Portmeirion

Tha am baile **Portmeirion** suidhichte ann an Gwynedd ann an ceann a tuath na Cuimrigh. Chaidh am baile a dhealbhadh is a thogail eadar 1925 is 1975 le Sir Clough Williams-Ellis. Tha e dealbhaichte ann an stoidhle Eadailteach agus 's e aon de na àitichean as cudromaiche a th' ann airson roinn turasachd na Cuimrigh. Tha e aig urras carthannach a-nis.

Tha am baile suidhichte anns an sgìreachd Penrhyndeudraeth, aig inbhir Abhainn Dwyryd, mu 2 mìle (3.2 km) san ear-dheas air Porthmadog agus mu mhìle (1.6 km) air falbh bho stèisean ann am Minffordd.

Chaidh mòran fhiolmaichean is prògraman Tbh a thogail ann am Portmeirion agus dh'fhàs e ainmeil mar "*The Village*" anns na 1960an air a' phrògram Tbh "*The Prisoner*".

## Eachdraidh
Bho thùs bha oighreachd prìobhaideach ann ris an chanadh "Aber Iâ". Bha an làrach air an leudachadh nuair a chaidh ionad-leaghaidh is bàta-lann a thogail anns na 1850an. Cheannaich Sir Clough Williams-Ellis am fearann seo ann an 1925 airson nas lugha na 5.000 not. Dh'atharraich e ainm an àite gu Portmeirion: "Port-" air sgàth 's gu bheil e faisg air a' chosta; agus "-meirion"  bhon sgìreachd Merioneth (Cuimris: *Meirionydd*) far a bheil am baile  suidhichte.

Cha robh ach togalach mòr ann agus taigh a' ghàirnealair, taigh a' ghobhainn is stàballan. Aig an toiseach leasaich e na taighean dùthchail mar taighean-còmhnaidh agus chuir e ainmean ùra orra:  "*White Horses*", "*Mermaid*" is "*The Salutation*". Chaidh prìomh togalach na h-àite ag atharrachadh gu taigh-òsta; dh'fhosgail e ann an 1926. Eadar 1926 is 1939 chaidh barrachd togalaichean ùra a thogail leithid *Angel & Neptune*, an tùr *Campanile* air a' chnoc as àirde; *Prior's Lodging*, *Hercules Hall*, *Pilot House* is eile. Chleachd e seann phìosan bho thogalaichean a chaidh a leagail ann an àitichean eile. Mar eisimpleir thàinig an *Hercules Hall* à Sir y Fflint agus am *Pantheon* à Sir Gaerfyrddin. Ghabh e rudan bho ailtirean eile a-steach cuideachd. Air an tràigh air beulaibh an taigh-òsta chaidh bàta "*Amis Réunis*" a thogail, bàta a bha air a sgrios ann an stoirm ann am Portmeirion. Ged a tha an "*Amis Réunis*" a dhèanamh à clachan tha coltas mar fhìor bhàta aige ma choimheadar air bho astair rud beag air falbh. Chuir an Dàrna Cogadh is laghannan ùra a thaobh sàbhailteachd  togalaichean stad air leasachaidhean eile airson greis, ach eadar 1954 is 1973 thog Williams-Ellis togalaichean eile a-rithist, mar eisimpleir:  *Telford's Tower*, *Bristol Colonnade*, *High Cloister*, an dòm *Pantheon*  neo *Gloriette Balkon*. 

Tha tobhtaichean seann chaisteal às na Meadhan aoisean ann an coille dìreach taobh a-muigh a' bhaile. Thug  Giraldus Cambrensis (*Gerald of Wales*) iomradh air ann an 1188. Tro na linntean bha iomadh ainm air a' chaisteal, mar Castell Deudraeth, Castell Gwain Goch is Castell Aber Iâ.

Ann an 1931 cheannaich Williams-Ellis Castell Deudraeth bho Sir Osmund Williams le sùil ri ceangal a chur do na taighean-òsta ann am Portmeirion. Ach chuir an Dàrna Cogadh stad air na planaichean aige. Ged a bha daonnan miann aig Williams-Ellis sin a choileanadh cha do thachair sin nuair a bha e beò. Ach le taic bho Mhaoin-Dualchais a' Chrannchuir, Maoin Leasachaidh nan Roinnean Eòrpach agus Bòrd Turasachd na Cuimrigh chaidh an caisteal fhosgladh mar taigh-òsta san 11 an Lùnasdal 2001.  An-diugh tha taigh-bidhe is 11 seòmraichean cadail ann. 

An-diugh tha Portmeirion aig urras carthannach a bhios a' cleachdadh a' chuid as motha den na togalaichean mar sheòmraichean taigh-òsta no taighean fèin-fhrithealaidh. Tha bùthan ann, cafaidh, taigh-bìdh is seòmar-teatha cuideachd. 'S e Portmeirion aon de na h-àitichean as tarraingiche don luchd-turais ann an ceann a thuath na Cuimrigh. Tha e saor an asgaidh airson luchd-turais a bhios a' fuireach ann fhad na saor-làithean aca,  ach feumaidh luchd-turais a bhios dìreach ann airson latha pàigheadh airson faighinn a-steach don bhaile is coimhead air na togalaichean.

## Beachdan mun Ailtireachd
Bha Sir Clough Williams-Ellis, a rinn an dealbhachadh ann am Portmeirion, airson sealltainn gun gabh àite àlainn leasachadh gu seasmhach gun a bhith ga mhilleadh agus mar sin a' cur ri bòidheachd nàdair aig an aon àm. Bha e ag iarraidh baile a chruthachadh aig a bheil coltas is faireachdainn meadhan-thìreach. Dhiùlt e beachdan bho dhaoine eile, gun robh am baile seo a dh'aon rùn  mar Portofino anns an Eadailt.  Ach tha e ag aideachadh gun robh gaol aige air a' bhaile Eadailteach: 
 "*How should I not have fallen for Portofino? Indeed its image remained with me as an almost perfect example of the man-made adornment and use of an exquisite site*." 

Sgrìobh Lewis Mumford caibideil mu Phortmeiron anns an leabhar aige "*The Highway and the City*" . Bha esan dhen bheachd gu bheil

*...[Williams-Ellis] is equally at home in the ancient, traditional world of the stark Welsh countryside and the once brave new world of "modern architecture." ... In a sense, Portmeiron is a gay, deliberately irresponsible reaction against the dull sterilities of so much that passes as modern architecture today*.

## Liosta nan togalaichean


PortmeirionLB37.JPG|Sealladh air a' bhaile gu lèir
Portmeirion from the sands.jpg|Portmeirion, sealladh bhon tràigh
Town hall at Portmeirion.jpg|Pantheon
Portmeirion - Bristol Colonnade 2 Gesamt.jpg|Bristol Colonnade


## Iomraidhean


## Leabhraichean
* Jan Morris: *Portmeirion.* Antique Collectors’ Club, 2006, ISBN 1851495223. (Beurla)
* Jonah Jones: *Clough Williams-Ellis: The Architect of Portmeirion: A Memoir.* Seren Books/Poetry Wales Pr Ltd, 1997, ISBN 1854111663. (Beurla)
* Robin Llywelyn: *Llawlyfr Portmeirion. Portmeirion Guidebook*, Porthmadog 2000
* Sir Clough Williams-Ellis: *The Place And Its Meaning*, Lunnainn 1963, ath-fhoillsichte 2006

## Ceanglaichean a-mach

* Lárach-lìn oifigeil Portmeirion (Cuimris + Beurla)
* Bilder aus Portmeirion (Beurla)
* The Unmutual Prisoner & Portmeirion website (Beurla)
* Portmeirion History. The Place and its Past (Beurla)
* Archifau Cymru - Archives Wales: Sir Clough Williams-Ellis Papers (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Gwynedd
Roinn-seòrsa:Ailtireachd