open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cille Mheàrnaig

'S e baile mòr ann an deas na h-Alba a tha ann an **Cill Mheàrnaig** (Beurla: *Kilmarnock*).

'S e Cill Mheàrnaig na phrìomh-bhaile ionadail Comhairle Shiorrachd Àir an Ear agus an dàrna baile as motha ann an Siorrachd Àir.

Tha grunn dòighean litreachaidh eile ann: **Cill Mhearnaig**, **Cill Mheàrnag**, is **Cill-mheàrnag**.

Tha am baile ainmeil mar an t-àite far a chaidh a' chiad cruinneachadh òrain le Raibeart Burns *Poems, chiefly in the Scottish dialect* fhoillseachadh ann an 1786, agus airson a' cheangal aige ris a' chomharra-malairt uisge-beatha Johnnie Walker. Am measg nan seallaidhean sa bhaile tha carragh-chuimhne do Raibeart Burns, Dean Castle, stèisean- is drochaid-rèile agus meadhan a' bhaile air a tha "Kilmarnock Cross".

Tha a' chomhairle a' toirt fhoghlaim tro meadhan na Gàidhlig. Bha an t-ionad Gàidhlig aig Bun-sgoil Onthank gu ruige Caisge 2018, nuair an deach e ghluasad do Sgoil a' Choille Nuaidh.
## Daoine ainmeil
* William McIlvanney, sgrìobhaiche
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir an Ear
Claonaig

'S e baile beag ann an Cinn Tìre th' ann an **Claonaig**. 'S e port-mara airson aiseig a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Claonaig agus Loch Raonasa ann an Arainn le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha an eaglais airson parraist Shàghadail agus Sgibnis an seo. Chaidh a thogail aig deireadh an 18mh linn neo aig toiseach an 19mh linn agus 's dòcha a-rèir choltais tha pàirt dhen eaglais a chaidh a thogail ann an 1756 ann fhathast. 

Ann an 2012 mhol ath-sgrùdadh nan aiseagan gum bu chòir an t-seirbheis aiseig eadar Claonaig agus Loch Raonasa a chur às ach tha e a' ruith fhathast.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Sgairinis

'S e prìomh-bhaile ann an Tiriodh a th' ann an **Sgairnis**. Tha an t-aonar banca den eilean (Banca Rìoghail na h-Alba) suidhichte an seo, tha mòr-bhùth, taigh-òsta agus ofis a' phuist ann cuideachd.

'S e port-mara airson aiseig a tha ann. An sin tha aiseagan a' dol eadar Sgairinis agus Àirigh nan Gobhar air Colla agus An t-Òban le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.

Roinn-seòrsa:Tiriodh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
BBC a dhà

'S e **BBC Two** (air aithneachadh ann an Alba mar: *BBC Scotland*) an dara seanail telebhisein aig a'BhBC.

## Eachdraidh

## Prògramadh

* Newsnight 
* The Culture Show

## Lìon
Sgoilt am BBC do dùthaich. Gabh BBC a h-aon seanail:
*BBC a dhà na h-Alba
*BBC a dhà na Cuimrigh
*BBC a dhà Tuath na h-Èireann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:BBC
Roinn-seòrsa:Seanalan telebhisean
Dùn Èistean

‘S e eilean beag air oirthir Nis san Eilean Leòdhais a th’ ann an **Dùn Éistean**. A-rèir beul-aithris b’ e prìomh dhùn nam Moireasdanach a bh’ ann gu h-eachdraidheil agus iad air leth chumhachadh fo riaghail Rìghrean Innse Gall. Tha dà thobhta anns an eilean agus làraich eile far an robh togalaich eile a bharrachd air balla mun cuairt mullach an eilein.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-12-07: Gunnaichean Dhùn Èistean

## Iomraidhean


 
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Alistair MacLean

B’ e sgrìobhaiche a bh’ ann an **Alistair MacLean** (ainm Gàidhlig **Alasdair Stiùbhart MacGillEathain**, Glaschu, 28 an Giblean 1922 – München, 2 an Gearran 1987) a thog cliù dha fhèin mar sgrìobhadair de nobhailean mar “*The Guns of Navarone*” agus “*Where Eagles Dare*”. Sgrìobh e cuideachd fon ainm *Ian Stuart*. Bha Gàidhlig aige.

Rugadh Alistair MacLean ann an Glaschu far an robh athair ag obair mar mhinistear ach chuir e seachad a chuid as motha de dh'òigridh ann an Deimhidh, mu 10 mìle taobh a deas Inbhir Nis. 

Ghabh e dreuchd mar sheòladair còmhla ris a' Chabhlach Rìoghail ann an 1941 agus e a' gabhail pàirt san Dara Cogadh Mòr  mar “Ordinary Seaman”, “Able Seaman” agus “Leading Torpedo Operator”. Dh’obraich e an toiseach air a' bhàta PS Bournemouth Queen faisg air costa Bhreatainn agus an dèidh 1943 bha e air bòrd am HMS Royalist. Air a' bhàta seo ghabh e pàirt ann an sabaid no dhà ann an 1943 sa Chuan Siar,  Muir Lochlainn agus ann an 1944 sa Mhuir Mheadhanach mar phàirt de dh’ionnsaigh air taobh a deas na Frainge. Ghabh an Royalist pàirt ann an sabaid sa mhuir Aegean cuideachd agus mu dheireadh, an 1945, chaidh am bàta a chuir a dh’Aisia gus sabaid an aghaidh Iapan agus Breatainn ann am Burma, Malaya agus Sumatra.

Dh’fhàg Alistair MacLean an Cabhlach Rìoghail an 1946 agus ghabh e àite aig Oilthigh Ghlaschu, a fàgail ann an 1953 le ceum ann am Beurla. An dèidh sin thog e dreuchd mar maighstir-sgoile san Ruaidh Ghleann. Mar oileanach thòisich Alistair MacLean air sgeulachdan ghoirid a sgrìobhadh gus rud beag airgid a chosnadh, agus bhuannaich e co-fharpais ann an 1954 le sgeulachd muireil leis an ainm “Dìleas”. Thug am foillsichear Collins cuireadh thuige airson nobhail a sgrìobhadh agus 's ann an uair sin a chruthaich e an leabhar “HMS Ulysses”, mu na thachair ris fhèin sa chogadh (le rud beag taic is fiosrachadh bho a bhràthair Ian a bha na Master Mariner). Reic an nobhail gu leòr agus cha robh fad sam bith gus am b’ urrainn do MhacGillEathain dreuchd a ghabhail làn-ùine mar sgrìobhadair. 

Phòs MacGillEathain dà thuras agus bha triùir mhac aige leis a chiad bean. Chaochail e ann am München ann an 1987.

## Leabhar-chlàr

MacLean, Alistair
Roinn-seòrsa:Gàidheil
MacLean, Alistair
Barcelona

'S e prìomh-bhaile Chatalòinia agus port cudromach a tha ann am **Barcelona** (Catalanais IPA: **bəɾsəˈlonə**, Spàinntis IPA: **baɾθeˈlona**). 'S e an dàrna baile as motha anns an Spàinn. Tha e suidhichte mu 120 cilemeatair air àird a deas na Beanntan Pirineach air oirthir a' Mhuir Mheadhanaich. Anns a' bhliadhna 2007 bha 1,595,110 duine a’ fuireach anns a' bhaile fhèin. 
Tha Catalanais agus Spàinntis nan cànain oifigeil ann am Barcelona.
## Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann às an ainm  (Barkeno) ann an Ibearais no Foìnis a th' ann. Bha baile fo bhuaidh nan Ròmanach an seo air an robh *Colonia Faventia Julia Augusta Pia Barcino* ann an Laideann (*Βαρκινών* ann an Greugais). Bha teòiridh eile ann a chanadh gur robh an t-ainm ceangailte ri Hamilcar Barca, athair Hannibal, ach chan eile mòran dhaoine a' gabhail ri seo an latha an-diugh. Fad nan linntean dh'atharrachadh fuaimeanachadh an ainm mar a leanas: Barcilonum → Barceno → Barchelona → Barçalona → Barcelona. 
## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
## Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann am Barcelona. Cha thuit ach 621mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 552mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite caran fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinn.

## Daoine ainmeil à Barcelona
* Sadí de Buen Lozano: 1893 - 1936. Leighiche.
* Carme Ballester i Llasat: 1900 - 1972. Tè-iomairt.
* José Luis Sert: (1902 - 1983). Ailtire.
* Jordi Pujol: (1930 - ). Ceann-suidhe Chatalòinia eadar 1980 agus 2003.
* Salvador Puig i Antich (1948 - 1974). Anarcach.
*Jaume Aymar i Ragolta (1957). Sagart.
* Marc Parrot: (1967 - ). Ceòladair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Algiers
*  An Àithne
*  Antwepen
*  Baile Átha Cliath
*  Boston (Massachusetts)
*  Busan
*  Cairo
*  Cebu
*  Dubai
*  Gàsa
*  Gdańsk
*  Guayaquil
*  Havana
*  Heidelberg
*  Ho Chi Minh (baile)
*  Isfahan
*  Istanbul
*  Kobe
*  Köln
*  Monterrey
*  Montevideo
*  Montpellier
*  Perpignan
*  Rio de Janeiro
*  San Francisco (Calafòrnia)
*  São Paulo
*  Sarajevo
*  Sevilla
*  Shanghai
*  Tel Aviv
*  Valparaiso

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Catalòinia
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Ministear na Gàidhlig

'S e ministear ann an riaghaltais na h-Alba a tha ann am **Ministear na Gàidhlig**.

Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Alba
Murchadh Friseal

'S e neach-poileataigs Albannach  a tha ann am **Murchadh Friseal** (Beurla: *Murdo Fraser*), BPA. Rugadh e 5 an t-Sultain 1965 ann an Inbhir Nis. Mar BhPA tha e a' riochdachadh Alba Mheadhanach agus Fìobh. Tha e na bhall de Na Tòraidhean agus bha e na iar-cheannard fo Annabel Goldie eadar 2005 is 2011.

Ann an 2011 bha e na thagraiche airson ceannardais na phàrtaidh ach chaill e an taghadh do Ruth Davidson. Chaidh e na neach-labhairt airson a' bhun-reachd agus cùisean a-muigh ann an 2020.

## Ceanglaichean a-mach
*Duilleag oifigeil Pàrlamaid na h-Alba
*Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba 
*Duilleag oifigeil Pàrtaidh Tòraidheach
* They Work for You (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Phil Gallie

'S e neach-poileataigs Tòraidheach à Alba a bha ann am **Phil Gallie**.

Rugadh e san 17 an t-Ògmhios, 1939 ann am Portsmouth ann an Sasainn.
Thogadh e ann am Fìobha is rinn e preantasachd leis an Cabhlach Rìoghail ann an Ros Fhìobh mus do dh'obair e mar einnseanair aig fairge. Thill e air tìr agus dh'obair e airson SSEB ann an Siorrachd Àir. Sheas e mar tagraiche Tòraidheach ann an Coineagan a Tuath ann an 1983 is Dùn Phàrlain an Ear ann an 1987.
Riochdaich e Inbhir Àir ann an Taigh nan Cumantan eadar 1992 is 1997.

Mar BhPA riochdaich e roinn Alba a Deas eadar 1999 is 2007. Dh'eug e 24 am Faoilleach 2011.

## Ceanglaichean a-mach
*
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Iain MacDhòmhnaill

Bha **Iain MacDhòmhnaill** (Beurla:*Sir John A. Macdonald*; 11 am Faoilleach, 1815–6 an t-Ògmhios, 1891) na ciad prìomhair Chanada, airson a' phartaidh Tòraidh (*Liberal-Conservative Party of Canada*). Chum e reachd eadar 1867 is 1873, agus a-rithist eadar 1878 is 1891 nuair a bhàsaich e anns an oifis. Rugadh e ann an Alba is thàinig a theaghlach à Glaschu do Chanada nuair a bha e còig bliadhna a dh'aois. Air sgàth 's gun do rugadh athair air a' Ghàidhealtachd, bha Gàidhlig fhileanta aige.

Ann an 1867 - am bliadhna nuair a chaidh Canada a chruthachadh mar tighearnas den mhonarcachd Bhreatannaich - chaidh Iain MacDhòmhnaill a dhèanamh na ridire le Bànrigh Bhictoria.

## Connspaid
Chruthaich an riaghaltas MacDhòmhnaill siostam a chur 150 mìle clann nan tùsanach anns an sgoiltean-còmhnaidh far an deach an cànain is dualchasan a thoirmeasg is mar sin chur Riaghaltas na h-Alba Iain MacDhòmhnaill às na làraichean-lìn aice ann an 2018.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan Chanada
Catalòinia

'S e fear de na ceàrnaidhean na Spàinne a tha ann an **Catalòinia**  (Spàinntis: *Cataluña*; Catalanais: *Catalunya*; Aranese: *Catalonha*). Tha e suidhichte ann an ear-thuath na dùthcha. Tha crìochan aige sa tuath leis an Fhraing agus Andorra. Tha am Muir Meadhanach san àird an ear. San àird a tuath tha na Beanntan Pirineach, a' dol cho àrd ri 3000 meatair. Tha Catalòinia cho farsaing ri 32,114 cilemeatair ceàrnagach. Anns a' bhliadhna 2008 bha 7,210,508 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 222.16 duine gach km². Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd *Parlament de Catalunya*.

Tha Catalanais , Spàinntis agus Aranais nan cànanan oifigeil. 

Tha Barcelona na phrìomh-bhaile.

Tha ceithir sgìrean ann: 
* Roinn Barcelona, prìomh-bhaile: Barcelona
* Roinn Girona, prìomh-bhaile: Girona
* Roinn Lleida, prìomh-bhaile:Lleida
* Roinn Tarragaona, prìomh-bhaile:Tarragona

'S e roinn eachdraidheil a tha ann an Catalòinia, tha bratach Chatalòinia a’ dol air ais dhan 10mh linn. Mar sin tha togalaichean eireachdail eachdraidheil rim faicinn air feadh na dùthcha. Tha mòran bailtean ann a tha beairteach a thaobh àrsaidheachd agus dìleab dualchais, mar eisimpleir: Lleida, Tarragona, Girona agus Barcelona.

Tha trì puirt-adhair eadar-nàiseanta ann:
* *Barcelona International Airport* (BCN), port-adhair eadar-nàiseanta. Tha e suidhichte ann an El Prat de Llobregat mu 10 cileameatair air falbh san àirde an ear-thuath Bharcelona
* *Girona-Costa Brava Airport* airson a’ Chosta Brava
* *Reus Airport* (REU), port-adhair airson a’ chosta Daurada. Tha e suidhichte mu 7.5 cileameatair air falbh bho Bhaile Tharragona.

## Daoine ainmeil
**Ealain**
* Salvador Dalí
* Antoni Gaudí
* Joan Miró
* Antoni Tàpies
* Joan Brossa

**Ceòl**
* Montserrat Caballé
* Josep Carreras
* Pau Casals
* Jordi Savall
* Lluís Llach i Grande (1948). Seinneadair.
* Marc Parrot

**Poileataigs**
* Lluís Companys i Jover (1882 - 1940) Neach-poileataigs.
* Carme Ballester i Llasat: 1900 - 1972. Tè-iomairt.
* Salvador Puig i Antich (1948 - 1974) Fear-iomairt na h-Ain-Riaghailteachd.

**Creideamh**
*Jaume Aymar i Ragolta (1957). Sagart.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Catalòinia
Cairistìona Ghreumach

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Cairistìona Ghreumach**, BPA (Beurla: *Christine Grahame*). Rugadh i san 9 an t-Sultain 1944 ann am Burton-on-Trent. Mar BhPA riochdaich i Alba a Deas eadar 1999 agus 2007 agus tha i a-nise na BPA airson Lodainn Mheadhanach a Deas, Srath Thuaidh agus Srath Labhdair. Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Thaghadh i mar leas-oifigear Riaghlaidh Pàrlamaid na h-Alba ann an 2016.

Chaidh i dhan Oilthigh Dhùn Èideann agus an uair sin bha i ag obair mar tìdsear. Ach chaidh i air ais dhan oilthigh agus a-nise tha i na neach-lagha.

## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid
* They Work for You

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Rèile na h-Alba

'S e Companaidh Obrachaidh Trèanaichean aig Riaghaltas na h-Alba a tha ann am **Rèile na h-Alba**. Tha iad ag obrachadh seirbheis rèile ann an Alba agus seirbheis bho Alba gu Sasainn a Tuath. B' e **ScotRail** an t-ainm air an t-seirbheis rèile ann an Alba eadar 1997 is 2004 ach a' chòir bha air dìoladh gu am *First Group*. A-nis tha ìomhaigh dhà-chànanach aig **ScotRail** agus 's e "Rèile na h-Alba" an t-ainm Ghàidhlig a th' air.

Bhuannaich a' chompanaidh Duitseach Abellio an ceadachas seo ann an 2014. Thill Rèile na h-Alba dhan riaghaltas ann an 2022 an dèidh do 25 bliadhnaichean mar cheadachas prìobhaideach.

## Loidhnichean

Tha loidhnichean astar fada, spàladair agus dùthchail aig *Rèile na h-Alba*. 

### Prìomh Loidhnichean
Tha trèanaichean-luath a' ruith eadar Dùn Èideann, Glaschu, Obar Dheathain, Inbhir Nis agus Dùn Dèagh. Tha Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd a' ceangal Inbhir Nis leis a' Dheas.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Giùlan na h-Alba
Pabaigh

'S e eilean anns na h-Eileanan a-staigh a tha ann am **Pabaigh**, (Beurla: *Pabay*, Sean-Lochlannais: *Papey*).

## Ainm
Thàinig ainm an eilein bhon fhacal *papar* a-rèir an fhacail Gaeilge: *pap* (a’ ciallachadh pàp). Bha manaich à Eirinn a’ fuireach an-seo mus an d'ràinig na Lochlannaich.

## Cruinn-eòlas
Tha Pabaidh suidhichte faisg air  an t-Eilean Sgitheanach anns an Caolas Phabaigh. Tha  an t-eailean mu cheithir cilemeatair  san àird an earra-thuath an Àth Leathainn. San àird a thuath Phabaidh tha an t-eilean Longaigh agus san àird an iar tha Sgalpaigh.

Tha Pabaidh cho mòr ri 1.22 cilemeatair cèarnach. Tha an t-eilean gu bhith cruinn. Chan eil e a’ choimhead mar na h-eileanan eile timcheall air, tha e gu math rèidh le cuid creagan anns an  chladach san taobh tuath is san taobh an ear. Chan eil àite as àirde na 28 meatairean. Ma bhios a’ mhuir falamh bidh na sgeirean tioram. 

Tha Pabay à aol-clach, measgaichte le sgleat, ris an canar *Pabba shale* sa Bheurla. Chaidh an clach a chruthachadh aig àm Diùrasach mar grùid, agus dh’eirich i tro spreadhadh bholcananch 60 millean bliadhna air ais. Tha na dìgean (*Dykes* sa Bheurla) glè chruaidh, tha iad a’ dìonadh an eilein an aghaidh bhleith-talmhainn.

## Eachdraidh
Tha seann eaglais briste às an 13mh linn ri faicinn ann am Pabaidh. Anns an 16mh linn bha na spùinneadairean-mara a' cleachdadh an eilein (agus Longaigh cuideachd) mar taigh- falaich. Fad an 19mh linn bha daoine a’ fuireach ann am Pabay.

## An-diugh
An-diugh chan eil duine sam bith a’ fuireach air an eilean fad na bliadhna, ach s’urrainnear a dhol ann le bàta neo heileacoptair. San àird a deas na h-eilein tha tuathanas ann agus togalaichean eile airson sprèidh, far an urrainnear fuireach. 

Bidh Pabaidh a’ foillseachadh stampaichean. Mar sin tha bocsa litreachan air an eilean airson na litreachean a chur ann.

## Nàdar
Tha an talamh còmhdaichte le fraoch, feur  agus craobhan beaga. Bithear a’ feuchainn craobhan eile a fhàs. 

## Fiosrachadh eile
Th a trì eileannan beaga anns na h-Eileanan Siar aig a bheil an t-ainm  "Paabay". Cluinnear an t-ainm "Papa" gu math tric ann an Arcaibh agus ann an Sealtainn cuideachd. Tha a h-uile ainm ceangailte leis an ainm „papar“

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-linn an eilein (Beurla)
* Staitistearachd mu Phabaidh (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Drochaid Chàrr

'S e baile-beag anns a' Ghaidhealtachd a th' ann an **Drochaid a' Charra** neo **Drochaid Chàrr** (Beurla:*Carrbridge* neo *Carr Bridge*). Tha Stèisean Dhrochaid Chàrr air prìomh loidhne na Gàidhealtachd le seirbheisean gu Inbhir Nis, Glaschu agus Dùn Èideann. 

Tha e na laighe ann am Bàideanach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Cupar Fìobha

'S e baile ann am Fìobha a th' ann an **Cupar Fìobha** no **Cùbar**. Ann an 2001, 's e 8,800 an àireamh-shluaigh a tha aige. Is e Cùbar prìomh-bhaile na Fìobha.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Tormod MacLeòid (craoladair)

Tha **Tormod MacLeòid** (neo *Norman Macleod* air telebhisein) na chraoladair sa Ghàidhlig agus Beurla. Tha e à Innse Gall agus tha e ag obair airson STV agus BBC Alba. Tha e na phreasantair air North Tonight bho 1987.

Roinn-seòrsa:Craoladairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Iain Mac'Illeathain

Tha **Iain Mac'Illeathain**  na chraoladair sa Ghàidhlig. Tha e à Liùrbost air Leòdhas agus tha e ag obair airson BBC Alba. Tha e na phreseantair air An Là agus bha e na phresentair air Cunntas agus air Radio nan Gàidheal airson phrògraman radio nan naidheachdan, *Aithris na Maidne, Aithris an Fheasgair* agus *Aithris na Seachdain*.

Chaidh e dhan Oilthigh Obar Dheathain.

Roinn-seòrsa:Craoladairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Hearaich
Corrachadh Mòr

'S e cnoc beag a tha ann an **Corrachadh Mòr**. Tha e suidhichte air leth-eilean Àird nam Murchan ann an Loch Abar. 'S e sin na co-chomharran aige: 56° 42′ 56.20328″ Tuath agus 6° 13′ 40.59731″ Iar. Tha e ainmeil air sgàths gur e an t-àite as fhaide iar air tìr-mòr Bhreatainn. A-rèir dè na Co-chomharran a chleachdar, tha Corrachadh Mòr mu 30.78 meatair neo 42.81 meatair air àirde an iar Rubha Àird nam Murchan far a bheil Taigh-solais Àird nam Murchan. 

Mar is trice canar gur e Rubha Àird nam Murchan an t-àite as fhaide iar, ach a-rèir an *Ordnance Survey* ann an Alba chan eil sin fior. 

'S e *comharrachadh* dòigh sgrìobhte eile airson an fhacail *corrachadh*.. 

## Iomradh


## Ceangal a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan
BBC Wales

'S e craoladair nàiseanta na Cuimrigh a tha ann am **BBC Wales** (*BBC Cymru* sa Cuimris). Tha e suidhichte ann an Caerdydd.

Roinn-seòrsa:BBC
BBC Scotland

'Suaicheantas BBC Scotland Bho 2021.'

'S e craoladair nàiseanta na h-Alba a tha ann am **[[BBC]] Scotland** (BBC Alba sa Gàidhlig). Tha e suidhichte ann an Glaschu. Tha e a' craoladh ann am Beurla, coltach ri BBC Alba a tha a' craoladh sin ann an Gàidhlig.

## Telebhisean

Tha sinn dhà sianal obraich le BBC Scotland:

* **[[BBC a h-aon|BBC a h-aon Alba]]** - a' prìomh telebhisean sianal le naidheachdan, cùisean an latha, dràma agus comadaidh.
* **[[BBC a dhà|BBC a dhà Alba]]** - a' tarraing a-mach à BBC a dhà lìon le Gàidhlig, cùisean an latha agus prògraman bho Pàrlamaid na h-Alba

### Prògraman

* Reporting Scotland (naidheachdan)
* Newsnight Scotland (naidheachdan agus cùisean an latha)
* River City (dràma)
* Sportscene (spòrs)
* Beechgrove Garden (Dòigh-beatha)

## Rèidio
Tha rèidio nàiseanta na h-Alba aig BBC Scotland cuideachd.

* **[[BBC Radio Scotland]]** air 92-95 FM agus 810 MW, a' craoladh tarsainn air Alba .
* **[[Radio nan Gaidheal|BBC Radio nan Gàidheal]]** air 103.5 FM, a' craoladh sin ann an Gàidhlig.

Tha ionadail naidheachdan a' craoladh bho Shalcraig (Crìochan na h-Alba), Dhùn Phrìs (Deas), Obar Dheathain (Ear-thuath) agus Inbhir Nis (Gàidhealtachd). 

Roinn-seòrsa:BBC
Rubha Àird nam Murchan

'S e creag mhòr  a tha ann an **Rubha Àird nam Murchan**. Tha e suidhichte air leth-eilean Àird nam Murchan ann an Loch Abar. 'S e sin na co-chomharran aige: 56°4 3′ 33″ Tuath   agus 6° 13′ 38″ Iar.  Tha an rubha mu seachd mìle air falbh san àirde a deas  Eilean nam Muc. Tha Rùm agus Eige rud beag san àirde tuath.  Tha Colla mu naoi mìle air falbh san àirde an iar  agus tha Muile còig mìle air falbh san àirde a deas. 

Tha an Taigh Solais Àird nam Murchan suidhichte an seo.

B’ àbhaist do dhaoine ag ràdh gur e Rubha Àird nam Murchan an t-àite as fhaide an iar air tìr-mòr Bhreatainn. Ach a-rèir na rannsachaidhean ùra  a rinn an *Ordnance Survey* ann an Alba, ‘s e Corrachadh Mòr an t-àite as fhaide an iar. 

## Iomradh


## Ceangal a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Stèisean na h-Aghaidh Mòire

'S e **Stèisean na h-Aghaidh Mòire** (Beurla: *Aviemore railway station*) an stèisean-rèile anns an Aghaidh Mhòir. Tha e suidhichte air prìomh-loidhne na Gàidhealtachd eadar Peairt agus Inbhir Nis. 'S e seo an ceann-deiridh as fhaide deas den *Strathspey Steam Railway* cuideachd.





Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Na h-Eileanan Tarsainn

'S e innis-mhuir bheag a tha anns **na h-Eileanan Tarsainn**.  Tha iad suidhichte anns na h-Eileanan a-staigh san àirde an iar Alba. Tha an t-Eilean Sgitheanach san àird a tuath dhiubh agus tha Muile san àird a deas.

Tha na h-Eileanan Tarsainn a' gabhail a-steach ceithir eileanan mòra. Seo iad:
* Canaigh
* Rùm
* Eige
* Eilean nam Muc

Seo Rùm an t-eilean as motha a tha anns na h-eileanan seo. 

Tha iad na phàirt de Loch Abar. Gus 1891 bha Canaigh, Rùm is Eilean nam Muc nam pàirt den Earra-Ghàidheal, agus bha Eige na phàirt den Siorrachd Inbhir Nis. Eadar 1891 is 1975 bha iad uile nam pàirt den Siorrachd Inbhir Nis.

Tha mòran eileanan beaga agus sgeirean timcheall air na h-Eileanan Tarsainn cuideachd. Seo feadhainn aca:
* An t-Eilean Gainmhich, faisg air Canaigh 
* Eilean Chathastail, faisg air Eige 
* Eilean nan Each san àird a tuath Eilean nam Muc 
* Òigh-sgeir (na bi a' meascachadh le Heisker neo Eilean Heisgeir faisg air Uibhist a Deas)
* Garbh Sgeir, 
* Eagamol, faisg air Eilean nan Each 
* Humla 
* da àite leis an ainm Dubh Sgeir 

## Iomradh



Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Stèisean Meadhan Ghlaschu

'S e **Stèisean Meadhan Ghlaschu** (Beurla: *Glasgow Central railway station*) am prìomh stèisean-rèile ann an Glaschu.

Thogadh e ann an 1879 agus leasaicheadh e eadar 1899 agus 1905.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Roinn-seòrsa:Glaschu
An Aghaidh Mhòr

'S e baile agus baile turasachd anns  a' Ghaidhealtachd a tha anns **an Aghaidh Mhòir** (Beurla: *Aviemore*). Ann an 2001 bha 2,380 daoine a' fuireach ann. Tha an Aghaidh Mhòr suidhichte ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh. Tha am baile ainmeil airson sgìtheadh agus cnocaireachd anns a' Mhonadh Ruadh.

Tha an Aghaidh Mhòr faisg air rathad A9 eadar Peairt agus Inbhir Nis. Tha Stèisean na h-Aghaidh Mòire suidhichte air an loidhne eadar Inbhir Nis, Glaschu agus Dùn Èideann.

Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail san Aghaidh Mhòr sa bhliadhna 1969.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Visit Aviemore (Beurla)
* BBC Naidheachdan 2018-10-30: “Buaidh mhòr” aig dùnadh rèile-beinne

Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Sgìre Dhaoghal is Ràt Mhurchais
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Nis
Canaigh

'S e eilean anns na h-Eileanan Tarsainn a tha ann an **Canaigh** (Beurla: *Canna*). Anns a’ bhliadhna 2011 bha 12 daoine a’ fuireach an seo.

Tha Canaigh ainmeil airson nan eòin aige.

## Cruinn-eòlas
Tha Canaigh, eilean à basalt, mu 7 km (4.3 mìltean) a leud agus 1.5 km (0.9 mìle) air fhad. Tha an t-eilean Haoisgeir (Beurla: *Haiskeir*) mu 10 km an iar-dheas Chanaigh. Tha an t-eilean ceangailte ris an Eilein Gainmhich le drochaid. 

'S e an Càrn a' Ghaill an cnoc as àirde air Canaigh le 210 m (689 troigh) de dh'àirde. 'S e an àird an iar an eilein tha Ceann Creag-airighe le 130 m de dh'àirde.

## Eachdraidh
Bhuineadh an t-eilean do Clann 'Ic Ailein ro 1827,
is bha Alasdair mac Mhaighstir Alasdair na bhàillidh Canaigh eadar 1749 agus 1751. An dèidh sin bhuineadh an t-eilean don teaghlach Thom. Thog Allan W. Thom an eaglais Pròstanach ann an 1914 mar chuimneachan air an athair aige.

Cheannaich Iain Latharna Caimbeul, seinneadair agus sgoilear Gàidhlig, Canaigh ann an 1938. Anns a’ bhliadhna 1981 thug e an t-eilean do dh'Urras Nàiseanta na h-Alba, ach bha cead aige a bhith a’ fuireach ann an Taigh Chanaigh, gus an do chaochail e ann an 1996. Chum Mairead Fay Sheathach, a' bhean aige, air cruinneachadh stuthan Gàidhlig, gus an do chaochail i anns a’ bhliadhna 2004, bha i 101 bliadhna a dh’aois còmhla ri Magda Sagarzazu a dh'fhuirich an sin.
Fhàg Sheathach an leabharlann agus an tasglann fìor mhath a tha ann an Taigh Chanaigh don *Hebridean Trust*. Tha planaichean aca gum bi an leabharlann fosgailte mar àite rannsachaidh don a h-uile duine.

## Giùlan
Tha port na mara mòr nàdarrach ann a tha suidhichte eadar Canaigh agus Sandaigh. Anns a’ bhliadhna 2005 leudaicheadh an cidhe. Cleachdaidh aiseagan Chaledonian Mac a' Bhriuthainn e. Tha an t-aiseag MV Loch Nibheis a' ruith eadar Malaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Canna - an Island Story Bhideo mu Chanaigh
* BBC Naidheachdan 2016-08-10: Seasan neadachaidh soirbheachail an Canaigh *(iolairean-mara)*

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Ceann a' Ghiùthsaich

'S e baile seirbhis anns a' Bhàideanach,  a' Ghaidhealtachd a th' ann an **Ceann a' Ghiùthsaich**. Tha am baile suidhichte beagan mìltean gu tuath bho bhealach  Dhruim Uachdair a ghearras tro Dhruim Albainn bho dheas gu thuath.   Aig Bhaile Ur an t-Slèibh, trì mìltean gu deas, tha ceann Rathad Lagain a tharuinneas chun an iar gu Bràighe Loch Abair agus An Gearasdan. Tha na tobhtaichean den *[[Gearasdan]] [[Ruadhainn]]*, a bha na ionad cudthromach aig an arm dearg rè na deicheadan as dèidh bliadhna  Prionnsa Theàrlaich fhathast ri fhaicinn mu leth mhìle chun an ear bhon bhaile. 

Tha an  sgioba iomain Chinn Ghiùthsaich  air a bhith an sgioba iomain bu shoirbhicheil ann an Alba os cionn fichead bliadhna. 

## Goireasan
Tha grunnan bùithtean aig Ceann a' Ghiùthsaich, gu dearbh bha e na phrìomh-bhaile den Bhàideanach mus an do dh'fhàs baile mun chuairt an Gobhal Rathad-iaruinn aig An Aghaidh Mhòr aig deireadh an 19mh linn.

Is e clachan sgìreil a tha ann, le Eaglais na h-Alba agus Eaglais Chaitligich. Tha ionad comhairle agus Àrd Sgoil anns a' bhaile còmhla le Taigh-tasgaidh Gàidhealach.

## Ceangailean ìompair
Tha  rathad A9 eadar Peairt agus Inbhir Nis na dol seachad air Ceann a' Ghiùthsaich agus tha stèisean rathad-iaruinn air iomall a' bhaile.  

## Daoine ainmeil
Bha am bàrd Donnchadh Gobha na èildear ann an Cinn a' Ghiuthsaich.

Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Eilean nam Muc

Tha **Eilean nam Muc** (IPA: [ˈelan nə 'muxk]) na eilean anns na h-Eileanan Tarsainn. Tha an t-eilean 2.5 mìle (4 km)  a dh'fhad. Tha e cho farsaing ri 2.2 mìle ceàrnagach is nas motha na Eilean Chathastail agus Eilean nan Each anns an innis-mhuir seo.
 
Anns a' bhliadhna 2011 bha 27 daoine a' fuireach air an eilein. 'S e Port Mòr am port-mara aige, tha an cuid as motha de na daoine a’ fuireach an seo. 'S e an tuathanas Gallanach an tuineachadh eile a tha ann.

'S e Beinn Airein (137 m) a' bheinn as àirde a tha air an eilein. 

Tha Eilean nam Muc ainmeil airson nan ròin agus nan mucan-bhiorach a tha gu math iomadach anns a’ mhuir timcheall air an eilean. 

Chan eil an t-ainm "Eilean nam Muc" ceangailte leis a' mhuc idir. 'S e ainm goirid airson muc-mhara a tha ann. 

## Còmhdhail
Chaidh an cidhe ann am Port Mòr a thogail anns a' bhliadhna 2005. Cleachdar na h-aiseagan Chaledonian Mac a' Bhriuthainn e. Tha an aiseag MV Loch Nibheis a' ruith eadar Malaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc.  Ged as urrainn don aiseig càraichean a thoirt leatha, chan eil e ceadaichte do luchd-turais càraichean a chleachdadh air Eilean nam Muc.
## Iomraidhean

  
## Ceanglaichean a-mach
*Eilean nam Muc -  Duilleag oifigeil
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Na h-Eileanan a-staigh

'S e buidheann de eileanan san àird an iar-thuath na h-Alba a tha anns **na h-Eileanan a-staigh**. Tha an cuid as motha dhiubh nam pàirt den Chomhairle Earra-Ghaidheal agus Bòd, ged a tha an t-Eilean Sgitheanach agus na h-eileanan beaga a tha timcheall air ceangailte le Comhairle a’ Ghàidhealtachd.

Tha roinn na turasachd gu math làidir air na h-eileanan. Tha na h-Eileanan a-staigh ainmeil cuideachd airson uisge-beatha, m.e.: Laphroaig neo Talisker. Tha mòran taighean–stail ann, gu h-àraidh air Ìle.

## Na deich eileanan as motha

† a-rèir dè na tùsan a chleachdar

## Sa Tuath
Tha na h-Eileanan a-staigh a Tuath a’ gabhail a-steach an t-Eilean Sgitheanach, na h-Eileanan Tarsainn agus cuid de na h-eileanan beaga a tha timcheall air an Eilean Sgitheanach. Tha iad nam pàirt den Chomhairle a’ Ghàidhealtachd. Seo cuid den fheadhainn bheaga: 

* Na h-Eileanan Ascrib
* Na h-Eileanan Cròlainneach
* Ìosaigh
* Longaigh
* Eilean Orasaigh
* Ratharsair
* Pabaigh
* Sgalpaigh
* Sòdhaigh
* Rònaigh
* Tròndaigh
* Bhuia neo Fùidheigh
* Na h-Eileanan Samhraidh

## Sa Deas
Tha na h-Eileanan a-staigh a Deas a’ gabhail a-steach Muile, Ìle, Diùra, na *Slate Islands*, na *Treshnish Islands* 
agus cuid de na h-eileanan beaga a tha timcheall air Muile. Tha iad nam pàirt den Chomhairle Earra-Ghaidheal agus Bòd. Seo cuid den fheadhainn bheaga:

* Calve Island
* Cara
* Càrna
* Colla
* Colbhasa
* Eileach an Naoimh
* Eilean Dubh Mòr
* Eilean MhicAsgain
* Eilean Rìgh
* Eorsa
* Eilean Earraid
* Garbh Eileach
* Giogha
* Gòmastra
* Gunnaigh
* Ì Chaluim Chille
* Innis Choinnich
* Cearrara
* Lios Mòr
* Colbhasa Beag
* Luinn
* Lungaigh
* Orasaigh
* Scarba
* Saoil
* Siuna
* Stafa
* Texa
* Tiriodh
* Ulbha

*
Stèisean Cheann a' Ghiùthsaich

'S e **Stèisean Cheann a' Ghiùthsaich** (Beurla: *Kingussie railway station*) an  stèisean-rèile ann an Ceann a' Ghiùthsaich. Tha e suidhichte air "Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd" eadar Peairt agus Inbhir Nis. 




Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Baile Ùr an t-Slèibh

'S e baile beag anns a' Ghaidhealtachd a th' ann am **Baile Ùr an t-Slèibh** (Beurla: *Newtonmore*). Ann an 2010, 's e 1,094 an àireamh-shluaigh a tha aige. Tha Baile Ùr an t-Slèibh suidhichte ann am Pàirc Nàiseanta a' Mhonaidh Ruaidh. Sruth Abhainn an Caladar air oir an iar a' bhaile faisg air Uisge Spè. Tha am baile na dhachaigh de Sgioba Camanachd Bhaile Ùr an t-Slèibh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Am Monadh Ruadh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Stèisean Bhaile Ùr an t-Slèibh

'S e **Stèisean Bhaile Ùr an t-Slèibh** (Beurla: *Newtonmore railway station*) an stèisean-rèile ann am Baile Ùr an t-Slèibh. Tha e suidhichte air "Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd" eadar Peairt agus Inbhir Nis.

Chaidh a' chiad stèisean fhosgladh ann an 1853 is ath-thogail ann an 1893.
## Iomraidhean





Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Eige

'S e aon de na h-Eileanan Tarsainn a tha ann an **Eige** (IPA: [ˈekʲə], Beurla: *Eigg*). Tha e suidhichte anns na h-Eileanan a-staigh air àird a deas an Eilein Sgitheanaich agus air àird a thuath leth-eilean Àird nam Murchan. Tha Eige 9 km a dh’fhad agus 5 km a leud. Le 12 mìltean ceàrnagach de mheud 's e Eige an dàrna eilean as motha de na h-Eileanan Tarsainn. Tha an cuid as motha de na daoine a' fuireach ann an Cliadal. 'S e tuineachaidhean eile a tha ann an Cill Donnain, Sandamhòr, Lathaig, Thùlain, A' Chuagach agus Galmasdal.

'S e an Sgurr (393 m/1289 troigh) a' bheinn as àirde a tha anns an eilean. Is dòcha gu bheil ainm an eilein ceangailte le lochan faisg air Sgùrr Eige, Loch nam Ban Mòra. Bha ainm eile air Eige cuideachd: *Eilean nam Ban Mòra*.
Ann am meadhan Eige tha àrd-thìr ann a tha còmhdaichte le mòinteach.

Tha an aiseag MV Loch Nibheis a' ruith eadar Malaig is Canaigh, Eige, Rùm is Eilean nam Muc. Tha an cidhe faisg air Galmasdal. Tha taigh-solais ann an Eilean Chathastail dìreach air àird an ear-dheas Ghalmasdal. Ged as urrainn don aiseig càraichean a thoirt leatha, chan eil e ceadaichte do luchd-turais càraichean a chleachdadh air Eige.

Bha an t-eilean le neach-spòrs Keith Schellenberg nach maireann agus neach-ealain às a' Ghearmailt Marlin Eckhard no Maruma mus do cheannaich muinntir an àite an t-eilean tron Urras Dualchas Eige ann an 1997. Tha an t-Urras aig an Comann Luchd-Fuirich Eige, Comhairle na Gàidhealtachd agus Urras Fiadh-bheatha na h-Alba. 

## Daoine ainmeil
* Coinneach MacLeòid, sgrìobhaiche agus ministear
* Raghnall Dubh, cruinniche bhàrdachd
* Maggie Fyffe, neach-iomairt 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil - Eige
* Cruinn-eòlas Eige
* BBC Naidheachdan 2017-03-22: Cnàmhan gan ceangail ri Murt Eilein Eige

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Baile Chloichridh

'S e baile ann an Siorrachd Pheairt is Cheann Rois a tha ann am **Baile Chloichridh** no **Baile Chloichrigh** (Beurla: *Pitlochry*).  Tha e 24 mìltean san àird a  tuath Pheairt agus air an rathad A9 eadar Inbhir Nis agus Peairt. 'S e seo na co-chomharran aige: 56° 42′ 18″ Tuath agus  3° 43′ 58.8″ Iar. 

Ann an 2001 b' e 2,564 an àireamh-shluaigh a bha aige. 

Tha dà thaigh-staile anns a' bhaile. Tha am baile ainmeil airson nan seallaidhean agus cnocaireachd ann am Beinn a' Bhreacaidh.

Tha taigh-chluich ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Stèisean Dhùn Chailleann is Braonan

'S e **Stèisean Dhùn Chailleann is Braonan** (Beurla: *Dunkeld and Birnam railway station*) an  stèisean-rèile anns na bailtean Dùn Chailleann agus Braonan. Tha e suidhichte air "Prìomh Loidhne na Gàidhealtachd" eadar Peairt agus Inbhir Nis.

Dh'fhosgail an stèisean seo 7 an Giblean 1856 leis na Rèile Peairt agus Dùn Chailleann. Bha Andrew Heiton na ailtire.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Stèisean Pheairt

'S e **Stèisean Pheairt** (Beurla: *Perth railway station*) am prìomh stèisean-rèile  ann am Peairt. Tha dà shlighe a-steach agus seachd àrd-chabhsairean ann. 

## Seirbheisean

Tha seirbheisean ag obrachadh le Rèile na h-Alba. Tha seirbheisean ann bho Peairt gu Dùn Èideann (tro Fhìobha), Glaschu (tro Sruighlea), Inbhir Nis agus Obar Dheathain (tro Dhùn Dèagh).

Tha an *Caledonian Sleeper* a' stad an seo gach là agus tha Virgin East Coast Trains a' toirt seirbheis eadar Inbhir Nis agus Lunnainn.





Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Laphroaig

'S e seòrsa uisge-beatha a tha ann an **Laphroaig** (IPA: ləˈfrɔɪɡ ).  Tha an taigh–stail suidhichte san àird a deas Ìle. 

Chaidh an taigh-stail a chur air bonn 1815 leis na bràthairean Alex is Donald Johnston. Tha e aig a' chompanaidh *Fortune Brands* a-nis. 

Canar gur e aon de na seòrsaichean uisge-beatha le blas làidir a th' ann.
Mar is trice tha e 10 bliadhna a dh'aois, ach tha 
seòrsaichean le 15 bliadhna  is 18 bliadhna a dh' aois gu math cumanta cuideachd.

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* Laphroaig - Duilleag oifigeil
* Laphroaig - fiosrachadh airson a dhol ann
* Laphroaig Fiosrachadh mu 100 seòrsa diofraichte 

Roinn-seòrsa:Deoch làidir
Roinn-seòrsa:Ìle
Talisker

'S e seòrsa uisge-beatha a tha ann an **Talisker**. Tha an taigh–staile suidhichte ann an Càrrabost air an Eilean Sgitheanach. 'S e an t-aonar fear a tha air an eilean.
 
Chaidh an taigh-staile a chur air bonn 1830 le Hugh agus Kenneth MacAskill. An-diugh tha e aig a' chompanaidh *Diageo* agus air a ruith leis na  *United Distillers and Vintners*.
 
Tha blas Thalisker rud beag saillte agus tha e làidir air mòine.
 
Mar is trice tha e 10 neo 18 bliadhna a dh'aois, ach bhon bhliadhna 2000 thòisich iad botailean a reic a tha 20 bliadhna is 25 bliadhna a dh'aois.

## Ceangal a-mach
* Talisker - Duilleag oifigeil 

Roinn-seòrsa:Deoch làidir
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Longaigh

'S e eilean beag a tha ann an **Longaigh**. Tha e suidhichte san àird a tuath Phabaigh is san àird an ear Sgalpaigh. Tha e na phàirt de na h-Eileanan a-staigh agus faisg air an Eilean Sgitheanach. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 18′ 38" Tuath, 5° 53′ 27" Iar. Tha e cho farsaing ri 50 heactair,  agus tha an t-àite as àirde cho àrd ri 67 m (220 troigh). Chan eil daoine sam bith a’ fuireach ann. 

Thàinig an t-ainm Longaigh bhon fhacal Seann Lochlannais *Long-øy*, a tha a’ ciallachadh:  "Eilean na luinge". 

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* 
*''Gazetteer for Scotland'' (Beurla)

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Na h-Eileanan Asgrab

'S e buidheann de dh'eileanan beaga a tha anns na h-**Eileanan Asgrab** (Beurla: *Ascrib Islands*). Tha iad suidhichte anns an Loch Dhùn Bheagain eadar Bhatairnis is Tròndairnis san àird a tuath an Eilein Sgitheanaich. Tha iad a' gabhail a-steach (bho deas gu tuath): Scalp Rock, Asgrab a Deas (*South Ascrib*), Eilean Garbh, Sgeir a’ Chapaill, Sgeir a’ Chuain, Eilean Creagach is Eilean Ìosal. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57.5807° Tuath, 6.5136° Iar. 

Còmhla ri Ìosaigh agus Loch Dhùn Bheagain 's e ionad sònraichte gléidhteachais a th' annta.  Tha an àite ainmeil airson ròn.

Tha taigh air an eilean as motha, ach chan eil duine sam bith a’ fuireach ann. Tha na h-eileanan aig Lord Palombo, cheannaich e iad anns na 1990an.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Ìosaigh

'S e eilean san àird an iar thuath an Eilein Sgitheanaich a tha ann an **Ìosaigh** (IPA: [ˈiəs̪aj], Beurla: *Isay*).  Tha e suidhichte ann an Loch Dhùn Bheagain agus tha e na phàirt de na h-Eileanan a-staigh. Tha e cho farsaing ri 60 heactair,  agus tha an t-àite as àirde cho àrd ri 28 m (92 troigh). Thàinig an t-ainm Ìosaigh bhon fhacal Seann Lochlannais "*ise-øy*" a tha  a’ ciallachadh "Eilean eighe. Anns an 19mh linn bha timcheall air 90 duine a’ fuireach anns an eilean. Ach aig àm nan Fuadaichean, dh’fheumadh a h-uile duine an eilean fhàgail airson Ìosaigh a chur fo chaoraich.  
Anns na 1980an bha an t-eilean aig an neach-ciùil Donovan. An-diugh chan eil daoine sam bith a’ fuireach ann. Còmhla ris na h-Eileanan Ascrib agus Loch Dhùn Bheagain 's e ionad sònraichte gléidhteachais a th' annta. 

## Iomraidhean


## Tuilleadh leughaidh
*

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Port Ìlein

'S e baile beag agus port ann an Ìle th' ann am **Port Ìlein** neo **Port Ilein**. 'S e an dàrna baile as motha ann an Ìle, an dèidh a' Bhogha Mhòir. 'S e port-mara airson aiseagan a tha ann. An sin tha seirbheis aiseagan a' ruith gu Ceann na Creige le Caledonian Mac a' Bhriuthainn. Tha am baile ainmeil airson uisge-beatha agus an taigh-staile, *Port Ellen Distillery*.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Naidheachdan: Leasachaidhean ann am Port Ìlein (2014-05-15)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ìle
Comhghall

'S e leth-eilean ann an Earra-Ghàidheal a th' ann an **Còmhall** no **Comhghall** (Beurla: *Cowal*). 'S e Dùn Omhain prìomh-bhaile Chòmhaill. Eadar Còmhall agus an leth-eilean Cinn Tìre san iar-thuath tha Loch Fìne ann. San àird an ear tha an Linne Chluaidh agus tha caolas Eilean Bhòid sa deas. 

## Bailtean
* Caol an t-Snàimh
* Dùn Omhain
* An Oitir
* Port a' Mhadaidh
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leth-eileanan na h-Alba
Taggart

'S e prògram telebhisean na lorg-phoileas Albannach a tha ann an **Taggart**. Rinneadh e le STV do ITV. Tha e stèidheichte ann an Cnoc Màiri ann an Glaschu. Thòisich e anns a' bhliadhna 1983 agus craoladh an t-eadar-sgeul deireannach ann an t-Samhain 2010.

## Sgioba
### Gnàthaichte
* Alex Norton, cluich e DCI Matt Burke (2002-2010)
* Blythe Duff, cluich i DS Jackie Reid (1990-2010)
* Colin McCredie, cluich e DC Stuart Fraser (1994-2010)
* John Michie, cluich e DI Robbie Ross (1998-2010)
* Katrina Bryan, cluich e Ellis Sinclair (2008-2010)

### Eile
* Mark McManus, cluich e DCI Jim Taggart (1983-1994)
* Harriet Buchan, cluich e Jean Taggart (1983-1994)
* Neil Duncan, cluich e DS Peter Livingstone (1983-1987)
* James MacPherson, cluich e DS/DI/DCI Michael Jardine (1987-2002)
* Robert Robertson, cluich e Dr Andrew Stephens (galar-eòlas) (1983-2000)
* Iain Anders, cluich e Superintendent Jack "The Biscuit" McVitie (1985-1998)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1980an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2010an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1985
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2010
Alatri

'S e baile anns an Eadailt a tha ann an **Alatri**. Tha e suidhichte anns an roinn Lazio. Tha timcheall air 30,000 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. 

Tha e ainmeil airson acropolis aosmhor.
## Bailtean co-cheangailte
* Alife
* Clisson
* Dryfis
* Gétigné
* Gorges
* Pietrelcina
* Saint-Lumine-de Clisson

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean anns an Eadailt
Na h-Eileanan Cròlainneach

'S e buidheann de dh'eileanan a tha anns na h-**Eileanan Cròlainneach** (IPA: [nə ˈhelanən ˈkʰɾɔːlˠ̪əɲəx]; Beurla: *Crowlin Islands*). Tha iad suidhichte eadar an t-Eilean Sgitheanach agus leth-eilean na Comraich air mòr-thìr na h-Alba. Tha Sgalpaigh san iar dheas dhiubh. 'S e seo na Co-chomharran aige: 57° 21′ 0″ Tuath, 5° 50′ 0″ Iar.

Tha iad a' gabhail a-steach: 
* Eilean Mòr 
* Eilean Meadhanach 
* Eilean Beag

Tha an t-Eilean Mòr mu mhìle a dh’fhad agus cho mòr ri 1,7 cilemeatair ceàrnagach. ‘S e Meall a’ Chòis a’ bheinn as àirde a tha anns an Eilean Mòr, tha i san àird a deas dheth. Tha uamh san àird an earra-thuath agus tha Loch nan Leac ann an meadhan an eilein. Tha taighean briste faisg air Camas na h-Annait.  Tha taigh-solais anns an Eilean Bheag. 

Tha cladaichean ann an uamh anns an Eilean Mhòr a' sealltainn gun robh duine a’ fuireach ann 8000 bliadhna air ais. Eadar 1820 is 1920 bha iomadh theaghlaichean a’ fuireach ann. Chaidh am fuadaich bhon a' Chomraich anns na 1820an agus bha ceud aca ath tuinich anns an Eilean Mhòr. Bha iad a' feuchainn a bhith beò le iasgach agus croitearachd. Ach an-dè bhliadhnaichean dh'imrich iad air ais don Chomraich, mar sin chan eil duine sam bith a' fuireach anns an eilean o chionn 1920.

## Bardachd
Tha dàn mu Eilean Mhòr foillsichte anns an leabhar "*Kindly Clouds: Poems by Alan MacGillivray*", (2005, ISBN 0-9550169-0-8) 

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Sgalpaigh an t-Sratha

'S e eilean beag a tha ann an **Sgalpaigh** neo **Sgalpaigh an t-Sratha**. Tha e suidhichte san àird a deas Ratharsair faisg air oirthir an Eilein Sgitheanaich. Tha e na phàirt de na h-Eileanan a-staigh. Tha e cho farsaing ri 2,483 heactair (9.6 mìltean ceàrnagach). Anns a’ bhliadhna 2001 bha 10 daoine de shluagh ann.

'S e "Mullach na Càrn" (396 meatair neo 1,300 troigh) a’ bheinn as àirde a tha ann.

Tha an cuid as motha den eilean còmhdaichte le fraoch. Tha tuathanas fèidh ann. 

Thàinig an t-ainm Sgalpaigh bhon Seann Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh:  "Eilean na luinge". Canar "Sgalpaigh an t-Sratha" ris cuideachd airson sealltainn gu bheil e eadar-dhealaichte bhon eilean Sgalpaigh faisg air na Hearradh.

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil

Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Cur fo chràdh

Tha **cur fo [[cràdh|chràdh]]** 'na ghnìomh sam bith anns a bheil cràdh (no fulangas) corporra no inntinneil trom air chur a dh'aon ghnothaich air daoine airson adhbharan fhaotainn asta, no treas neach, fios no aideachadh, gam peanasachadh airson ghnìomha a tha iad no treas neach air a chur an gnìomh (no a tha iad fo amharas air a chur an gnìomh), no gan cur fo eagal no ceannsachadh, no airson gnìomha sam bith gur bunaichte air lethbhreith sam bith, 'n uair a tha cràdh no fulangas air chur às no aig a' bhrosnachadh de no leis an aontachadh de neach a' chumhachd. Cha ghabh seo a-steach cràdh no fulangas ag èirigh a-mhàin à, dualach ann an, no tuiteamach ri, òrduighean laghaile. 

Fhathast, tha ann mòran chonnspaide mu dheidhinn a' cur daoine fo cràdh. Ann an aon slighe, mothaichidh buill-chumhachd gur na daoine seo cunnartach ris an t-sluagh choitcheann, ach is ann buaidh mhath-clàraichte de chur fo cràdh gun (fo cràdh) aidich daoine ri rud sam bith a theicheadh an t-suidheachaidh, fiù is ged a tha am fios iomlan neo-fhìor.

Roinn-seòrsa:Lagh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Sgalpaigh

*Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:*
 
*Sgalpaigh an t-Sratha, eilean faisg air an Eilean Sgitheanach
*Sgalpaigh na Hearadh faisg air na Hearadh

Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
St Peter's College, Auckland

'S e **St Peter's College, Auckland** an t-aona Àrd Sgoil Caitligeach do ghillean a-mhàin ann an Auckland, Sealainn Nuadh. Tha an sgoil gan teagaisg eadar 7 is 13 bliadhna a dh'aois. Le còrr is 1200 sgoilear a tha a' dol ann, 's e tè de na sgoiltean as motha ann an Sealainn Nuadh. Chaidh an sgoil a stèidheachadh ann an 1939.

Am measg nan daoine ainmeil a chaidh dhan sgoil, bha am bàrd Sam Hunt (1946 -) agus Sir Michael Fay (1949 -), bancair is neach malairteach.

## Iomradh


## Ceangal a-mach
* www.st-peters.school.nz

Roinn-seòrsa:Sealainn Nuadh
Làgan

'S e seorsa de bhiadh a th' ann an **làgan**. Thathas ga dhèanamh air mìn-choirce, le bhith a' goil an t-sùgh searbhta ach am faighear seorsa de shlaman tiugh.

Tha e coltach ri biadhan milis aosta eile mar flummery, sùbhan, sowens, blancmange agus mar sin air aghaidh.

Roinn-seòrsa:Biadh
Sùbhan

'S e seòrsa de bhiadh air a bhrachadh a tha ann an **sùbhan** no **sùghan**.

Tha e air dhèanamh air càthan coirce. Bogachar na càthan ann an uisge gus rachas an uisge goirt, sìolachear an uisge agus 's e sùbhan a tha san stuth soladach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Biadh
Caol Loch Aillse

Tha **Caol Loch Aillse** suidhichte ann an sgìre Loch Aillse, ann an Siorrachd Rois, air cladach Caol Acain an seòlaid eadar an tìr-mòr agus An t-Eilean Sgitheanach, gu dearbh chan ann an "Caol Loch Aillse" ach ainm eile airson Caol Acain. Tha baile air gach taobh a' chaoil, agus tha am baile air an Eilean air togail an t-ainm "Caol Acain". Cha mhòr nach do chruthaich Rathad-iarainn na Gaidhealtachd an t-ainm "Caol Loch Aillse" nuair a bhuail iad an t-ainm sin air an ceann-phort (steisean) a thog iad aig a' Chaoil an lùib fadachadh an rathad-iarainn tro Loch Aillse bho Port an t-Sròim chun a' Chaoil rè na 1890an. Anns an latha an-diugh, tha Drochaid an Eilein na leum bho Phloc a' Chaoil, leth-eilean chreagach a laigheas dhan a thuath bhon Phort.

## Eachdraidh a' Bhaile
Is e Port Rathad-iarainn a bha an Caol Loch Aillse bho thùs, a chaidh a chruthaicheadh rè na 1890an le Companaidh Rathad-Iarainn na Gàidhealtachd. Thog an rathad-iarainn port-stiomair, stèidhichte air laimrig rathad-iarainn aig an àite, còmhla le earrann ùr de rathad-iarainn bho Port na Sroine. Fhosgaileadh na goireasan uile an seo an 1897. Chaidh na bàtaichean-aiseag airson Steòrnabhagh a Caoil Loch Aillse bho 1897 gu 1974, nuair a thòisich na bàtaichean carbaid a ruith bhon laimrig ùr aig Ulapul.

## Ceanglaichean a-mach
* Am Baile *(eachdraidh)*
** Eaglais na h-Alba, Caol Loch Aillse
** Stèisean Rathad-iarainn A' Chaoil
** Cidhe agus Stèisean ùr, Caol Loch Aillse
** Rathad-iarrainn ùr Chaol Loch Aillse
* BBC Naidheachdan 2019-05-10: Leasachadh ann am Ploc a’ Chaoil

Roinn-seòrsa:Ros is Crombaidh
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois