Eachann Rothach

**Eachann Rothach** 8mh Ridire Taigh an Fhuamhair (Beurla: *Sir Hector Munro 8th Laird of Novar)*, seanailear Albannach (1725 - 27 an Dùbhlachd 1805).

## An toiseach
Rugadh Eachann Rothach mu 1725, agus mar dhuine òg à mion-mheur nan Rothach bha e na shaighdear chumanta air taobh nan Hanobharach an aghaidh nan Seumasach. Aon oidhche, le tuiteamas, shàbhail e Ban-diùc Ghòrdain nuair a bha an gille-greasaidh aice fo mhisg; a rèir choltais chuidich i e coimisean rèisimeideach fhaighinn mar thaing, agus mar sin thòisich an dreuchd fhada ainmeil aige san arm, a' mhòrchuid dhith sna h-Innseachan, gus leas malairt na h-Ìmpireachd (agus an East India Company) a dhìon an aghaidh nam Frangach.

## Na h-Innseachan sna 1760an
Mar cheannard a' Bhengal Presidency Army chuidich e ceannairc nan sepoys (saighdearan Innseanach) a chur sios ann an 1764, agus sin gu spraiceil: "*No believer in taking a soft line Munro decided that the only way to deal with the sepoys, whether their grievances were justified or not, was to execute the ringleaders in typical EIC fashion - by tying them to the wheels of a cannon and blowing them apart. He also disbanded the most rebellious native regiment*." 
 

Ann an 1765 bhuannaich e a' bhuaidh a bu mhotha aige aig Buxar, anns a bhith a' cur cath-innleachd air leth an gnìomh, le ach 7,000 daoine an aghaidh 40,000 saighdearan Mughal. Leis an airgead-duais leig e dheth an comisean aige agus thill e na ghaisgeach a Bhreatainn, far an do cheannaich e roinn-taghaidh 'Inverness Burghs' ann am Pàrlamaid agus thàinig e a dh'fhuireach aig Taigh an Fhuamhair, a fhuair e mar dhìleab bho uncail. 

## 'Leasachaidhean'
Bho shin a-mach thug e ùine gu 'leasachaidhean' air an oighreachd, mar a bha am fasan aig an àm. Bha am fearann an sin neo-thorrach, gun chraobhan, agus gun mòran chothroman-obrach do mhuinntir na sgìre, agus anns an ath dheichead dh'atharraich Eachann cruth nan taighean agus an fhearainn gu tur, le leasachaidhean-talmhainn agus planntachadh chraobhan (nam measg na ciad learagan san sgìre), agus cuideachd thog e iomadh carragh, teampall agus geata ann an stoidhle "Innseanach" air feadh an oighreachd - rud a chuir iongnadh mòr air na nabaidhean na bu stuaime aige. 

## Na h-Innseachan sna 1770an agus 1780an
Ann an 1777 thill e chun nan Innseachan mar cheannard an airm ann am Madras. An turas seo cha robh a h-uile rud a cheart cho glòrmhor - shoirbhich leis ann am Pondichéry agus Negapatnam, ach thug e mì-bhreith air neart arm mòr Hyder Ali, ceannard Mysore, agus chaill e an cath cudromach aig  Conjeeveram. B' e sin adhbhar nàire dha, agus rinn e cron air a' chliù aige.

## Taigh an Fhuamhair sna 1780an agus 1790an
Thill e a-rithist a dh'Alba ann an 1782, an turas seo le rud beag nas lugha de dh'airgead-duais, agus thòisich e - mar iomadh uachdaran Gàidhealach eile - caoraich a thoirt a-steach dhan oighreachd, rud a dh'adhbharaich mì-thoileachas am measg an luchd-gabhail a chaill am fearann agus a' bheòshlaint aca - fuadaichean ionadail, mar a bhiodh. Ach bha e mothachail gu follaiseach gum bu chòir dha rudeigin a dhèanamh airson muinntir na sgìre a bha nan èiginn, ged a bhiodh aca ri obair airson an airgid. Chunnaic e cothrom sin a chur air dòigh agus aig an aon àm an cùrsa-dreachd glòrmhor aige sna h-Innseachan a chomharrachadh mar bu chòir. Bha clachan-chuimhne gu leòr aige sgapte air feadh a' chòmhnaird mar-thà; rachadh an tè seo a thogail air a' mhullach a b' àirde den oighreachd - air Cnoc Fhaoighris (1782-83). A dh'aindeoin sin, cha robh an seanailear (a chuir sìos na sepoys cho cruaidh deich bliadhna fichead roimhe) teagmhach idir nuair a bha ar-a-mach beag air an oighreachd ann an 1792, agus fhuair e an t-arm gus a chur sìos. 

## Cnoc Fhaoighris

Chan eil fhios againn an robh an luchd-obrach taingeal no nach robh, agus chan eil fhios againn nas motha a bheil an sgeul ainmeil fìor dha-rìribh gun do roilig sioft na h-oidhche na clachan sìos an cnoc a thog sioft an latha suas, gus barrachd obrach a chruthachadh. Ach tha fios againn gun robh an carragh-cuimhne air a pheantadh geal bho thùs, agus gu bheil dà charragh-cuimhne nas lugha eile faisg air làimh, air Cnoc Ruadh agus Meann Chnoc, falaichte am measg nan craobhan an-diugh. Bha plana ann an toiseach uile an ceangal ri chèile le balla, ach cha do thachair sin - 's dòcha gun do theirig an t-airgead a-rithist. Thathar ag ràdh cuideachd gur e lethbhreac geataichean baile Negapatnam a th' ann, ach chan eil fìor fhianais de seo ann; tha e nas coltaiche nach e ach togalach eile ann an stoidhle fharsaing "Innseanach" a bh' ann, mar a bha na clachan-cuimhne eile air an oighreachd. 

Ge brith dè an fhirinn, mhair an carragh-cuimhne faicsinneach tarraingeach, agus thug iomadh duine ainmeil air tadhail sa Ghàidhealtachd iomradh air, m.e. am bàrd Robert Southey agus am peantair W M Turner (rinn esan sgeidse dheth). 

## Bliadhnaichean mu dheireadh
Bha dithis mhac aig Eachann Rothach a chaochail roimhe, sna h-Innseachan - chaidh aon dhiubh a mharbhadh le tìgear, am fear eile le siorc. Chaochail Eachann fhèin aig Taigh an Fhuamhair ann an 1805. Chaidh an oighreachd dhan nighean aige, a phòs Ronald Ferguson à Raith, agus dh'atharraich ainm an teaghlaich gu Munro Ferguson, an aon teaghlach aig a bheil an oighreachd an-diugh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Scotsman: Fyrish Monument
* Sir Hector’s Follies
* Novar Estate

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba