open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Contae Thír Eoghain

'S e siorramachd (Gaeilge: Contae) ann am Èirinn a Tuath a tha ann an **Contae Thír Eoghain** (tuiseal ainmneach: **Tír Eoghain**). Cuairtichte le talamh, ach airson cladach air Loch nEathach (far a bheil crìoch-locha aige le Contae Aontroma), tha crìochan aige le seachd den naoi chontae Ultaich: Doire chun a' thuatha, Aontroma thairis Loch nEathach, Contae Ard Mhacha, Contae Mhuineacháin agus Contae Fhear Manach gu Deas agus Dun nan Gall chun iar. Is e contae brèagha gorm a tha ann, tìr nan cnuic iosail, nam bailtean beaga agus tuathanasan. Is e An Ómaigh prìomh-bhaile a' chontae. Tha 161,800 duine a' fuireach san t-siorramachd fad 3,155km², an 7mh siorramachd as motha ann an Èirinn a thaobh fharsaingeachd agus an 9mh a thaobh àireamh-sluaigh.

## Sgìrean Ionadail
Tha ochd baranachdan  (Gaeilge: barúntacht) am broinn Thír Eoghain: Clochar, Dún Geanainn Íochtarach, Dún Geanainn Láir, Dún Geanainn Uachtarach, An Ómaigh Thiar, An Ómaigh Thoir, An Srath Bán Íochtarach agus An Srath Bán Uachtarach. A bharrachd air sin, tha 43 parraistean (ann an trì sgìreachdan-easpaig: Doire, Ard Mhacha agus Clochair) agus 2,162 bailtean fearainn sa chontae.

## Bailtean
*An Chorr Chríochach
*Tulaigh Óg

## Cànan agus Cultar
Bha sgìre Gaeltacht ann an Contae Thír Eoghainn sìos ri na 1920'n. Is ann ann an Gaidhealtacht Thír Eoghain a rugadh an sgrìobhadair ainmeil Maoilis na gCopaleen.

Tha cothrom eadar muinntir Pròsdanach agus muinntir Caitligeach 's a' Chontae de faisg air 50/50. Tha dlùth cheangail eadar na Donnghailigh (a thug ìomhaigh an làimh dhearg dhan Ulaidh) agus Tír Eoghain. B'e sgioba Thír Eoghain a ghleidh Corn Sam MacGuire, 'son peile an 2008.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Teine-èiginn

Anns an t-seann aimsir ann an Alba, bha an **teine-èiginn** air a chur gu feum gu leigheas na plàighe, air crodh no air ainmhidhean eile. 

Ann a bhith a' togail an teine-èiginn, bha gach teine san dùthaich air a leigeil às agus teine ùr air fhadadh le teas-suathaidh. Bha dà chrioman de dh'fhiodh freagarrach air an suathadh ri chèile gu làidir gus an gabhadh iad teine às an teas a thogadh an suathadh. 

Bha an sin tuilleadh connaidh ga chàrnadh air an teine ùr - an teine-èiginn - is bha an uair sin lasadh dheth air a thoirt do gach aon a chuireadh feum air. Bha uisge air a theasachadh air an teine ùr gun dàil, is rachadh gach ainmhidh a bhiodh air a bhualadh leis a' phlàigh a nigheadh leis an uisge teth, is ma bha leigheas orra, b' e sin e.

Thàinig an leigheas seo a-nuas bho àm nan Druidhean, oir nan creud-san, bha subhailcean mòra co-cheangailte ris an teine a rachadh a bheothachadh le dian-suathadh. Bha seo gu h-àraidh fìor a thaobh teine na Bealltainn. Air an latha ro-shònraichte sin, bha na treudan air an cur mun cuairt, is troimh, an teine, biodh galair orra, no nach biodh.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Teine
Roinn-seòrsa:Cultar
Sacagawea

'S e neach-iùil Ameireaganach a bh' ann an **Sacagawea** (cuideachd **Sakakawea** no **Sacajawea**). Tha an t-ainm aice a' ciallachadh *bean-eòin*. 'S e Ameireaganach-dhùthchasach bho Nàisean nan Shoshoni a bha anns a' bhoireannach seo. Canar gun do rugadh i ann an 1788 faisg air an *Lemhi River* ann an Idaho. 

Chaidh i còmhla ris na rannsaichearan Ameireaganaich-Eòrpaich Meriwether Lewis agus Uilleam Clark air an turas do'n Chuan Sèimh, a' giùlain i fhèin mar eadar-theangair air an son, agus treòrachaidh as dèidh a ràinig iad na Beanntan Creagach.

Canar gun do chaochail i san 22mh dhen Dùbhlachd 1812 ann am *Fort Manuel*, Montana.

Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Tùsanaich Aimeireaga a Tuath
Roinn-seòrsa:Shoshoni
Ho Chi Minh (baile)

'S e **Baile Ho Chi Minh** prìomh-bhaile a' cheàrn Dong Nam Bo, Bhiet-Nam. Anns a' bhliadhna 2009 bha 7.123.340 duine a' fuireach an-seo. Mar sin 's e Ho Chi Minh am baile as motha ann am Bhiet-Nam. Tha Port Adhair Tan Son Nhat faisg air a' bhaile.

## Bailtean Co-cheangailte
*  San Francisco (Calafòrnia)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Tairbeart (feart tìre)

'S e **tairbeart** — amhach fhearainn eadar dà mhòr-roinn, no eadar dà uisge; mar a tha tairbeart Shueis, (eadar Afraga 's an Àisia); tairbeart Phanama (eadar dà Aimeireaga),amsaa.

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Entrena

'S e baile beag anns an Spàinn a tha ann an **Entrena**. Tha e suidhichte anns a' cheàrn La Rioja air àird an ear-thuath na Spàinne. Tha 1493 duine a' fuireach an-seo.

Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Wangerooge

'S e aon de na Ostfriesische Inseln (Eileanan Frìosach an Ear) a tha ann an **Wangerooge**. Tha e suidhichte anns a' Chuan a Tuath taobh an ear air an eilean Spiekeroog. Tha Wangerooge mu seachd cilemeatair air falbh bho chladach Niedersachsen ann an taobh tuath na Gearmailt. 

Tha an t-eilean cho mòr ri 7,94 km² agus mar sin 's e Wangerooge an dàrna eilean as lugha de na h-Eileanan Frìosach. Tha e na phàirt dhen phàirc-nàiseanta *Lower Saxony Wadden Sea National Park*.

Ann an 2008 bha 933 duine a’ fuireach ann.

Tha aiseagan a' ruith gu Wangerooge, chan eil e ceangailte le drochaid gu tìr-mòr. Ach ma bhios a' mhuir air falbh 's uarrainnear a' coiseachd bho thìr-mòr chun an eilein. Tha càraichean toirmisgte ann an Wangerooge. 

Tha gnìomhachas tùrasachd gu math làidir an seo.

Tha taigh-tasgaidh anns an seann taigh-solais ann am meadhan a' bhaile. Tha taisbeanadh ann far am faicear rudan ceangailte le eachdraidh an eilein agus leasachadh roinn turasachd ann an Wangerooge. Taobh a-muigh chithear am bàta *Gesina*, bàta-teasairginn a bha air a chleachdadh bho 1971 gu 1981.

Aerial image of Wangerooge (view from the east).jpg|Sealladh air Wangerooge
2012-05-13 Nordsee-Luftbilder DSCF8702.jpg|Port-mara Wangerooge
Wangerooge Promenade.jpg|Tràigh ann an Wangerooge
Alter Leuchtturm-01.jpg|An seann taigh-solais
Neuer Leuchtturm Wangerooge.jpg|An taigh-solais ùr
Wellenbrecher, Düne.JPG|Tràigh ann an Wangerooge
2012-05-13 Nordsee-Luftbilder DSCF9125.jpg|Café Pudding


## Cànan
Gus 1930 bhathar a' bruidhinn *Wangerooger Friesisch* (Frìosais Wangerooge), cànan Innd-Eòrpach a tha dluth cheangailte ri Gearmailtis agus Beurla. Còmhla ri Saterfriesisch b' e sin aon de na cànanan a tha a' buntainn don teaghlach cànain Frìosach an Ear a mhàir beò tro na linntean. 

Ach thachair tuiltean uabhasach stoirmeil anns a’ gheamhradh 1854, bhris an dàrna leth den eilean don mhuir. Sin a b’ adhbhar gun deach a’ chuid a bu mhotha de mhuinntir an eilein a ghluasad gu tìr-mòr. Bha an cànan air a bhruidhinn le 400 luchd-labhairt aig an àm ud, ach dh’fhan 85 dhiubh air an eilean. Air tìr-mòr, anns a' chuairteachadh ùr, sguir iad Frìosais a bhruidhinn. Chaochail am fear mu dheireadh aig an robh *Wangerooger Friesisch* ann an 1930 ann an Wangerooge agus air tìr-mòr ann an 1950.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Wangerooge.de - Duilleag oifigeil dhen choimhearnachd Wangerooge

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Eileanan
A' Bhaidhearn

Is e stàit Ghearmailteach a tha anns **A' Bhaidhearn**. Tha München na prìomh-bhaile.

## Na bailtean mòra

* München 1,326,807 
* Nürnberg 503,638 
* Augsburg 263,313
* Regensburg 133,525
* Ingolstadt 123,925
* Würzburg 133,501
* Fürth
* Erlangen
* Bamberg
* Bayreuth

## Bailtean Eile
* Günzburg
* Freihung
* Lauingen
* Marktl
* Rosenheim
* Starnberg
* Weiden in der Oberpfalz
* Zusamaltheim

## An t-ainm Baidhearn
’S e *Bayern* a chanar ris an dùthaich sa Ghearmailtis (air uairean air a sgrìobhadh *Baiern* anns na linntean a chaidh seachad). Ann an Laideann nam Meadhan Aoisean b’ e *Baioarii* a bha air muinntir na dùthcha, bho *Bojuvarii* sa Laideann Dheireannach aig àm nan Ròmanach.  Tha an t-ainm sin a’ ciallachadh ‘tuinichean Boii’: bho ainm na treubha agus bhon fhacal Phroto-Ghearmanach **warjaz* /ˈwɑr.jɑz/, a’ ciallachadh ‘tuiniche’.  Tha am facal **warjaz* càirdeach ris an fhacal Cuimris *gwerin*, a’ ciallachadh ‘sluagh’ no ‘pobal’ agus tha sin càirdeach ris an fhacal *foireann* sa Ghàidhlig, *fwirran* sa Ghàidhlig Mhanainneach.  B’ e *Bægere* an t-ainm a bha air muinntir Bhaidheirn san t-Seann-Bheurla, agus tha sin a’ sealltainn a’ chàirdeis ris a’ an fhacal *gwerin* sa Chuimris.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Baden-Württemberg

Is e stàit Ghearmailteach a tha ann am **Baden-Württemberg**. Tha Stuttgart na prìomh-bhaile. Tha an stàit fheadarail seo suidhichte air àirde an iar-dheas na dùthcha air na crìochan leis an Fhraing agus an Eilbheis.

## Bailtean Eile
*Bad Urach
*Calw
*Freiburg im Breisgau
*Hechingen
*Heidelberg
*Karlsruhe
*Ludwigsburg
*Meßkirch
*Pforzheim
*Sigmaringen
*Tübingen
*Ulm

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Johannes Gutenberg

B' e innleachdair  a' chlàr-bualaidh a bha ann an **Johannes Gutenberg** (*c.* 1398–3 an Gearran, 1468). Rugadh e agus chaochail e ann am Mainz. Tha e glè ainmeil air sgàth tionnsgnadh beairte-clò a dh'fhaodadh a bhith air an cleachdadh airson teacsa eile. Nuair a bha e ann an Strasbourg, stèidhich e gnìomhachas a rinn sgàthanan coisrigte. Thill e do Mhainz ann an 1448 far an do chlò-bhuail e am Bìoball. Dh'fheum e falbh Mainz ann an 1762 ach leig am prionnsa e thilleadh mus do bhàsaich e ann an 1468.

## Aistidhean co-cheangailte
* Mainz
* Clò-bhualadh
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Gaelscéal

Is e a tha ann an **Gaelscéal**, pàipear-naidheachd neo-eisimeileach, a bha foillsichte gach seachdain ann an Gàidhlig na h-Èireann eadar 2009 agus 2013. Is e pàipear-naidheachd fad Èirinn a bha ann. Eu-coltach ri iomadh pàipearan a bha ann a roimhe (m.e. "An Gàidheal Ùr", c. 1998 - 2008), bha e feallsanach nan luchd-fhoillseachaidh nach e "Pàipear Gàidhlig" a bha ann an Gaelscéal, ach pàipear-naidheachd a bha foillsichte sa Ghàidhlig.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Èirinn
Pàdraig Dubh

B' e **Padruig Dubh** (Patrick Sellar) 1780-1851 am bàillidh a fhuadaich mìltean nan Gàidheal far oighreachd Diùc a' Chataibh anns an dara deichead den 19mh linn.

Bha Sellar fo chasaid losgaidh mì-laghail agus dun-mharbhaidh ann an 1816 nuair a dh'fhuadaich e agus loisg e croit anns an robh Mairead NicAoidh a dh'eug ach cha do dhìteadh e.

Fear lagha agus ceumanach Oilthigh Dhùn Èideann a bha ann. Rugadh e ann am Moireabh agus dh'eug e ann an Eilginn.

Tha òran "Dùthaich 'icAoidh" le bàrd ainmeil Eòghainn Robertson ag ràdh, "Shellar, tha thu nist nad uaigh / Gaoir nam bantrach na do chluais / Am milleadh rinn thu air an t-sluagh / Ron uiridh 'n d' fhuair thu d' leòr dheth?" Tha an òran air a chlàradh le Kathleen NicAonghais agus Julie Fowlis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Na Fuadaichean
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Brian MacUilleim

'S' e neach-poileataigs a tha ann am **Brian MacUilleim** (Beurla: *Brian Wilson*).

Rugadh e air 13 an Dùbhlachd 1948 ann an Dùn Omhain, Còmhall. 
Bha e na bhall pàrlamaid Làbarach bho 1987 mun 2005, agus coimhlion e oifis ministear na stàit bho 1997 gu 2003 (An Oifis Albannach 1997&ndash;1998, Roinn Malairt agus Gnìomhachas (RMG) 1998&ndash;1999, Oifis na h-Alba 1999&ndash;2001, Oifis nan Dùthchannan Cèin 2001 agus Ministear airson Neirt agus Togalach, RMG (2001&ndash;2003). Air a sheasamh sìos bho oifig mhinistear na ullachadh a chuir cùl ri pàrlamaid, dh'iarr Tony Blair air a bhith Riochdaire Sònraichte a Phrìomhaire air Malairt Thar-chuain.

Fhuair e foghlam oilthigh aig Dùn Dè. Thoisich a shàs an poileataigs nuair a bha e 'san oilthigh- aig tùs am Pàrtaidh Nàiseantach na h-Alba ach iompaich e ri Pàrtaidh Làbarach an 1971. On chuir e cùl ri pàrtaidh nan nàiseantaich tha e air a bhi na nàmhaid fiach gan aghaidh. Ach airson a nàmhaid ri cùise nan nàiseantaich tha e air a nochdadh seasamh prionnsabalaichte fad iomadh bliadhna, ri poileataigs an sgeith clì, ri coireachan nan Gàidheal agus ri còirichean coimhearsnachd na croitearachd. B' esan a chiad ministear riamh ann an Oifis na h-Alba le dleasdanas ainmichte airson math na Gàidhlig. Na shaoghal poileataigs, sheas e airson roinnean pàrlamaid Gàidhealach dà thuras: an aghaidh Dòmhnall Stiùbhart 's na h-Eileanan Siar agus an aghaidh Teàrlach Ceanadach ann an Rois is Cromba. Aig a cheann thall chaidh a thaghadh ann an 1987 airson Coineagan a Tuath ann an Siorramachd Àir. Dh'fhàg e pàrlamaid ann an 2005, nuair a chaidh an roinn-taghaidh aige a-mach a bhith an lùib atharrachaidhean crìch. Tha e pòsda aig a' bhan-naidheachd Joni Bochanan.  

## Naidheachdas

B' esan na chiad neach-deasachaidh don West Highland Free Press, pàipear ionadail Sgitheanach a stèidhich e còmhla le trì caraidean oilthigh.  Ann an 2015 dhearbhaich am Pàipear Beag nach bi Mgr MacUilleim a' sgrìobhadh colbh fhathast an dèidh dha taic don Àrd-ollamh Dòmhnall MacLeòid a thoirt mu colbh an do sgrìobh Mgr MacLeòid mu shuidheachadh luchd-imrich à Afraga a Tuath anns an Roinn Eòrpa.

Thill e mar dheasaiche ann an 2021 nuair a chaidh e san sgioba ùr aig a' Ghasaet Steòrnabhagh. Tha e a' sgrìobhadh colbh seachdaineil airson an Albannaich.

## Ceanglaichean
* Hansard: Mr Brian Wilson
* They Work for You: Mr Brian Wilson, former MP, Cunninghame North

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Deasaichean phàipearan-naidheachd
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Babine-Witsuwit'en (cànan)

'S e cànan Athabascach a tha ann am **Babine-Witsuwit'en**.  Tha mu 500 ga bruidhinn  ann an Columbia Bhreatannach, Canada.

## Iomraidhean


## Tuilleadh leughaidh
* Story, Gillian L. 1984. *Babine & Carrier phonology: a historically oriented study*. Summer Institute of Linguistics Publications in Linguistics, 70. Dallas: Summer Institute of Linguistics and the University of Texas at Arlington.  Faidhle PDF ann an Ethnologue

## Ceanglaichean a-mach
* Ethnologue

Roinn-seòrsa:Cànain dùthchasail Aimeireaganach
Yarmouth, Alba Nuadh

'S e bhaile na mòr-roinn Alba Nuadh, Canada a tha ann an **Yarmouth**. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 7,162 duine a’ fuireach anns a' bhaile. 

Chaidh am baile a stèidheachadh san 9 an t-Ògmhios, 1761.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Antigonis

'S e bhaile na mòr-roinn Alba Nuadh, Canada a tha ann **Antigonis**, **Antagainis** neo **Am Baile Mór** (Beurla: *Antigonish*). Anns a’ bhliadhna 2006 bha 4,236 duine a’ fuireach anns a' bhaile. 

Tha Gàidhlig air a theagasg anns a' bhaile aig Oilthigh Naomh Francis Xavier.

Tha am pàipear-naidheachd ionadail *The Casket* stèidhichte anns a' bhaile. 

Chomharraich na Geamannan Gàidhealach 150 bliadhna ann an 2013. 

## Ceanglaichean a-staigh
* Siorrachd Antigonis

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil a' bhaile
* Gaidhealtachd Spòrs
* Oilthigh Naomh Francis Xavier
* Pàipear-naidheachd ''The Casket''



Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Eilean na Nollaig, Alba Nuadh

'S e coimhearsnachd na mòr-roinn Alba Nuadh, Canada a tha ann **Eilean na Nollaig** (Beurla: *Christmas Island*, Mikmaq **Abadakwichéch**). 

Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Radebeul

'S e baile ann an Sagsainn, a' Ghearmailt a tha ann an **Radebeul**. Tha e suidhichte eadar Dresden agus am baile Meißen anns an ear-dheas na dùthcha. 'S e seo na co-chomharran aige: 51° 6′ 1″ Tuath agus 13° 40′ 38″ Ear.

Ann an 2009 bha 33.466 duine a' fuireach an seo. mar sin ‘s e sin an dàrna baile as motha anns an Sgìre Meißen a-rèir àireamh-shluaigh.

## Daoine ainmeil

Bha an sgrìobhadair Karl May agus a' bhean aige, Klara, a' fuireach ann an Radebeul airson bhliadhnaichean. Tha e ainmeil air sgàth 's na leabhraichean aige a tha a' cluich ann an Aimearaga, gu h-àraidh na caractaran *Winnetou* agus *Old Shatterhand*. Chaidh Karl May a thìodhlacadh ann an Radebeul. Tha taigh-tasgaidh anns an taigh aige an-diugh.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Cananea
*  Obukhiv
*  Sierra Vista
*  St. Ingbert

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Wiesbaden

'S e prìomh-bhaile na stàit Ghearmailteach Hessen a tha ann an **Wiesbaden**. Sa 2009, bha 277,493 daoine a' fuireach ann. B' e prìomh-bhaile na Diùcachd Nassau a bh' ann, eadar 1806 agus 1866. Tha e 44km air falbh bho Weilburg.

## Daoine Ainmeil
*Carl Remigius Fresenius, Ceimeagair (1818 - 1897)
## Bailtean Co-cheangailte
*  Donostia
*  Fondettes
*  Gent
*  Görlitz
*  Kfar Saba
*  Klagenfurt
*  Ljubljana
*  Montreux
*  Nuevo Casas Grandes
*  Tunbridge Wells
*  Glarus
*  Wrocław

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Sean Connery

'S e cleasaiche à Alba a tha ann an **Thomas Sean Connery** (Drochaid an Fhuarain, Dùn Èideann 25 an Lùnastal 1930).

Dh'fhrithealaich e anns a' Chabhlachd Rìoghail is dh'obraich e air làraichean togail agus mar mhodal mus dh'fhàs e ainmeil airson a ròlaichean anns na filmichean Bond. Chaochail e ann an 2020.

## Filmichean
* *Lilacs in Spring* (1954)
* *No Road Back* (1957)
* *Hell Drivers* (1957)
* *Dr. No* (1962)
* *From Russia with Love* (1963)
* *The League of Extraordinary Gentlemen* (2003)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Iain Knox

B' e pearsa-eaglaise, diadhair, sgrìobhadair agus ceannard air Ath-leasachadh na h-Alba a bha ann an **Iain Knox** (Beurla: *John Knox*, Baile Adainn, mu 1510–Dùn Èideann 24 an t-Samhain 1572).  

### Sgeul-bheatha
Rugadh Iain Knox ann am Baile Adainn. Thathar den beachd gun d'fhuair e foghlam aig Oilthigh Chill Rìmhinn. As dèidh sin, bha e na shagart Caitligeach. Thachair e ri Seòras Uiseart, ath-leasachair na h-eaglaise Albannach a chaidh chuir ri bàs ann an 1546. B' e leanmhainniche Uiseairt a bh' ann an Knox. Mar eisimpleir, shearmonaich e mar fhear-leasachaidh aig Caisteal Chille Rìmhinn.  
Chuir Knox seachad 18 mìosan mar thràill air soithichean-cogaidh Frangach, gu ruige 1549.  

An uair sin, thàinig e gu bhith na shearmonaiche Pròstanach ann an Sasainn. Bha e na sheaplain rìoghail do Eideard VI. Ann an Sasainn, phòs e Margery Bowes. Theich e dhan Roinn Eòrpa nuair a stèidh, Mhàiri I, "Màiri Fhuilteach" mar a chanar rithe, an creideamh Caitligeach a-rithist ann an Sasainn. Ann an Geneva, choinnich Knox ris an diadhair mòr Pròstanach agus ath-leasachair na h-eaglaise Jean Calvin. 

Thill Iain Knox a dh'Alba ann an 1559 agus shearmonaich e an aghaidh a' chreidimh Chaitligich. Thug na sgrìobh agus na rinn Jan Hus buaidh mhòr airsan. Chaochail e ann an Dùn Èideann ann an 1572.

## Leabhar-chlàr
* 1558: "Ciad Ghuth na Trompaid an aghaidh Rèiseamaid Uabhasach nam Ban" 
* 1586-1587: *Eachdraidh Ath-leasachadh na h-Alba* 

## Aistean co-cheangailte
* An t-Ath-Leasachadh Albannach
* An Eaglais Shaor Chleireach
* Jean Calvin

## Tùsan
* "Knox". Còmhradh Oll. Ruairidh A. Fionlasdan agus Iain MacAonghais.  *[[Gairm]]*, Am Foghar is An Geamhradh 1972 (dà phàirt). 

## Ceanglaichean a-muigh
* Iain Knox Eachdraidh na h-Alba
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Àird a' Bhàsair

'S e baile beag anns an Eilean Sgitheanach a th' ann an **Àird a' Bhàsair** (Beurla: *Ardvasar*). Tha e suidhichte ann an Slèite anns an earra-dheas an eilein.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Gazetteer for Scotland
* Undiscovered Scotland

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach 
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Paraiste Shlèite
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Nis
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Deborah Kerr

'S e cleasaiche à Alba a tha ann an **Deborah Jane Kerr-Trimmer** (Baile Eilidh, 30 an t-Sultain 1921 - Botesdale, 16 an Dàmhair 2007).

## Fiolmaichean
* *[[Major Barbara]]* (1941)
* *Love on the Dole* (1941)
* *Penn of Pennsylvania* (1942)
* *Hatter's Castle* (1942)
* *The Day Will Dawn* (1942)
* *[[The Life and Death of Colonel Blimp]]* (1943)
* *Perfect Strangers* (1945)
* *I See a Dark Stranger* (1946)
* *Black Narcissus* (1947)
* *The Hucksters* (1947)
* *If Winter Comes* (1947)
* *Edward, My Son* (1949)
* *Please Believe Me* (1950)
* *[[King Solomon's Mines]]* (1950)
* *[[Quo Vadis]]* (1951)
* *[[The Prisoner of Zenda]]* (1952)
* *Thunder in the East* (1952)
* *[[Young Bess]]* (1953)
* *Julius Caesar* (1953)
* *Dream Wife* (1953)
* *[[From Here to Eternity]]* (1953)
* *[[The End of the Affair]]* (1955)
* *The Proud and Profane* (1956)
* *[[The King and I]]* (1956)
* *Tea and Sympathy* (1956)
* *Heaven Knows, Mr. Allison* (1957)
* *An Affair to Remember* (1957)
* *[[Bonjour tristesse]]* (1958)
* *Separate Tables* (1958)
* *The Journey* (1959)
* *Count Your Blessings* (1959)
* *Beloved Infidel* (1959)
* *The Sundowners* (1960)
* *The Grass Is Greener* (1960)
* *The Naked Edge* (1961)
* *The Innocents* (1961)
* *The Chalk Garden* (1964)
* *[[The Night of the Iguana]]* (1964)
* *Marriage on the Rocks* (1965)
* *[[Casino Royale (1967)|Casino Royale]]* (1967)
* *Eye of the Devil* (1967)
* *Prudence and the Pill* (1968)
* *The Gypsy Moths* (1969)
* *The Arrangement* (1969)
* *The Assam Garden* (1985)

## Telebhisean
* *A Song at Twilight* (1973) 
* *Witness for the Prosecution* (1982) 
* *A Woman of Substance* (1983) 
* *Reunion at Fairborough* (1985) 
* *Hold the Dream* (1986)

## Iomraidhean


Kerr, Deborah
Kerr, Deborah
Ewan McGregor

'S e cleasaiche à Alba a tha ann an **Ewan Gordon McGregor** (Peairt, 31 am Màrt 1971). Chaidh a thogail ann an Craoibh. Dh'fhàs e ainmeil leis an fhilm *Trainspotting*, film a chaidh a chruthachadh a-rèir an nobhail Trainspotting a sgrìobh Irvine Welsh.

## Fiolmaichean
* *Being Human* (1993)
* *Shallow Grave* (1994)
* *Blue Juice* (1995)
* *Star Wars Episode II: Attack of the Clones* (2002)
* *Star Wars Episode III: Revenge of the Sith* (2005)
* *The Ghost Writer* (2010)

## Telebhisean
* *The Scarlet and the Black* (1993)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Dùthaich nam Basgach (ceàrn fèin-riaghlaidh)

: *Airson soillearachaidh, faic [[Dùthaich nam Basgach]].*

'S e fear de na ceàrnaidhean anns an Spàinn a tha ann an **Dùthaich nam Basgach** (Spàinntis: *País Vasco*, Basgais: *Euskadi*).  Tha Vitoria-Gasteiz na phrìomh-bhaile, agus tha Basgais agus Spàinntis nan cànanan oifigeil. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh.

## Daoine Ainmeil
*Dolores Ibárruri

## Sgìrean

## Ceangal a-muigh
* Duilleag oifigeil Dùthaich Basgach

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Borbh

Is oighreachd agus baile croitearachd anns an Eilean Sgitheanach a th' ann am **Borbh** (Beurla: *Borve*).  Tha e suidhichte air an  A87 eadar Port Rìgh agus Uige.
'S e seo na co-chomharran aige: 57° 27′ Tuath agus  6° 15′ Iar.

* 

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach 
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
An t-Aodann Bàn

'S e baile croitearachd anns an Eilean Sgitheanach a th' anns an Aodann Bhàn (Beurla: *Edinbane*). Tha **An t-Aodann Bàn** suidhichte aig Ceann Loch Greiseornais air an Oighreachd Greiseornais. 
'S e seo na co-chomharran aige: 57° 28′ Tuath agus  6° 25′ Iar.

## Goireasan
Is e baile goireasach a tha anns an Aodann Bhàn, le seach-rathad, buth, taigh-seinnse, taigh-tasgaidh àirneis/bratan urlair agus lann-poitearachd. Tha tuathanas-gaoithe a chaidh air fhosgladh gu h-oifigeil 'san Og Mhios 2010 suidhichte air mointich Aodann Bhàin.

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach 
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Walter Scott

B' e nobhailiche agus bàrd Albannach a bha anns an **Ridire Walter Scott** (15 an Lùnastal 1771–21 an t-Sultain 1832). Bha nobhailean agus bàrdachd Scott air leth soirbheachail air feadh na Roinn Eòrpa. 

## A bheatha
Rugadh e ann an Dùn Èideann, Alba. Fhuair e foghlam aig Oilthigh Dhùn Èideann agus rinn e ceum ann an lagh. Phòs e Charlotte Carpenter ann an 1797. Gu ruige 1826, bha e a' fuireach ann an Dùn Èideann. Ann an 1811, cheannaich e Cartley Hole Farm - ach thug e an t-ainm 'Abbotsford' air agus dh'imrich an teaghlach ann an 1812. Thachair e ri Seumas Hogg agus bha iad nan caraidean. Ged a bha na leabhraich aige glè shoirbheachail, bha trioblaidean mòra aige a thaobh airgid bho 1826. Chaochail e ann an 1832 aig Abbotsford agus chaidh a thìodhlacadh ann an Abaid Dryburgh.  

## Scott agus Alba
Ann an 1818, bha Scott na cheannard na sgioba a lorg seudan na h-Alba a bha air a bhith air chall. Chaidh an lorg ann an Caisteal Dhùn Èideann. Nuair a thadhail Rìgh Seòras IV air Dùn Èideann ann an 1822, bha Walter Scott 'n sàs ann an eagrachadh na cuirme. B' e seo a' chiad turas a chaidh rìgh Hanobharach a dh'Alba airson tadhail oifigeil.  

## Sgrìobhadh
An toiseach, bha Scott ainmeil mar bhàrd, ged a tha na nobhailean aige nas ainmeile a-nis. Thòisich e ri bàrdachd nuair a bha e fhathast glè òg. Ann an 1800, dh'fhoillsich e cruinneachadh de bhaileadan, *Minstrelsy of the Scottish Border*. Bha ùidh mhòr aig Scott ann am beul-aithris nan Crìochan. Nuair a bha e na bhalach, chuir e seachad ùine mhòr ann an Sandyknowe còmhla ri a sheanmhair agus piuthar-màthar. Bha e a' cruinneachadh nan seann bhaileadan agus bha e glè mheasail orra, ach bha e gan 'deasachadh' agus gan 'leasachadh' cuideachd, gus am bi iad a' còrdadh ri luchd-leughaidh.  

Ann an 1805, dh'fhoillsich Scott a' chiad dàn fada, *The Lay of the Last Minstrel*. Bha an dà chuid luchd-leughaidh agus luchd-sgrùdaidh a' moladh an dàin. Bha na dàin eile a dh'fhoillsich e soirbheachail cuideachd: *Marmion *(1808) agus *The Lady of the Lake* (1810). 

Ann an 1814, dh'fhoillsich Scott *Waverley*, a' chiad nobhail aige, gu dìomhair. Bha *Waverley* air leth cudromach, oir b' e a' chiad nobhail eachdraidheil a bh' ann. Às dèidh *Waverley*, sgrìobh e iomadh nobhail eachdraidheil eile, 's iad a' gabhail àite ann an Alba: *Rob Roy*, *The Heart of Midlothian*, *The Bride of Lammermoor *no *Old Mortality*. 

## Buaidh Walter Scott

### Ceòl
* Gaetano Donizetti - *Lucia di Lammermoor* 

### Filmichean
* *Rob Roy* (1992)
## Leabhar-chlàr

### Nobhailean Waverley
* *[[Waverley (nobhail)|Waverley]]*
* *[[Rob Roy (nobhail)|Rob Roy]]*
* *[[The Heart of Midlothian]]*
* *[[The Bride of Lammermoor]]*
* *Old Mortality*

### Bàrdachd
* *The Lay of the Last Minstrel*
* *[[The Lady of the Lake (òran)|The Lady of The Lake]]*
* *Marmion*

## Ceanglaichean a-muigh
* Tasglann Figearail Ridire Walter Scott

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Bàird Albannach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Ailig MacFhearghais

B' e neach-poileataigs à Alba a bh' ann an **Sir** **Ailig MacFhearghais** (8 Giblean 1949 – 31 Iuchar 2018) (Beurla: *Alex Fergusson*). 

Bha e na bhall ann am Partaidh Tòraidheach na h-Alba. Bu e ball Pàrlamaid na h-Alba a bh' ann bho 1999 gu 2016. Bu e an treas Oifigear-riaghlaidh Pàrlamaid na h-Alba bho 2007 gu 2011.

Chaidh e a thaghadh mar BhPA airson Gall-Ghàidhealaibh agus Bràigh Nid ann an 1999. Mhair e mar BhPA nuair a chaidh an seat Gall-Ghàidhealaibh agus Dùn Phris an Iar ann an 2011. Sheas e sìos ann an 2016.

## Beatha
Rugadh e ann an Lios Uillt, Siorrachd Bhaile na h-Uige, Alba. Chaochail e aig an taigh ann an 2018.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Bùdachas

'S e creideamh agus feallsanachd a th' ann am **Bùdachas** (Sanscrit: Bauddha Dharma, बौद्ध धर्म), a chaidh a chur air bhonn leis an neach-teagaisg spioradail, am Buddha. Chaidh Bùdachas a stèidheachadh anns na h-Innseachan uaireigin eadar 600 agus 450 RC, agus anns an latha an-diugh, tha mu 500 millean Buddhach nan còmhnaidh anns gach dùthaich air feadh an t-saoghail. Tha Sìochantas gu math cudromach ann am Bùdachas.

## Creideamh agus Feallsanachd

Tha Bùdachas stèidhichte air na Ceithir Fìrinnean Urramach:

* 'S e nàdar ar beatha a th' ann 's gum fuiling sinn.
* Tha adhbhar air cùl an fhulangais againn.
* 'S urrainn dhuinn crìoch a chur air an fhulangas againn.
* 'S e an t-Slighe Ochd-cheumach aig a' Bhùda an rathad do chrìoch an fhulangais againn.

## Sgoiltean

Tha Bùdachas ga roinn ann an tri sgoilrean mòra, Theravada, as cumanta ann an Àisia a Deas, Mahayana, as cumanta ann an Àisia an Ear, agus Vajrayana, as cumanta ann an Àisia a Tuath. Tha Theravada a' leantainn gu dlùth an teagasg tùsail aig Buddha, ach an dà sgoil eile air iomadh leasachadh mòr a dhèanamh tro na linntean.

### Mahayana
Tha Mahayana fhèin ga roinn ann am mòran sgoiltean eadar-dhealaichte:

* An Tìr Ghlan
* Nichiren
* Shingon
* Tendai
* Zen

Roinn-seòrsa:Creideamh
Mícheál Ó Coileáin (ceannard Èireannach)

B' e ceannard bun-os-cionn nan Èireannach a bha ann an **Mícheál Ó Coileáin**  (Cloich na Coillte, 
16 an Dàmhair 1890 – Béal na Bláth, 22 an Lùnasdal 1922).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Uilleam IV

B' e Rìgh anns an Rìoghachd Aonaichte a bha ann an **Uilleam IV** (21 an Lùnastal 1765–20 an t-Ògmhios 1837). Bha e na mhac Seòras III agus Bànrigh Charlotte.

Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Rìoghachd Aonaichte
Alexander Fleming

B' e làmh-lèigh agus bith-eòlaiche à Alba a bha ann an **Alexander Fleming** (6 an Lùnastal 1881–11 am Màrt 1955). Rugadh e air tuathanas ris an canar Lochfield Farm faisg air Dairbheal anns an t-Siorrachd Inbhir Àir an Ear. Bha e na oileanach aig a' pholytechnic ann an Lunnainn agus an sin aig Sgoil Mheidigeach Mhoire far an deach e na òraidiche ann an 1914. As dèidh cogaidh mhòr thill e an sin agus chaidh e na ollamh ann an 1928. Lorg e am beirmear lysozyme ann an 1923 agus dh'fhàs e ainmeil air sgàth 's gun robh esan a' faotainn penicillin a-mach às an fhungas *Penicillium notatum* ann an 1928.

## Urraman
Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1945 còmhla ri Howard Florey agus Ernst Chain. Chaidh sloc air a' Ghealaich ainmicheadh air is air an reul-eòlaiche Williamina Fleming ann an 1970.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Zittau

'S e baile ann an Sagsainn a tha ann an **Zittau** (Seacais: *Žitava*, Pòlais: *Żytawa*, Sòrbais Uarach: *Žitawa*).  Tha e suidhichte  ann an ear-dheas na Gearmailt faisg air na crìochan don Phòlainn agus don t-Seic. 'S e seo na co-chomharran aige: 50° 53′ 46″ Tuath agus  14° 48′ 26″ Ear. Ann an 2009 bha 28.638 duine a' fuireach an seo. 
 
Tha Zittau suidhichte aig cois nam beann *Zittauer Gebirge*, eadar 230 m is 285 m os cionn na mara. Tha abhainn bheag, *Mandau*, a' ruith tron bhaile.  San iar-dheas a’ baile tha loch ris an canar *Olbersdorfer See*.

Thàinig an t-ainm Zittau às na cànanan Slàbhach agus tha e a' ciallachadh "seagal".

Tha am baile ainmeil air sgàth 's nam *Fastentücher* (Laideann: *Velum quadragesimale*) aca. 'S e pìosan clò a th' annta a chleachdadh anns na seann làithean airson an altair a chur air falbh aig àm a' Charghais.  Chaidh iad a chruthachadh ann an 1472 agus 1573. Tha am fear as motha a' sealltainn sgeulachdan às a' Bhìoball. Mar sin tha e sònraichte air feadh na Roinn Eòrpa gus an latha an-diugh.    

## Bailtean Co-cheangailte
* Bogatynia
* Eichgraben
* Liberec
* Pistoia
* Portsmouth
* Villingen-Schwenningen

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil a' bhaile (Ghearmailtis)

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Cadder

'S e clachan beag  suidhichte ri taobh an rathad-iarainn Dùn Eideann is Glaschu, an "E&G" mar a chanar ris, a tha ann an **Coile Dobhair** (**Cadder**). Tha Coile Dobhair mu chòig mìle ear air Glaschu.

## Daoine ainmeil
* Bha Thomas Muir an sàs gu poileataigeach is dh'iomairt e airson a' chorr luchd-adhraidh am ministear a thaghadh an aghaidh an uachdarain-fhearainn.

## Ceanglaichean a-mach
*Fiosrachadh mu "Cadder House" ann an ''Glasgow Digital Library''

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Ear
Buddha

'S e neach-teagaisg agus feallsanaiche spioradail a bh' ann an **Siddhārtha Gautama Buddha** (Sanskrit: सिद्धार्थ गौतम; Pali: *Siddhattha Gotama*) a stèidhich an creideamh agus an fheallsanachd eadar-nàiseanta, Bùdachas. Tha "Buddha" a' ciallachadh "an fhir shoillsichte." Chan eil e cinnteach cuin a rugadh e agus cuin a chaochail e, ach tha cinn-là eadar 563 RC agus 400 RC air am moladh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Truru

'S e **Truru** (Beurla: *Truro*) am prìomh-bhaile anns a' Chòrn.  Ann an 2001, bha 17,431 daoine a' fuireach ann. 

Chaidh sgìre-easbaig Thruru a chruthachadh ann an 1876; ro shin bha a' Chòrn na phàirt de sgìre-easbaig Exeter. Air sgàth sin chaidh cathair-eaglais a thogail le John Loughborough Pearson mar ailtire. Chaidh a chrìochnachadh ann an 1910.

## Aistean co-cheangailte
* A' Chòrn

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chòrn
Aberfal

'S e **Aberfal** (Beurla: *Falmouth*) am baile ann an a' Chòrn, Sasainn. Sa 2001, bha 21,635 daoine a' fuireach ann.

## Aistean co-cheangailte
* A' Chòrn

[[Roinn-seòrsa:Bailtean_anns_a%27_Chòrn
44 RC

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 15 am Màrt - Gaius Iulius Caesar, san Ròimh. Saighdear agus Deachdaire. 

Roinn-seòrsa:40an RC
Alexander Graham Bell

B' e eòlaiche, innleachdair agus innleadair Albannach a bha ann an **Alexander Graham Bell** (Dùn Èideann, 3 am Màrt 1847–Beinn Bhreagh, Alba Nuadh, 22 an Lùnasdal 1922). 

Rugadh e ann an Dùn Èideann, Alba is dh'imrich e do Chanada ann an 1870 agus na Stàitean Aonaichte ann an 1871. Stèidhich e sgoil ann am Boston a theagaisg tidsearan nam bodhar an deach na phàirt dhen Oilthigh Bhoston. D'fhuair e peutant airson an fhòn ann an 1876 is chruthaich e Bell Telephone Company ann an 1877. Cheannaich e fearann ann an Alba Nuadh is chaochail e an sin ann an 1922.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Chemnitz

'S e baile ann an Sagsainn, a' Ghearmailt a tha ann an **Chemnitz**. Tha e suidhichte aig cois nam beann *Erzgebirge* ann an iar na dùthcha. 'S e seo na co-chomharran aige: 50° 50′ 0″ Tuath agus 12° 55′ 0″ Ear. Ann an 2009 bha 243.089 duine a' fuireach an seo. Mar sin 's e Chemnitz an treasa baile as motha ann an Sagsainn a-rèir àireamh-shluaigh.

Thàinig ainm a' bhaile bhon abhainn Chemnitz a tha a' ruith tron bhaile. 'S e ainm Slabhach a th' ann a thàinig bho *Kamjenica*, (Sorbais: *kamjeń*, clach), agus tha e a' ciallachadh "Allt na cloiche". Eadar 1953–1990, aig àm GDR, dh’atharraich Chemnitz gu Karl-Marx-Stadt (Baile Karl Marx).

Tha a’ chiad tùs sgrìobhte mu chemnitz a' nochdadh ann an 1143. Aig àm tionndadh-gnìomhachais dh'fhàs am baile cudromach mar teas meadhan gnìomhachais.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Akron (Ohio)
*  Arras
*  Düsseldorf
*  Łódź
*  Manchester
*  Mulhouse
*  Taiyuan
*  Tampere
*  Tiombuctu
*  Ústí nad Labem
*  Volgograd

## Daoine ainmeil
Otto von Bismarck, a dh' innlich cruthachadh Stàit na Gearmailt mar a tha i an-diugh. B' esan a' chiad seansalair dhen Impireachd na Gearmailt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil a' bhaile (Beurla)

Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Llandysul

'S e baile ann an siorrachd Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an **Llandysul**.  Ann an 2001 bha 977 duine a' fuireach an seo.

## Ceanglaichean a-mach
* Llandysul a Phont Tyweli

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Aberporth

'S e baile beag anns an t-Siarrachd Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an **Aberporth**. 'S e seo na co-chomharran aige: 52° 08′ Tuath agus 4° 33′ Iar.

Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Castellnewydd Emlyn

'S e baile anns an t-Sir Gaerfyrddin, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an **Castellnewydd Emlyn** (Beurla: *Newcastle Emlyn*). Ann an 2001 bha 941 duine a' fuireach an seo.

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Caernarfon

'S e baile ann an Gwynedd, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an **Caernarfon**.  Ann an 2001 bha 9,611 duine a' fuireach an seo.

Chaidh Caisteal Chaernarfon a thogail le Eideard I Sasainn. Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.

Ann an Caernarfon tha an cuid as motha de na daoine a' bruidhinn Cuimris. A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 86% an cànan a bhruidhinn is a thuigsinn.

## Bailtean Co-cheangailte
* Landerneau
## Aistean co-cheangailte
* Y Fro Gymraeg
* Caisteal Caernarfon

## Ceanglaichean a-mach
*Encyclopaedia Britannica Caernarfon

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Dougie MacLean

'S e seinneadair agus cumadair-ciùil Albannach a tha ann an **Dougie MacLean**, OBE, (rug. 27 an t-Sultain 1954 ann an Dùn Bhlàthain, Alba).

## Clàran

**Caledonia* (1979)
**Snaigow* (1980)
**On A Wing And A Prayer* (1981)
**Craigie Dhu* (1982)
**Butterstone* (1983)
**Fiddle* (1984)
**Singing Land* (1985)
**Real Estate* (1988)
**Whitewash* (1990)
**The Search* (1990)
**Indigenous* (1991)
**Sunset Song* (1994)
**Marching Mystery* (1994)
**The Dougie MacLean Collection* (1995)
**Tribute* (1996)
**Riof* (1997)
**Perthshire Amber* (2000) 
**Dougie MacLean Live* (2000)
**Who am I* (2002)
**Inside The Thunder* (2006)
**The Essential Dougie MacLean*  (2007)
**Muir of Gormack*  (2007)
**Resolution* (2010)
**Till Tomorrow* (2014)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil (Beurla)

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
MacLean, Dougie
Aberteifi

'S e baile ann an taobh Siar Ceredigion, a' Chuimrigh, an Rìoghachd Aonaichte a tha ann an **Aberteifi** (Beurla:*Cardigan*). Ann an 2001 bha 4.203 duine a' fuireach an seo.

Ann an Aberteifi tha an cuid as motha de na daoine a' bruidhinn Cuimris. A-rèir staitistearachd ann an 2001, b' urrainn do 70% an cànan a bhruidhinn is a thuigsinn, agus tha 48% comasach Cuimris a sgrìobhadh. 

Tha Slighe Costa na Cuimrigh a' dol tron bhaile.

Mu 17 km air falbh bho Aberteifi tha Pentre Ifan ann, a' chrom-leac as motha bho Linn Ùr na Cloiche anns a' Chuimrigh agus a' chiad tè a chaidh a chlàradh mar *Scheduled Ancient Monument* an seo.

## Bailtean Co-cheangailte
* Brioude

## Iomraidhean


## Aistean co-cheangailte
* A' Chuimrigh
* Ceredigion

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Aberteifi/Cardigan

Roinn-seòrsa:Bailtean anns a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Ceredigion
Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh

Tha **Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh** (Cuimris: *Llyfrgell Genedlaethol Cymru*; IPA: ˈɬəvrgeɬ geneˈdlaɪθol kəmˈrɪ) suidhichte ann an Aberystwyth. Chaidh a stèidheachadh ann an 1907. Tha an leabharlann a' gabhail a-steach nas motha na 4 millean leabhar agus tha 30.000 làmh-sgrìobhainn ann a tha gu math tearc is prìseil.

Am measg nan leabhraichean cliùiteach tha a' chiad leabhar ann a bha sgrìobhte ann an Cuimris, nochd e ann an 1546.  Tha a' chiad eadar-theangachadh dhen bhìoball às a' bhliadhna 1588 ri fhaicinn cuideachd. Chithear làmh-sgrìobhainn mar Llyfr Du Caerfyrddin (Beurla:*The Black Book of Camarthen*), am fear as sine (timcheall air 1250) sgrìobhte gu tùr ann an Cuimris  agus *The Book of Taliesin* (Cuimris: *Llyfr Taliesin*) le bàrdachd às an 14mh linn. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn oifigeil Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh  
* Stòr-dàta nan leabhraichean air an eadar-lìn 
* Digital Mirror Dealbhan, mapaichean is làmh-sgrìobhainn.
* The Black Book of Carmarthen ann an Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh.
* The book of Taliesin ann an Leabharlann Nàiseanta na Cuimrigh

Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Cultar
Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Leabharlainn
Mölnlycke

'S e baile anns an sgìre Suaineach *Västra Götalands län* a tha ann am **Mölnlycke**.  Tha e na phrìomh-bhaile dhen choimhearsneachd *Härryda*. Tha Mölnlycke suidhichte mu 10 cilemeatair deas air Göteborg. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 15,608 duine a’ fuireach an seo. Chaidh am baile a stèidheachadh timcheall air 1850. An tòiseach b' e  tuinneachadh an luchd-obrach na bha ag obair anns an fhactaraidh *Mölnlycke AB* a bha ann. 
## Freumhan an Ainm
Tha a h-uile coltas ann gur ann à *Mölna* (Gàidhlig: muileann) agus *lyke* (achadh) ann an seann Lochlannais a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Achadh a' Mhuilinn* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
## Daoine Ainmeil
*Martin Bagge (1958). Ceòladair.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* County Härryda
* Colaiste Wendelsberg

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Paul Martin

'S e neach-lagha agus neach-poileataigs Canadach a th' ann am **Paul Martin, Jr.**, PC.  (rug. 28 an Lùnasdal, 1938).  Bha e na phrìomh-mhinistear na Canada eadar 12 an Dùbhlachd, 2003 agus 6 an Gearran, 2006.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Canada
Roinn-seòrsa:Prìomh-mhinistearan Chanada
Rodney MacDonald

'S e neach-poileataigs agus ceòladair Canadach a th' ann an **Rodney Joseph MacDonald** (rug. 2 am Faoilleach, 1972).
Rugadh e ann am Mabou, Alba Nuadh agus sgrùdaich e aig Oilthigh St. Francis Xavier. Bha e na phrìomhaire na h-Alba Nuadh eadar 22 an Gearran 2006 agus 19 an t-Ògmhios, 2009. Tha e na cheannard Colaisde na Gàidhlig ann an Eilean Ceap Breatainn a-nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Clint Eastwood

'S e cleasaiche agus neach-ciùil à Calafòrnia sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Clinton "Clint" Eastwood ** (San Francisco, 31 an Cèitean 1930). Thòisich e a chluich ann an "Rawhide", sreath Tbh anns na 1970an. An uair sin bha e na actair ann am filmichean mòra, me:

* A Fistful of Dollars 
* For a Few Dollars More
* The Good, the Bad and the Ugly 
* Hang 'Em High 
* Escape from Alcatraz 
* The Bridges of Madison County
* Gran Torino

Ann an 1971 thòisich e filmichean a stiùireadh cuideachd, me: "Firefox" agus "Honkytonk Man". 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Eastwood, Clint
Pàpa Iain XXIII

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha anns an **Pàpa Iain XXIII** (Laideann Ioannes PP. XXIII, Sotto il Monte, 25 an t-Samhain 1881 - 3 an t-Ògmhios Cathair na Bhatacain, 1963). B' e *Angelo Giuseppe Roncalli* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 28 an Dàmhair 1958 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius XII. Chaochail e 3 an t-Ògmhios 1963 ann an Cathair na Bhatacain. Bha e os cionn na h-Eaglaise Chaitligeach. 'S e an 261 fear a bh'ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Pàpan
Pàpa Pòl VI

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha ann am **Pàpa Pòl VI** (Laideann: *Paulus PP. VI*, Concesio, 26 an t-Sultain 1897–Castel Gandolfo 6 an Lùnastal 1978). B' e Giovanni Battista Enrico Antonio Maria Montini an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 21 an t-Ògmhios 1963 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Iain XXIII. Chaochail e ann an Castel Gandolfo. 'S e an 262mh fear a bh'ann. Chuir Pàpa Prainnseas e còmhla ri Oscar Romero nan àireamh nan naomh 14 an Dàmhair 2018.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Pàpan
Pàpa Iain Pòl II

B' e **Pàpa Iain Pòl II** (Laideann: Ioannes Paulus PP. II, 18 an Cèitean, 1920 – 2 an Giblean, 2005) an 264mh Pàpa agus a' chiad fhear às A' Phòlainn. Rugadh e Karol Józef Wojtyła ann am Wadowice, sa Phòlainn. Bha e na phàp fad 26 bliadhna, an dàrna Pàpachd na b' fhaide a bh' ann a-riamh, an dèidh Phius IX. agus a' chiad fhear bho taobh a-muigh na h-Eadailt o chionn 1523.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Pàpan
Pàpa Pius XII

B' e Pàpa Eadailteach agus riochdaire dioplòmasach a bha anns an **Pàpa Pius XII** (Laideann: *Pius PP. XII*, An Roimh, 2 am Màrt 1876–Castel Gandolfo, 9 an Dàmhair 1958). B' e *Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli* an t-ainm a bh' air bho thùs. Chaidh a thaghadh san 2 am Màrt 1939 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Pius XI. 'S e an 260mh fear a bh'ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Critical Online Edition of the Nuncial Reports of Eugenio Pacelli (1917–1929)

Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Pàpan
Pàpa Beinidict XVI

S' e an 265mh Pàpa agus an 10mh fear Gearmailteach a tha ann am **Pàpa Beinidict XVI** (Laideann: *Benedictus XVI*, Marktl am Inn, 16 an Giblean 1927). 'S e *Joseph Alois Ratzinger* an t-ainm a th' air bho thùs. Rugadh e ann am Bavaria, a' Ghearmailt. Chaidh a thaghadh san 19 an Giblean 2005 mar phàpa an dèidh bàs Pàpa Iain Pòl II. Air an 11mh latha dhen Ghearran 2013 dhearbhaich e gun leigeadh e an dreuchd dheth aig deireadh a' mhìos, air sàilleabh a chuid dhroch shlàinte. 'S e 28 an Gearran 2013 an latha mu dheireadh aige na phàp. 'S e an ceathramh fear na b' aosda a bhith na phàp a bh' ann, leis gu robh e 85 bliadhna a dh'aois nuair a leig e a dreuchd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Pàpan
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Oilthigh St. Francis Xavier

'S e oilthigh ann an Antigonis, Alba Nuadh a tha ann an **Oilthigh St. Francis Xavier** (Beurla: *Saint Francis Xavier University*). Tha timcheall air 4,200 oileannach ann.  

'S e sin an t-aona oilthigh ann an Aimearaga a Tuath far as urrainnear Gàidhlig ionnsachadh fad ceithir bliadhna. Tha cùrsa MA ann ann an Eòlas Ceilteach. 

Chaidh an t-oilthigh a stèidheachadh ann an Arichat ann an 1853   ach chaidh a ghluasad gu Antigonis ann an 1855. 

## Daoine ainmeil
* Rodney MacDonald,  neach-ciùil agus prìomh-mhinisteir Alba Nuadh

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil Oilthigh St. Francis Xavier

Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Canada
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Pàpa Iain Pòl I

B' e **Pàpa Iain Pòl I** (Laideann: Ioannes Paulus PP. I, Canale d'Agordo, 17 an Dàmhair 1912 - Cathair na Bhatacain, 28 an t-Sultain 1978) an 263 Pàpa. 'S e *Albino Luciani* an t-ainm a bh' aige bho thùs. Bha e na phàpa fad dìreach 33 latha, an 10mh Pàpachd na bu ghiorra a bh' ann a-riamh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Pàpan
Paul Newman

B' e cleasaiche à Ohio sna Stàitean Aonaichte  a bha ann am **Paul Leonard Newman** (Shaker Heights, 31 am Faoilleach 1930 - Westport, 26 an t-Sultain 2008). Bhuannaich e mòran duaisean, m.e. an *Academy Award*  airson an fhilm *The Color of Money*, film stiùirichte le Martin Scorsese ann an 1986.

## Filmichean
Seo liosta de chuid de na filmichean aige:

* 1956: The Rack
* 1956: Somebody Up There Likes Me
* 1957: The Helen Morgan Story
* 1957: Until They Sail
* 1958: Cat on a Hot Tin Roof
* 1958: The Long, Hot Summer
* 1958: The Left Handed Gun
* 1959: The Young Philadelphians
* 1960: Exodus
* 1961: The Hustler
* 1961: Paris Blues
* 1962: Hemingway's Adventures of a Young Man
* 1963: The Prize
* 1964: The Outrage
* 1966: A Year Toward Tomorrow
* 1966: Harper
* 1967: Cool Hand Luke
* 1967: Hombre
* 1969: Winning
* 1969: Butch Cassidy and the Sundance Kid
* 1970: America Is Hard To See
* 1972: The Life and Times of Judge Roy Bean
* 1973: The Sting
* 1974: The Towering Inferno
* 1976: Silent Movie
* 1977: Slap Shot
* 1979: Quintet
* 1980: When Time Ran Out
* 1981: Fort Apache the Bronx
* 1982: The Verdict
* 1984: Harry & Son
* 1986: The Color of Money
* 1988: John Huston: The Man, The Movies, The Maverick
* 1989: Blaze
* 1989: Fat Man and Little Boy
* 1990: Mr. & Mrs. Bridge
* 1994: Nobody's Fool
* 1994: The Hudsucker Proxy
* 1998: Twilight
* 1999: Message in a Bottle
* 2000: Where the Money Is
* 2002: Road to Perdition

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Newman, Paul
Tom Selleck

'S e cleasaiche à Michigan sna Stàitean Aonaichte  a tha ann an **Thomas William "Tom" Selleck ** (Detroit, 29 am Faoilleach 1945). Dh'fhàs e cliùiteach mar "Thomas Magnum"  anns an t-sreath TBh *Magnum, P.I.* anns na 1980an. 

## Filmichean
Mar is trice tha e a' cluich  ann an sreathan Tbh, ach rinn e cuid filmichean cuideachd. Seo liosta de na filmichean aige: 

* Myra Beckridge (1970)
* The Seven Minutes (1971)
* Daughters Of Satan (1972)
* Shadow Of Fear (1973)
* Terminal Island (1973)
* Midway (1976)
* The Washington affaire (1977)
* Coma (1978)
* The Gypsy Warriors (1978)
* Christmas in Hawaii (1981
* High Road To China (1983)
* Lassiter (1984)
* Runaway (1984)
* 3 Men and a Baby (1987)
* Her Alibi (1989)
* An Innocent Man (1989)
* Quigley Down Under (1990)
* 3 Men and a Little Lady (1990)
* Folks! (1992)
* Christopher Columbus: The Discovery (1992)
* Mr. Baseball (1992)
* *The Magic of Flight* (1996) film goirid, thar-ghuth le Selleck.
* Open Season (1996)
* In & Out (1997)
* Last Stand At Saber River (1997)
* The Love Letters (1999)
* Monte Walsh (2003)
* Stone Cold (2005)
* Jesse Stone: Death In Paradise (2006)
* Killers (2010)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film