duque** (Madrid, 14 am Màrt 1963). 'S e Duque a' chiad speuradair às an Spàinn a chaidh dhan fhànas a-riamh. Rinn e dhà thuras dhan fhànas. Tha e pòsta e aig an riochdair dioplòmasach Consuelo Femenía Guardiola agus tha i air triùir duine-cloinne a bhreith dha.

## Iomraidhean


Duque Duque, Pedro
Duque Duque, Pedro
Duque Duque, Pedro
Yang Liwei

'S e paidhleat agus speuradair à Sìona a tha ann an **Yang Liwei** (Sìonais: 楊利偉, Pinyin: Yáng Lìwěi, Suizhong, 21 an t-Ògmhios 1965). 'S e Yang a' chiad speuradair à Sìona a chaidh dhan fhànas air a' chiad thuras fhànais Sìona a-riamh ann an 2003. Fhuair e dotaireachd honoris causa airson na rinn e bho Oilthigh Hong Kong ann an 2009.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Speuradair
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Valentina Tereshkova

'S e paidhleat, speuradair agus neach-poileataigs às an Aonadh Sobhiat/An Ruis a th' ann an **Valentina Vladimirovna Tereshkova** (Ruisis: *Валенти́на Влади́мировна Терешко́ва*, IPA: *vɐlʲɪnʲˈtʲinə vlɐˈdʲimʲɪrəvnə tʲɪrʲɪʂˈkovə*, Bolshoye Maslennikovo, 6 am Màrt 1937). 'S i a' chiad bhoireannach a chaidh dhan fhànas a-riamh, ann an 1963. Mhair an turas a bha seo trì latha agus chaidh i mu timcheall ar planaid 48 tursan. Thog i dealbhan na cruinne a bha uabhasach fhèin feumail ann an saidheans. An dèidh a' phrògram-fhànais fhàgail thug i ceum agus an uair sin rinn i dotaireachd ann an innleadaireachd fànais, ann an 1977. Tha i air a bhith na ball Pàrtaidh Comannach na Ruise fad a bheatha agus 's i rùnaire na buidhne Komsomol san sgìre aice fhèin na òige. Bha i na ball a' chiad Shoviet na dùthcha bho 1974 gu ruige 1989 agus bha i an lùib àrd chomataidh a' phàrtaidh cuideachd. Tha i fhathast na bhall pàrlamaid na Ruise. Tha i deònach a dhol gu Mars.

## Iomraidhean


Tereshkova, Valentina Vladimirovna
Tereshkova, Valentina Vladimirovna
Tereshkova, Valentina Vladimirovna
Tereshkova, Valentina Vladimirovna
Tereshkova, Valentina Vladimirovna
Aleksey Leonov

'S e paidhleat, speuradair agus saighdear às an Aonadh Sobhiat a th' ann an **Alexey Arkhipovich Leonov** (Ruisis: *Алексе́й Архи́пович Лео́нов*, IPA: *ɐlʲɪˈksʲej ɐˈrxʲipəvʲɪtɕ lʲɪˈonəf*, Listvyanka, 30 an Cèitean 1934). B' e Leonov a' chiad fhear a choisich san fhànas a-riamh, air 18 am Màrt 1965. Mhair an sgrìob taobh a-muigh luinge-fànais aige 12 mionaid. Theab e bhàsachadh leis gun do dh'fhàs an deise-fhànais aige air at agus cha b' urrainn dha till dhan long-fhànais ach a' leigeil ogsaidean a-mach. Rinn e turas eile ann an 1975 nuair a thàinig na longan-fànais Apollo agus Soyuz ri chèile. Bha e os cionn sgioba-trèanaidh prògram-fànais na dùthcha aige bho 1976 gu ruige 1982. 'S e sàr dhealbhadair a th' ann agus thug e peann is pàipear còmhla ris dhan fhànas: sheall e na dhealbhaich e shuas san fhànas gu Arthur C. Clarke is b' e seo a chleachd esan san nobhail aige *2010: Odyssey Two*.

## Iomraidhean


Leonov, Alexey Arkhipovich
Leonov, Alexey Arkhipovich
Leonov, Alexey Arkhipovich
Paidhleat

'S e neach a tha a' sgreith ann am plèana, itealan, heileacoptair no inneal eile a thèid suas dhan adhar a th' ann am **paidhleat** air neo **itealair**. Thoisich an dreuchd ùr seo 17mh dhen Dùbhlachd 1903 nuair a chruthaich na bràithrean Wright a' chiad phlèana a bh' ann a-riamh. An dèidh an Dàrna Cogaidh b' e paidhleatan mar Yuri Gagarin agus Neil Armstrong a chaidh fhastadh airson phrògraman-fànaise nan Stàitean Aonaichte agus an Aonaidh Shobhiat. Mar as àbhaist feumar trèanadh fada cosgail airson paidhleatan fhaighinn.

## Daoine Ainmeil
*Anatoliy Nedbaylo
*Polina Osipenko

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Bràthair

'S e am pàisd fireannach ar pàrantan a th' ann am **bràthair**. 'S ann às an fhacal **bʰréh₂tēr* ann am proto Innd-Eòrpais a th' ann am bràthair (Seann-Ghàidhlig: *derbratháir*, Gaeilge: *deartháir*, Cuimris: *brawd*, Breatannais *breur*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dàimhean
Roinn-seòrsa:Teaghlach
Piuthar

'S e am pàisd boireann ar pàrantan a th' ann am **piuthar**. 'S ann às an fhacal **swésōr* ann am proto Innd-Eòrpais a th' ann am piuthar (Seann-Ghàidhlig: *fiur*, Gaeilge: *deirfiúr*, Cuimris: *chwaer*, Breatannais: *C'hoar*). B' e gun do dh'atharraich *sw* gu *s* gu *f* gu *p* fad corr is 3000 bliadhna.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Dàimhean
Roinn-seòrsa:Sinnsireachd
Roinn-seòrsa:Teaghlach
Arnaldo Tamayo Méndez

'S e paidhleat, speuradair agus neach-poileataigs à Cùba a tha ann an **Arnaldo Tamayo Méndez** (Baracoa, 29 am Faoilleach 1942). 'S e Tamayo Méndez a' chiad speuradair à Cùba - agus a' chiad duine le freumhan ann an Afraga - a chaidh dhan fhànas a-riamh. Rinn e an turas aige, a mhair corr is 7 uairean, air bòrd Soyez 38 ann an 1978. Tha e pòsta agus tha triùir duine-cloinne aige cuideachd. Tha e air a bhith na bhall Pàrlamaid Chùba bho 1980.

## Iomraidhean

Tamayo Méndez, Arnaldo
Tamayo Méndez, Arnaldo
Tamayo Méndez, Arnaldo
Baracoa

'S e baile meadhanach faisg air Santiago ann an Cùba a tha ann am **Baracoa**. Tha e suidhichte air an àirde an ear an eilein, san roinn Guantánamo. 'S ann às an Arauaca airson làthaireachd na mara a th' ann an t-ainm. B' e na Taino a bha nan tàmh an seo, ach chaochail iad uile an dèidh 1492. Chèilidh Cristoforo Colombo air an sgìre 's a tha seo sa bhliadhna siud cuideachd. Chaidh am baile fhèin a stèidheachadh le Diego Velázquez de Cuéllar ann an 1511, agus  ann an 2006 bha 81,794 duine a' fuireach ann.

## Daoine ainmeil
*Arnaldo Tamayo Méndez (1942)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Lonely Planet

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Cùba
Dumitru Prunariu

'S e paidhleat, speuradair agus riochdaire dioplòmasach à Romàinia a tha ann an **Dumitru-Dorin Prunariu** (IPA: *duˈmitru dorin pruˈnarju*, Orașul Stalin, 27 an t-Sultain 1952).
'S e Prunariu a' chiad speuradair à Romàinia a chaidh dhan fhànas a-riamh. Rinn e an turas aige, a mhair corr is seachdainn, air bòrd Soyez 40 ann an 1978, còmhla ri Leonid Popov. A bharrachd air sin, tha e air a bhith an lùib bhancaichean agus gnòthaichean eadar-nàiseanta às leth na dùthcha aige fhèin on a thill e dhan talamh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Speuradair
Roinn-seòrsa:Daoine à Romàinia
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Romàinia
Christer Fuglesang

'S e eòlaiche-fiosaig agus speuradair às an t-Suain a tha ann an **Arne Christer Fuglesang** (IPA: *ɑ:ɳɛ krɪstɛr fʉ:glɛsaŋ*, Stockholm, 18 am Màrt 1957). 'S e Fuglesang a' chiad speuradair às an t-Suain a chaidh dhan fhànas a-riamh. Rinn e a' chiad turas aige, a mhair corr is 26 latha, air bòrd an STS-116 ann an 2006. Rinn e an dara turas aige dhan fhànas ann an 2008 air bòrd STS-128. Chaidh e dhan *Kungliga Tekniska högskolan* agus do dh'Oilthigh Stockholm. Phòs e aig Elisabeth Walldie ann an 1983, agus rug ise triùir duine-cloinne dha.

## Iomraidhean


Fuglesang, Arne Christer
Fuglesang, Arne Christer
Fuglesang, Arne Christer
Innis-Tìlis

Is i **Innis-Tìlis** an cànan oifigeil ann an Innis Tìle. Tha an Institiud Árni Magnússon an sàs anns a' chànan seo. Is e cànan Gearmaineach a th' innte. Tha mun cuairt air 320,000 duine le Innis-Tìlis ann an Innis-Tìle fhéin agus barrachd is 8000 eile anns an Danmhairg.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Innis-Tìlis aig glottolog
* Innis-Tìlis aig Omniglot

Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
J. J. Thomson

B' e fiosagaiche à Sasainn a bha anns an Ridire **Joseph John Thomson**.

Rugadh e ann am Manchester ann an 1856 agus bha e na oileanach aig Owens College, a chaidh na Oilthigh Mhanchester, agus Oilthigh Chambridge far an do chaidh e na òraidiche ann an 1883 agus na Ollamh Cavendish eadar 1884 agus 1918. Tha e ainmeil airson an Duais Nobel aige airson na h-obrach aige air sgaoileadh dealain ann an gasan. Dhearbhaich e gun robh dealan ga ghiùlan le mìrean meanbha, eileagtronan.

Bha a mhac, George Paget Thomson, cuideachd na eòlaiche-fiosaig agus bhuannaich e cuideachd an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1937.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Claude Nicollier

'S e fiosaigiche, reul-fhiosaigiche, paidhleat agus speuradair às an Eilbheis a tha ann an **Claude Nicollier** (Vevey, 2 an t-Sultain 1944). 'S e Nicollier a' chiad speuradair às an Eilbheis a chaidh dhan fhànas a-riamh. Rinn e ceithir tursan eadar 1992 agus 1999 airson an ESA. An dèidh a' phrògraim-fànaise fhàgail, bha e na ollamh ann an teicneolas fànais, aig *École Polytechnique Fédérale* ann an Lausanne. Fhuair cead-sgeith nuair a bha e anns na feachdan armachd ann an 1966. Thug e ceum ann am fiosaigs aig Oilthigh Lausanne ann an 1970 agus an uair sin rinn e MSc aig Oilthigh Geneva, ann an reul-fiosaigs. Phòs e aig Susana Pérez - à Meagsago - ann an 1974, agus rug ise dithis nighean dha. Chaochail ise ann an 2007.

## Iomraidhean


Nicollier, Claude
Nicollier, Claude
Nicollier, Claude
Klushino

'S e baile beag faisg air Moscobha anns an Ruis a th' ann an **Klushino** (Ruisis: *Клу́шино*, IPA: *ˈkluʂɨnə*, Polais: *Kłuszyn*, Suainis: *Klusjino*). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, san sgìre Gagarin, roinn Smolensk. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1259 agus thachair cath fuilteach an seo ann an 1610, eadar an Ruis agus an t-Suain. Ann an 2006 bha 81,794 duine a' fuireach ann.

## Daoine ainmeil
*Ûrij Gagarin (1934 - 1968). Speuradair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Lonely Planet
*Gagarin

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Heike Kamerlingh Onnes

B' e eòlaiche-fiosaig às na Tìrean Ìsle a bha ann an **Heike Kamerlingh Onnes**.

Tha e ainmeil airson na h-obrach aige air theothachdan ìosal. Ann an 1908 b' e esan a' chiad dhuine a rinn helium lionnach , agus dhearbhaich e nach eil bacadh-dealain aig mearcair aig beagan puingean os cionn 0 K ann an 1911. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an 1913 airson na h-obrach seo.

Rugadh e ann an Groningen agus bha e na oileanach aig na h-oilthighean ann an Groningen agus Heidelberg, far an do dh'ionnsaich e fiosaigs fo Robert Bunsen agus Gustav Kirchhoff. Fhuair e an dotaireachd aige on tràchdas *Nieuwe bewijzen voor de aswenteling der aarde* (Dhearbhaidhean ùra air chuairt na talmhainn). Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Leiden ann an 1882, far an do dh'obair e air theothachdan ìosal.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Novosyolovo

'S e baile beag eadar Moscobha agus Nizhny Novgorod anns An Ruis a th' ann an **Novosyolovo** (Ruisis: *Новосёлово*). Tha e suidhichte air an àirde an iar an dùthcha, san sgìre Kirzhachsky, roinn Kirzhachsky. Chaochail an speuradair Ûrij Gagarin an seo ann an tubaiste phlèana ann an 1968. Chan eil ach 643 duine a' fuireach ann an latha an-diugh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Làrach na tubaiste
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Roinn-seòrsa:An t-Aonadh Sobhiatach
Bolshoye Maslennikovo

'S e baile beag faisg air Yaroslavl anns an Ruis a th' ann am **Bolshoye Maslennikovo** (Ruisis: *Большо́е Масленниково*). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, san sgìre Tutayevsky, roinn Yaroslavl. Chan eil ach aon duine a' fuireach ann an latha an-diugh, ged a bhios mòran a' cumail thaighean-samhraidh san sgìre.

## Daoine Ainmeil
*Valentina Tereshkova (1937). Speuradair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Cosmos (Ruisis)

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Verkh-Zhilino

'S e baile beag eadar Omsk  agus Irkutsk anns An Ruis a th' ann am **Verkh-Zhilino** (Ruisis: *Верх-Жилино*). Tha e suidhichte air an àirde an ear an dùthcha, san sgìre Kosikhinsky, Altai Krai.  

## Daoine Ainmeil
*Gherman Titov (1934 - 2000). Speuradair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Listvyanka

'S e baile beag faisg air Tomsk anns an Ruis a th' ann an **Listvyanka** (Ruisis: *Листвянка*). Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, san sgìre Tisulsky, roinn Kemerovo. Tha 956 duine a' fuireach ann an latha an-diugh.

## Daoine ainmeil
*Aleksey Leonov (1934 - 1968). Speuradair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Aiseag a' Chorrain

Tha **Aiseag a’ Chorrain** (Beurla: *Corran Ferry*) a’ dol 250m thar Caolas a’ Chorrain, an caolas cumhang eadar an Linne Dhubh a tha a’ sìneadh a-steach dhan Ghearasdan 14km dhan ear-thuath, agus an Linne Sheileach a tha a’ sìneadh a-mach gu Lios Mór agus an t-Òban agus an t-Eilean Muileach san iar-dheas.  Tha e a’ dèanamh ceangail eadar sgìre Àird Ghobhar air an taobh an iar agus sgìre Loch Abar Ìochdarach air an taobh an ear, far a bheil am prìomh-rathad an A82 a tha a’ dol bho Ghlaschu dhan Ghearasdan.  Tha e sàbhaladh barrachd is uair a thìde de dhràibheadh eadar Àird Ghobhar agus an Corran, agus tha e cudromach airson conaltradh ri na sgìrean iomallach a’ Mhorbhairne agus Àird nam Murchan.

’S e Comhairle na Gàidhealtachd a tha a’ ruith na seirbheis.  Tha aiseag a’ falbh gach 20 no 30 mionaid, fad seachd làithean den t-seachdain.  Théid luchd-coiseachd saor ’s an asgaidh, ach tha càr a’ cosg mu £8.20.

Tha Slighe Baidhsagail Nàiseanta 78 bho Ceann Tìre gu Inbhir Nis a' cleachdadh Aiseag a' Chorrain agus Aiseag Camas nan Gall eadar Baile a' Chaolais agus An Gearasdan agus an A82 ro thrang.

Anns a' Ghiblean 2023 bha na bàtaichean air an slighe seo, an MV Corran agus a h-ionadach eadar-amail, an MV Maid of Glencoul, a-mach à seirbheis agus an t-seirbheis airson luchd-coiseachd agus luchd-baidhsagail a-mhàin. Tha Ministreachd an Dìon a' rannsachadh taic a thoirt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-12-16: Rabhadh gum fàg daoine Àird nam Murchan *(aithris-bhideo 2:17)*
* BBC Naidheachdan 2018-11-04: Leasachaidhean air seirbheis aiseig a' Chorrain *(aithris-bhideo 2:01)*

Roinn-seòrsa:Aiseagan
Roinn-seòrsa:Comhairle na Ghàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Loch Abar
Mairi Gougeon

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Mairi Gougeon** BPA.

Rugadh i, mar Mhairi Evans, ann an Dùn Dè, bha i na h-oileanach aig Oilthigh Obar Dheathain agus bha i na chomhairliche air Comhairle Aonghais mus deach i mar BhPA airson Aonghas a Tuath agus a' Mhaoirne ann an 2016.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba agus dh'atharraich i a h-ainm ann an 2017 nuair a phòs i Baptiste Gougeon.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Mairi Gougeon MSP, Angus North and the Mearns
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Stewart Stevenson

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Stewart Stevenson** BPA.

Rugadh e ann an Dùn Èideann ann an 1946 agus thogadh e ann am Fìobha. Bha e na sgoilear aig Bell Baxter High School ann an Cupar.
Bha e na oileanach aig Oilthigh Obar Dheathain far an do dh'ionnsaich e matamataig.
Dh'obair e mar òraidiche agus ann an teicneolas fiosrachaidh mus do thaghadh e mar BhPA airson Siorrachd Banbh agus Oirthir Bhùchainn ann am frith-thaghadh ann an 2001 an dèidh do dh'Ailig Salmond leigeil a sheat suas.
Bha e na mhinistear airson àrainneachd agus atharrachadh na gnàth-shìde ann an 2011 agus 2012.
Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Stewart Stevenson MSP, Banffshire and Buchan Coast
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Gillian Martin

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Gillian Martin** BPA.

Dh'obair i mar òraidiche agus anns na meadhanan mus do thaghadh i mar BhPA airson Siorrachd Obar Dheathain an Ear ann an 2016.
Chaidh ainmicheadh mar mhinistear fhoghlaim is saidheans anns san Ògmhios 2018 ach chaill i a dreuchd mus do Phàrlamaid a dhearbhadh air sgàth na sgrìobh i air a blog mu dhaoine tar-ghnèitheach.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Gillian Martin MSP, Aberdeenshire East
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Cambridge, Ohio

'S e baile ann an ceann a Tuath nan Stàitean Aonaichte a th' ann an **Cambridge**. Tha e suidhichte anns an stàit Ohio, aig 253m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Wills Creek. Tha 10,635 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1798.

## Daoine Ainmeil
* John Glenn: (1921 - 2016). Speuradair agus neach-poileataigs.

## Ceanglaichean a-mach
*City Data
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Ohio
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Ohio
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte