open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ceann Gronn

'S e baile beag air an oirthir Fhìobha eadar an t-Eilean Loisgte agus Cair Chaladain a tha ann an **Ceann Gronna** no **Ceann Gronn** (Beurla: *Kinghorn*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Salvador Allende

B’ e **Salvador Allende Gossens** (Valparaiso, 26mh An t-Ògmhios 1908 - Santiago de Chile, 11mh An t-Sultain 1973), na lighiche, làmh-lèigh agus neach-poileataigs às An t-Sile. Chaidh e a thaghadh ceann-suidhe ann an 1970, an dèidh na taghaidhean nàiseanta is e os cionn co-bhann leis an canadh Aonachd Phoibleach (Spàinntis: Unidad Popular).

B’ fheudar dha a bhith an dùthaich a stiùireadh gu ruige deireadh 1976 ach thug An t-Arm, daoine an làimh dheis agus Na Stàitean Aonaichte ionnsaigh airsan air an 11mh An t-Sultain 1973, is chuir sinn crìoch gu h-obann dha na h-atharrachaidhean sòisealta a bhathar a’ cur air dòigh aig an àm. Chaochail e is An t-Arm a’ leigeil bomaichean air Lùchairt a’ Chinn-suidhe.  Chuir e làmh na bheatha fhèin nuair a bha e air a chuairteachadh leis na Feachdan Armachd, is e a’ dìon an Riaghaltais gus a bhàsaich e. Rinn an saoghal air fad bròn leis cho gaisgeach is cho truagh ‘s a bha sin. 

Fhuair e am Duais Christa Leem ann an 2007 agus an Duais Lenin ann an 1972. Tha nighean a’ bhràthar, Isabel Allende, uabhasach ainmeil gus an latha an-diugh mar ùghdair. Tha na rinn e gu math cudromach do dheamocrasaidh shòisealta.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sile
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Hans-Adam II

Is e prionnsa de Liechtenstein a tha ann an **Hans-Adam II** (ainm slàn: Johannes (Hans) Adam Ferdinand Alois Josef Maria Marko d'Aviano Pius von und zu Liechtenstein; Zürich, 14 an Gearran 1945 –). Tha e a' fuireach ann an Vaduz, agus is e bho 13 an t-Samhain 1989 a-mach a tha e na phrionnsa.

Roinn-seòrsa:Daoine à Liechtenstein
Asainn

'S e sgìre ann an ceann an iar-thuath na h-Alba a tha ann an **Asaint** no **Asainn**. Tha i na pàirt den t-siorrachd tradaiseanta Cataibh. Tha Asaint suidhichte tuath air Ulapul. Thàinig an t-ainm bhon t-seann Lochlannais agus tha e a' ciallachadh 'deireadh na droma'. 'S e Loch an Inbhir am baile as motha ann an Asaint.

## Cruth na tìre
Tha Asaint ainmeil airson na feartan-tìre aige. Tha Uamh An Claonaite, an uamh as fhaide ann an Alba mu chòig mìltean deas air Innis nan Damh. Tha tèarmannan-nàdair ann mar an *Inverpolly Nature Reserve* agus Creag a' Chnocain le ionad-fiosrachaidh mu eòlas-talmhainn den *Moine Thrust*. Tha na beanntan ann an Asaint, m.e.  a' Chuineag, Canisp, Suilven, Cùl Mòr, Stac Pollaidh is Ben More Assynt a' tarraing mòran luchd-turais.

## Oighreachd Asaint a Tuath

Tha a' chuid as motha de dh'Asaint aig Oighreachd Asaint a Tuath. Cheannaich iad am fearann ann an 1992 an dèidh strì fada leis an *Scandinavian Property Services Limited* a bha airson an oighreachd a bhriseadh sìos ann am pìosan beaga.

Gu ìre mhòr tha bailtean croitearachd ann an Asaint: Torbreck, Achadh Mhealbhaich, Clach Toll, an Clais Mòr, Baile a' Chladaich, Ardnacarin, an Cùl-cinn, Raffin, an Stòr, Clais an Easaidh, Cùl-Cinn an Droma Bhig, an Druim Beag agus an Nead. Chaidh iad uile a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean. Tha timcheall air 1000 duine a' fuireach an seo, le dìreach ¼ dhiubh nach robh a' dèanamh a' bheòshlainte à croitearachd.

## Leabhraichean
*MacAskill, John (1999) *We have won the land: the story of the purchase by the Assynt Crofters' Trust of the North Lochinver Estate*. Stornoway:Acair. ISBN 0861522214

## Faic cuideachd
* Cur Cùlaibh ri Asainte (òran)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Assynt Crofters' Trust
* Assynt Foundation
* Discover Assynt
* Gazetteer for Scotland
* Assynt's geology
* Lochinver.bordernet (Eachdraidh urras croitearan Asaint) 
* BBC Naidheachdan 2015-11-24: Carragh-cuimhne Ailein MhicRath

Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Sgìrean na h-Alba
*
Roinn-seòrsa:Cataibh
Achadh Mhealbhaich

'S e baile croitearachd ann an Asaint, Cataibh  a tha ann an ** Achadh Mhealbhaich ** (Beurla: * Achmelvich *). Tha am baile suidhichte mu trì mìltean air àird an iar-thuath Loch an Inbhir agus mu 40 mìle tuath air Ulapul. 

Ged nach eil ach rathad singilte a’ leantainn  bhon B869 don bhaile, bidh an t-àite a' tarraing mòran luchd-turais.Tha cladach àlainn aige a buannaich duais *Yellow Flag* dhen *Marine Conservation Society* air sgàth 's an t-uisge glàn. Tha dà làrach charabhanaichean is campadh faisg air a' chladach, far am faighear carabhan air mhàl cuideachd.Tha ionad-nigheadaireachd beag, bùth is *take away* ann cuideachd. Tha sealladh brèagha ann thairis air a’ Chuan Leòdhasach gu Port Altan Na Bradhan.
Tha a' mhachair a' sgaradh a' chladaich bhon phàirc-chàraichean, tha osdail-òigridh agus ionad-fiosrachaidh an seo cuideachd. Tòisichidh an t-slighe gu Altan na Bradhan an seo far an faicear tobhta mhuilinn. Bha am muileann suidhichte faisg air allt beag agus chaidh a chleachdadh gus na 1800an. 

Chaidh Achadh Mhealbhaich a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean.  A-nis 's e Achadh Mhealbhaich aon de na bailtean croitearachd a tha suidhichte ann an Oighreachd Asaint a Tuath.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 
*Undiscovered Scotland.co.uk
*The Scottish Villages.co.uk
*Discover Assynt
*Geological features at Achmelvich

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Cataibh
Roinn-seòrsa:Asainn
An Druim Beag

Tha  ** An Druim Beag ** (Beurla: * Drumbeg*) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Tha e suidhichte air an rathad B869 eadar an Nead (san ear) agus Cùl-Cinn an Droma Bhig (san iar). 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 14′ 31.2″ Tuath agus  5° 11′ 56.4″ Iar. Tha Loch an Droma Bhig san iar den bhaile agus tha seallaidhean brèagha aige. Air làithean soilleir chithear Cughann Eadar Dhà Chaolas agus Loch an Droma Bhig. 

Chaidh an Druim Beag a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean.  Thogadh a' chiad rathad don bhaile aig deireadh na 1800an a bha ga cheangal le Loch an Inbhir. Chan eil port-mara aig an Druim Bheag fhèin, ach tha fear ann mu leth-mhìle air falbh ann an Cùl-Cinn an Droma Bhig. 'S e aon de na bailtean dhen Oighreachd Asaint a Tuath a th' anns an Druim Beag.

An-diugh tha timcheall air 100 duine a' fuireach an seo.  Tha taigh-òsta agus bùth-chiùird ann far am faighear ealanan is ceàrdan às an àite fhèin.

Bha pàirt den fhilm ghoirid *Zip 'n Zoo* air a thogail anns an Druim Bheag. Chaidh am film a stiùireadh le  Bruce Robertson ann an 2008  agus bha cuid de mhuinntir an àite a’ cluich ann. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* Lochinver Scotland (Beurla)
*Undiscoveredscotland (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
Clais an Easaidh

'S e baile croitearachd ann an Asaint, Cataibh a tha ann an **Clais an Easaidh** (Beurla: *Clashnessie*). Tha am baile suidhichte faisg air tràigh ghainmheil Linne Chlais an Easaidh air an rathad B869 mu seachd mìle tuath air Loch an Inbhir.

Thàinig ainm a' bhaile bhon eas a tha suidhichte aig ceann a' ghlinne far a bheil a' chuid as motha de na taighean.

Chaidh Clais an Easaidh a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean. Thuirt Uilleam MacCoinnich à Clais an Easaidh don Coimisean Napier:
 *Over fifty townships in this parish were made desolate, and the tenants were sent hither and thither [...] and when they found a resting place at all in there native land, it was on the poorest scraps, rocks and bogs,[...] subdiving their lots, and intensifiying their poverty.* (a rèir MacAskill) Timcheall air a' bhaile chithear mòran tobhtaichean a dh’fhàg na croitearan a bha air fuadach chun na h-oirthir às an dèidh. Bha taigh-òsta, bùth is oifis a' phuist ann, agus tha tobhta a' mhuilinn ri fhaicinn fhathast air bruach na h-aibhne. Lorgar mainearach taigh nam bochd faisg air an rathad.

Ged a bha dìreach dusan daoine a’ fuireach an seo anns na 1960an, tha 19 taighean ann an-diugh, tha deich dhiubh nan taighean dubha. 'S e aon de na bailtean dhen Oighreachd Asaint a Tuath a th' ann an Clais an Easaidh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 
*Gazetteer for Scotland
*The Scottish Villages.co.uk

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
An Nead

Tha  **An Nead** (Beurla: * Nedd*) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Tha e suidhichte air an rathad B869 mu mhìle air falbh bhon Druim Bheag air bruach an iar Loch Nedd. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 14′ 10.97″ Tuath agus  5° 10′ 31.48″ Iar. 

Chaidh an Nead a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean.  Dh'fhàs am baile rud beag na bu mhotha anns na 1900an air sgàth 's gu robh e a' toirt fasgaidh do na bàtaichean-iasgaich air Loch Nedd. An-diugh tha cidhe ann aig ceann an ear a' bhaile airson eathraichean is bàtaichean-iasgaich. 'S e aon de na bailtean dhen Oighreachd Asaint a Tuath a th' anns an Nead.

## Murt anns an Nead
B’ e reiceadair à Sasainn a bha ann am Murdoch Grant a bha a‘ siubhail bho thaigh gu taigh.  Bha e ag iarraidh a dhol gu bannais ann an Asaint, ach chaidh e a chaill eadar an Nead is An Druim Beag. Lorgadh a chuirp ceithir seachdainean an dèidh sin, ach cha  robhar soirbheachail am murtair a lorg. Ged a bha cuid amharas ann gun robh an neach-teagaisg Hugh MacLeòid an sàs anns a' mhuirt, cha robh an ceasnachadh a rinn an t-siorram soirbheachail. 
Ach an uair sin tuirt Kenneth Fraser, tàillear às an àite, gum faca e taigh MhicLeòid ann an aisling. Chuala e guth cuideachd a bha ag innse dhà ann an Gàidhlig far an robh am bathar a bha air a ghoid falaichte. Ged a bha an aisling gu math amharasach, lorgadh bathar Grant anns an dearbh àite agus an dèidh sin dh’aidich MacLeòid gun do mharbh e an reiceadair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 
*Undiscoveredscotland (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
Baile a' Chladaich

Tha  **Baile a' Chladaich** (Beurla: * Balchladich*) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Tha e suidhichte faisg air a' Chlais Mhòr deas air Loch na Claise. Tha rathad beag ga cheangail leis an B869 a leannas gu taigh-solais Rudha Stòir. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 13′ 0.91″  Tuath agus  5° 20′ 43.94″ Iar. 

Chaidh Baile a' Chladaich a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean.  An-diugh 's e aon de na bailtean dhen Oighreachd Asaint a Tuath a th' ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
 
* 
* Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
Cùl-Cinn an Droma Bhig

Tha  **Cùl-Cinn an Droma Bhig** (Beurla: *Culkein Drumbeg*) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Tha e suidhichte mu mhìle san àirde an iar-thuath an Droma Bhig. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 15′ 3.24″ Tuath agus  5° 13′ 1.92″ Iar. 

Chaidh Cùl-Cinn an Droma Bhig a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean.  'S e aon de na bailtean dhen Oighreachd Asaint a Tuath a th' ann Cùl-Cinn an Droma Bhig. An-diugh tha timcheall air fichead daoine a' fuireach an seo. Tha cidhe beag aig a' bhaile a chaidh a thogail aig deireadh na 1800an. Thèid a chleachdadh le bàtaichean-iasgaich is bàtaichean beaga eile an-diugh. Tha tuathanas-èisg ann an Cùl-Cinn an Droma Bhig cuideachd. 

Bha pàirt den fhilm ghoirid *Zip 'n Zoo* air a thogail ann an Cùl-Cinn an Droma Bhig. Chaidh am film a stiùireadh le  Bruce Robertson ann an 2008 agus bha cuid de mhuinntir an àite a' cluich ann. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Undiscoveredscotland An Druim Beag is Cùl-Cinn an Droma Bhig (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
Drochaid a' Bhanna

'S e sràid-bhaile a tha ann an  **Drochaid a' Bhanna** (Beurla: *Bonar Bridge*), ar taobh tuath a' Chaoil Chataich, anns an Sgìreachd Chraoich, anns an roinn Chomhairle na Gàidhealtachd na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach

* Drochaid a' Bhanna aig Undiscovered Scotland

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Thomas Telford
A' Chlais Mhòr

Tha **a' Chlais Mhòr** no **An Clais Mòr**  (Beurla: * Clashmore*) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Tha e suidhichte air Rubha an Stòir gu tuath air Baile a' Chladaich. Tha e mu 10 cilemeatair san àirde an iar-thuath Loch an Inbhir. Tha Druim na Claise san iar a' bhaile agus tha Loch na Claise faisg air anns an deas. 

Chaidh a' Chlais Mhòr a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean. Anns na 1870an bha mu 18 teaghlaichean a' fuireach anns a' bhaile chroitearachd seo. Aon latha bha an *Duke of Sutherland* ag iarraidh tuathanas ùr a chruthachadh anns an dearbh àite gus dòighean na b’ fheàrr a shealltainn do na daoine a bhith ag obair an talmhainn. Mar sin bha na teaghlaichean air an gluasad bhon talamh aca, chaidh trainnsean a bhùrachadh airson lighe a leigeil den uisge,  agus thogadh feansaichean. Cha robh an tuathanas ùr soirbheachail, ach an uair sin thugadh seachad an tuathanas air mhàl do chuideigin eile agus cha d'fhuair muinntir an àite an talamh aca air ais.  Ann an 1992 cheannaich croitearan na Claise Mòire am fearann aca, agus chaidh  Oighreachd Asaint a Tuath a stèidheachadh. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
*Lochinver.bordernet

Roinn-seòrsa:Cataibh
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asainn
Loch na Claise

'S e loch beag ann an Asaint a tha ann an **Loch na Claise** (Beurla: *Loch Clashmore*). Tha e suidhichte eadar Baile a' Chladaich agus an Clais Mòr. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 13′ 17.48″ Tuath agus  5° 20′ 53.99″ Iar. 

## Ceanglaichean a-mach
* 
* Gazetteer for Scotland 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Clach Toll

Tha  **Clach Toll** (Beurla: *Clachtoll*) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Tha e suidhichte air an rathad B869 aig Bàigh Chlach Toll, san àirde a deas air an Stòr agus tuath air Achadh Mhealbhaich. Tha Loch an Inbhir mu 5 mìltean air falbh san àirde an ear-dheas dheth.  'S e seo na co-chomharran aige: 58° 11′ 16.98″ Tuath agus  5° 20′ 14.6″ Iar. 

Faisg air a' chladach aig ceann tuath a' bhaile tha dùn Cruithneach ann a chaidh a thogail aig àm ro Chrìosta. 'S e *Clachtoll Broch* an t-ainm a th' air.

Rugadh is togadh am miseanaraidh Tormod MacLeòid (1780 - 1886) ann an Clach Toll. Dh'fhàg e Alba ann an 1817 agus chaidh e do Chanada leis an luchd-leantainn aige. Tha clach-chuimhneachain do MhacLeòid san àird a deas a' bhaile.

Faisg air a' chuimhneachan tha tràigh ann làn gainmheach bhàn. Tha làrach-champaidh agus ionad fiosrachaidh ann a tha a' ruith tron t-samhradh leis an *Ranger Service*. Cuideachd tha taigh-tasgaidh beag beag ann ris an canar *The Bothy*. Tha e a' taisbeanadh nan dòighean-iasgaich às an àite fhèin, gu h-àraid glacadh nam bradan a bha cumanta  an seo gus 1994.  

Deas air an tràigh chithear a' Chlach Sgoilt, dà chreag le toll eatarra. Thathar ag ràdh gun tàinig ainm a' bhaile bho na creagan seo. Cleachdar a' Chlach Sgoilt anns an t-samhail den Oighreachd Asaint a Tuath, samhail a chaidh a chruthachadh le Uwe Rieck à Diùranais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
 
* 
*Gazetteer for Scotland (Beurla)
*  undiscoveredscotland (Beurla)
*Lochinver.bordernet (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
An Stòr

Tha **An Stòr**  no **Stor**  (Beurla: *Stoer*) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Thàinig ainm a' bhaile às an t-Seann Lochlannais agus tha e a’ ciallachadh "mòr".  

Tha an Stòr suidhichte faisg air Bàigh an Stòir (*Bay of Stoer*) dìreach  tuath air Clach Toll agus deas air Baile a' Chladaich.  Tha an rathad singilte B869 a' leantainn gu Loch an Inbhir a tha mu shia mìltean air falbh san àirde an earra-dheas. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 12′ 20.09″ Tuath agus  5° 20′ 29.29″ Iar. 

Chaidh an Stòr a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean.  Tha dà togalach cudromach ann an Stòr. Tha mansa ann ris an canar *Stoer House* a chaidh a thogail ann an 1829. Anns an dearbh bliadhna thogadh eaglais cuideachd, tha tobhta na h-eaglaise ri faicinn faisg air a' mhansa. Canar gun robh an eaglais ro beag airson a h-uile duine a bha a' fuireach an seo aig an àm ud agus gun robh an aifreann a' toirt seachad taobh a-muigh na h-eaglaise nam biodh an t-sìde freagarrach. Thèid an cladh a chleachdadh gus an latha an-diugh.

Bha bùth agus oifis a' phuist ann ach chaidh an dùnadh aig àm nach eil e cho fada bhuaidhe. Faisg air a' bhaile tha an *Rhu Stoer Village Hall*, ionad airson tachartasan sòisealta. Tha am bun-sgoil taobh a-muigh a' bhaile cuideachd, mu dà mhìle san àird a tuath.  

Dìreach deas air a' bhaile tha Bàigh an Stòir ann le tràigh ghainmheil agus nas fhaide deas tha dùn Cruithneach ann air a bheil an t-ainm *Clachtoll Broch*.

'S e aon de na bailtean dhen Oighreachd Asaint a Tuath a th' anns an Stòr.

## Abairtean
Tha abairt anns an àite ag ràdh: " 'S fhada Dùn Éideann bhon fhear a tha ag éirigh san Stòr".

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 
*Undiscoveredscotland (Beurla)
* Gazetteer for Scotland (Beurla)
* Lochinver Scotland (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
An Cùl-cinn

Tha  **an Cùl-cinn** (Beurla: *Culkein*) na bhaile croitearachd ann an Asaint, Cataibh. Tha am baile suidhichte air cladach san taobh tuath den leth-eilean far a bheil Bodach Stòrr.  Tha a' charraig mu leth-mhìle air falbh bhon Chùl-cinn san àirde an iar-thuath. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 14′ 15.97″ Tuath agus  5° 20′ 36.67″ Iar.

Bho na 1830 a-mach bha poll-iasgaich ann far an do ghlacadh bradan le lìontan. Chaidh a dhùnadh ann an 1995. Tha cidhe beag ann fhathast a chaidh thogail mu cheud bliadhna sa chaidh. Ged a bha e ro beag do bhàtaichean-iasgaich mhòra thèid a chleachdadh le sgothan-seòlaidh an-diugh. 

Chaidh an Cùl-cinn a stèidheachadh aig Àm nam Fuadaichean.  An-diugh 's e aon de na bailtean dhen Oighreachd Asaint a Tuath a th' ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
 
* 
*Gazetteer for Scotland
*Lochinver.bordernet

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
Rudha Stòir

'S e an rudha as tuathaiche den leth-eilean Stòr a tha ann an **Rudha Stòir**  no **Rubha Stoir**  (Beurla: *Point of Stoer* no *Stoer Head*).Tha rathad singilte a' leantainn an seo bho Loch an Inbhir.

Tha Rudha Stòir à clach-ghainmhich Thoirbheartanach.  

'S e  àrd-chomharradh do mharaichean  a th' ann, agus tha taigh-solais ann ris an canar *Ru Stoer Lighthouse* no *Stoer Head* sa Bheurla. Chaidh a togail le David agus Thomas Stevenson ann an 1870. Tha e 14 metair a dh'àirde, ach tha an solas aige mu 54m os cionn na mara. Anns na seann làithean bha neach-glèidhidh a bha a' coimhead an dèidh an t-solais a' fuireach an seo còmhla ris an teaghlach aige.  Tha taigh an neach-glèidhidh aig an *National Trust for Scotland* an-diugh agus tha iad a' toirt seachad e air mhàl do luchd-turais. Chithear fail-mhuc faisg air an taigh far an do chum an neach-gleidhidh an sprèidh aige. Bho 1978 a-mach tha an taigh-solais a' ruith leis an *Northern Lighthouse Board* ann an Dùn Èideann, agus mar sin dh'atharraich dòigh-obrach an t-solais, tha e fèin-obrachail an-diugh.

Tha tobhta den stèisean reudar às an Dàrna Cogadh shuas air a’ chnoc. Rud beag san earra-dheas air Rudha Stòir tha stac-mara ainmeil ris an canar Bodach Stòrr.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
 
* 
*Undiscoveredscotland (Beurla)
* Gazetteer for Scotland (Beurla)
* Taigh-solais Rudha Stòir aig  *Northern Lighthouse Board* (Beurla)

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Linus Torvalds

'S e innleadair bhathar-bog a th' ann an **Linus Benedict Torvalds**. Rugadh e 28 an Dùbhlachd 1969 ann an Helsinki, Suòmaidh far an do rinn e ceum maighstir aig Oilthigh Helsinki. As fheàrr a dh'aithnichear e airson a' tòiseachadh an leasachadh den eitean Linux.

## Aithneachadh agus Coileanasan
### Oilthigheach
Fhuair e ollamhachd urramach o Oilthigh Stockholm ann an 1999, o Oilthigh Helsinki ann an 2000 is bhuannaich e an Duais Vollum o Cholaiste Reed ann an 2005.

### Gnìomhachas
Bhuannaich e an Duais EFF Pioneer ann an 1998 am Bonn Lovelace on Comann Coimpiutaireachd Bhreatanaich ann an 2000, agus an Duais Takeda airson soirbheas sòisealta agus eaconomach còmhla ri Richard Stallman agus Ken Sakamura ann an 2001. Chaidh inntrigeadh don Thaigh-tasgaidh Eachdraidheil Coimpiutaireachd, Mountain View, Calafòrnia ann an 2008 is bhuannaich e an Duais C&C le co-chomannachd NEC ann an 2010.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bathar-bog le còd fosgailte
Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh
Roinn-seòrsa:Linux
Noemi

'S e seinneadair às an Eadailt a tha ann an **Veronica Scopelliti** (An Ròimh, 25 am Faoilleach 1982), aithnichte mar as tric mar **Noemi**.

## Discography

### Clàran
* *Noemi* (EP) (2009)
* *Sulla mia pelle* (2009)
* *Sulla mia pelle (Deluxe Edition)* (2010)
* *RossoNoemi* (2011)

### Clàran Singilte

* *Briciole* (2009)
* *L'amore si odia* (feat. Fiorella Mannoia) (2009)
* *Per tutta la vita* (2010)
* *Vertigini* (2010)
* *Vuoto a perdere* (2011)
* *Odio tutti i cantanti* (2011)
* *Poi inventi il modo* (2011)

## Ceangal a-mach

* Noemiofficial.it
* Noemiofficial Youtube 
* Arcadinoemi.it
* Arca di Noemi Youtube
* Facebook noemiofficial
* Facebook arcadinoemi

 
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Noemi
Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Steve Jobs

'S e fear-gnothaich agus innleachdair às na Stàitean Aonaichte a bh' ann an **Steven Paul “Steve” Jobs** (24 an Gearran 1955–5 an Dàmhair 2011). 'S e co-stèidhiche, neach-cathrach companaidh Apple a th' ann. B' e Apple CEO, àrd-ghnìomhaiche Pixar Animations a bh' ann cuideachd.

Leig Jobs dheth dreuchd CEO aig Apple 24 An Lùnastal 2011 air sgàth gu bheil e a' dèiligeadh le tinneas leantach.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* "Steve Jobs Obituary" from The Guardian

Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Roinn-seòrsa:Bàsan 2011
Bill Gates

'S e fear-gnothach agus neach-fialaidheachd às na Stàitean Aonaichte a th' ann an **William Henry “Bill” Gates III** (Seattle, 28 an Dàmhair 1955). 'S e neach-cathrach de Microsoft Corporation a th' ann cuideachd. Gu rèidh, tha e fear den daoine nas beartaiche anns an t-saoghal . Thòisich e Microsoft ann an 1976 còmhla ri Paul Allen . Tha prìs an companaidh mu $205bn na laithean seo . Ann an 1994, stèidhich e am Bill and Melinda Gates Foundation còmhla ri a bhean, airson a' dèiligeadh le dà rud: slàinte agus feum nan coimhearsnachdan anns am Pacific North West . Leig Gates dheth dreuchd CEO aig Microsoft ann an 2000 ach b' e neach-cathrach a bh' ann fhathast. Ann an 2006, thòisich e ag obair làn thìde leis am Foundation agus na laithean seo tha e neach-cathrach neo-gnìomharrach aig Microsoft.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine beò
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Bodach Stòrr

'S e stac-mara a tha ann am **Bodach Stòrr** (Beurla: *Old Man of Stoer*). Tha e mu 60 meatair (197 troigh) a dh'àird agus tha e à clach-ghainmhich Thoirbheartanach. Tha e suidhichte beagan san ear-dheas air Rudha Stòir agus mu leth-mhìle air falbh san àirde an iar-thuath a’ Chùl-cinn. Tha a' bheinn Sidhean Mor faisg air.  'S e seo na co-chomharran aige: 58° 15′ 39.51″ Tuath agus  5° 22′ 57.76″ Iar. Tha slighe a' leantainn chun an staic bhon taigh-solais *Ru Stoer*.

Tha Bodach Stòrr ainmeil a-measg an luchd-sreap. Chan urrainnear an stac a ruigsinn ach ma bhios a’ mhuir air falbh. Tha na fulmairean (*Fulmarus glacialis*) cunnartach don luchd-sreap ma thèid iad ro fhaisg orra. Chithear fàsgadairean (*Stercorarius parasiticus*) agus fithich an seo cuideachd. 

Anns na 1990an rinneadh sreath telebhisean mu shreap agus teasairginn bheanntan an seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
 
* 
* Lochinver Scotland (Beurla)
* WHFP 2017-09-28: Urras ag iarraidh sgrùdadh air co-dhùnadh na Comhairle a thaobh an Stòrr

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Donald Knuth

'S e neach eòlaiche-choimpiutaireachd agus an t-Ollamh Emiratus aig an Oilthigh Stanford a th' ann am **Donald Ervin Knuth** às Na Stàitean Aonaichte (rugadh 10 am Faoilleach 1938). 'S e ùghdar an leabhar mòr *The Art of Computer Programming* a th' ann agus 's e “athair mìneachadh nan algairmean” am far-ainm a th' air. Leasaich e am mìneachadh air camadh àireamh nan algairmean agus chruthaich dòighean matamataig foirmeil a th' orra. Rinn e *asymptotic notation* nas cumanta.

Chruthaich e siostam clò-shuidheachadh TeX, cànain sònrachaidh air cruth-clò METAFONT, agus buidheann aodann-clò Computer Modern. Chruthaich e siostaman prògramaidh WEB/CWEB agus dhealbhaich e seata fiosrachaidh MIX/MMIX.

## Ceanglaichean A-Muigh

*duilleag dhachaigh aig David Knuth

Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Dennis Ritchie

**Dennis MacAllister Ritchie** (9 an t-Sultain 1941- 12 an Dàmhair 2011) rugadh anns na Stàitean Aonaichte, dh'aithneachear air sgàth 's gun do chruthaich e an cànan-prògramachaidh C. 

## Eachdraidh a Bheatha
Rugadh Ritchie ann am Bronxville, Eabhraig Nuadh. Ghluais e leis a theaghlach gu Summit, New Jersey, nuair a bha e na bhalach. Fhuair e ceum aig Oilthigh Harvard ann am fiosaigs agus matamataig gnìomhach.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Roinn-seòrsa:Cànain-prògramaidh
Richard Stallman

**Richard Matthew Stallman** (rugadh 16 am Màrt 1953 anns Na Stàitean Aonaichte), dh'aithnichear airson tòiseachadh am Pròiseact GNU, stéidhichte e am Free Software Movement, am Free Software Foundation, agus an League for Programming Freedom. 'S e neach-dèanadais bathair-buig agus neach-prògramaidh a th' ann. Thùsairich e an gluasad copyleft agus 's e am prìomh ùghdair ceadachasan copyleft a th' ann, a' gabhail a-staigh GNU General Public License. Leasaich e mòran prògraman bathair-buig mar Emacs, an GNU Compiler Collection agus an GNU Debugger.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh

* Proiseact GNU
* Free Software Foundation
* GNU General Public License
* Stallman.org Duilleag Dhachaidh aig Stallman
* Blog aig Stallman
* Agallamh le Richard Stallman Sreath OWASP Podcast 2009
* Stallman air Pròiseact Gutenberg

Roinn-seòrsa:Daoine beò
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Neach-dèanadais
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Alan Turing

**Alan Mathison Turing** (23 an t-Ògmhios 1912 - 7 an t-Ògmhios 1954), dh'aithnichear mar “athair” coimpiutairean digiteach. B' e neach-matamataig agus eòlaiche choimpiutairean a bh' ann. Leasaich e an smaoin air Inneal Turing, siostam nan riaghailtean agus nan coir, ann an 1936. Chruthaich e an Deuchainn Turing, nuair a tha coimpiutair a' feuchainn nochdadh mar duine ri duine. Air feadh an Dàrna Cogadh b' e còd-cnacair a bh' ann an Turing. Dh'obair e aig Pàirc Bletchley ann an Sasainn agus bhrist e an Inneal Enigma aig na Gearmailtiche. 

Thug coimhearsnachd agus riaghaltas Bhreatainn droch cheann do Thuring air sgath 's gu bheil e co-sheòrsachd. Ann an 1952, chiontaich e airson cleamhnas a dhèanamh le fear. Bha roghainn aige eadar prìosan no spoth ceimigeach. Thagh e spoth. B' e buaidh an spoth neo-chomas agus dh'fhàs uchdan air. As dèidh dà bhliadhna a' fuireach leis na buaidhean sin, thug Turing ùthachd dha fhèin. Ann an 2009, ghabh Prìomh Mhinistear na Breatainne, Gordon Brown, a leisgeul ri teaghlach Turing airson a làimhseachadh.

Logh *Policing and Crime Act 2017* a h-uile duine a chiontaich fon aon coire—"gross indecency"—mar Turing ann an Sasainn is Cuimrigh. Chanar "Lagh Alan Thuring" gu tric, ged a bha Turing na dhaoine as ainmeil a bha fon coire seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Matamataig
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Roinn-seòrsa:LCDT
Tim Berners-Lee

'S e neach nàdar-fheallsanachd, eòlaiche-coimpiutaireachd agus ollamh a th' anns an Ridire **Timothy John “Tim” Berners-Lee** à Breatainn (Lunnainn, 8 an t-Ògmhios 1955). Rinn e a' chiad mholadh airson Lìon na Cruinne ann an 1989 nuair an do dh'obair e aig CERN anns an Eilbheis. 'S e stèidheadair an World Wide Web Foundation a th' ann. Ann an 2004, fhuair e ridireachd bhon Ban-rìgh Ealasaid II.

## Ceanglaichean a-mach
*timberners_lee air Twitter
*timbl air identi.ca
* Tim Berners-Lee air làrach-lin W3C
* a' Chiad Duilleag air an Lìon na Cruinne

Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Danmhairgis

'S e **Danmhairgis** neo **Dànais** (*dansk*) an cànan a tha ga bruidhinn ann an Danmhairg, na h-Eileanan Fàro agus a' Ghraonlainn. Tha i faisg air Suainis agus Nirribhis. Nuair a b' e Nirribhidh agus an Danmhairg an aon dhùthaich, bha cainnt Danmhairgeach ga bruidhinn. Tha i ga bruidhinn anns a' Ghearmailt, Nirribhidh, Innis Tìle agus Canada. B' e cànan oifigeil ann an Nirribhidh gu mu 1830, agus ann an Innis Tìle gu 1944. 'S e a' chiad chànan cèin a tha air theagasg ann an Innis Tìle an-diugh.

## Aibidil Danmhairgis

 

## Teacs
Nu var det sådan at hele jorden havde ét sprog og ét sæt ord.
*Agus bha an talamh uile de aon teanga, agus na h-aon fhacail aig gach neach.* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Roinn-seòrsa:An Danmhairg
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Nirribhis

'S e **Nirribhis** (*norsk*) an cànan a tha air bruidhinn ann an Nirribhidh. Tha i air bruidhinn ann an Danmhairg cuideachd. Ann an 1814 chuir Nirribhidh air leth bhon Danmhairg, ach bha Danmhairgis air cleachdadh anns na sgoiltean gus na 1830ean. Bha Dainmhairgis sgrìobhte gu math eadar-dhealaichte ri Nirribhis air bruidhinn agus bha gluasad ann ri cruathachadh cànan aonaichte. Bha dà chànan air a nochdadh: Landsmål, bho chainntean air a bhruidhinn agus Riksmål a bha gu math coltas ris Dainmhairgis sgrìobhte. Chuireadh ainm ùr Nynorsk air Landsmål agus 's e Bokmål an t-ainm a th' air Riksmål. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Ghearmaineach
Da Lat

'S e **Đà Lạt** prìomh-bhaile a' cheàrn Lâm Đồng ann an Tây Nguyên, Bhiet-Nam. Anns a' bhliadhna 2009 bha 206.105 duine a' fuireach an-seo.

Tha Port Adhair Lien Khuong faisg air a' bhaile.

Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Guaranaidh

'S e **Guaranaidh** (*Avañe'ẽ*) an cànan dùthchasach a tha air bruidhinn ann an Paraguaidh. Tha i air bruidhinn anns An Argantain, Boilibhia agus Braisil cuideachd, gu h-àraidh anns na sgìrean faisg air na crìochan le Paraguaidh. Tha an t-ainm Avañe'ẽ a' ciallachadh Cànan na dhaoine, bho ava (daoine) agus ñe'ẽ (cànan).

Bidh a' mhòr-chuid dhen t-sluagh Paraguaidh a' bruidhinn Guaranaidh, ach gu math tric bidh daoine a' bruidhinn Guaranaidh agus Spàinntis an ceann a chèile. 'S e Jopará a tha an t-ainm air a' chànan measgaichte seo.

## Ceanglaichean A-mach
*Guarani ñanduti rogue

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain dùthchasail Aimeireaganach
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Alfredo Stroessner

B’ e **Alfredo Stroessner Matiauda** (Encarnación, 3 an t-Samhain 1912 – Brasília, 16mh an Lùnasdal 2006) saighdear à Paraguaidh agus bha e na Deachdaire an siud bho 1954 gu ruige 1989. Chaochail e thall thairis na fhògarrach ann am Braisil. Fhuair e dubh-chàineadh air feadh an t-saoghail air sgàth na rinn e nuair a bha e os cionn riaghaltas na dùthcha aige.

## Ceanglaichean a-mach
*Verdad y Justicia
*BBC
*Time

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Paraguaidh
Loch Asainte

'S e loch ann an Asaint a tha ann an **Loch Asainte** neo **Loch Asainn**  Tha e mu ochd cilemeatair san ear-thuath Loch an Inbhir. 'S e seo na co-chomharran aige: 58° 10′ 30″ Tuath agus  5° 2′ 30″ Iar. 

'S e Canisp, a' Chuineag agus Beinn Uidhe na beanntan as motha a tha timcheall air. 
Thèid uisge a-steach bho lochan eile mar Loch Obha,  Loch Maol a' Choire agus Loch Leitir Easaidh  agus sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Asainte tro Abhainn Inbhir chun na mara.

Tha an loch mu 6 mìltean air  fhad agus mu 0.9 mìle (1.5 cilemeatair) air leud. Tha e cho mor ri 1,977 acair. Tha an t-àite as deimhinne mu 86 meatair (282 troigh) agus tha bàrr uisge an locha mu 215.1 troigh (65.55 meatair) os chionn na mara.

'S e àite math airson iasgaich, gu h-àraidh breac, breac donn is bradan.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Asaint
Iturbe

‘S e baile beag agus sgìre dùchasail ann an ceann a deas Paraguaidh a th’ ann an **Iturbe**. Tha e suidhichte aig 91m os cionn ìre na mara anns an Roinn Guairá, 147km air falbh bho Asunción, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 9,393 daoine a' fuireach anns an sgìre gu lèir, 4,244 anns a' bhaile bheag fhèin. Chaidh an sgìre a steidheachadh ann an 1901. Tha Spàinntis agus Guaranaidh gam bruidhinn anns an sgìre seo.

## Daoine Ainmeil
*Augusto Roa Bastos

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Villarrica.com
*Dealbhan na sgìre

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Cogadh Chaco

‘S e an Cogadh na bu motha agus na b’ fhuiltiche a thachairt ann an Aimearaga a Deas anns an 20mh linn a bh' ann Cogadh Chaco (Spàinntis: La Guerra del Chaco, Guaranaidh: Cháko Ñorairõ). Mhair e bhon An t-Sultain 1932, nuair a thug Boilibhia ionnsaigh air Paraguaidh, gu ruige An t-Ògmhios 1935. Shabaid na dùthchannan sin an dà thaobh airson na crìochan aca a rèiteachadh agus airson peatrail. 

'S e àite uabhasach iomallach tioram tartmhor a th’ ann an Chaco (Quechua: Chaku) is tha an t-ainm a’ ciallachadh àite na sealgaireachd. Tha e suidhichte eadar Boilibhia, Paraguaidh, An Argantain agus Braisil. Cha do dhearbhadh na crìochan aige aig àm nan Spàinnteach leis cho mòr ‘s a tha e agus leis nach eil mòran dhaoine a’ fuireach an sin, is cha chuireadh sin dragh air na dùthchannan sin idir. 
Cha robh an Chaco idir cudromach ron 19mh linn. Ann an 1879 chaidh Boilibhia a chuid chosta, is le sin bha e gu math cudromach gum faigheadh iad oirthir airson malairt, gu h-àraidh air an abhainn Plata. 
Bha an Chaco agus Paraguaidh eatorra agus a Mhuir. Chaill na Paraguaidhich leth-chuid dhen fhearainn aige an dèidh Cogadh a' Chaidreachais Thrìbilte (Spàinntis: La Guerra de la triple Alianza) 1864 -  1870) is le sin cha robh iad idir deònach airson rud sam bith a chall a-rithist. 

A bharrachd air sin, bha an companaidh ola Standard Oil dhen bheachd gum biodh peatrail fo thalamh ann an Chaco, is iad a’ toirt peatrail bhon thaobh Bhoilibhianach mar thà co-dhiù.
Mar dheireadh thall, cha robh fiù ’s braon pheatrail anns an sgìre idir. Nuair an tug Boilibhia ionnsaigh air feachd na Paraguaidh anns an Chaco bha uachdarain ann am Paraguaidh an duil gun dìonadh riaghaltas na dùthcha aca an cuid oighreachdan ann an Chaco. 

Aig deireadh an latha chaidh mu 60,000 Boilibhianaich agus 30,00 Paraguadheanaich a mharbhadh neo a leòn. Chum Paraguaidh an cuid fhearainn, ged do ghairm an dà thìr gun do chuir iad ruaig air an dùthaich eile, leis gu robh an dòigh obrach agus an togradh aca na b’fhèarr, ged an robh stuth na b’ fheàrr, feachdan na bu mhotha agus oifigearan bho thall thairis aig Boilibhia. 
Cha robh fios aca air an dùthaich.
Bhrist an cogadh sin an eaconomaidh agus co-chomann an dà nàiseanta a bha gu math bochd mar thà, gu seachd àraidh ri linn staing an eaconamaidh anns na 30an. B’ fheudar do Pharaguaidh na a reic dhan Spàinn aig toiseach tòiseachaidh cogadh sìobhalta na Spàinne. Chaidh Alfredo Stroessner, am biodh na Dheachdaire mu dheireadh thall,  suas anns na rangan fad a’ chogaidh sin. 
Sgrìobh an t-ùghdar Augusto Roa Bastos mòran mu dheidhinn a’ chogaidh sin anns an leabhar aige Mac an Duine (Spàinntis: Hijo de Hombre), is e na nurs ri linne a’ chogaidh. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* The Chaco War
* Riaghaltas Bhoilibhia
* Riaghaltas Pharaguaidh
* Guerre du Chaco

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Boilibhia
Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Fìorachas druidheil

‘S e gluasad anns an litreachas bho Aimearaga a Deas a nochd anns an 20mh Linn a th’ann am **Fìorachas Druidheil** (Spàinntis Realismo Mágico). Mar as àbhaist, bithear ag eadar-fhigheadh pàirtean os-nàdarrach ann an meadhan stoiridhean traidiseanta neo fìor, gun a bhith ag atharrachadh an t-saoghail neo ìre na cànain idir, is le sin bithear a’ filleadh an t-stuth seo ann am beatha làitheil na caractaran. 

Tha na leabhraichean sin làn ìomhaighean àlainn, Synesthesia (Greugais: Συναισθησία) agus iomraidhean subsaigeach na fìrinne, is sin a’ cuideachadh leis a bhith a’ sealltainn dhuinn na ceanglichean a th’ann eadar na tha beò agus gaotharlanachd, o chionns nach eil a h-uile càil idir fìor ach a-rèir bheachd an t-seanachaidh fhèin neo air sàilleabh a’ bhruadair a th’ann. Mar sin, tha am bàs uabhasach cudromach, oir chan eil sin a’ toirt an gnothach gu ceann, leis gu bheilear ag innse gur e dìreach ceum eile a th’ann. Mar as àbhaist, bidh mòran charactaran marbh a’ nochdadh eadar an fheadhainn a tha fhathast beò, ann an dòigh nàdarrach co-dhiù. Mar eisimpleir, ann an Ciad Bliadhna dhe Uaigneas (Spàinntis: Cien años de Soledad) le García Márquez, nochdaidh Melquíades air feadh an àite fad na sgeòil, a dh’aindeoin gun do bhàsaich e o chionn fhada.

Tha Gabriel José García Márquez, Augusto Roa Bastos agus Isabel Allende am measg na h-ùghdairean nas ainmeile a’ ghluasaid sin. Thathar a’ cumail a’ dol gu bheil feadhainn eile air a bhith coltach ris a’ bhuidhinn seo, mar Günter Grass. 
Ach tha sin gu math connspaideach fhathast, leis gur iad sgrìobhadairean bho chultaran eile neo nas òige a th’ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*L’Express
*Proverbia
*Isabel Allende

Roinn-seòrsa:Litreachas
Encarnación

‘S e baile mòr agus ann an ceann a deas Paraguaidh a th’ ann an **Encarnación** (Guaranaidh: Itapúa). Tha e suidhichte faisg air na crìochan leis An Argantain, aig 85m os cionn ìre na mara anns an Roinn Itapúa, 365km air falbh bho Asunción, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 146,508 daoine a' fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1615. Tha Spàinntis agus Guaranaidh gam bruidhinn anns an sgìre seo.

## Daoine Ainmeil
*Alfredo Stroessner

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Pàipear-naidheachd ionadail
*Fèisean
*Riaghaltas na roinne

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Cogadh

Tha **cogadh** (Seann-Ghàidhlig: Cocad) 'na sheòrsa de chòmhstri ainneartach eadar dùthchannan, buidhnean armachd neo saighdearan.

## Cogaidhean
*Cogadh nan Àrdanach
*Cogadh Cathara Ameireaganach
*An Cogadh Mòr
*Cogadh Sìobhalta na Spàinne
*An Dàrna Cogadh
*Cogadh Bhiet-Nam
*Dùthaich Neodrail

File:Ramses II at Kadesh.jpg|Ramses II
Image:Gustavus Adolphus at the Battle at Breitenfeld.jpg|Gustavus Adolphus
Image:M1A1 abrams front.jpg|Saidsearan


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Itapúa

'S e tè dhe na 17 roinnean ann am Paraguaidh a th' ann **Itapúa**. Tha an sgìre gu lèir fo riaghladh a’ Chomainn Iosaid gu ruige 1768. Tha an Roinn Itapúa ann a deas na dùthcha is 's e Encarnación a th' ann prìomh-bhaile na roinne. Tha an t-ainm a’ ciallachadh Puing a’ Chloiche (bho pua = puing agus ita = clach) ann an Guaranaidh. Chaidh Itapúa a stèidheachadh ann an 1906.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Radio Itapúa
*Virtual Tourist

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Rangachadh Élő

Thathar a' chleachdadh rian **Rangachadh Élő** gus sgil dàimheach de chluicheadairean a thomhas ann an geamannan dithis leithid tàileisg no Scrabble. Chaidh ainmeachadh air fear Árpád Élő, fear saidheans Aimeireaganach a rugadh san Ungair ann an 1903 agus a dh'imrich dha na Stàitean Aonaichte leis a phàrantan ann an 1913.

Dh'innlich e an rian seo gus feabhas a chur air rangachadh nan cluicheadairean ann an tàileasg ach thathar 'ga chleachdadh airson iomadh geama an-diugh, fiù geamannan eadar sgiobaidhean mar baseball.

Roinn-seòrsa:Geamaichean
Roinn-seòrsa:Matamataig
Roinn-seòrsa:An Ungair
Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Scrabble

'S e geama bùird a tha ann an **Scrabble**. Thathar a chluich air bòrd ceàrnagach 15 le 15 raointean agus 's e amas a' gheama faclan a chur sìos air a' bhòrd agus sgòr àrd fhaighinn gus buaidh a thoirt.

'S ann aig Hasbro, Inc. 's a tha còraichean air a' gheama sna Stàitean Aonaichte agus Canada agus aig Mattel an còrr dhen t-saoghal.

## Eachraidh
Chaidh a dh'innlicheadh le fear Alfred Mosher Butts ann an 1938, stèidhichte air geama eile air a bheil Lexiko. 

## Gàidhlig
Cha robh eadar-theangachadh oifigeil anns a' Ghàidhlig ann ach ann an 2023 dh'fhoillsich Tinderbox Games dreach oifigeil le Teàrlach Wilson a stèidhich An Taigh Cèilidh ann an Steòrnabhagh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Geamaichean
Guairá

'S e tè dhe na 17 roinnean ann am Paraguaidh a th'ann an **Guairà**. O chionn fhada bhathar a’ cleachdadh an t-ainm sin airson an dùthaich gu lèir ainmeachadh, leis cho mòr ’s a bha e gu ruige an 19mh Linn. Tha an Roinn Guairà dìreach ann an teas mheadhan na dùthcha is ‘s e Villarrica a th’ann prìomh-bhaile na roinne. Tha an t-ainm a’ ciallachadh àite òg (bho guai = òg agus ra = àite) ann an Guaranaidh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Gua’i
*Virtual Tourist

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Villarrica

‘S e baile ann an ceann a deas Paraguaidh a th’ ann an **Villarrica**. Tha e suidhichte aig 126m os cionn ìre na mara anns an Roinn Guairá, 135km air falbh bho Asunción, prìomh-bhaile na dùthcha. ‘S e prìomh-bhaile na roinne a th’ann agus tha 55,200 daoine a' fuireach anns a’bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1570. Tha Spàinntis agus Guaranaidh gam bruidhinn anns a’ bhaile seo agus tha an t-ainm fhèin a’ ciallachadh Baile Beairteach ann an Spàinntis, bho villa (baile) agus rico/a (beairteach).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Fiosrachadh na sgìre

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Dùmhlachd-sluaigh

Tha **dùmhlachd-sluaigh** a' ciallachadh cia mheud daoine a tha a' fuireach ann an dùthaich no baile. Tha e ag obair a-mach le roinn an àireamh-shluaigh leis an fharsaingeachd. 'S e seòrsa de dhlùths a tha innte. Mar eisimpleir, tha àireamh-shluaigh aig an Fhraing de 60,561,200, agus tha an fharsaingeachd de 551,695 cilemeatair ceàrnagach (km²) mar sin tha an dùmhlachd-sluaigh aice mu 109.8 daoine le cilemeatair ceàrnagach.

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Frédéric Chopin

Bha **Frédéric François Chopin** (22 an Gearran no 1 am Màrt 1810 – 17 an Dàmhair 1849) na chumadair-ciùil, na chleasaiche-piàno agus na thidsear-ciùil às a' Phòlainn. Tha am far-ainm a th' air Bàrd den Piàno. Bha e maighstir de cheòl romansach. 

Rugadh Chopin ann an Żelazowa Wola, baile-beag ann an Diùcachd Warsaw. B' e iongantas leinibh a bh' ann. As dèidh an *November Uprising* ann an 1830, cuin a chùm an Ruis fodha a' Phòlainn, dh'fhuirich e ann am Paris, an Fhraing, mar pàirt den Eilthireachd Mhòr Phòlainneach. Airson airgead, dh'obair e mar tìdsear-piana agus cumadair-ciùil ach cha d' rinn e mòran cuirm-ciùil. Eadar 1837 agus 1847 bha càirdeas aige leis an tè-sgrìobhadair Fhrangach Seòras Sand. Cha robh slàinte mhath aig Chopin. Chaochail e ann am Paris ann an 1849. Bha e dìreach 39 bliadhna a dh'aois. 

Tha a' mhòr-chuid den obair aig Chopin airson piàno aon-neachd ach sgrìobh e dà choncerto airson piàno cuideachd. Tha an obair aige gu math doirbh, teicnigeach ach le mòran doimhne. Chruthaich Chopin am foirm ciùil *ballade innealach*. Rinn e atharrachaidhean mòr ri sonata piana, mazurka, waltz, nocturne, polonaise, étude, impromptu, scherzo, agus prélude.

Roinn-seòrsa:Ceòl clasaigeach
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:19mh linn
Cogadh a' Chaidreachais Thrìpilte

‘S e an cogadh na bu mhotha agus na b’ fhuiltiche fad an 19mh Linn ann an Aimearaga a Deas, eadar Paraguaidh air an darna thaobh agus An Argantain, Braisil agus Uruguaidh air an taobh eile, a bh’ ann **Cogadh a’ Chaidreachais Thrìpilte** (ainm anns an Argantain agus Uruguaidh), Cogadh Pharaguaidh (ainm ann am Braisil) neo An Cogadh Mòr (ainm ann am Paraguaidh). Tha na daoine ann am Paraguaidh agus eachdraichean na làimhe chlì anns an Argantain dhen bheachd gur e An Rìoghachd Aonaichte, a thug iasdan dhan chaidreachas a bha ri cùlaibh a’ chogadh, is Lunnainn ag iarraidh milleadh a dhèanamh dha na gnìomhasan ann am Paraguaidh, ach thathar ag ràdh ann am Braisil, Uruguaidh agus An Argantain, gu h-oifigeil, gur e ionnsaighean Pharaguaidh fhèin a bha na bu choireach.

Thòisich an cogadh ann an 1864 nuair a thug Paraguaidh ionnsaigh air Braisil, is iad a’ dìon Uruguaidh, a bha a’ fulang a' Cogaidh Shìobhalta aig an àm. Thug na trì dùthchannan eile ionnsaigh air Paraguaidh cuideachd, is mhair an cogadh 6 bliadhna. Cha b’ urrainn do Pharaguaidh ruaig a chur air na feachdan sin is chaill iad an cogadh ann an dòigh doirbh, marbhtach: chum An Argantain agus Braisil 169.174 km² dhe fhearainn, is thuit àireamh-sluaigh Pharaguaidh bho 1,525,000 ron chogadh gu 221,000, is dìreach 28,000 fìreanaich nam measg. A bharrachd air sin, b’ fheudar do Pharaguaidh iasadan dhe £3,220,000 a phàigheadh dhan na bancaichean ann an Sasainn. Bha na h-iasadan aig dùthchannan a’ chaidreachais uabhasach àrd cuideachd is bha an sgìre ann an droch staing an eaconomaidh fad bliadhnaichean an dèidh a’ chogaidh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-Mach
* Monografías
* Los conjurados del Quilombo del Gran Chaco, Augusto Roa Bastos is càch, 2001, ISBN 978-950-511-682-9
* Guerrapy

Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas
Roinn-seòrsa:An Argantain
Roinn-seòrsa:Braisil
Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Paraguaidh
Roinn-seòrsa:Uruguaidh
Tinbheal

'S e pàrlamaid a tha san **Tinbheal** (Gàidhlig Mhanainn: **Tinvaal**). 'S e an Tinbheal a' phàrlamaid as aosta san t-saoghal a tha ag obair fhathast agus chaidh a stèidheachadh ann an 979 a-rèir coltais. A bharrachd air aois, tha e ainmeil a chionn 's gun dèid laghan ùra an eilein an leughadh os àrd ann an Gàidhlig Mhanainn air Là Tinbheil.

## Eachdraidh an ainm

Tha am facal a' tighinn on Seann-Lochlannais *Þingvǫllr*, o *Þing* "mòd lagha".

## Tùsan

## Ceanglaichean dhan taobh a-muigh
*Tinbheal - Pàrlamaid Eilean Mhanainn

Roinn-seòrsa:Eilean Mhanainn 
Roinn-seòrsa:Lagh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ziortza-Bolibar

‘S e clachan beag ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann **Ziortza-Bolibar**.  Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an 1051 agus tha an t-ainm a’ ciallachadh Srath na Muilne ann am Basgais, bho bolu (muileann) agus ibar (srath). Tha Ziortza-Bolibar suidhichte aig 162m os cionn ìre na mara. Tha Ziortza-Bolibar 336km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 45km bho Bhilbao, am baile as motha ann an Dùthaich nam Basgach Tha dìreach 408 daoine a’ fuireach ann an Ziortza-Bolibar, Tha Spàinntis agus Basgais gam bruidhinn ann an Ziortza-Bolibar.

## Daoine Ainmeil
*Simón Bolívar: a rugadh ann an Caracas ach a bha na sinnsearan aige a’ buntainn do Ziortza-Bolibar, is fhuair iad an sloinneadh aca bho ainm a’ bhaile.
 
## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na  Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Seic

Thàinig a' chiad **seic** liosairte a-steach ann an Lunnainn ann an 1717, agus thàinig na leabhraichean seic a-steach anns a’ Ghàidhlig co-dhiù deich ar fhichead bliadhna air ais. 

Roinn-seòrsa:Airgead
Hans Christian Andersen

B' e **Hans Christian Andersen** (2 an Giblean 1805 - 4 an Lùnasdal 1875) sgrìobhadair às an Danmhairg. Ann an Lochlainn, cuiridh iad H.C. Anderson a th' air. Tha e ainmeil airson sgeulan-sìthche mar “Bànrigh na Sneachda”, “A' Mhaighdeann-mhara bheag”, “An t-Isean Grànnda”, agus "Thumbelina".

Tha na bàrdachd agus na sgeulachdan aige air a bhith eadar-theangachadh anns nas motha na 150 cànain. Tha iad air bhrosnachadh filmichean, dealbhan-cluich, agus baileatan.

Ann an 1872, thuit Anderson bhon leabaidh agus bha e goirt gu mòr. Cha do dh'ath-bhuannaich e gu lèir. Chaochail e faisg air Copenhagen trì bhliadhna an dèidh sin.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Danmhairgeach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Danmhairg
9/11

Ann an 11 an t-Sultain 2001 thoirt ceannaircich ionnsaigh air an Ionad Malairt an t-Saoghail, no The Twin Towers, ann an New York, Na Stàitean Aonaichte. 'S aithne an tachartas mar **9/11** airson an dòigh Aimeirigeach airson bruidhinn mu cheann-làithean.

Ghabh 19 ceannaircich smachd air 4 itealain. Stiùir iad 2 itealan a dh'ionnsaigh Ionad Malairt an t-Saoghail. Thuit an dà thùr ann an dà uair. Bhuail aon itealan Am Pentagon ann an Arlington, Bhirginia. Dh'fheuch an luchd-siubhail smachd a thoirt air an itealan United Airlines Flight 93 a bha a dhol a dh'ionnsaigh Washington ach thuit e ann an raon ann am Pennsylvania. 

Bhàsaich faisg air 3,000 daoine air an latha.

Ghabh ceannairceach Osama Bin Laden le al-Qaeda uallach airson na h-ionnsaighean.

Roinn-seòrsa:Na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ceannairceachd