open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rèinigeadal

’S e baile air costa an ear na Hearadh a tha ann an **Rèinigeadal** (Beurla: *Rhenigidale*), 8km sear air An Tairbeart.  Cha robh rathad ann gu 1990; cha robh ann ach ceum coise 5km thar nam monaidhean.  A-nis tha rathad ga cheangal ris an A859.

Tha òstail ann, leis an Urras Gatliff.  Chaidh seo fhosgladh ann an 1962, agus b’ e a’ chiad òstail a bha aig an Urras.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-08-01: Leabhar ùr mu strì Rèineagadail

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Hearadh
Eòin G. MacFhionghain

B' e eadar-theangair, sgrìobhadair, agus neach-deasachaidh a bh' ann an **Eòin G. MacFhionghain**, Jonathon MacKinnon sa Bheurla, (1869-1944). Rugadh Eòin MacFhionghain ann an Whycocomagh, Ceap Breatainn. B' ann às an Eilean Sgitheanach a bha a shinnsearan. Chuir MacFhionghain air dòigh *[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]*, iris Ghàidhealach sheachdaineil, agus iris eile, *Fear na Cèilidh*. 

## Ceanglaichean a-mach
* ''Mac-Talla'' air loidhne 

Roinn-seòrsa:Eilean Cheap Bhreatainn
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Muraisc

'S e Baranachd air an àirde an iar-thuath Chontae Maigh Eo ann an Èirinn a th' ann am **Muraisc**. Tha Baile Uí Fhiacháin na phrìomh-bhaile. Tha Gaeltacht ann cuideachd. 'S e tè dhe naoi baranachdan ann an Contae Mhaigh Eo a th' innte.  

## Eachdraidh
Anns an 13mh Linn bhuineadh an talamh air gach taobh a' Chuan Mó do rìoghachd bheag air an robh *Umaill*. Tha an talamh seo a-nis air a roinn eadar Muraisc agus Buiríos Umhaill fhèin - ainmeachadh an dèidh na rìoghachd bhige sin. B' ann leis an teaghlach *Ó Máille* a bha làmh an uachdar ann an Umaill. Thog Aodh Ó Máille abaid an seo ann an 1457 air an talamh a thug Tadhg Ó Máille air a shon. Thaghadh an t-àite leis gu robh e faisg air Cruach Phàdraig. Dhùnadh an abaid aig àm An Ath-Leasachaidh san 16mh Linn. Tha an togalach na thobhta a-nis, ach lean i oirre gu ruige 1577.

## Bailtean mòra
* Cathair na Mart, Cluain Cearbán
## Bailtean Eile
* Bun Abhann, Bun Dorcha
* Ceathrú an Uisce
* Doire an Chaoith, Delphi
* Imleach
* Lainn Mhór, Leac an Anfa
* Oireamh
* An Nuachabháil
* Tamhnaigh Ard

## Cruinn-eòlas
* Abhainn Oirimh
* Binn an Charragáin, An Bhinn Ghorm
* Cruach Phádraig, Cuan Mó, An Caoláire Rua, Cnoc Maol Réidh
* Dúloch
* Fionnloch
* Loch an Mhothair, Loch Coinnile, Loch Ghleann Cuillinn, Loch Ghleann an Bhua
* Oileán Chliara, Oileán na Cathrach, Inis Toirc, Inis Deala

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo
Haoisgeir

'S e eilean anns na h-Eileanan Tarsainn a tha ann an **Haoisgeir na Cuiseig**, **Heisgeir nan Cuiseag**, no, air mapaichean na Suirbhidh Òrdanais, **Òigh-sgeir** (Beurla: *Hyskeir* no *Heiskeir*).

Chan eil daoine sam bith a' fuireach ann ach tha taigh-solais ann. Thogadh e ann an 1904 agus dh' fhàs e fèin-obrachail ann an 1997.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
Farpais Còmhlain Pìoba na Cruinne

’S e farpais airson còmhlain na pìoba móire a tha ann an **Farpais Còmhlain Pìoba na Cruinne**. 'S fìor ainmig a chluinnear an t-ainm Gàidhlig oifigeil agus 's an t-ainm mith-chainnteach *Na Worlds* a chluinnear as bitheanta. Tha i a’ gabhail àite ann an Glaschu anns an Lùnastal gach bliadhna.  Tha i air a bhith a’ dol gu cunbhalach bhon a thòisich i ann an 1930.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-08-15: Farpais mhòr na pìobaireachd *(aithris-bhideo 2:09)*

Roinn-seòrsa:Co-fharpaisean ciùil
Roinn-seòrsa:Pìobaireachd
Srath Pheofhair

'S e baile ann an srath Abhainn Pheofharain ann an Ros an Ear, 8km à Inbhir Pheofharain, a tha ann an **Srath Pheofhair** (Beurla: *Strathpeffer*).

## Eachdraidh
Tha leac shnaidhte Chruithneach cudromach, Clach an Tiompain, ann an Srath Pheofhair. Tha e a' nochdadh crudha-eich agus iolaire.

Chaidh am baile na bhaile-spatha san 19mh linn is thogadh an stèisean-rèile ann an 1885. Dhùineadh e ann an 1946. Dh'fhosgail am pàillean ann an 1881. Chaidh am pàillean a chleachdadh mar ospadal an airm an dèidh do 1918, ach chaidh e na làthair airson còmhlan-ciùil agus dannsaichean sna 60an agus 70an.

Tha a' chuid as motha den bhaile na raoin-ghlèidhteachais.

## Spòrs
Tha Comann Camanachd Cabar Fèidh a' cluich an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-10-24: Slighe ùr a Shrath Pheothair? *(aithris bhideo 3:03)*

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Taigh na Bruaich

'S e baile ann an Caolas Bhòid a tha ann an **Taigh na Bruaich**.

Tha Comann Camanachd Caolas Bhòid agus Comann Camanachd Chaol-Ghleann a' cluich an seo.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Roinn a' Mhonaidh

B' e roinn na h-Alba a bha ann an **Roinn a' Mhonaidh** (Beurla: *Grampian Region*).

Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le còig comhairlean sgìreil: Obar Dheathain, Moireabh, Gòrdan, Banbh agus Buchainn, agus Cinn Chàrdainn agus Srath Dhè.

Ann an 1996 chaidh trì comhairlean ùra, Comhairle Mhoireibh, Comhairle Siorrachd Obar Dheathain agus Comhairle Baile Obar Dheathain de Roinn nam Monadh Liath.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba
Sgrab

A rèir Dwelly, 's urrainn **sgrab** a' ciallachadh:
* An sgrail mhòr (*Puffinus gravis*). Chan eil ainm oifigeil aig NàdarAlba air.
* Coltraiche (*Alca torda*)
A rèir an Fhaclair Bhig, tha **sgrab** a' ciallachadh
* Sgrail (*Puffinus puffinus*)

## Freumhan an ainm
Tha am facal Fàrothais *skrápur* a' ciallachadh *Puffinus puffinus*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòin
Roinn-seòrsa:Soilleireachadh
Roinn Srath Chluaidh

B' e roinn as motha na h-Alba a bha ann an **Roinn Srath Chluaidh** (Beurla: *Strathclyde Region*).

Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le 19 comhairlean sgìreil. Bha Glaschu na phrìomh-bhaile agus bha Inbhir Àir, Lannraig, Hamilton, Dùn Breatann, Pàislig agus Earra-Ghàidheal a-mach o Àird nam Murchan, Ceann Loch Lìobhann agus Baile a' Chaolais anns an roinn seo.

Ann an 1996 chaidh 12 comhairlean ùra, Comhairle Earra-Ghàidheal agus Bhòid,
Comhairle Shiorrachd Àir an Ear, Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath, Comhairle Shiorrachd Àir a Deas,
Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear, Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear,
Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath, Comhairle Shiorrachd Lannraig a Deas,
Comhairle Inbhir Chluaidh, Comhairle Shiorrachd Rinn Friù, Comhairle Shiorrachd Rinn Friù an Ear
agus Comhairle Baile Ghlaschu de Roinn Srath Chluaidh agus chaidh an roinn is na 19 comhairlean sgìreil a sgaoileadh. 

Tha an t-ainm a' dol às an sean Rìoghachd Srath Chluaidh aig an robh Dùn Breatann na phrìomh-bhaile. 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba
Partaig

'S e roinn Glaschu, agus b' e borgh ann an Siorrachd Rinn Friù, a tha ann am **Partaig** (Beurla: *Partick*).

Chaidh e na phàirt de Ghlaschu ann an 1912 còmhla ri Baile a' Ghobhainn.

Chaidh an comann ball-coise Partick Thistle a stèidhicheadh ann am Partaig ann an 1876 ach ghluais e do Firrhill ann an 1906.

## Daoine ainmeil
* Billy Connolly
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Glaschu
Roinn Lodainn

B' e roinn na h-Alba a bha ann an **Roinn Lodainn** (Beurla: *Lothian Region*).

Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le ceathair comhairlean sgìreil: Dùn Èideann, Lodainn an Iar, Lodainn an Ear agus Lodainn Mheadhanach.

Ann an 1996 chaidh nan comhairlean sgìreil nan comhairlean aonadach, Comhairle Baile Dhùn Èideann, Comhairle Lodainn an Iar, Comhairle Lodainn an Ear agus Comhairle Lodainn Mheadhanaich de Roinn Lodainn agus chaidh an roinn fhèin a sgaoileadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn
Roinn Taobh Tatha

B' e roinn as motha na h-Alba a bha ann an **Roinn Taobh Tatha** (Beurla: *Tayside Region*).

Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le 3 comhairlean sgìreil, Dùn Dè, Machair Aonghas agus Peairt is Ceann Rois. Bha Dùn Dè na phrìomh-bhaile agus bha Farfar, Obar Bhrothaig, Peairt, Craoibh agus Mòinteach Raineach anns an roinn seo.

Ann an 1996 chaidh na 3 comhairlean sgìreil nan comhairlean aonadach, Comhairle Pheairt is Cheann Rois, Comhairle Baile Dhùn Dè agus Comhairle Aonghais agus chaidh an roinn fhèin a sgaoileadh. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba
Am Parbh

Is e rubha ann an Cataibh a tha anns **am Parbh** no **an Carbh**.
'S e àite fo dhìon sònraichte a th' ann air sgàth 's gu bheil 50000 eòin-mara, buthaidean, coltraichean (*Alca torda*), eòin dubha an sgadain (*Uria aalge*), seagairean (*Rissa tridactyla*) agus eòin chrom a' neadachadh an sin. Thog Robert Stevenson taigh-solais air ann an 1828.

Tha am Parbh aig Ministreachd an Dìon agus tha iad ga chleachdadh airson trèanaidh.
## Còmhdhail
Tha rathad a' ceangal am Parbh ris an aiseag Caolas Diùranais. Chaidh an rathad a thogail còmhla ris an taigh-solais. Tha e cuideachd comasach am Parbh a ruigsinn air chas-cheum o am Blàr Mòr. Ann an 2019 bha an rathad ann an droch stàit agus a rèir Scottish Athletics cha b' e rèis rathaid a bha ann am Maraton a' Phairbh.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cataibh
An Àird Bheag

'S e baile beag ann an Ìle faisg air Lag a' Mhuilinn agus Laphraoig a tha anns **an Àird Bheag** (Beurla: *Ardbeg*).
Tha e ainmeil airson an taighe-staile aige.

Stèidhicheadh an taigh-staile ann an 1815.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ìle
Aoraisge

'S e dòirlinn ann an Earra-Ghàidheal agus Bòd eadar Loch Creurann agus Linne Sheileach a tha ann an **Aoraisge** (Beurla: *Eriska*).
Tha drochaid a chaidh a thogail mu 1900 a' ceangal Aoraisge, far a bheil taigh-sheinnse ann, ri Latharna.. Thogadh an taigh-sheinnse seo ann an 1884 mar thaigh prìobhaideach. Bha George Woulfe Brenan na ailtire.. Tha seann chrannag anns an Poll nan Ròn, an t-àth eadar Aoraisge agus Latharna.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig

’S e àrd-sgoil sa sgìre Marchmont ann an Dùn Éideann a tha ann an **Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig**.  Tha i a’ teagasg òigridh eadar 11 agus 18 bliadhna a dh’aois.  Ged a tha a’ mhórchuid den teagasg tron Bheurla, ’s i a’ phrìomh àrd-sgoil airson teagasg na Gàidhlig agus teagasg tro mheadhan na Gàidhlig ann an Dùn Éideann.

## Eachdraidh
Chaidh an sgoil a stéidheachadh ann an 1803 le dìleab a dh’fhàg am marsanta tombaca Seumas Gilleasbuig.  An toiseach cha robh ach 65 de sgoilearan innte.  Ann an 1908 chaidh an sgoil fo stiùireadh Bhòrd-sgoile Dhùn Éideann, agus ’s e sgoil stàite ioma-chuimseach a th’ innte a-nise le 1150 sgoilearan.  Choisinn i an tiotal “Scottish State School of the Year” aig an *Sunday Times* ann an 2015.

## Gàidhlig
’S i Àrd-sgoil Sheumais Ghilleasbuig an àrd-sgoil àbhaisteach dhan téid sgoilearan a chaidh tron bhun-sgoil Ghàidhlig ann an Dùn Éideann, Bun-sgoil Taobh na Pàirce.  Tha a’ Ghàidhlig ga theagasg san àrd-sgoil mar chuspair, ach cuideachd tha iomadh chuspair ga theagasg tro mheadhan na Gàidhlig.  ’S ann à Uibhist a Tuath a tha Dòmhnall Iain Dòmhnallach a tha ’na cheannard na sgoile bho 2012, agus tha e fileanta sa Ghàidhlig.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil
* Comann nam Pàrant Dùn Èideann

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig
Roinn Mheadhanach

B' e roinn as motha na h-Alba a bha ann an **Roinn Mheadhanach** (Beurla: *Central Region*).

Chaidh i a stèidheachadh ann an 1975 aig an Achd Riaghaltais Ionadail (Alba) 1973 le 3 comhairlean sgìreil, Siorrachd Chlach Mhanainn, Sruighlea agus An Eaglais Bhreac. Bha Sruighlea na phrìomh-bhaile agus bha An Eaglais Bhreac, Dùn Bhlàthain, Alamhagh, Allt a' Bhonnaich agus Calasraid anns an roinn seo.

Ann an 1996 chaidh na 3 comhairlean sgìreil nan comhairlean aonadach, Comhairle Siorrachd Chlach Mhanann, Comhairle Shruighlea agus Comhairle na h-Eaglaise Brice agus chaidh an roinn fhèin a sgaoileadh. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Roinnean na h-Alba
Latharna

: *Airson seaghan eile, faic [[Latharna (soilleireachadh)]].*

'S e sgìre tràidiseanta ann an taobh a tuath Earra-Ghàidheal agus Bòd a tha ann an **Latharna** (Beurla: *Lorne*).

Tha an t-Òban am baile as motha ann. Tha sgiobaidhean spòrs san sgìre agus daoine mar Iain Latharna Caimbeul agus Anna Latharna NicGillÌosa a' cleachdadh an t-ainm Latharna.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Earra-Ghàidheal agus Bòd
Beathach

'S e seòrsa fàs-bheart anns an rìoghachd Metazoa no Animalia (Linnaeus 1758) a tha ann am **beathach**.

'S urrainn do bheathach a charachadh ach cha urrainn dhaibh a' dèanamh foto-co-chur mar lusan.
Tha gach druim-altachan na bhall dhen còmhlan Chordata ach tha na neo-druim-altachain nam buill de dh'iomadh còmhlan, mar Arthropoda no Mollusca. Canar ainmh-eòlas leis an t-saidheans a tha ceangailte ri beathaichean.

## Faic cuideachd
* Liosta nam beathach

## Ceanglaichean a-mach
* Forbes (1905), <i>Gaelic Names of Beasts (Mammalia), Birds, Fishes, Insects, Reptiles, etc</i> *(WebArchive)*
** Gàidhlig-Beurla
** Beurla-Gàidhlig
* Natural History Museum: SNH List of Gaelic Names
Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Chordata

'S e fìleam anns an Animalia a tha ann an **Chordata**.

Tha gach druim-altachan na bhall de Chordata, ach tha neo-druim-altachain cuideachd anns a' Chordata, m.e. na *Myxini* (Beurla: *hagfish*), na *Tunicata* (Beurla: *sea squirts*) agus na amphioxi (Beurla: *lancelets*).

'S ann nan roinnean cudromach ann an Chordata a tha na mamalan, na snàigeanan, na muir-thìrich, na h-eòin agus na h-èisg, a tha a' buntainn ri iomadh roinn. Mar eisimpleir tha na creathlaichean, na cearbanan agus an adag a' buntainn ri diofar roinnean.

Roinn-seòrsa:Bith-eòlas
Speal

’S e inneal làimhe àiteachais a tha ann an *'speal*, airson feur no arbhar a bhuain.  Ged a thàinig innealan air an tarraing le each ’na h-àite, agus an uair sin tractaran, tha i fhathast ga chleachdadh.  Mar inneal buana tha i nas adhartaiche na an *corran*, oir chan eil feum aig an neach buana a bhith a’ cromadh fad na h-ùine.  Far an robh duine math air spealadh, le deagh speal, air a deagh sheatadh, dhèanadh e leth acair (0.2 ha) ann a’ latha.  Feumar a bhith a’ cur faobhar gu tric air an iarann fhad ’s a thathar ag obair le speal.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Facal Oirbh 2009-08-11: A’ deasachadh airson spealadh - *agallamh le Lachaidh MacIllÌosa, [[Stafainn]], pàirt 1*
* BBC Facal Oirbh 2009-08-11: A’ spealadh - *agallamh le Lachaidh MacIllÌosa, [[Stafainn]], pàirt 2*
* BBC Naidheachdan 2016-08-23: Spealadh Carpàitianach - *aithris le Teàrlach Quinnell air spealadh an fheòir sna beanntan Carpàiteanach ann an Romàinia*

Roinn-seòrsa:Àiteachas
Mìosachan poblachdach na Frainge

Chaidh **mìosachan poblachdach na Frainge**, no am **mìosachan reabhlaideach**, a chruthachadh ri linn aramach poblachdach na Frainge, 's a chur an sàs bho 1792 gu 1806. Chaidh a chleachdadh cuideachd rè àm Chomann Paris airson ùine gheàrr. Ged a chuireadh air chois e air 22 Sultain 1792 (ceann-là ris an canar 1d vendémiaire bliadhna a h-aon, far a bheil vendémiaire na mhìos-toisich den mhìosachan phoblachdach), air latha gairm Poblachd na Frainge, chaidh a chur an gnìomh air 6 Dàmhair 1793, air a' chiad vendémiaire bliadhna a dhà, agus thugadh ciad latha "linn nam frangach" air.

Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Mìosachain
Iain MacRàth

’S e cleasaiche proifeiseanta agus sgrìobhaiche dràma a tha ann an **Iain MacRàth** (Beurla: *Iain MacRae*).

## Dràma
Bidh e a tha ag obair sa Ghàidhlig agus sa Bheurla. Tha e air a bhith ’na chleasaiche proifeiseanta bho thoiseach nan 1980an, ann an dealbhan-cluiche, telebhisean, film agus rèidio.  Am measg na rinn e, tha obair còmhla ri Teatar Nàiseanta na h-Alba, Communicado, Traverse, Teatar Mhuile, White Stag Forge, Watford Palace, Hull Remould, Tosg agus Teatar na h-Alba.  Bha e anns na prògraman telebhisein *Crowdie and Cream*, *Machair*, *Falach Fead*, *RanDan*, *River City*, *Case Histories* agus *[[Bannan]]*.

## Sgrìobhadh
Mar sgrìobhaiche, fhuair e coimisean bho Phròiseact nan Ealan airson *Taigh Sheonachain*, a bha ’na phàirt de Gairm nan Gàidheal ann an 2014, obair chlùiteach a bha a’ cuimhneachadh a’ Chogaidh Mhóir.  Sgrìobh e agus ghabh e pàirt ann am *Fantom* san Citizens Theatre san Dàmhair 2014. Choisinn e duais “Sgrìobhaiche Ùr Dràma Gàidhlig 2015” bho Playwrights’ Studio/Comhairle nan Leabhraichean. Bha e ’na stiùiriche san dràma Sequamur.

Ann an 2017, bhuannaich e Duais Dhòmhnaill Meek airson an dealbh-cluiche *Taigh Sheonachain.*

## Ceanglaichean a-mach
* IMDB: Iain MacRae
* Iain MacRàth a’ bruidhinn mu bhith a’ cluich Tormod ann am Bannan *(bhideo 5:48, 2015-09-16)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cleasaichean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
MacRàth, Iain
James Watson Cronin

B' e fiosaigiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann an **James Watson Cronin**.

Tha e ainmeil airson an obair aige air briseadh pàrataidh-teairrds.

## Beatha

Rugadh e ann an Chicago agus dh'ionnsaich e fiosaigs aig Oilthigh nam Meathodach a Deas ann an Dallas.
Sgrìobh e an tràchdas aige aig Oilthigh Chicago agus bha e na neach-rannsachaidh aig Deuchainn-lann Nàiseanta Brookhaven agus Oilthigh Phrinceton. 
Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Chicago ann an 1971. Chaochail e ann an 2016.

## Urraman

Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1980 còmhla ri Val Logsdon Fitch airson an obair air an diofar eadar stuth agus anti-stuth.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Val Logsdon Fitch

B' e fiosagaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann am **Val Logsdon Fitch**.

Tha e ainmeil airson an obair aige air an diofar eadar stuth agus anti-stuth.

## Beatha

Rugadh e ann an Chicago agus dh'ionnsaich e einnseanaireachd dhealain aig Oilthigh Mhic Gille ann am Montreal.
Sgrìobh e an tràchdas aige aig Oilthigh Cholumbia agus bha e na neach-rannsachaidh aig Oilthigh Phrinceton, nuair an do rinn e deuchainnean còmhla ri James Cronin mu briseadh pàrataidh-teairrds. Chaidh e na ollamh ann an 1960. Chaochail e ann an 2015.

## Urraman

Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1980 còmhla ri James Watson Cronin airson an obair air an diofar eadar stuth agus anti-stuth.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Cruinneachadh a' Chinn a Tuath

’S e coinneamh air leth cudromach airson farpaisean pìobaireachd a tha ann an **Cruinneachadh a' Chinn a Tuath**.  Théid a chumail ann an Inbhir Nis thairis air dà latha aig deireadh gach samhraidh.  Thòisich e sa bhliadhna 1788.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-09-01: Farpais mhòr na pìobaireachd *(aithris-bhideo 3:09)*
* BBC Naidheachdan 2016-09-02: Latha na Bràiste Òire *(aithris-bhideo 1:43)*

Roinn-seòrsa:Pìobaireachd
43 RC

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 7 an Dùbhlachd - Marcus Tullius Cicero, Neach-poileataigs agus sàr-òraidiche Ròmanach. 

Roinn-seòrsa:40an RC
Comunn Gàidhlig Thoronto

’S e **Comunn Gàidhlig Thoronto** an comunn Gàidhealach ann am baile Toronto ann an Canada.  Chaidh a chur air chois ann an 1880 agus chaidh a stéidheachadh gu foirmeil leis an riaghaltas ann an 1887.  Am prìomh amas a bh’ aige an toiseach b’ e sochair a thoirt do in-imircich bho Ghàidhealtachd na h-Albann, ach bha e cuideachd a’ toirt taic don chànan agus don chultar.  Thar nam bliadhnaichean, mar a bha an riaghaltas fhéin a’ gabhail cùram air sochairean, mar a bha tuill nan in-imirceach a’ tiormachadh, lughdaich e agus thionndaich e barrachd dhan chultar agus céilidhean.  Ach mar am ballrachd a’ fàs nas aosta, dh’ fhàs e lag agus cha mhór nach do bhàsaich e aig deireadh nan 1980an.  Thàinig ath-bheòthachadh sunndach bhon bhliadhna 2012, ge-tà, ga bhrosnachadh le luchd-ionnsachaidh òg a bha dìleas don chànan.

## Ceanglaichean a-mach
* Comunn Gàidhlig Thoronto
* Aiseirigh Comunn Gàidhlig Thoronto - le Zachary Wallace, san iris Dàna, 2015-11
* Oighrig McKeogh a’ bruidhinn mu aiseirigh Comunn Gàidhlig Thoronto *(Youtube)*.  Agus air Clilstore

Roinn-seòrsa:Canada
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha anns **An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach** (Beurla: *Skye, Lochaber and Badenoch*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 on seann sgìre Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis an Iar far an robh Iain Fearchar Rothach nach maireann na BhPA. Tha na uàrdan
Inbhir Pheofharain agus Shiphoirt,
An t-Eilean Dubh,
Eilean a' Cheò,
Caol agus Malaig,
Àird agus Loch Nis,
An Gearastan agus Àird nam Murchan,
agus pàirtean de Ros an Iar, Srath Pheofhair agus Loch Aillse is Bàideanach agus Srath Spè
san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri Gallaibh, Cataibh agus Ros, Siorrachd Pheairt a Tuath, Sruighlea,
Earra-Ghàidheal agus Bòd agus Inbhir Nis agus Inbhir Narann. Tha luchd-taghaidh an seo a' taghadh aon ball sgìreil agus buill liosta airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan.

## Buill-phàrlamaid

## Faic cuideachd
* Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Loch Abar (sgìre Phàrlamaid Westminster)

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Chester Bennington

'S e seinneadair a tha ann an *'Chester Bennington* (a rugadh ann an Phoenix, Arizona, Na Stàitean Aonaichte, 20 Am Màrt 1976 - 20 An t-Iuchar 2017) 'S e seinneadair sa chòmhlan-chiùil Linkin Park a tha ann. Roimhe sin, bha Bennington sa chòmhlan "Grey Daze".

## Clàran
* *Hybrid Theory* (2000)
* *Reanimation* (2002)
* *Meteora* (2003)
* *Collision Course* (2004)
* *Minutes to Midnight* (2007)
* *A Thousand Suns* (2010)
* *Living Things* (2012)
* *Recharged* (2013)
* *The Hunting Party* (2014)

## Ceanglaichean a-muigh
Làrach oifigeach

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Ceit Fhoirbeis

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Ceit Fhoirbeis**, BPA (Beurla: *Kate Forbes*).

Bha i na sgoilear aig Acadamaidh Inbhir Pheofharain agus dh'ionnsaich i eachdraidh aig Oilthigh Chambridge.
An dèidh do rinn i ceum maighstireachd air eachdraidh de dh'eilthireachd aig Oilthigh Dhùn Èideann, dh'obair i airson Dave Thompson BPA agus mar chunntasair airson Barclay's.

Chaidh na BPA airson An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach ann an 2016 is na Ministear an Ionmhais Phoblaich agus na h-Eaconomaidh Didseataich nuair an do chrath Nicola Sturgeon a caibineit ann an 2018. Ann an 2020 ghabh i òraid a' bhuidseid is i na chiad bhean a rinn sin às dèidh Derek Mackay leig a dhreuchd dheth, agus an-sin chaidh i na Rùnaire Ionmhais.
Ghabh Iain MacShuibhne a h-àite nuair a chaidh i air fòrladh màthaireil ann an 2022.

## Tagraiche ceannardas Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba 2023
: *Faic [[Taghadh ceannardas Partaidh Nàiseanta na h-Alba 2023]]*
Thill i à fòrladh màthaireil agus dh'fhoillsich i gun seas i airson ceannardas Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba agus mar sin prìomh-mhinistearachd na h-Alba an aghaidh Humza Yousaf agus Ash Regan an dèidh do Nicola Sturgeon innis gun leig ise a dreuchd suas. Gidheadh, chaill i taic bho Clare Haughey agus Tom Arthur, am measg chàich, nuair a dh'inns i gun robh i an aghaidh poileasaidhean a' phàrtaidh mu pòsadh aona-ghnèitheach agus atharrachadh gnè.

Bhuannaich i 20,559 bhòt (40.7%) anns a' chiad runnd is 23,890 (47.9%) anns an dàrna runnd, a choisinn Humza Yousaf. Tha i na suidhe air na beingean-cùil an dèidh sin.

## Air ais anns an Riaghaltas
An dèidh do Humza Yousaf an ceannardas fhàgail dhearbhaich i nach seasadh i a-rithist ach bhiodh i toilichte a bhith ann an riaghaltas Iain MacShuibhne agus chaidh i na leas-phrìomh-mhinistear na h-Alba agus na ministear airson na Gàidhlig.
Thuirt i anns an Lùnastal 2025 nach do sheas i airson na Pàrlamaid aig na taghaidhean ann an 2026.

## Seasamh poileataigeach

Ged a tha i air làmh deas a' phàrtaidh, dh'fhoillsich i agus dà BPA eile aithris air eaconamaidh shoirbheis còmhla ris a' bhuidheann-beachdachaidh Common Weal.

## Ceanglaichean a-mach
* Kate Forbes - làrach-lìn oifigeil *(Beurla)*
* Pàrlamaid na h-Alba: Kate Forbes - MSPs *(Beurla)*
* They Work for You: Kate Forbes *(Beurla)*
* BBC Naidheachdan 2016-06-27: “Call £100m ri linn Brexit” - *beachd aig Ceit Fhoirbeis*
* BBC Naidheachdan 2016-08-09: Dìon air a' Ghàidhlig ann an reachdas - *beachd aig Ceit Fhoirbeis*
* BBC Naidheachdan 2018-06-27: Àrdachadh dreuchd dha Ceit Fhoirbheis
* BBC Naidheachdan 2020-02-17: Ceit Fhoirbeis na Rùnaire Iomhais

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Nehemiah

'S e leabhar den Bhìoball a tha ann an **Nehemiah**.

Tha e ag innse mar an do thill Nehemiah air ais gu Ierusalem, an riaghladaireachdan aige, mar an do dh'òraidich Esra an lagh agus mar an do dh'ath-cruthaicheadh ballachan Ierusalem. 
## Ceanglaichean a-mach
* Nehemiah 1, Am Bìoball Gàidhlig 1992
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Ester

'S e leabhar den Bhìoball a tha ann an **Ester**.

Tha e ag innse mar an do dh'agair Ester às leth athair Mordecai gu a fear Ahasuerus, rìgh Phersia, an aghaidh Hàman, a bha ri guim na Iùdhaich a mhortadh. 'S e tùs an fhèille Iùdhach Purim a th'ann. 
## Ceanglaichean a-mach
* Esteir 1, Am Bìoball Gàidhlig 1992
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Iob

'S e leabhar den Bhìoball a tha ann an **Iob** no **Iòb**.

Tha e a' toirt cunntas air a' fhulangas Iob, fear dìleas, umhal agus diadhach. 
## Ceanglaichean a-mach
* Iob 1, Am Bìoball Gàidhlig 1992
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Seann Tiomnadh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Roinn-seòrsa:Creideamh
Gallaibh, Cataibh agus Ros (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Gallaibh, Cataibh agus Ros** (Beurla: *Caithness, Sutherland and Ross*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 on seann sgìre Gallaibh, Cataibh agus Ros an Ear agus pàirtean de Ros, an t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis an Iar. Tha na uàrdan
Cataibh a Tuath, an Iar is Meadhanach,
Inbhir Theòrsa,
Inbhir Ùige,
Gallaibh do thìr,
Cataibh an Ear agus Eadardan,
Linne Chromba,
Baile Dhubhthaich agus Ros an Ear,
agus pàirt de Ros an Iar, Srath Pheofhair agus Loch Aillse
san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ris an t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach agus faisg air Arcaibh.

## Buill-phàrlamaid

## Faic cuideachd
* Gallaibh, Cataibh agus Ros an Ear (sgìre Phàrlamaid Westminster)

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Seumas MacLathagain

B' e cruinniche, ministear agus seaplain anns an Fhreiceadan Dubh a bha ann an **Seumas MacLathagain** (Beurla: *James McLagan*).

Rugadh e ann an Lagan faisg air Baile Chloichridh ann an 1728. Bha e na oileanach aig Oilthigh Chill Rìmhinn agus ann an 1760 chaidh e na mhinistear ann an Àth Maol Ruibhe. An dèidh do bhith na sheaplain anns an Fhreiceadan Dubh eadar 1764 agus 1780, chaidh e na mhinistear ann am Blàr Athall. Chaochail e ann an 1805.

Tha an cruinneachadh aige leis an Oilthigh Ghlaschu a-nis. Tha bàrdachd le Iain Lom, Màiri nighean Alasdair Ruaidh agus Alasdair mac Mhaighstir Alasdair aige.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgoilearan na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sealtainn (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Sealtainn** (Beurla: *Shetland Islands*).

Chaidh a cruthaicheadh ann an 1999. Is ionann a crìochan agus na crìochan Comhairle Shealtainn.
Tha luchd-bhòtaidh ann an Sealtainn cuideachd a' taghadh buill liosta airson na Ghàidhealtachd agus nan Eilean.

'S e Tàmhais Scott a bha sam BPA ro 2019, nuair a leig e a sheat suas agus thòisich e ag obair aig Rugbaidh na h-Alba. Bhuannaich Beatrice Wishart am frith-thaghadh.

## Buill-phàrlamaid

## Faic cuideachd
* Arcaibh agus Sealtainn (sgìre Phàrlamaid Westminster)

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Raineach

'S e seòrsa luibhe a tha ann an **raineach** (Laidean *Pteridium*, Beurla *Bracken*) le duilleagan móra iol-sgarta.  Tha i a' fàs gu h-àraid air talamh meadhanach math air oir nam mòinteach. Tha i a' fàs air feadh an t-saoghail.

## Dealbhan

Bracken, Garvald Law - geograph.org.uk - 219841.jpg|leathad comhdaiche le rainich


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-09-14: Raineach ga cur gu feum? *(aithris-bhideo 2:32)*
* Òran: ''Buan na Rainich'' (BBC: Bliadhna nan Òran)

Roinn-seòrsa:Luibhean
Inbhir Nis agus Inbhir Narann (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha anns **Inbhir Nis agus Inbhir Narann** (Beurla: *Inverness and Nairn*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o pàirtean de seann sgìre Ros, An t-Eilean Sgitheanach agus Inbhir Nis an Iar far an robh Iain Fearchar Rothach nach maireann na BhPA agus pàirtean de Inbhir Nis an Ear, Inbhir Narann agus Loch Abar. Tha na còig uàrdan de
dh'Inbhir Nis, Inbhir Narann, pàirt de Bhàideanach agus Srath Spè is Cùil Lodair agus Àird nan Saor
san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ris An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach agus Moireabh.
Tha luchd-taghaidh an seo a' taghadh aon ball sgìreil agus buill liosta airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan.

## Buill-phàrlamaid

## Faic cuideachd
* Inbhir Nis, Inbhir Narann, Bàideanach agus Srath Spè (sgìre Phàrlamaid Westminster)

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Gleann Nibheis

ʼS e gleann ann an Loch Abar a tha ann an **Gleann Nibheis**.  Tha baile An Gearasdan aig a bhun, agus tha am bad bheanntan as àirde ann am Breatainn air taobh aʼ tuath aʼ ghlinne: Beinn Nibheis, Càrn Mór Dearg, Aonach Mór, and Aonach Beag.

Aʼ leantainn suas an gleann, aʼ siubhail gu deas bhon Gearasdan, tha an gleann ʼna shrath beag an toiseach, le àite campaidh agus òstail-òigridh.  Tha rathad poblach aʼ dol 10 km suas an gleann.  An déidh 7 km tha uileann sa ghleann; tha an gleann aʼ tionndadh dhan àird an ear agus tha an rathad aʼ tionndadh ʼna rathad singilte.  An déidh pàirc nan càraichean aig ceann aʼ rothaid, tha an gleann ʼna shloc fad 2 km, agus the ceum coise rud beag doirbh ga leantainn gu ruige an gleann uachdarach a car sìtheil.  Tha an ceum coise còmhla ri Beinn Nibheis fhéin fo chùram Urras Iain Muir.  An seo aig toiseach aʼ ghlinne uachdair tha drochaid uèire tarsainn na h-abhainne, an t-Uisge Nibheis, tha bothan glaiste aig an luchd-sreap a bha roimhe ʼna thaigh cìobair, agus tha fear de na h-easan as àirde ann am Breatainn, An Steall.  ʼS e *Steall* a theirear cuideachd ris aʼ bhothan.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-09-16: Ceum an t-Stìll dùinte “còig seachdainnean”
* BBC Naidheachdan 2016-10-11: Slighe dhan Steall Bhàn dùinte fhathast
* BBC Naidheachdan 2018-05-26: Luath dhùin loisgte ga lorg *(Dùn Deardail)*

Nibheis
Gail Ros

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann an **Gail Ros** BPA (Beurla: *Gail Ross*).

Thogadh i ann an Reiss agus Inbhir Uige agus dh'obair i airson Rob MacGiobain.
Tha Inbhir Uige, far an robh i na comhairliche, agus Klaksvík sna h-Eileanan Fàro na bailtean-cèile agus nuair a bha i na comhairliche mhol i an ceangal a sgaoileadh air sgàth 's gu bheil na Fàrothaich a' casgradh iomadh muc-mhara gach bliadhna anns an *Grindadráp*.
Chaidh i na ceannard bailteach Gallaibh ann an 2012.
Chaidh i na BPA airson Gallaibh, Cataibh agus Ros san taghadh Albannach 2016. Leig i a dreuchd mar chomhairliche suas anns an Samhain 2016 as dèidh easaonta le comhairlichean eile mu sheirbheisean màthrachais ann an Gallaibh.
## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Riaghaltas

Tha **riaghaltas** na dùthcha uallach airson cuisean anns an dùthaich.

## Siostaman riaghaltais
Rannsaich Aristoteles siostaman riaghaltais ann an cathair-stàitean agus roinn e siostaman ann an sia:

An-dràsta tha siostam measgte aig iomadh dùthaich, mar eisimpleir 's e monarcachd bun-reachdail a tha ann an Alba agus deamocrasaidh riochdachail a tha anns a' Ghearmailt.

## Iomraidhean


## Faic cuideachd
* Riaghaltas na h-Alba

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Artiodactyla

'S e òrdugh anns a' bhuidheann Mammalia a tha ann an **Artiodactyla**.

'S e beathaich crubhach mar am bò, an t-antalop, am muc agus an caora a tha anns an òrdugh seo.
Tha iad sòisealta, am bitheantas 's e lus-itheadairean a th'annta agus tha iad glè chudromach airson muinntire. Tha iad a' toirt feòil, leathar agus olann. Tha iad cuideachd dlùth ann an dàimh don Cetacea, na mucan-mhara agus leumadairean.

## Faic cuideachd
* Perissodactyla, òrdugh leis a bheil eich agus sròn-adharcaich.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Mamalan
Robert Tannahill

B' e bàrd à Alba a bha ann an **Robert Tannahill** (3 an t-Ògmhios 1774–17 an Cèitean 1810). Rugadh, thogadh agus chaochail e ann am Pàislig.

Bha e ainmeil airson a' bhàrdachd aige anns a' Bheurla Ghallda, mar eisimpleir an duan *The Braes o' Balquhidder*.

Rinn e preantasachd mar bhreabadair is dh'obair e ann am Bolton is Pàislig. Bha e na stèidheadair is rùnaire a' Chomann Burns ann am Pàislig is dh'fhoillsich e a chiad leabhar bàrdachd, *The Sodger's Return* ann an 1805. Dh'fhulaing e le trom-inntinn is bhàth e fhèin ann an 1810. Chaidh a thìodhlacadh ann an uaigh neo-chomharraichte san Cladh Castlehead ach chaidh carrach-chuimhne a thogail dha ann an 1866 is ìomhaigh-ealain aig Abaid Phàislig ann an 1883.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Pàislig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Blàr a' Chumhaing

Thachair **Blàr a’ Chumhaing** (Beurla *Battle of the Braes*) air 19 an Giblean 1882 faisg air a’ Bhràighe san Eilean Sgitheanach, nuair a chuir mu cheud croitear an aghaidh feachd de lethchead polas bho Ghlaschu.  ’S e pàirt de Strì an Fhearainn a bh’ ann.

Chaidh còirichean innealtraidh air Beinn Lì a thoirt air falbh bho chroitearan a’ Bhràighe gun lughdachadh sam bith air a’ mhàl a dh’ fheumadh iad pàigheadh.  Mu dheireadh, an déidh a bhith a’ gearran, lean iad eisimpleir chroitearan Cille Mhoire an ceann a tuath an Eilein agus dhiùlt iad màl a phàigheadh - gus am faigheadh iad na còirichean air ais.  Air 7 an Giblean 1882 chaidh oifigeach an t-siorraim dhan Bhràighe le pasgan shumanaidhean gus am bàir­ligeadh a mhaoidheadh orrasan nach do phàigh am màl, ach cho-éignich an sluagh e na pàipearan a losgadh.  Dh’iarr sioram Inbhir Nis taic bho Pholas Ghlaschu gus an lagh a thoirt gu buil, agus air 19 an Giblean rinn lethcheud poileasman air a’ Bhràigh.  Ach choinnich mu cheud chroitearan iad aig a’ chumhaing, eadar fhireannaich agus bhoireannaich agus chlann, le maidean agus clachan.  Chaidh grunnan a leòn ach cha deach duine a mharbhadh.  Chaidh cóignear fhear an cur an greim agus chaidh binn a chur orra sa chùirt ann an Inbhir Nis.

Bha luchd-naidheachd air siubhal dhan Eilean Sgitheanach còmhla ris a’ phoileas, agus fhuair an strì sannasachd fad is farsaing ann an sgrìobhaidhean sna pàipearan-naidheachd a bha bàidheil do na croitearan.  Leudaich an strì gu Gleann Dail.  Bha e a’ fàs follaiseach nach gabhadh na croitearan a chur fo chois gun taic bhon airm, agus cha robh an Riaghaltas deònach sin a dhèanamh seach gun robh am poball a’ taobhadh ri na croitearan.  Chuir iad Coimisean Napier air dòigh, agus lean sin gu Achd na Croitearachd (1886) a thug faochadh do na croitearan.

## Ceanglaichean a-mach
* *Blar a’ Chumhaing agus Cor nan Croitearan 1882-1883*, le Iain A. MacDhòmhnaill, air a’ bhlog An t-Oide:Pàirt 1 | Pàirt 2 | Pàirt 3 | Pàirt 4 | Pàirt 5 |  | Pàirt 7
* *[http://www.bbc.co.uk/alba/foghlam/larachnambard/poets/mairi_mhor/bardachd/index2.shtml Òran Beinn Lì]* le Màiri Mhór nan Òran

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Strì an Fhearainn
Bràighe Thròndairnis

’S e baile 12 km (7 mìle) deas air Port Rìgh san Eilean Sgitheanach a tha ann am **Bràighe Thròndairnis**.  Theirear cuideachd **Bràighe Phort Rìgh** ris, no gu h-àbhaisteach dìreach **Am Bràighe** (Beurla: *Braes* no *The Braes*).

Faisg air, thachair Blàr a' Chumhaing, pàirt de Strì an Fhearainn ann an 1882.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Am Bràighe

Saoil am b' e an iris Am Bràighe a bha fa-near dhut?

Theirear **Am Bràighe** ri Bràighe Thròndairnis, baile/sgìre san Eilean Sgitheanach.

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Crothaidh, Inbhir Nis

:*Airson an ionaid ann an Siorrachd Lannraig, faic [[Crothaidh]].*
'S e baile beag faisg air Inbhir Nis a tha ann an **Crothaidh** (Beurla: *Croy*).

## Eachdraidh
Lorgadh cinnean Cruithneach ann an Crothaidh ann an 1875 nuair a chuir caileag òg bùntata agus lorg James Shearer à Manas Chrothaidh pàirt eile dhen cinnean agus bonn Sagsannach ann an 1875 no 1876. Tha Caisteal Cill Rathaig faisg air Crothaidh, air an Abhainn Narann. Thog na Ròsaich e anns an 15mh linn.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Narann
Moireibh

'S urrainn "**Moireibh**" a' ciallachadh:
* Siorrachd Mhoireibh
* Comhairle Mhoireibh
* Moireibh (sgìre Phàrlamaid Westminster)
* Moireibh (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
Moireibh (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann am **Moireibh** (Beurla: *Moray*).

Chruthaicheadh i ann an 1999 o pàirtean de Chomhairle Mhoireibh. B' ionann a crìochan agus crìochan sgìre Phàrlamaid Westminster.

Tha i ann an crìch ris An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach, Inbhir Nis agus Inbhir Narann, Siorrachd Obar Dheathain an Iar agus Siorrachd Bhanbh agus Oirthir Bhùchainn.
Tha luchd-taghaidh an seo a' taghadh aon ball sgìreil agus buill liosta airson A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan.

## Buill-phàrlamaid

## Faic cuideachd
* Moireibh (sgìre Phàrlamaid Westminster)

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Mhairi Black

'S e neach-poileataigs Albannach a tha ann am **Mhairi Black**.

Rugadh agus thogadh i ann am Pàislig. Nuair an robh i fhathast na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich i poileataigs chaidh a thaghadh mar Bhall Pàrlamaid airson Pàislig agus Siorrachd Rinn Friù a Deas 'san Taghadh Coitcheann 2015. Bha i cuideachd na ball Comataidh Thaghte na h-Obrach agus nam Peinnsean.
Dh'fhàg i am pàrlamaid aig aois 29 ann an 2024.
## Ceanglaichean a-mach
* 
* They Work for You: Mhairi Black (Beurla)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Pàislig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Creach Mòr na Pàirce

Thachair **Creach Mòr na Pàirce** (*Park Deer Raid* sa Bheurla) ann an 1887, anns a' Phàirc, Leòdhas. Chaidh croitearan bho na Lochan a dh'oighreachd-sheilg na Pàirce airson fèidh a shealg, oir bha droch shamhradh ann agus cha robh bàrr gu leòr ann, agus bha an t-iasgach air a bhith gu math truagh cuideachd. Mar sin, cha robh biadh gu leòr aig muinntir anns na Lochan airson a' gheamhraidh. Bha na croitearan a' campadh aig Àirigh Dhòmhnaill Chaim, agus fhuair iad mu 400 fèidh. 

Chaidh sianar a chur fo thriail ann an Dùn Èideann, ach, a-rèir na cùirte, bha iad uile neo-choireach. B'  e tachartas cudromach a bh' ann a thaobh còirichean nan croitearan. 

Tha Calum MacMhaoilein a' toirt iomradh air Creach Mòr na Pàirce anns an leabhar aige *A' Sireadh an Sgadain* (Gairm, 1990).

## Ceanglaichean a-muigh
* Creach Mòr na Pàirce aig Ar Dìleab (Gàidhlig)
* Creach Mòr na Pàirce aig Hebridean Connections (Beurla)

Roinn-seòrsa:Na h-Eileanan Siar
Roinn-seòrsa:Eilean Leòdhais
Roinn-seòrsa:Strì an Fhearainn
Ridseard Lochhead

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Ridseard Lochhead** BPA (Beurla: *Richard Lochhead*).

Rugadh is thogadh e ann am Pàislig agus rinn e HNC ann an Glaschu. Bha e na oileanach aig Oilthigh Shruighlea far an do leugh e poileataigs agus chaidh e na mhanaidsear oifis do Ailig Salmond ann an 1994 gu 1998 nuair an deach e na oifigear leasachaidh do Chomhairle Baile Dhùn Dè. Thaghadh e mar ball liosta airson Ear-Thuath na h-Alba ann am Pàrlamaid na h-Alba ann an 1993.
Chaidh e na BhPA airson Moireibh ann an 2006 an dèidh do bhàs Mairead Ewing, agus Rùnaire a' Chaibineit airson Cùisean Dùthchail an dèidh don taghadh Albannach 2007.
## Connspaid
Leig e a dhreuchd suas ann an 2016. Bha connspaid mhòr ann mun t-siostam taic-airgid dùthchail a phàigheadh agus an ròl aige.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Richard Lochhead MSP
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Auvergne-Rhône-Alpes

'S e région na Frainge a tha ann an **Auvergne-Rhône-Alpes**. Tha e na laighe ann an ear-dheas na Frainge.
 
Tha Lyon na phrìomh-bhaile.

## Départements
* Ain (01)
* Allier (03)
* Ardèche (07)
* Cantal (15)
* Drôme (26)
* Isère (38)
* Loire (42)
* Haute-Loire (43)
* Puy-de-Dôme (63)
* Rhône (69)
* Savoie (73)
* Haute-Savoie (74)
Edward Mountain

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Edward Mountain** BPA.

Bha e na oileanach aig Acadamaidh Armailteach Rìoghail Sandhurst agus an-sin chaidh e na bhall Royal Horse Guards and 1st Dragoons.
Thaghadh e mar bhall-liosta airson na Ghàidhealtachd agus nan Eilean san taghadh Albannach 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba, agus com-pàirtiche ann an tuathanas agus companaidh iasgaich ann am Moireabh.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Edward Mountain MSP, Highlands and Islands
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Beul na h-Uamha

'S e eilean ann an Linne Latharna, faisg air Flada, a tha ann am **Beul na h-Uamha** (Beurla: *Belnahua*).

Chan eil duine sam bith a' fuireach an sin a-nis agus chan eil air an liosta oifigeil de dh'eileanan aitreabhta ach bha sglèatach mhòr ann san 19mh linn. Chaidh bàta-smuid às an Laitbhe, an *Helena Faulbaums*, fodha faisg air Beul na h-Uamha ann an 1936.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
Flada

'S e eilean ann an Linne Latharna agus fear de na h-Eileanan Sglèata 15 mìle iar-dheas air an Òban a tha ann am **Flada** (Beurla: *Fladda*).

Chan eil duine sam bith a' fuireach an sin a-nis agus chan eil air an liosta oifigeil de dh'eileanan aitreabhta ach tha e ainmeil airson an taighe-solais aige. Thog David agus Thomas Stevenson an taigh-solais seo ann an 1860 agus dh'fhàs e fèin-obrachail ann an 1956. Chaidh an eilean agus an taigh-solais seach an tùr a reic ann an 1976.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan na h-Alba
David Stewart

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **David Stewart** BPA.

Bha e na oileanach aig Colaiste Pàislig agus rinn e dioplòma ann an obair shòisealta aig Oilthigh Shruighlea.
Dh'obair e mar obraiche sòisealta ann an Dùn Phris, Inbhir Pheofharain agus Inbhir Nis gus an do thaghadh e mar bhall Pàrlamaid Westminster airson Inbhir Nis an Ear, Inbhir Narann agus Loch Abar ann an 1997. Chaill e a sheat ann an 2005.
Thaghadh e mar bhall-liosta airson na Ghàidhealtachd agus nan Eilean san taghadh Albannach 2007. Tha e na bhall Pàrtaidh Làbarach na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: David Stewart MSP, Highlands and Islands
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dòmhnall Camshron

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Dòmhnall Camshron** (Beurla: *Donald Cameron*).

Bha e na oileanach aig Oilthigh Oxford far an do dh'ionnsaich e eachdraidh. Theisteanaich e mar thagraiche ann an Sasann ann an 2002 agus chaidh e na thagraiche ann an 2005 ann an Alba agus fo-neach-tagraidh don Riaghaltas na h-Alba ann an 2009.
Thaghadh e mar bhall-liosta airson na Ghàidhealtachd agus nan Eileanan anns an taghadh Albannach 2016, nuair a chaidh e chur ann an rèim mar neach-labhairt Tòraidheach airson Slàinte agus Spòrs.
Chaidh e na stiùiriche poileasaidh Tòraidhich agus neach-labhairt Tòraidheach airson Atharrachadh na Gnàth-shìde, Àrainneachd agus Ath-leasachadh Fearainn an dèidh don Taghadh coitcheann 2017 agus neach-labhairt airson Ionmhais ann an 2020 nuair a chaidh Jackson Carlaw na cheannard a' phàrtaidh.
Dh'fhàg e Pàrlamaid na h-Alba anns a' Ghearrain 2024 nuair a chaidh e na bhall Taigh nam Morairean.
## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Donald Cameron
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Dùghlas Ross

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Dùghlas Ross**  BP (Beurla: *Douglas Ross*).

Thaghadh e mar bhall-liosta airson na Gàidhealtachd agus nan Eilean anns an taghadh Albannach 2016. An dèidh don taghadh chaidh e na neach-labhairt airson a' bhuidhinn Tòraidheach air ceartais.
Chaidh e a thaghadh cuideachd mar BhP airson Moireabh ann an 2017 agus leig e dheth a sheat aig Taigh an Ròid.
Tha e na bhall dhen Phàrtaidh Tòraidheach na h-Alba. Chaidh e na fho-mhinistear airson Alba ann an 2019 ach dh'fhàg e an riaghaltas an dèidh do chonnspaid mu Dhominic Cummings an taigh aige fhàgail is a shiubhail gu Durham bho Lunnainn nuair a bha buill dhen teaghlach tinn le COVID-19.

Lean Dùghlas Ross mar cheannard a' phàrtaidh Jackson Carlaw ged nach robh seat aig Taigh an Ròid aige. Cha robh tagraichean eile ann. Ghabhadh Ruth Davidson an àite aige airson deasbadan is ceistean aig Taigh an Ròid.
Thuirt e gun leigeadh e a dhreuchd mar cheannard a' phàrtaidh an dèidh do thaghadh coitcheann 2024 anns an Ògmhios 2024.

Tha e ag obair cuideachd mar rèitire bhall-coise ann an geamannan eadar-nàiseanta.

## Connspaid
Tha Dùghlas Ross a' leantainn air mar rèitire is e air deasbadan san Taigh nan Cumantan a chall.

Thuirt Mgr Ross nach seasadh e airson Taigh nan Cumantan ann an 2024 ach an sin chaidh e na thagraiche airson na sgìre ùr, Shiorrachd Obar Dheathain a Tuath agus Moireibh an Ear an dèidh dhan a' phàrtaidh David Duguid a chur às agus e tinn. Mar sin fhuair na Tòraidhich droch chàineadh à pàrtaidhean eile. Cha do bhuannaich e an seat sin.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Douglas Ross MP, Moray, former MSP, Moray (Beurla)
* 

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Cupa MhicAmhlaigh

'S e co-fharpais camanachd a tha ann an **Cupa MhicAmhlaigh**.

## Buannaichean

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Camanachd
Cupa a' Chomainn Cheiltich

'S e co-fharpais camanachd a tha ann an **Cupa a' Chomainn Cheiltich**.

Stèidhicheadh e ann an 1879.

## Buannaichean

## Ceanglaichean a-mach
* Comann na Camanachd: Gregor Cameron Consultancy Celtic Society Cup (Beurla)
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Camanachd
Maree Todd

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Maree Todd** BPA.

Thogadh i ann an Ulapul. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Robert Gordon agus dh'obair i mar chungaidhear mus do thaghadh i mar bhall-liosta airson na Gàidhealtachd agus nan Eilean san taghadh Albannach 2016. Tha e na bhall Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
Chaidh i na ministear ann an Riaghaltas na h-Alba airson cùram chloinne an dèidh do Mark McDonald a dhreuchd fhàgail ann an 2017.
## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba