open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arainn

Tha **Eilean Arainn** na eilean a tha suidhichte sa Linne Chluaidh, eadar Cinn Tìre is Inbhir Air ann an Alba. Chan eil e na phàirt de dh'Innse Gall. 'S e seo na co-chomharran aige: 55° 34′ 25″ Tuath agus 5° 15′ 12″ Iar. 

Tha e cho farsaing ri 43,201 heactair ceàrnagach (167 sq mi) de mheud. 'S e Gaoda Bheinn an cnoc as àirde air an eilean. Tha e 874 meatair (2,866 troigh) os cionn na mara.

'S e Breadhaig “prìomh-bhaile” an eilein.

## Cruinn-eòlas daonna agus eachdraidh

Tha lorgan de ghnìomhachd dhaonna air Sliabh Mhacharaidh faisg air Bun na Dubh Abhann mu 3500 rC agus chaidh na tursachan a thogail mu 2000 rC. Chaidh cearcall ainmeachadh air coire Fhionn agus toll ann an clach far an do gheimhlich e a chù Bran is Fionn ag ithe anns a' chearcaill.

Tha na h-oighreachdan ann an Arainn aig na Diùcan Hamilton is fhuadaich iad 300 Arainneach eadar 1829 agus 1840. Chaidh iad gu Siorrachd Mhegantick ann an Canada. Tha carragh-chuimhne nan fuadaichean ann an Loch an Eilein.
Anns an latha an-diugh tha an treas chuid de dh'eaconomaidh Arainn an urra ri turasachd.

## Daoine ainmeil
Is ann à Arainn a tha Seac MacConaill, Prìomh Mhinistear na h-Alba eadar 2001 agus 2007.

## Bailtean ann an Arainn

* Breadhaig
* Bun na Dubh Abhann
* Loch an Eilein
* Loch Raonasa
* Seasgann

## Ceanglaichean a-mach

* 
* Dàn mu Arainn bho Acallamh na Senórach *(mun bhliadhna 1175)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan Chluaidh
*
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Aideachadh

B’e **Aideachadh** ag aithneachadh agus a’ canntainn ri sagart gu bheil rudeigin spioradail fìor, neo gun do rinn thu rudeigin ceàrr. 

Roinn-seòrsa:Creideamh
Aifreann

'S e **aifreann** deas-ghnàth anns an Eaglais Caitligeach agus Ceart-creidmhach san gabhar fìon agus abhlan coisrigte (aran beannaichte). Bidh fìon san àite fuil Chrìost is aran san àite corp Chrìost.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Ailbhinn

'S e **Ailbhinn** seòrsa creige dubh-liath glè chruaidh, air a chleachdadh gus sradagan a dhèanamh.
Roinn-seòrsa:Eòlas-talmhainn
Àile

B' e **àile** am measgachadh de ghasan timcheall air planaid, neo air an t-saoghal, agus a bhios sinn a’ tarraing mar anail.

Roinn-seòrsa:Eòlas-adhair
Aingeal

'S e **aingeal** fear a chur fiosrachaidh eadar Dia is cinne-daonna, neo teachdaire bho dhia. Bidh an t-ainm àrd-aingeal air na fir as àirde.

* Àrd-aingeal
* Cherub
* Seraph
* Deamhain neo Diabhal (aingealan olc a thuit a-nuas à Nèamh)

Roinn-seòrsa:Creideamh
Àireamhair

B’ e **àireamhair** inneal a thomhaiseas àireamhan neo a nì suim.

## Faic cuideachd

* Coimpiutair

Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Allt

Is e abhainn bheag, neo **sruthan** mòr a tha ann an **allt** .

Is e a tha ann an **caochan**, sruth uisge air beinn, neo mòinteach a tha a' leantainn amar cho beag ’s gu bheil an t-amar fhèin falaichte leis an fheòir a tha a' fàs thairis air.

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Roinn-seòrsa:Uisge
Caora

'S e creutair ceithir-chasach a tha anns a' **chaora** *(Ovis aries)*. Tha casan crodhanach air caoraich, mar a tha air crodh, fèidh, goibhrean agus muic. 

Eadar dròbhan nan tuathanaich mòra, treudan nan club stoc aig na bailtean croitearachd agus na treudan beaga aig croitearan fa-leth, tha iad cumanta air feadh Alba.

Tha daoine air a bhith ri àrach chaorach bho linn a' Bhìobaill. Cumar iad airson caochladh adhbharan: airson clòimh, airson feòil agus (uaireannan) airson bainne. Chanar "cìobair" ri fear no tè a bhios a' coimhead às dèidh chaorach air ceann a chosnaidh.

Tha iomadh briod chaorach ann. San latha an diugh is iad "Caoraich Dubh-cheannach" agus "Caoraich Mhaola" as cumanta air Gàidhealtachd na h-Alba. Tha na dubh-cheannaich nas righinn na na Caoraich Mhaola, agus fanaidh iad beò air monaidhean Alba fad a' gheamhraidh, air an fheurach a-mhàin bidh cuid ag ràdh (ged a chanadh feadhainn eile gur h-e dearg amaideas a tha seo). Tha na caoraich mhaola nas motha agus nas truime, agus gheibh iad prìsean as fheàrr aig fèilltean-reic nan uan a tha gan cumail gach foghar, ach feumaidh iad biathadh geamhraidh; mar sin tha iad nas daora a ruith. Ach tha iad fhathast fìor thapaidh.

'S iad caoraich mhaola a tha rim faicinn san dealbh air an duilleig seo. 'S iad seo "Na Caoraich Mhòra" bhon tàinig an abairt "Bliadhna nan Caora Mhòr", agus a dh'adhbharaich (ann am pàirt) fuadach nan Gàidheal.

## Ceanglaichean a-mach (Gàidhlig)
* Bheataireachd san Eilean Sgitheanach

## Dealbhan

Faidhle:Ewe sheep black and white.jpg
Faidhle:Boreray Ram.jpg|
Faidhle:Boreray Ewes.jpg| 
Faidhle:Sheep in a Field at Shillahill Farm - geograph.org.uk - 408892.jpg|Bad chaorach
Faidhle:Castlemilk Moorit trio.jpg
Faidhle:Horned Soay ram close-up.jpg
Faidhle:Soay sheep - geograph.org.uk - 829567.jpg
Faidhle:Flock of shetland sheep.jpg
Faidhle:Shetland - Hebridean lambs.jpg
Faidhle:Shetland - Hebridean lambs (cropped).jpg
Faidhle:Black Shetland Ram.jpg
Faidhle:'Macgregor', owned by James R. Dempster, Ladyton.jpg|'Macgregor'
Faidhle:Blackface ram in Stornoway.jpg
Faidhle:Scottish Blackface Ewes and Jumping Lamb.png
Faidhle:North ron sheep.jpg 
Faidhle:Sheep and seals, Nouster Bay, North Ronaldsay - geograph.org.uk - 710686.jpg
Faidhle:North Country Cheviots - geograph.org.uk - 395334.jpg 
Faidhle:Lundy sheep (head detail).JPG 
Faidhle:The Post Office Sheep (1995) - geograph.org.uk - 579380.jpg 
Faidhle:A black hebridian sheep front horns.jpg
Faidhle:Flock of Hebridean Sheep.jpg|Dròbh chaorach    
Faidhle:Hebridean ram, Three Counties Show.jpg
Faidhle:The three-horned one again.jpg
Faidhle:Cheviot ewe and triplets.jpg 
Faidhle:Torwen.jpg
Faidhle:Wildpark Tambach.jpg
Faidhle:Balwen Black Mountain sheep - Llantwit Major - geograph.org.uk - 1573405.jpg


Roinn-seòrsa:Bó
Roinn-seòrsa:Caora
Roinn-seòrsa:Mamalan
Meatailt

*Saoil a bheil thu an tòir na leanas: [[meatailt trom]]?*

Tha **meatailt** na stuth cruaidh làidir a leaghas nuair a bhios e glè theth (as aonais fear neo dhà mar airgead-beò). Mar is cumanta, tha a’ mhòrchuid nan eileamaidean nuair a tha meatailt air truailleadh, se coimheatailt a tha air.

* Airgead
* Airgead-beò
* Copar
* Òr
* Stàilinn
* Staoin

*
Alasdair Uaibhreach

B' e **Alasdair Uaibhreach** (Beurla: "Alexander the Great"; Greugais: Αλέξανδρος ο Μέγας, *Aléxandros ho Mégas*; 356 RC–323 RC)) fear de na comandairean as buadhaiche ann an eachdraidh an t-saoghail. Ann an litreachas Zoroastrianach tha *an Alasdair mallaichte* air, oir tug e buaidh air an Impireachd Phearsach, agus chuir e am prìomh-bhaile Persepolis gu sgrios. 

As dèidh aonaidh eadar bailtean Seann-Ghrèige, fo smachd athair, Phillip II a' Mhakedonía, bhuannaich Alasdair an aghaidh an Impireachd Phearsach, Aisia Bheag, Siria, Phoenicia, Gaza, An Èipheit, far an do stèidhich e Alexandria, Bactria agus Mesopotamia, agus leudaich e an ìmpireachd aige cho fada ri Punjab. Dh'inntrigeadh Alasdair coigrich san arm agus riaghladh aige. 

As dèidh dà bhliadhna dheug de shabaid, chaochail Alasdair, bhon chùis neo-aithnichte, is dòcha mailèiria, am fiabhras-breac neo encephalitis bìorasach.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Grèigeach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Airgead (meatailt)

: *Airson seagh eile, faic [[Airgead (malairt)]].*

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **airgead** le samhla **Ag** agus àireamh atamach 47.

'S e meatailt luachmhor gheal neo liath agus dheàrrsach a th' ann.

## Taisgealadh

Bha airgead aithnichte ann an ro-eachdraidh.

## Cruinn-eòlas agus cultar

Tha Argentina a’ ciallachadh “Tìr nan Airgead”.

Thubhairt na Incas gur e “Fallas na grèine” a tha ann an òr, agus “Deòir na gealaich” a tha ann an airgead.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Meatailt
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Ruith-airgid

'S e **ruith-airgid** seòrsa de dh'airgead airson nithean a cheannach.

Mar as àbhaist, 's e ruith-airgid *fiat* a tha daoine a' cleachdadh. Dh'òrdaich an riaghaltas no banca oifigeil gur e airgead a tha ann. Gu h-eachdraidheil bha ruith-airgid bhathar-amh, far an do chleachd daoine stuth mar òr no faoiteagan mar ruith-airgid, no ruith-airgid riochdachail, far an do riochdaich nòtaichean no cùinntean òr a bha ann am banca, nas cumanta.

## Airgead eadar-nàiseanta
* Dolar (US$) 
* Euro
* Punnd Sasannach (GB£, “not”)
* Yen (¥)
* Yuan

## Feallsanaichean is eaconamaichean
* Keynes
* Karl Marx
* Adam Smith

Roinn-seòrsa:Airgead
Àirigh

B’e **àirigh** bothan air air a’ mhòintich sam biodh daoine a’ fuireach airson greise as t-samhradh. San dòigh seo, gabhaidh achaidhean àrd fois san geamhradh, nuair a tha iad fuar, agus gabhaidh na machraichean fois san t-samhradh.

Ann am bàrdachd Gàidhlig, tha àirighean tric a' samhlachadh saorsa, àbhachdas agus gaol leis mar a bhiodh tuilleadh saorsa aig an òigridh na bhiodh aca aig an taigh. Tha òrain leithid 'Maighdeannan na h-Àirigh' agus 'Am Bothan Àirigh air Bràigh Raithneach' a' cleachdadh na h-ìomhaigh.

’S ann a bhios sinn gan àrach
air àirigh am Bràigh Raithneach
Ann am bothan an t-sùgraidh
’s gur e bu dhùnadh dha barrach'.
(Am Bothan Àirigh air Bràigh Raithneach)

Seo pìos a sgrìobh an t-Urramach Iain MacRuairidh (a bhàsaich ann an 1907 san Eilean Sgitheanach) a thaobh mar a bha na h-àiridhean ann am meadhan an 19mh Linn:

:*“Anns an àm ud bha suidheachadh na Gàidhealtachd air iomadh dòigh glé dhealaichte o mar a tha e aig an àm seo.  Bha pìos mór de mhonadh aig a h-uile baile tuatha.  Theirteadh ‘An Cul-cinn’ ris a’ mhonadh seo.  Ann am mìos meadhan an t-samhraidh bha crodh a’ bhaile a’ dol a dh’ ionnsaidh a’ chul-cinn.  Bha àiridhean air an togail as ùr gach bliadhna.  Bhiodh gach té dhe gach àiridh dhiubh seo eadar a h-uile dithis no triùir dhen tuath, agus bhiodh mar seo dithis no triùir de nigheanan a’ cadal annta gach oidhche fad na h-ùine a bhiodh crodh a’ bhaile air a’ chul-cinn.  Bha mu shia troidhean air leud, agus mu dheich troidhean air fad anns gach àiridh.  Bha na ballachan aca air an togail dhe na pluic a bha air an gearradh as an riasg a bha faisg air làimh.  Bha dà stuaidh agus dà dhoras orra.  Bha na dorsan mu choinneamh a chéile, air dhòigh ’s gun dùinteadh an doras air am biodh a’ ghaoth.  Cha robh còmhlachan riutha idir.  Bha iad air an dùnadh le pluic.”*

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-10-20: Bothan àirigh ùr an Leòdhas
* BBC Naidheachdan 2020-03-06: Thòisich pròiseact mu eachdraidh àirighean Leòdhais

airigh
Amar

B’e **Amar** a’ ciallachadh rud a ghiùlaineas, neo a chumas, uisge a rinn daoine. Faodaidh peile, neo canal a bhith na “amar”, m.e. tha na aistidhean a’ leantainn air wikipedia.

* Amar-bàistidh 
* Amar-ionnlaid (Beurla: “bath”)
* Amar-mùin
* Amar-snàimh
* Amar-uisge (Beurla: “acqueduct”)
* Amar-fìon (winepress)
Altram

Tha **altram** neo **nurs** (**banaltram**: boireannach a tha na altram) a’ coimhead as dèidh cuideigin a tha tinn, neo ag eiridneachadh; neo a’ togail clann bho chuideigin eile mar gur ann leat fhèin a tha iad. Bidh banaltraman a' leasachadh phlanaichean cùraim, ag obair còmhla ri lighichean, euslaintich, teaghlach an euslaintich agus buill eile den sgioba, a tha ag amas air làimhseachadh tinneas gus càileachd beatha adhartachadh. Anns na Stàitean Aonaichte agus an Rìoghachd Aonaichte, bidh nursaichean cleachdaidh adhartach, leithid eòlaichean banaltram clionaigeach agus cleachdaichean banaltram, a' lorg duilgheadasan slàinte agus ag òrdachadh cungaidhean agus leigheasan eile, a rèir riaghailtean stàite fa leth. Faodaidh banaltraman cuideachadh a bhith a' co-òrdanachadh cùram euslaintich air a choileanadh le buill eile de sgioba cùram slàinte ioma-chuspaireil leithid leasaichean, dotairean meidigeach agus luchd-daithead. Bidh banaltraman a' toirt seachad cùram an dà chuid gu h-eadar-eisimeileach, mar eisimpleir, le lighichean, agus gu neo-eisimeileach mar phroifeiseantaich altraim. Mar as àbhaist 's ann dhan chlas-obrach a bhuinneas a' mhòr-chuid dhe na h-altraim, leis gur e ciùird a th' annta.

## Luchd-altraim Ainmeil
*Dòmhnall MacAonghais
*Seonag NicLeòid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Slàinte
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Altachadh

'S e laoigh no ùrnaigh a tha ann an **altachadh**.

Tric is minig tha 'altachadh' a' ciallachadh **altachadh-bidh**, ùrnaigh ghoirid ro no an dèidh tràth bìdh, is tha Carmina Gadelica a' toirt eisimpleirean.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Amen

B’e **amen** (Eabhra **אָמֵן** **’Āmēn**, **אמן** **Amen**; Arabais **آمين** **’Āmīn**, ) a’ ciallachadh “guma h-amhlaidh a bhios”. Crìochnaidh ùrnaighean Crìosdaidh leis.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Anann

B’e **anann** neo **ubhal-ghiuthais** (*Ananas comosus*) meas mòr sùghmhòr le craiceann gathach air. Cuirear sna canaichean, agus air hama mar “gammon steak”. Tha e tùsail ann an Aimearaga a Deas.


Image:Ananas.jpg|Anann
Image:Pineapple display.jpg|Anann sa bhuth
Image:Pineapple victoria dsc07770.jpg|Anann 'Victoria'
Image:Split ananas cropped.jpg|Leth-anann


Roinn-seòrsa:Measan
Aodach-brèige

'S e **Aodach-brèige** neo **culaidh-choimheach** aodach coimheach a chaitheas tu gu pàrtaidh neo mar shamhnair air Oidhche Shamhna ⁊c.

 

Roinn-seòrsa:Aodach
Àrd-easbaig

Is e **Àrd-easbaig** am prìomh easbaig. 

## Àrd-easbaigean ainmeil
* Pàp (Easbaig na Ròimhe), ceannard na h-eaglais Caitligeach
* Àrd-easbaig Chanterbury, ceannard Eaglais Shasainn
* Àrd-easbaig Trondheim, a bha a’ ruith eaglais san Alba-a-tuath.
* Àrd-easbaig Ghlaschu
* Àrd-easbaig Chathair Luail, a bha a’ ruith cuid den eaglais ann an Alba sna Meadhan-Aoisean

Roinn-seòrsa:Creideamh
Àrd-aingeal

B’e **Àrd-aingeal** prìomh-aingeal. Chan eil am Bioball a chur ainmean air a’ mhorcuid.

## Ainglean ainmeil
* Gabriel (Arabais: “Jibreel”) a bhruidhinn ri Moire, agus a-rèir Mohammed, a chuidich leis an Còran.
* Mìcheal, a shabaid an aghaidh an Dràgon, agus a tha am fear as fhaisge ri Dia.
* Uriel

Roinn-seòrsa:Creideamh
Bàillidh

B'e **Bàillidh-oighreachd** fear-riaghlaidh oighreachd, mar Phadruig Dubh, bàillidh Diùc a' Chataibh.

Tha cuideachd bàillidhean ann an riaghaltas ionadail, a chuireas taic ris a' Phrobhaist agus an Leas-phrobhaist.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Lagh
Alt (corp)

'S e pàirt den bhodhaige a tha a' ceangal dà chnàimh a tha ann an **alt**.

'S e alt a tha ann an caol an dùirn, adhbrann, rùdan, glùn, uileann agus meidhinn.

Roinn-seòrsa:Corp
Dia

'S e cruthaichear an domhain ann an creideamhan aon-diadhach a tha ann an **Dia**, gu h-àraid ann an Crìosdaidheachd, Iehovah anns an Iùdhachas agus Allah ann an Ioslam.

Rinn Duns Scotus às Na Dùintean dearbhachd bith Dè agus e ag argamaideachadh gu bheil a' chiad adhbhar airson a h-uile rud ann agus an t-adhbhar seo co-ionnann ri Dia.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Ròpa

Is e **Ròpa** snàithean air an snìomhadh ri chèile. Tha feum mòr againne air ròpaichean, m.e. cleachdar iad mar aghastar, àraidhean, drochaidean, is iomadh rudan eile, mar a chumail bàta sicir.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Craobh

Is e **craobh** (neo “crann” sa seann-Ghàidhlig) luibh àrd air a bheil duilleagan, meangain, rùsg agus stoc reamhar fiodhach.

Tha craobhan sheargach a' call na duilleagan aca, seach mar a tha craobhan shìor-uaine, ach chan eil gach craobh shìor-uaine cònach.

Cleachdar ainmean na craoibh mar ainmean air litrichean de aibidil na Gàidhlig.

## Craobhan
* Ailm
* Aiteann
* Beith
* Calltainn
* Caorann
* Crannlann
* Critheann
* Darach
* Giuthas
* Pailm
* Seileach

## Ceanglaichean a-mach
* Youtube: Biljyn - Craobhan - Crainn – taisbeanadh trì-chànanach, Gàidhlig na h-Albann, Éireann agus Manann (1:18:43)

*
Easbaig

'S e **Easbaig** (bhon Sean-Greugais “Επισκοπος” (Episcopos)) duine cudromach anns a’ chlèir a ghabhas os làimh a h-uile eaglais ann an sgìre. 

Gabhar easbaigean sna eaglaisean a leantainn:
* Eaglais Chaitligeach
* Eaglais Easbaigeach
* Eaglais Orthodox
* Eaglais Innse Tìle

A-measg na Mòrmonaich, tha ciall gu math eadar-dhealaichte aig “easbaig”; b’e ainm den dreuchd ìosal.

* àrd-easbaig

Roinn-seòrsa:Creideamh
Gas

'S e staid stutha, no stuth anns an staid seo, anns a bheil na h-ataman a' gluasad gu saorsail agus anns a bheil a stuth a' lìonadh an soithich anns a bheil e, a tha ann an **gas**.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigeachd
Fiodh

'S e **fiodh** an stuth às an dèanar craobhan, agus a nì taighean, bàtaichean, maide ⁊c a thogail.

'S e stuth co-dhèanta a tha ann am fiodh, le snàithlichean de cheallalos ann am meatrags de lignin. 'S ann ragach agus righinn a tha e agus tha 1 billean tunna fiodha ga chleachdadh a h-uile bliadhna.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Craobhan
Bòrd

**Bòrd**:

## àirneis
* Bòrd (àirneis)
* clàr
* bòrd-dubh
* bòrd-geal
* bòrd-iarnaigeadh
* bòrd-sgeadachaidh
* bòrd-sgrìobhaidh
* deasg

## Eile
* Buidheann mar Bòrd na Gàidhlig
* bòrd-snàimh
* Surf-bòrd
* bòrd-sneachda
Bòrd (àirneis)

Se **Bòrd** (Seann-Lochlannais: *borð*) a tha ann am pìos àirneis le mullach rèidh agus casan oirre. Tha deasg na bhòrd.

* Bòrd
* clàr
* bòrd-dubh
* bòrd-geal
* bòrd-iarnaigeadh
* bòrd-sgeadachaidh
* bòrd-sgrìobhaidh
* bòrd-snàimh
* deasg
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Àirneis
Crois

B’e **Crois** comharradh mar “+” neo “+”, neo crann le slat-tàrsainn.

## Iosa is an Crois
Chaidh Iosa air a cheusadh air crois (“a’ Chrann-Cheusaidh”), agus sin mar a tha na Crìosdaidhean ga chleachdadh (cha crèidh na JWs neo Mùslamaich gun d’thachair sin san dòigh seo. Crèididh gun do chaochail Iosa air crann, agus na Mùslamaich nach do cheus iad e idir).

## Ku Klux Klan
Cleachdaidh an KKK crann tara, crois air losgadh, mar seòrsa rabhadh. Ged is aosda a tha an crann tara, cha do chleachd an Klan e gus an d’thàinig *[[Birth of a Nation]]* a-muigh ann an 1915.

* crois-rathaid

Roinn-seòrsa:Creideamh
Each

*Cleachdaidhean eile aig: "[[Each (soilleireachadh)]]"*

Tha an t-**Each** (*Equus caballus* neo *Equus ferus caballus*) na bheathach ceithir-chasach callta, a tha air a chleachdadh airson marcachd, slaodadh chairtean, tarraing chrann-treabhaidh agus mar sin air adhart. 

Tha an dàimh eadar an each agus cinne-daonna gu math dlùth; gabhaidh a chomas ris a' "cho-cheangal" eadar cinne-daonna is coin.

Mus robh guth air an trèan no an càr, bha an t-each na phrìomh modh-siubhail an iomadh dùthaich. Agus mus do dh'fhàs an tractar cho cumanta (sna 1950an an Alba), chunnacas paidhir each agus crann-treabhaidh anns a h-uile tuathanas is croit.
 
* Asal
* Asal stiallach
* Pònaidh/Cudaidh

## Ceanglaichean a-mach - Gàidhlig

* Fiosrachadh mu phractas bheataichean-eich ann an Ceasag a Tuath, Alba

Roinn-seòrsa:Each
Roinn-seòrsa:Mamalan
Eaglais

Is e **Eaglais** (bhon Greugais, Εκκλεσια (Ecclesia) a' ciallachadh "cruinneachadh") togalach airson aoraidh Crìosdail, neo Crìosdaidheachd air fad.

Tha creideamh neo dhà ann a chleachdas "eaglais" neo "church" nach eil Crìosdaidh, m.e. tha na Scientologists ag ràdh "Church of Scientology”. 'S e taigh a chruitheir a th' ann.

## Faic cuideachd
* Taigh-leughaidh
* Eaglais Chille Mhìcheil
Roinn-seòrsa:Àiteachan-adhraidh
Teampall

Is e àite neo togalach aoraidh a tha ann an **teampall**. Cha bhi iad gu h-àbhaisteach Crìosdail neo Muslamach, agus cha robh ach fear aig na Iùdhaich a bha ann an Ierusalam.  Far a bheil ainm-àite “Teampall” ann an Alba, is minig a bha àite aig na Teamplairean; is “Ballintrodach”, neo “Baile nan Trodaich”, an t-seann ainm aig “Temple” ann an Meadhan Lodainn.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Àiteachan-adhraidh
Uisge-polo

B’e **uisge-polo** neo **polo-uisge** gèama a chluicheas tu ann an amar-snàimh. Bidh tadhal mar ball-coise ann, agus feumaidh thu a’ snàmh fad na thìde, ach cluichear leis na làimhean. Is geama Olympic a tha e.

Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Eala bhuidhe

'S e **Eala bhuidhe**, **lus-Chaluim-Chille**, **Achlaisean Chaluim Chille**, **allas [[Calum Chille|Chaluim Chille]]** (*hypericum perforatum*) lus a tha air cleachdadh ann an leigheas tràidiseanta an aghaidh an dubh-leannachd.

Is e lus Clann MhicFhionghain e.

## Iomraidhean
* Mac'IlleMhaoil, Alasdair. 'Sean Eolas-Luibh (13) Eala-bhuidhe' ann an *Gairm* Àir. 33. Am Foghar 1960, d.71. 

Roinn-seòrsa:Luibhean
Fìon

'S e **fìon** deoch-làidir a nithear de dhearcan-fìona.

* Dearc-fhìona, fìon-dearc 
* Fìon dearg (uaireannan “port”)
* Fìon geal neo fìon fionn
* Fìon geur
* Fìon lios
* Fìon mailmhaiseach
* Fìon neartaichte
* Branndaidh

## Weblinks
* Taste of red wines
* Wine storage
* Wine vintages, vintage charts

Roinn-seòrsa:Deoch làidir
Roinn-seòrsa:Fìon
Leann

’S e **Leann** deoch làidir air a dèanamh à braich (eòrna tioram). 'S e grùdaire a tha am fear a nì leann, agus gu h-àraid, ann an Roinn-Eòrpa co-dhiù, cleachdar lus an leanna. Air sgàth gun robh Alba ro fhuar airson lusan an leanna a’ fàs, chleachd iad fraoch san àite.

* Leann geur
* Fìor-leann
* Lus an leanna
* Leann nam biast

Roinn-seòrsa:Deoch làidir
Almain

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **aluiminium**, no **alman** (fir), no **almain** (boir.), no **alùmanum**,, le samhla **Al** agus àireamh atamach 13.

'S e meatailt gu math aotrom a tha ann.

## Eachdraidh
Ann an 1807 lorg Humphry Davy gun robh sodium agus potasium ann an alm agus meatailt eile, a dh'ainmich e *aluminium*.
Ann an 1825 rinn Hans Christian Ørsted aluiminium neo-ghlan. Ann an 1827 rinn Friedrich Wöhler rannsachadh cosail agus rinn e aluiminium fìor-ghlan.

Bha factaraidh aluiminiuim ann am Foithir. Thog am British Aluminium Company taigh dealain-uisge airson aluiminium fhìnicheadh ann an 1896. Aig toiseach thàinig am bauxite, clach-aluiminiuim, à Latharna na h-Èireann air a' Chanàil Chailleanach ach nas fhaide thàinig an clach à Gàna tro an t-Eilean Loisgte. Dhùn am factaraidh ann an 1970. Thog an companaidh a dhàrna factaraidh ann an Ceann Loch Lìobhann eadar 1905 is 1909 is an stèisean cumhachd na stèisean as motha anns an t-saoghal aig an àm sin. Chaidh na ceàrdaichean a dhùnadh ann an 2000.

## Cleachdadh

Cleachdar aluiminium gu tric airson crogain dighe agus foidhle.
## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Meatailt
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Sionagog

Is e **Sionagog** an t-àite-adhraidh aig na Iùdhaich. Tha sin eadar-dhealaichte bhon Teampall Ierusaleim.

Chaidh Ìosa do shionagog nuair a bha e na phàisde.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Àiteachan-adhraidh
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Mosg

Is e **Mosg** an t-àite-adhraidh aig na Muslamaich. Tha am mosg as ainmeile ann am Mecca, far a bheil an Ka’aba, agus mìltean de dheòraich a’ dol gach bliadhna. Gu h-àbhaisteach, mar eaglaisean, bidh tùr air ris an canar “minaret”.

Chaidh mosg a thogail, Stornoway Masjid, ann an Steòrnabhagh ann an 2018.

## Ceangal a-muigh
* List of Bosnian mosques with pictures

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Àiteachan-adhraidh
Roinn-seòrsa:Islam
A

B’ e **A** a’ chiad litir den aibidil Laidinneach. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Ailm”.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
B

B’ e **B** an dàrna litir den aibidil Laidinneach. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Beith”.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
C

B’ e **C** an treasamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig– “Coll”.

Bidh luchd-eachdraidh a’ cleachdadh ‘c.’ no ‘circa’ mura bheil deit chinnteach aca. 'S e facal Laideann a tha ann an ‘circa’, agus tha e a' ciallachadh ‘mu’ no ‘timcheall air’. Mar sin tha ‘c.5000’ a' ciallachadh mu 5000. Chì thu gu bheil ‘c’ a’ nochdadh tric ann an ro-eachdraidh agus ann an arc-eòlas.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
D

’S e **D** a' cheathramh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Dair”.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
Meadhan-aoisean

B’ iad na **Meadhan-aoisean** anns an Roinn-Eòrpa na linntean eadar tuiteam na h-Ìmpireachd Ròmanaiche agus an t-ath-bheòthachadh san Eadailt.

Aig an àm seo thàinig Crìostaidheachd agus na Lochlannaich gu ranntairean far a bheil Alba an-diugh. Chaidh Rìoghachd na h-Alba a stèidheachadh. Bha strì eadar rìghrean na h-Alba agus rìghrean Shasainn mu dheas, agus eadar rìghrean na h-Alba agus iarlan Arcaibh is Tighearnan nan Eilean mu thuath. Thàinig baranan às an Fhraing agus thug an Rìgh fearann dhaibh. Chaidh borghan a stèidheachadh air feadh na Galldachd ach is gann borghan air a' Ghàidhealtachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
E

B’ e **E** an còigeamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Eadha”.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
F

B’ e **F** an t-siathamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Feàrna”.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
M

'S e **M** an treasamh litir deug den aibidil Laidinneach, agus an t-aona litir deug san aibidil Gàidhlig. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Muin (vine)”.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
P

B’ e **P** an t-siathamh litir deug den aibidil Laidinneach, agus an ceithreamh litir deug ann an aibidil na Gaidhlig. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Beith-bhòg” (B-bhòg).

Thàinig an litir seo gu fadalach gu aibidil na Gàidhlig, à Cuimris. Air sgàth sin, 's e faclan-iasaid a bu mhotha a bhios a' toiseachadh le "p".

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
S

B' e **S** an naoidheamh litir deug den aibidil Laidinneach agus an t-siathamh litir deug ann an aibidil na Gàidhlig. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Suil”

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
H

B’ e **H** an t-ochdamh litir den aibidil Laidinneach Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Uath”, ach cha b'e "H" fior-litir anns a' Ghaidhlig.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
G

’S e **G** an t-seachdamh litir den aibidil Laidinneach. Anns an t-seann aibideil Ghàidhlig stèidhichte air lusan, 's e “gort” an t-ainm a th' air.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
O

B’ e **O** an còigeamh litir deug den aibidil Laidinneach, agus an treaseamh litir deug ann an aibidil na Gàidhlig. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Onn”

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
T

’S e **T** an fhicheadamh litir den aibidil Laidinneach agus an t-seachdamh litir deug ann an aibidil na Gàidhlig.
'S e *Teine* an t-aimn a th' air anns an aibidil Ghàidhlig stèidhichte air lusan.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
U

B’ e **U** a’ chiad litir air fhichead den aibidil Laidinneach agus an t-ochdamh litir deug ann an aibidil na Gàidhlig. Tha seann-ainm aige sa Ghàidhlig – “Ur”.

Roinn-seòrsa:Litrichean na Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Litrichean
J

B’ e **J** an deicheamh litir den aibidil Laidinneach, leis am fuaim "di" neo "de".

Roinn-seòrsa:Litrichean
V

B’ e **V** an darna litir air fhichead den aibidil Laidinneach, leis am fuaim "bh"/"mh". Thainig "V" bho thùs à litir Seimeach *Waw*, mar a tha F, U, W, is Y. Faic F.

Roinn-seòrsa:Litrichean
W

B’ e **W** ("U dùbailte") an treasamh litir air fhichead den aibidil Laidinneach. Tha e na chonnrag sna còig cànanan Ceilteach, agus na fhuaimreag sa Chuimris.

B' e "W" far-ainm air George W. Bush.

Roinn-seòrsa:Litrichean
Y

B’ e **Y** an còigeamh litir air fhichead den aibidil Laidinneach. B' e sinnsear tùsail aig "Y" an litir Seimeach *Waw*, a rinn na litrichean F, U, V, is W. Faic F. Thainig e a Υψιλον (*[[Upsilon]]*) sa aibidil Greugach

Roinn-seòrsa:Litrichean
Leigiun

B'e **leigiun** buidheann de mile daoine, gu h-àraid ann an arm Ròmanach.

Anns a' Bhioball Nuair a chuir Iosa na deamhanann a-mach, thubhairt iad gur e "Leigiun" an t-ainm oirre.

Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Almon

Is e seòrsa craobh cnòtha a tha ann an **almon** no **àmon** no **craobh-almoin** (ainm saidheansail: *Prunus dulcis*). Tha a' chnò, a' chnò-almoin no a' chnò Ghreugach, donn neo buidhe, agus air an cleachdadh ann am marzipan.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luibhean
Fiodh almhaig

B'e **fiodh almhaig** (Beurla: "sandalwood"; santalum album) fiodh tropaigeach air a bheil faileadh math. Cleachdar ann an àirneis, bocsaichean 7c.

## Dealbhan

Pterocarpus_santalinus_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-114.jpg|*Pterocarpus santalinus*


## Ainm ann an cnanan eile
* Hindi- "Chandan"
* Malayalam - "Chandanam"
* Kannada - "Sri Gandha" 
* Tamilis - "Chandanam" (சந்தணம்) 
* Telugu - "Ghandam".

Almhaig
Mearcar (planaid)

S' e a' chiad phlanaid a tha ann am **Mearcar** (Beurla: *Mercury*). Tha e tioram le aile glè thana, agus bidh na laithean aige gu math fada, uime sin, a tha aon taobh uabhasach teth, agus an taobh eile uabhasach fuar agus dorch. Chan eil fadag aige.

S' e am planaid as lugha le cuairt den 88 làithean aige.

Tha an teòthachd air uachdar air a' dol eadar −180 agus 430&nbsp;°C.

### Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Planaidean
An Rìbhinn (planaid)

B' e **Bhèineas** neo **Rìbhinn** an darna planaid. Is i an rud as dearrsach san speur againne as deidh, an Grian agus an Gealach, agus tha far-ainm aice - "a' Mhadainneag". 'S e Bhèineas am planaid as fhaisge dhuinn. Chan eil saideal aice.

Ràinig na Sovietich Bhèineas sa chiad aite, leis na proban "Venera". chunnaic iad àile geur is garbh, agus talamh teth. Cha do mhair na proban ach mionaidean. Gu mi-fhortanach, cha bidh daoine a' fuireach ann a dh'aithghearr, agus gun teagamh, chan eil beatha sam bith air an talamh aige.

Bha ceangail làidir eadar Bheineas agus Quetzacoatl, agus chleachd na Comunnaich i, mar seorsa seun, m.e. b' e The Morning Star, pàipear-naidheachd Comunnach.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Planaidean
Am Bliogh

Se **Iupatar**, neo **am Bliogh** (samhla: ), an còigeamh planaid agus am fear as motha. Tha an dath air orains, le stiallan ruadh, dearg, is buidh.

Tha moran de fadagan aige.

Roinn-seòrsa:Planaidean
Z

B’ e **Z** an t-siathamh litir air fhichead den aibidil Laidinneach agus am fear mu dheireadh. 

Roinn-seòrsa:Litrichean
Each-aibhne

S'e **each-aibhne** neo **capall-abhainn** (Beurla: "hippopotamus"; "hippo"), (*Hippopotamus amphibius* a Greugais ‘ιπποπόταμος (*hippopotamos*, *hippos* a' ciallachadh "each" agus *potamos* a' ciallachadh "abhainn")) na mhamal, mar muc mhòr, a tha a' fuireach sna h-aibhnichean ann an Afraga. Ged a tha iad a' coimhead snog, tha eich-aibhne gu math cunnartach - marbhaidh iad àireamh-shluaigh mòr gach bliadhna, àireamh fada nas motha na an cearban neo crogall.

## Dealbhan

Faidhle:Hippopotamus amphibius -San Diego Zoo, California, USA -under water-8a.jpg
Faidhle:Nilpferd auftauchend 0505012.jpg
Faidhle:Ippopotami Lake Manyara Park.jpg
Faidhle:Bocca ippopotamo bioparco.JPG
Faidhle:Hippo mouth1.jpg
Faidhle:Prazsky hroch.jpg
Faidhle:Hippo distribution.gif
Faidhle:Hippo skull.jpg
Faidhle:Nilpferdhaut 050501.jpg|Seiche each-aibhne
Faidhle:Beware of hippopotamus.jpg


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Each-aibhne
Roinn-seòrsa:Mamalan
Iùpatair

Tha da rud air a bheil an t-ainm **Iùpatair** neo **Jupiter**:

* Iùpatair, dia Romanach.
* Iùpatair neo "Bliogh", an còigeamh planaid.
Saturn

Tha da rud aig a bheil an t-ainm **Saturn** neo **Satarn**:

*Saturn, dia Romanach. 
*Satarn, an siathamh planaid.
Satarn

’S e **Saturn** neo **Satarn** (samhla: ) an t-siathamh planaid, agus an té as motha as déidh Iupatar. Tha an fhàinne a tha a’ dol mu thimcheall ainmeil gu leòr, agus is iomadh fadagan a tha aige. Tha dath buidhe agus geal air. Cleachdaidh An Seotal ainm **Satharn** oirre.

## Ceanglaichean a-mach
* Gaelic Astronomy (D.M. Connell, 1857): Saturn

* NASA's Saturn fact sheet
* NASA's Cassini mission to Saturn
* Change of seasons on Saturn
* Theoretical description of the rings of Saturn
* A Trip Into Space Description and photos of Saturn
* Planets - Saturn A kid's guide to Saturn.
* Cassini: Titan Behind Rings of Saturn
* MySolarSystem.com - Saturn Facts about Saturn and its satellites.

Roinn-seòrsa:Planaidean
Uranus (soilleireachadh)

Tha da rud aig a bheil an t-ainm "Uranus" neo "Ùranas":

* Uranus, dia Romanach.
* Ùranas an t-seachdamh planaid.
Ùranas (planaid)

Is **Ùranas** no **Urànus** (o *Οὐρανός* Sheann-Ghreugais tro *Uranus* Laideann) an t-seachdamh planaid on ghrian. Tha an treas rèideas planaideach as motha agus an ceathramh tomad planaideach as motha aige san rian-grèine againn. Tha stuthan Ùranais coltach ri stuthan Neaptuin, ach tha na stuthan ceimigeach aca diofraichte on fheadhainn aig na famhairean gasa nas motha, siud am Bliogh agus Satarn. 'S ann air an adhbhar seo gun cuir na h-eòlaichean "fuamhairean deighe" air Ùranas agus Neaptun gus an diofar eatorra is na fuamhairean gas a nochdadh. Tha àile Ùranais coltach ri feadhainn a' Bhliogh agus Satairn on a tha a' mhòrchuid dhe 'na hàidhdreaidean is hilium ach tha barrachd "deighean" aige mar uisge, amòinia agus methan cho math ri lorgan hàidhdrea-charbonan eile. 'S e an t-àile planaideach as fhuaire sa rian-ghrèine a th' ann agus is 49 K (−224.2 °C) an teothachd as lugh agus tha breathan neòil iom-fhillte aige. Thathar dhen bheachd gu bheil an t-uisge pailt sna neòil as ìsle agus methan sna neòil as àirde. Tha a' mhòrchuid dhe mheadhan Ùranais 'na dheighean is clach.

Chan fhaicear Ùranas leis an t-siùil lom ach gu fann. Chaidh a lorg le William Herschel. 'S e planaid uaine/glas a tha ann.

## Gealaichean Ùranais
Chaidh na gealaichean ainmicheadh air caractaran anns na h-obraichean William Shakespeare agus Alexander Pope.

Lorg William Herschel Oberon is Titania ann an 1787. Lorg William Lassell Ariel agus Umbriel, agus Lorg Gerard Kuiper a' choigeamh ghealach, Miranda, ann an 1948. Nuair a bha Voyager 2 air chuairt air Ùranas lorg e deich gealaichean eile: Juliet, Puck, Cordelia, Ophelia, Bianca, Desdemona, Portia, Rosalind, Cressida is Belinda. Chaidh gealaichean a bharrachd a lorg le teileasgopan air Thalamh no ann an dealbhan bho Voyager 2: Caliban is Sycorax ann an 1997, Stephano, Prospero agus Setebos ann an 1999, Ferdinand, Francisco agus Trinculo ann an 2001 agus Mab, Cupid is Margaret ann an 2003.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Planaidean
Plùto

'S e **Plùto** (samhlaidhean:  no ) an naoidheamh planaid sa chrios-ghrèine. 'S e am fear as iomallaiche air a tha fios againne, ged a tha argumaid ann, gu bheil e na phàirt den chrios Kuiper agus nach eil planaid a th' ann idir. Tha còig fadagan aig Plùto: Charon, Styx, Nix, Kerberos agus Hydra. Tha Charon glè mhòr is tha a thrast-thomhais nas fhaide na leth uiread is a tha aig Plùto.

O chionn 's gu bheil Plùto cho fuar, chan eil aile mòr aige - tha e reòite. 

Chaidh an eileamaid cheimigeach plutonium ag ainmeachadh a rèir na planaide seo.

Roinn-seòrsa:Planaidean
Deimos

B'e **Deimos** (), fadag aig Corg (Mars). Tha e na chlach beag a tha a' dol gu luath mu thimcheall am planaid.

Roinn-seòrsa:Planaidean
Venus (ban-dia)

'S e ban-dia Ròmanach a th' ann an Venus (/ˈviːnəs/, Laideann chlasaigeach: /ˈwɛnʊs/) no **Bhèineas** a riochdaicheadh gaol, bòidhchead, feise, torrachas, soirbheachas, buaidh is miann. Anns na miotasan Ròmanach, b' ise màthair muinntir na Ròimhe tro a mac Aeneas, a sheas nuair a thuit Tròidh agus a theich dhan Eadailt. Thagair Iulius Cèasar gun robh i 'na sinnsear dha. Bha Venus cudromach ann an iomadh fèill chràbhach agus bhiodh iomadh ainm naoimh oirre ann an creideamh nan Ròmanach.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Each-uisge

Is iomadh ciall aig "each-uisge".

Saoil an robh thu a' lorg na leanas?
* Each-aibhne
* Each-mara (iasg) 
* Each-mara (mamal) 
* Each-uisge (Creutair miotasach)
Piranha

'S e iasg beag borb feoil-itheach bho Aimearaga a Deas a tha ann am **piranha** neo **piraña**. Tha iad ainmeil leis na itheadh biadhadh luath, cunnartach a ni iad.

Roinn-seòrsa:Iasg
Pràg

'S e priomh-bhaile na Seic a tha ann am **Pràg** no **Prague** (IPA: [ˈpraɦa], Seacais *Praha*; Gearmailtis: *Prag*). Tha Pràg na laighe ri taobh na h-aibhne Vltava. 'S iomadh togalach eachdraidheil ann am Pràg. Dh'ainmicheadh meadhan a' bhaile Làrach Dhualchas na Cruinne le UNESCO ann an 1992. B' e Pràg fear dhe na prìomh-bhailean Ìmpireachd Naomh na Ròimhe.
## Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918. Chaidh còrdadh a chuir crìoch air a' Cho-aonta Warszawa a shoighnich an seo air 1 an t-Iuchar 1991.

## Daoine ainmeil à Pràg
* Josef Mysliveček
* Franz Kafka, sgrìobhadair
* Václav Havel (1936 - 2011)
* Václav Klaus, Eaconamaiche agus Neach-poileataigs. (1941).
* Ranier Marie Rilke, bàrd
* Jan Palach
* Jaroslav Seifert, bàrd
* Bedřich Smetana, sgrìobhaiche-ciùil
* Jaroslav Heyrovský (1890 – 1967), ceimigear

## Bailtean co-cheangailte

## Gailearaidh dhealbhan

Prag-3720-Hradschin vom Laurenziberg-2008-gje.jpg
Prag-4560-Altstaedter Ring-Niklaskirche-2008-gje.jpg
ZPraha-07.JPG|Eaglais Týn
Prag-4840-Stadt vom Rathausturm-2008-gje.jpg
Prag-5030-Karlova-2008-gje.jpg
Prag-5040-Karlova-2008-gje.jpg
Prag-5350-Repraesentationshaus Obecni Dum-2008-gje.jpg
Prag-5390-Repraesentationshaus-Souterraintreppe-2008-gje.jpg
Prag-6720-Nerudova-U Cocoura-2008-gje.jpg
Prag-7100-Vrtba-Garten-2008-gje.jpg
Prag-3850-Hradschin-vom Petřín-Aussichtsturm-2008-gje.jpg


## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Seic
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An t-Seic
Pluto

Tha dà rud ann aig a bheil an t-ainm "Pluto" neo "Pliùto":

* Pluto, dia Ròmanach. 
* Plùto, an naoidheamh planaid.
Neaptun

'S e **Neiptiùn**, **Neptune**, **Neaptun** neo **Mannanan** (samhla: ) an ochdamh planaid. Tha àile gorm, glas is geal aige.

Dh'ainmicheadh an eileamaid neiptiunium air a' phlanaid seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Planaidean
Di-Luain

'S e **Diluain** (neo **Di-Luain**) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Didòmhnaich agus Dimàirt.

Tha e a' ciallachadh "Latha na Gealaich".

Tha ciall gu math eadar-dhealaichte aig "Latha Luain" - m.e. "gu Latha Luain", i.e. "gu siorraidh".

## Faic cuideachd
* Diluain Traoighte neo "Luan nam Ban Math", a' chiad Dhiluain den bhliadhna

## Iomraidhean


Luain
Di-Dòmhnaich

'S e **Didòmhnaich** (no **Di-Dòmhnaich**) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Disathairne agus Diluain. Bidh feadhainn a' gabhail **Latha na Sàbaid** (no **Là na Sàbaid**) air.

Tha e a' ciallachadh "Latha an Tighearna" (*Domines*), neo "Sàbaid".

Air an latha seo, is tric a bhith Crìosdaidhean a' dol dhan eaglais. (Bidh na Seventh Day Adventists a' dol air Disathairne)

* "a' Chàisg Mhòir", "Didòmhnaich na Càisge", "Dòmhnaich-Càisg", "Latha Bàs nan Uighean" 7 "Latha Guileagan" (*Easter Sunday*)
* "Didòmhnaich Tùrnais" (*Palm Sunday*) 
* "Didòmhnaich nan Cuimhneachan" (*Remembrance Sunday*) 

Roinn-seòrsa:Làithean na seachdain
Di-Màirt

'S e **Dimàirt** (neo **Di-Màirt**) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Diluain agus Diciadain.

Tha e a' ciallachadh "Latha de Mars".
Di-Ciadain

'S e **Diciadain** (neo **Di-Ciadain**) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Dimàirt agus Diardaoin.

Tha e a' ciallachadh "Latha na ciad aoine".
Di-Ardaoin

'S e  **Diardaoin** (neo **Di-Ardaoin**) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Diciadain agus Dihaoine.

Tha e a' ciallachadh "Latha eadar aoine".

## Iomraidhean


Ardaoin
Di-haoine

'S e  **Dihaoine** (neo **Di-haoine**) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Diardaoin agus Disathairne.

Tha e a' ciallachadh "latha na h-aoine".

Tha Dihaoine mar Shàbaid dha na Muslamaich.
Di-Sathairne

'S e  **Disathairne** (neo **Di-Sathairne**) an latha den t-seachdain a tha a' tighinn eadar Dihaoine agus Didòmhnaich.

Tha e a' ciallachadh "Latha na Saturn".

Tha Disathairne mar Sàbaid nan Iùdhach agus Seventh Day Adventists.

Sathairne
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Làithean na seachdain

Tha seachd **làithean na seachdain** ann:

* Didòmhnaich/Là na Sàbaid 
* Diluain 
* Dimàirt 
* Diciadain 
* Diardaoin 
* Dihaoine 
* Disathairne

Sa Ghàidhlig, tha am facal aoine mar pairt de na h-ainmean air trì làithean - Diciadain (Di a' chiad Aoine), Diardaoin (Di eadar Aoine) is Dihaoine (Di na h-Aoine). Is ann à cleachdadh na h-eaglaise a tha sin a tighinn. Bha an eaglais an linn Cholm-Chille no, mar a chanar ris, an Eaglais Cheilteach a' cumail "aoine" air dà latha dhen t-seachdain. Tha am facal "aoine" a' ciallachadh "trasg" - latha gum bitheadh daoine (na manaich co-dhiù) a' seachnadh biadh mar comharra aithreachais. Mar a bhitheadh dùil, bha am prìomh aoine a' comharrachadh latha na ceusaidh agus bha a' chiad aoine dà latha roimhe. Tha buaidh na creideamh Chrìosdaidh air canan nan Gaidheal bu soilleir air a' chiad latha na seachdain "Didòmhnaich/Là na Sàbaid".

Tha ainmean pàganach air trì làithean eile - Diluain, Dimàirt agus Disathairne, a thàinig à ainmean Laideann. Anns a' Bheurla, tha na h-ainmean gu math pàganach, thig iad uile a freumhan pàganach - *Sunday* (Latha na Grèine), *Monday* (Latha na Gealaich, mar Diluain, "Lundi" sa Fhraingis), *Tuesday* (latha "Tiw", dia pàganach Gearmanach), *Wednesday* (latha "Woden", dia pàganach Gearmanach eile), *Thursday* (Latha Toir (Thor - tarann), dia pàganach Lochlannach), *Friday* (Latha Freyja, ban-dia phàganach Lochlannach), agus *Saturday* (Latha Saturn, dia pàganach Ròmanach, ann an "Disathairne" cuideachd)

## Cànanan eile
### Reul-eòlas

### Àireamhail

*
Niùclas

'S e pàirt mheadhonach den dadaman a tha ann an **niùclas**, Cleachdar “niùclasach” mar buadhair airson rudan ceangailte ris an niùclais, mar cumhachd niùclasach, agus bomaichean niùclasach.

Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair
Hamstair

'S e seòrsa creimiche a tha ann an **Hamstair**, mamal beag, a tha cumanta mar peata. Tha hamstairean coltach ri luch orains.

## Ceangal a-mach
* Mu dheidhinn Hamstairean 7 an Hamstair Sirianich

Roinn-seòrsa:Creimiche
Roinn-seòrsa:Mamalan
Roinn-seòrsa:Peataichean
Gearra-mhuc

Se seòrsa creimiche a tha ann an g**earra-mhuc** (Beurla: “guinea pig” neo "cavy"), mamal beag, a tha cumanta mar peata. Tha iad den aon meud ri coineanach, agus a tha orains agus geal. Bho thus, thàinig gearra-mhuc a Aimearaga a Deas, agus chum na Incan iad airson biadh.

## Dealbhan

Guinea_baby_1.jpg|thumb|300px|Cuilean gearra-mhuc aig 8 uair a dh'aois


Roinn-seòrsa:Creimiche
Roinn-seòrsa:Mamalan
Roinn-seòrsa:Peataichean
Sròn-adharcach

*Is dòcha gu bheil thu a' lorg [[aon-adharcach (each)]] (*unicorn*)*

'S e seòrsa mamal a tha ann an **sròn-adharcach** neo **aon-adharcach** (Beurla: “rhinoceros”). B’ àbhaist dhaibh a bhith cumanta eadar Afraga agus Àisia (Indonesia), ach tha iad ann an cunnart mòr air feadh nan dùthchannan seo, air sgath gu bheil an adharc aca air chleachdadh mar leighis-gaol. 

San Linn-deighe, bha aon-adharcaich ann an Roinn-Eòrpa air an robh falt tiugh.

Tha cuid a’ smaoineachadh gun thàinig sgeul an “unicorn” à aon-adharcaich.

## Dealbhan

Faidhle:Rhinosizes.png
Faidhle:Ceratotherium simum kwh 2.jpg|*[[Ceratotherium simum]]*
Faidhle:Rinoceronte filhote.jpg|*Ceratotherium simum*
Faidhle:Layla1.jpg|*Ceratotherium simum*
Faidhle:Pilansberg 154.jpg|*Ceratotherium simum*
Faidhle:Mapa distribuicao original white rhino.png|*Ceratotherium simum*
Faidhle:Sumatran Rhino 2.jpg|*[[Dicerorhinus sumatrensis]]*
Faidhle:Sumatran Rhinoceros Way Kambas 2008.jpg|*Dicerorhinus sumatrensis*
Faidhle:Sumatran Rhino 001.jpg|*Dicerorhinus sumatrensis*
Faidhle:SumatranRhino3 CincinnatiZoo.jpg|*Dicerorhinus sumatrensis*
Faidhle:Sumatran Rhino skeleton.jpg|*Dicerorhinus sumatrensis*
Faidhle:Sumatran Rhino range.svg|*Dicerorhinus sumatrensis*
Faidhle:Black Rhinos Kenya.jpg|*[[Diceros bicornis]]*
Faidhle:Red-billed oxpeckers.jpg|*Ceratotherium simum*
Faidhle:Nashorn.JPG|*Diceros bicornis*
Faidhle:Historical range (c. 1700 A.D.) of Diceros bicornis..svg|*Diceros bicornis* (circa 1700 A.D.)
Faidhle:Black Rhinoceros area.svg|*Diceros bicornis* (Làithreach)
Faidhle:Javan Rhino 1900.jpg|*[[Rhinoceros sondaicus]]* (1900)
Faidhle:Javan Rhino Range.svg|*Rhinoceros sondaicus*
Faidhle:Rhinoceros sondaicus distribution map.jpeg|*Rhinoceros sondaicus*
Faidhle:Indian Rhino (Rhinoceros unicornis)1 - Relic38.jpg|*[[Rhinoceros unicornis]]*
Faidhle:IndianRhino2 CincinnatiZoo.jpg|*Rhinoceros unicornis*
Faidhle:Panzernashorn2004.jpg|*Rhinoceros unicornis*
Faidhle:Indian Rhinoceros.jpg|*Rhinoceros unicornis*
Faidhle:Rhinoceros-unicornis-map.jpg|*Rhinoceros unicornis*
Faidhle:Alfred Jacquemart - Rhinocéros.JPG|*Rhinoceros unicornis*
Faidhle:Rhinoceros reliefs at the Zoologischer Garten Berlin - IMG 8461.JPG|*Rhinoceros unicornis*


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Sròn-adharcach
Roinn-seòrsa:Mamalan
Aon-adharcach (each)

'S e seòrsa each geal a tha ann an **Aon-adharcach** air a bheil adharc, anns na sgeulachdan aosda. Chan urrainn ach maighdean ga sealg, agus tha teòiridh ann gur ìomhaigh Chrìosd a tha ann an aon-adharcach. Tha an aon-adharcach air a bhith na shamhla na h-òigheachd fad na linntean.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Each
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Beathaichean Miotasach
Paindeal

Tha **paindeal** neo **[[pantair]]** na sheòrsa cat mòr feòil-itheach. Mar as trice tha iad dubh.

Roinn-seòrsa:Cat
Roinn-seòrsa:Mamalan
Cair Luail

Tha **Cair Luail** (Beurla: *Carlisle*, Cuimris: *Caerliwelydd*) na bhaile mòr ann an Sasainn a tuath faisg air a' chrìoch. Bha Border Television stèidhichte an sin mus deach e a sgaoileadh ann an 2009. Tha caisteal mòr ann. 'S e 71,773 àireamh-shluaigh a' bhaile.

## Eachdraidh
Thug Prionnsa Teàrlach Stiùbhart ionnsaidh air Cathair Luail eadar 21 an Dùbhlachd agus 30 an Dùbhlachd 1745, air an t-slighe air ais a dh' Alba gu ruige na Gàidhealtachd. Leig e mu 400 saighdear Seumasach, a' mhòr-chuid dhuibh à Manchester, anns a' chaisteal an seo mar ghearasdan. Chaidh iad a chur gu bàs le feachdan an Riaghaltais trì seachdainean an dèidh làimhe. 

## Bailtean Co-cheangailte
* Flensburg
* Słupsk

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Penrith

Tha **Penrith** na bhaile ann an Sasainn a tuath, a bha ann an Cumberland, ach a-nis ann an Cumbria. Tha an Lake District faisg air Penrith.  Tha ainm Gàidhlig air a’ bhaile, **Pìorait**.

Tha stèisean-rèile, Penrith (North Lakes), air prìomh-loidhne oirthir an iar eadar Oxenholme Lake District agus Cathair Luail ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Baile Chluaidh

Tha **Baile Chluaidh** (Beurla: *Balclutha*; Māori: *Iwikatea*) air an Eilean-a-Deas, ann an Sealainn Nuadh, ann an Otàgho. Bha ainm Gàidhlig a chur air “Balclutha”, air sgath gu bheil e air abhainn Clutha (Cluaidh). B’àbhaist do mhèinean òir a bhith mu thimcheall.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Sealainn Nuadh
Baile a' Chip

Tha **Baile a' Chipn** (Afrikaans: *Kaapstad* /ˈkɑːpstɑt/; Xhosa: *iKapa*) na bhaile mòr ainmeil ann an Afraga a Deas, aig an* Cape of Good Hope*. Tha e na laighe air a' Chuan Siar, agus faisg air a' Chuan Innseanach. 'S e prìomh-bhaile reachdail Afraga a Deas a tha ann am Baile a' Chip. Ach tha dà phrìomh-bhaile eile ann: Bloemfontein (breithneachail) agus Pretoria (riochdachail). Chaidh Hendrik Verwoerd, prìomhair na dùthcha aig an àm,  a chur gu bàs an seo ann an 1966 le Communach à Mòsaimbic air an robh Dimitri Tsafendas. Tha 3,740,026 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Afraganais a th’ ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Baile a' Chip. Tha isiXhosa agus Beurla gu math làidir cuideachd. 'S e am baile as motha na dùthcha a tha ann am Baile a' Chip.

## Daoine Ainmeil
* J.M. Coetzee
* Basil D'Oliveira

## Bailtean Co-cheangailte
*  Aachen
*  Antwerpen
*  Funchal
*  Haifa
*  Hangzhou
*  İzmir
*  Miami (Florida)
*  Nice
*  Sankt Peterburg

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Bailtean
Johannesburg

Tha **Johannesburg** (IPA: **joˈɦɐnəsbœrx**, isiZulu: eGoli) na bhaile mòr ainmeil ann an Afraga-a-Deas, ann an taobh a tuath den dùthcha. Rinn Johannesburg beartas aige air mèinean, gu h-àraid mèinean daimean. Chaidh am baile a steidheachadh ann ann 1886. Tha e suidhichte aig 1,753m os cionn ìre na mara agus tha 957,441 duine a' fuireach ann. Thathar a' bruidhinn ceithir cànain sa bhaile seo: Beurla: 31.1%, Zulu: 19.6%, Afrikaans: 12.1% agus Xhosa: 5.2%. 'S e an treas baile as motha na dùthcha a tha' ann Pretoria.

## Daoine ainmeil
* F. W. de Klerk (1936). Seann Cheann-suidhe Afraga a Deas.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Luanda
*  Eabhraig Nuadh
*  Pretoria

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean