open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Èipheit

Tha **an Èipheit** neo **Èiphit**  (ainm oifigeal sa Bheurla: *Arab Republic of Egypt*) suidhichte ann an Afraga a Tuath. Tha crìochan aice san iar le Libia, sa deas le Sudàn agus san ear leis an Raon Ghàsa 's Iosrael. Tha am Muir Meadhanach san àird a tuath agus am Muir Ruadh san ear dhith.

## Eachdraidh
: *Airson na h-Èipheite ro àm nan Romanach, faic [[An t-Seann Èipheit]].* 
Bha An Èipheit na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1922.
## Daoine ainmeil
* Cleopatra
* Naguib Mahfouz
* Mohamed Morsi
* Hosni Mubarak
* Gamal Abdel Nasser
* Muhammad Naguib
* Anwar El Sadat
* Mohammad Hussein Tantawi
* Ahmed H. Zewail
* Tutankhamun

## Iomraidhean


## Faic cuideachd
* Cleopatra
* Biorramaid

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Afraga a Tuath
*
Duais Nobel

Is e duaisean airson saidheans agus sith a tha anns na **duaisean Nobel**. Thug Alfred Nobel, saothraiche nan buill-arm à Nirribhidh, airgead ann a thiomnaidh airson na duaisean a stèidheachadh, seachas duais ann an eacaonomachd, dè chuir am Banca na Suain air bonn.

## Liosta nan duaisean
* Ceimigeachd
* Eaconomachd
* Fiosag
* Leigheas
* Litreachas
* Sith

Roinn-seòrsa:Duais Nobel
Albàinia

'S e dùthaich ann an ear-dheas na h-Eòrpa a tha ann an **Albàinia**
 neo ainm oifigeil: **Poblachd Albàinia**.
Tha crìochan aice leis a' Ghrèig san ear-dheas, gu tuath leis a' Mhonadh Neagrach is Cosobho agus le Masadoinia san ear.

## Eachdraidh
Bha Albàinia na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1912. Bhuineadh Albàinia dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1960 agus 1968. Ann an 2009 ghabh an dùthaich ri NATO.

## Ceannardan na Stàite
*1925–1939 Rìgh Zog I
*1939–1943 Rìgh Vittorio Emanuele III na h-Eadailt
*1938–1939 Enver Hoxha
*1946–1985 Enver Hoxha
*1985–1992 Ramiz Alia
*1992–1997 Sali Berisha
*1997-2002 Rexhep Meidani
*2002–2007 Alfred Moisiu
*2007–2012 Bamir Topi
*2012 Bujar Nishani

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Ionad Turasachd nàiseanta Albàinia

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*
A' Bheilg

'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha anns **a' Bheilg**, (ainm oifigeil: **Rìoghachd na Beilge**). Tha crìochan aice leis an Òlaind, a' Ghearmailt, an Fhraing agus le Lucsamburg.  'S e ball den Aonadh Eòrpaich a th' innte. 'S e am Bruiseal am prìomh bhaile. Bruidhnear Walon ann an Wallonie, ann an ceann a deas na dùthcha. Ann an 2014 chaidh an sreath Cordon fhilmeadh anns an dùthaich.

## Bailtean Mòra
Seo liosta na bailtean as motha anns a’ Bheilg:
* A’ Bhruiseal
* Antwerpen
* Gent
* Charleroi
* Liège
* Brugge
* Namur
* Leuvain
* Mons
* Aalst

## Daoine Ainmeil
*Gustave Strauven (1878 - 1919). Ailtire.

## Cànain anns a' Bheilg
Tha trì cànain oifigeil anns a' Bheilg: Duitsis no Fleamais, Fraingis, agus Gearmailtis. Chan eil fios le cinnt, oir chan eil cunntas-sluaigh air a bhith ann, ach a rèir choltais, tha 60%  den t-sluaigh a' bruidhinn na Duitsis agus 40% den t-sluaigh a' bruidhinn na Fraingis. Tha luchd-cainnte na Duitsis a' fuireach gu h-àraid ann an ceann a tuath, ann am Flannras, agus luchd-cainnte na Fraingis ann am Wallonia. Tha Duitsis na Beilge agus Fraingis na Beilge eadar-dhealaichte gu ìre bho Duitsis nan Tìrean Ìsle agus Fraingis na Frainge. 

## Tùsan


## Dealban

 Image:Cinquantenaire.jpg|Am Bruiseal

 Image:Port cranes at Zeebrügge, Belgium 2.JPG|Port-mara Brugge-Zeebrugge
 Image:Grote Markt at night (Antwerpen).jpg|Antwerpen
 Image:Skyline Antwerpen.jpg|Antwerpen
 Image:Montagnebueren2.jpg|Lüttich
 Image:Liège Batte1 JPG.jpg|Lüttich
 Image:Brugge-CanalRozenhoedkaai.JPG|Brugge
 Image:Oostende Europacentrum 01.jpg|Oostende
 Image:Charleroi - Belfry - 1.jpg|Charleroi
 Image:Ghent - centre.jpg|Gent
 Image:Dyle Bridge Mechelen.JPG|Mechelen
 Image:Oude Markt Leuven.jpg|Löwen
 Image:Namur 2007 35.JPG|Namur
 Image:Belgium-Waterloo-The-Thombs-1900.jpg|Waterloo


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*
Bulgàiria

Is e dùthaich ann an earra-dheas Eòrpa a tha ann am **Bulgàiria ** neo **A' Bhulgair** neo **Bulgaria**. Tha crìochan aice sa tuath le Romàinia, san ear leis an t-Sèirb agus Masadoinia agus sa deas leis a' Ghrèig agus leis an Tuirc. 'S e Bulgàiris cànan oifigeil na dùthcha.

## Eachdraidh
Bha Bulgàiria na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1878. Bhuineadh Bulgàiria dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1955 agus 1990.  Ann an 2009 ghabh an dùthaich ri NATO.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Eachdraidh, dealain agus ceòl ann am Bulgàiria
* Eachdraidh goirid Bhulgàiria

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*
An Danmhairg

'S e dùthaich anns an Roinn-Eòrpa a tha ann **an Danmhairg** neo **an Danmhairc**, ainm oifigeil: **Rìoghachd na Danmhairg** (Danmhairgis: *Kongeriget Danmark*). 'S i an dùthaich as lugha 's as deasaiche de na Dùthchannan Lochlannach, is 's i ball den Aonadh Eòrpaich . Tha i suidhichte 'san Lochlainn, a tha 'san tuath na Roinn-Eòrpa, ach chan eil i air a' cheann-tìre na Lochlainn. Tha a' Ghearmailt deas air an Danmhairg. Tha Copenhagen na prìomh-bhaile. Tha na h-Eileanan Fàro nan ceàrn fhèin riaghlach ann an Rìoghachd na Danmhairg. Tha iad suidhichte anns a' Chuan Siar eadar Nirribhidh agus Innis Tìle. 'S e dathaich fhèin-riaghladh ann an Rìoghachd na Danmhairge a tha anns a' Ghraonlainn.

## Eachdraidh
Eadar 1397 agus 1523 bhuineadh an dùthaich dhan Aonadh Kalmar. Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn. Chaidh an sreath telebhisein *[[1864 (Sreath Telebhisein)|1864]]* fhilmeadh anns an Danmhairg, mun Dàrna Cogadh Schlwesig ann an 1864.

## Bailtean as Motha
Seo liosta na deich bailtean as motha na dùthcha a leanas:
* Copenhagen
* Århus
* Odense
* Aalborg
* Esbjerg
* Randers
* Kolding
* Horsens
* Vejle
* Roskilde

## Ceanglaichean a-mach
* Eachdraidh na Danmhairge
* Encyclopaedia Britannica - an Danmhairg

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Danmhairg
*
An Eilbheis

'S e dùthaich anns an Eòrpa an iar a tha anns **an Eilbheis**.
Tha crìochan aice leis a' Ghearmailt, leis an Fhraing, leis an Eadailt agus le Liechtenstein.

Tha Berne na phrìomh-bhaile, ach 's e Zürich am baile as motha a tha anns an Eilbheis.

## Bailtean mòra
Seo liosta de na bailtean as motha san dùthaich, a-rèir àireamh-sluaigh agus roinn:


## Daoine Ainmeil
*Claude Nicollier (1944). Speuradair
*Roger Federer (1981). Cluicheadair teanas
*Carl Jung (1875 - 1961). Eòlaiche-inntinn a stèidhich saidhgeòlas mion-sgrùdaidh
*Bruno Ganz (1941 - 2019). Actair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Gälischkurse in der Schweiz

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*
A' Ghrèig

'S e dùthaich ann an ear-dheas na h-Eòrpa a tha anns **a' Ghrèig** no **a’ Ghréig**
(Ελλάδα sa Ghreugais). Gu tuath tha crìochan aice le Albàinia, Masadoinia a Tuath agus Bulgàiria agus leis an Tuirc gun ear. Tha a’ Mhuir Mheadhanach gun iar-dheas. 'S e An Àithne am prìomh bhaile.

## Eachdraidh
Bha A' Ghrèig na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1822. 
## Bailtean Mòra
Seo lista na bailtean as motha na Grèige:
* An Àithne
* Thessaloniki
* Piraeus
* Pátrai
* Peristérion
* Iráklion
* Lárisa
* Kalithea
* Nikaia
* Kalamariá

## Tùsan


*
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Duais Nobel ann an Eaconomachd

'S e duais airson rannsachadh fìor mhath anns an roinn eaconomaidh a tha anns an **Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel** (Suainis: *Sveriges riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne*). Bidh Acadamh Rìoghail Shuaineach nan Saidheansan a' taghadh na buannaichean.

Mar is trice canar **Duais Nobel ann an Eaconomachd** ris agus tha e ceangailte ris an Duais Nobel, ged nach e aon de na còig Duaisean Nobel ceart a tha ann (Fiosaig, Ceimigeachd, Leigheas, Litreachas, agus Sìth) a chuir Alfred Nobel air bonn ann an 1895. Chuir Sveriges Riksbank, am banca nàiseanta anns an t-Suain, an Duais air bhonn anns a' bhliadhna 1968 agus tha e air a bhith ann gach bliadhna bhon uair sin. 

Cha do thoir an t-Acadamh an Duais ach do dhà bhoireannaich: Elinor Ostrom agus Esther Duflo.

## Liosta nam buannaichean
Seo liosta de na daoine a bhuannaich an Duais Nobel ann an Eaconomachd:
### 1969–2000

### 2001–

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel
*
Eaconomaich Ainmeil

Seo liosta luchd eaconomaidh ainmeil; airson daoine a bhuannaich an Duais Nobel, faic Duais Nobel ann an Eaconomacachd.

## A
* George Akerlof
* Maurice Allais
* Roy G D Allen
* Elisabeth Altmann-Gottheiner
* Kenneth Arrow
* Thomas Attwood

## B
* Paul Baran
* Robert Barro
* Frederic Bastiat
* Gary Becker
* Fischer Black
* Eugen von Boehm-Bawerk
* James M. Buchanan
* Walter Block

## C
* Bryan Caplan 
* Henry Charles Carey
* Edward Chamberlain
* Alfred D. Chandler, Jr. 
* Colin Clark
* John Bates Clark
* John Maurice Clark
* Ronald Coase
* Jean Baptiste Colbert
* Antoine Augustin Cournot

## D
* Hernando de Soto
* Maurice Dobb
* Rudi Dornbusch
* Jules Dupuit

## E
* Friedrich Engels

## F
* Henry Fawcett
* Irving Fisher
* Marcus Fleming
* Bruno Frey
* David Friedman
* Milton Friedman
* Ragnar Frisch

## G
* John Kenneth Galbraith
* Henry George
* Alan Greenspan

## H
* Trygvie Haavelmo
* Robert Haveman
* Friedrich Hayek
* Henry Hazlitt
* James Heckman
* Eli Heckscher
* Robert Heilbroner
* John R. Hicks
* Hans Hermann Hoppe

## I
* Otmar Issing

## J
* William Jevons
* Dale W. Jorgenson

## K
* Michal Kalecki
* Leonid Kantorovich
* John Maynard Keynes
* Daniel Kahneman
* Steve Keen
* Israel Kirzner
* Lawrence Klein
* Frank Knight
* Nikolai Kondratiev 
* Tjalling Koopmans
* Jan Kregel
* Paul Krugman
* Simon Kuznets

## L
* Ludwig Lachmann
* Art Laffer
* Steven Landsburg
* Wassily Leontief
* Harvey Liebenstien
* Evsei Liberman
* Erik Lindahl
* Friedrich List
* Robert Lucas Jr
* Donald Luskin
* Edward Luttwak

## M
* Thomas Malthus
* Gerard de Malynes
* N. Gregory Mankiw
* Alfred Marshall
* Karl Marx
* Richard Maybury
* Daniel McFadden
* Carl Menger
* David Miles
* John Stuart Mill
* Ludwig von Mises
* Franco Modigliani
* Gustave de Molinari
* Robert Mundell
* John Muth
* Alva Myrdal
* Gunnar Myrdal

## N
* John Nash
* John von Neumann

## O
* Bertil Ohlin

## P
* Vilfredo Pareto
* Arthur Cecil Pigou
* Carlota Perez
* Sir William Petty

## Q
* Francois Quesnay

## R
* Frank Plumpton Ramsey
* Erik S. Reinert
* George Reisman
* David Ricardo
* Lionel Robbins
* Abraham Robinson
* Denis Robertson
* Joan Robinson
* Llewellyn Rockwell
* Murray Rothbard
* Bert Rürup

## S
* Jeffrey Sachs
* Henri de Saint-Simon
* Xavier Sala-i-Martin
* Paul Samuelson
* Jean-Baptiste Say
* Louis Say
* August-Wilhelm Scheer
* Gustav von Schmoller
* Ernst Schumacher
* Joseph Schumpeter
* Amartya Sen
* Nassau William Senior
* G. L. S. Shackle
* Findlay Shirras
* Herbert Simon
* Julian Simon
* Adam Smith
* Vernon Smith
* Robert Solow
* Thomas Sowell
* Michael Spence
* Piero Sraffa
* Joseph E. Stiglitz
* Lawrence Summers
* William Graham Sumner
* Kim Swales 
* Paul Sweezy

## T
* Robert Thaler
* Lester Thurow
* Jan Tinbergen
* James Tobin
* Michael Todaro
* Anne Turgot
* Amos Tversky

## V
* Eugen Varga
* Thorstein Veblen
* Jacob Viner
* William Vickrey

## W
* Léon Walras
* John Glen Wardrop
* Alfred Weber
* Max Weber
* Knut Wicksell
* Philip H Wicksteed
* Friedrich von Wieser

Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Roinn-seòrsa:Daoine a rèir dreuchd
Poblachd na h-Èireann

Is e dùthaich ann an Roinn-Eòrpa a tha ann am **Poblachd na h-Èireann**. Tha i suidhichte air eilean Èireann. Tha crìochan aice sa tuath le Èirinn a Tuath. Tha an Cuan Siar san iar na dùthcha agus Cuan na h-Éireann san ear. Tha Sruth na Maoile eadar Alba is Èirinn. A-rèir an lagh chan eil Poblacht na hÉireann (Beurla: *Republic of Ireland*) ach "tuairisgeul" na stàite, ach tha** Éire** ainm na tìre. 'S e TG4 an sianal telebhisein aca a tha ag obair tro mheadhan na Gàidhlig na h-Èireann anns a' Phoblachd.

## Bailtean as motha
* Baile Átha Cliath
* Corcaigh
* Luimneach
* Gaillimh
* Sligeach

## Giùlan
Is e Córas Iompair Éireann neo CIE am Coras (Siostam) Iomair (còmhdhail) nàiseanta a tha ann an Èirinn. Tha iad ag obair ri chèile le trì companaidhean eile:
* Iarnród Éireann, an rathad-iarainn nàiseanta 
* Bús Éireánn 
* Bús Átha Cliatha 

Tha na prìomh rathaidean agus na Motor-bhealaich fo cùram Údaras nan Boithre Naiseanta (Ùghdarras nan Rathaidean Nàiseanta). Tha lìonradh nan Rathaidean Nàiseanta stèidhichte air Baile Atha Cliath, le na prìomh rathaidean mar gathan a' sìneadh a-mach ri gach ceàrnag na dùthcha. Tha na Rathaidean Nàiseanta gu lèir clàraichte le àireamh còmhla leis an ro-litir N. A measg na prìomh rathaidean, chaidh am N1 an aghaidh Beul-Feirste, am N4 gu Sligeach agus N8 gu Corcaigh. Tha an M1 agus an M8 a nis air toirt ionad N1 agus N8, agus tha Motor-bheallach iomlan mun chuairt Baile Atha Cliath a fhèin.
  
Is e Aer Lingus companaidh-adhair nàiseanta Èireannach. Bidh ea 'siubhal gu cinn-uidhe san Roinn Eòrpa agus ann an Ameireaga. 'S e companaidh phlèanaichean Èireannach a tha ann an Ryanair. Tha i a' toirt seirbheis gu àitichean air feadh na Roinn-Eòrpa.

## Poileataigs na h-Èireann
Chaidh na pàrtaidhean poileataigeach as motha, Fianna Fáil is Fine Gael a chruthachadh an dèidh do neo-eisimeileachd is cogadh sìobhalta. Ro 1938 bha a' phoblachd na monarcachd is chaidh e na poblachd ann an 1938. B' e Dubhghlas de hÍde a bha anns a' chiad ceann-suidhe no Uachtarán is e ball de Fhianna Fáil mar a bha a h-uile Uachtarán ro Maire Mhic Róibín à Páirti na Lucht Oibri. 

## Spòrs
Is mòr spòrs le muinntir na h-Èireann. Is Cumann Luth-Cleas Gàidhlig na h-Èireann an ùghdaras spòrs nàiseanta as cudthromaiche ann an Èirinn. Is iadsan prìomh spòrsan sgioba na h-Èireann: Peile agus Camanachd ( Camanachd Eireannach), chanar *camogie* ri camanachd nan mnà. Is gann am paraiste as aonais club CLG ionadail. 

Tha mion n-uidh ann an iomadh spòrs buidheann eile m.e.:
* Sgioba nàiseanta criogaid na h-Èireann
* Sgioba nàiseanta rugbaidh na h-Èireann
* Aonadh Rugbaidh na h-Èireann
Air barrachd, tha uidh mòr an co-ruith nan eich agus nan coin agus bithidh iomadh daoine ri "camanachd nan gall".

## Faic cuideachd
* Taoisigh na h-Èireann
* Cóigeimh na h-Éireann
* Eaconamaidh na h-Éireann
* Eachdraidh na h-Éireann
* Aramach na Càisge
* Eòlas-ur-sgeulachd na h-Èireann

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*  — Duilleag oifigeil ceann-suidhe Poblachd na h-Èireann (Gàidhlig na h-Èireann)

Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Èirinn
*
Vojna i mir

Is e ***Vojna i mir*** (*Cogadh is Sìth*, 1869; *Война и мир* san aibidil Ruisis, air fhoillseachadh mar *War and Peace* sa Bheurla) nobhail epic a sgrìobh Lev Tolstoj. Bha e air a chlo-bhualadh an toiseach eadar 1863 agus 1869. Tha e mu dheidhinn sòisealtas Ruiseanach ann an Linn Napolean.

Tha an sgeulachd air a bhith air eadar-thaingeachadh gu meadhannan eile turas neo dhà cuideachd. 

* Rinn am fear-sgriobhaidh ciùil Ruiseanach Sergei Prokofiev opera mu dheidhinn an leabhar anns na 1940'an. 

* Rinn an stiùradair Ameirigeanach King Vidor fiolm air far an robh Audrey Hepburn, Henry Fonda agus Mel Ferrer. 

* Rinn an stiùradair Sobhiat Sergei Bondarchuk fiolm atharraichte air ann an 1968. Bha am fear seo na bu shoirbhecheil leis na luchd-sgrùdaire na am fear eile.

Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Nobhailean
Roinn-seòrsa:An Ruis
Marxachas

'S e sgoil feallsanachd poileataigeach, sòisealach is eaconomach a tha stèidhte air na sgrìobh Karl Marx agus Friedrich Engels a tha ann am **Marxachd**. A rèir feallsanachd Mharxach, b' e a' Bhùirdeasachd a bh' anns a' chlas sòisealta a thug seilbh air an dòigh-dhèanaimh tron Tionndadh Gnìomhachais agus  tha ùidh aice air an cuid luach cuid-seilbhe agus calpa a chumail gus a h-uachdaranachd san eaconomaidh a ghlèidheadh. 'S e gu bheil ceithir eileamaidean bunaiteach ann am Marxachas:

*Còmhstri eadar clasaichean sòisealta.
*Càineadh air calpachas.
*Ideòlas an t-saoghail.
*Co-mhaoineas

## Litreachas
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Jon Elster, *An Introduction to Karl Marx*. Cambridge, England, 1986.
* Michael Evans, *Karl Marx*. London, 1975.
* Stefan Gandler, ''Critical Marxism in Mexico: Adolfo Sánchez Vázquez and Bolívar Echeverría'', Leiden/Boston, Brill Academic Press, 2015. 467 pages. ISBN 978-90-04-22428-5.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Robinson, Cedric J.: *Black Marxism: The Making of the Black Radical Tradition*, 1983, Reissue: Univ North Carolina Press, 2000
* Rummel, R.J. (1977) *[http://www.hawaii.edu/powerkills/NOTE12.HTM Conflict In Perspective]* Chap. 5 
* *[http://www.hawaii.edu/powerkills/CIP.CHAP5.HTM Marxism, Class Conflict, and the Conflict Helix]*
* 
* Shenfield, S.D. ''Vladislav Bugera: Portrait of a Post-Marxist Thinker''
* 
## Daoine
*Jarosław Dąbrowski
*Che Guevara
*Olha Kameneva
*Slavoj Žižek
*Leon Trotsky
*Paulo Freire

Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Spòrs bhuidheann

* Ball-coise
* Ball-coise Aimearaganach
* Ball-coise Canaidianach
* Camanachd/Iomain
* Camanachd Eireannach/"Hurling"
* Camógaíocht/Camogie
* Criogaid
* Cromanachd (Hogaidh)
* Kabaddi
* Lacrosse
* Polo
* Polo oilbheint
* Riaghailtean Astrailianach
* Rugbaidh
* Rugbaidh lìog
* Quidditch
* Uisge-Polo

Roinn-seòrsa:Spòrs
*
Ball-coise Aimearaganach

Se spòrs bhuidheann ann an Aimearaga a tha ann am **ball-coise Aimearaganach** a tha air ainmeachadh mar "Gridiron" le feadhainn. Tha an gèama air a chluich le clogaidean, is *pads*, agus tha e beagan coltach ri rugbaidh - tha am balla den aon cruth, agus an tadhal, ach is urrainn dhuit am balla a thilgeil mud bheulaibh. 

Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Roinn-seòrsa:Còdaichean ball-coise
Criogaid

Tha **criogaid** neo **cnagair** na gheama a bhuineas ri Sasainn, ach a-nis tha air a chluich air feadh a' Cho-fhlaitheis. B' àbhaist am facal an iomain ghallda a bhith gu math cumanta.

Tha criogaid air a ruith le Comhairle Eadar-nàiseanta na Criogaide (ICC), ach tha na riaghailtean air an glèidheadh le Comann Criogaid Mharylebone.

## Dùthchannan le làn bhallrachd
* Afraga a Deas
* Astràilia
* Sealainn Nuadh
* Pagastan
* Sri Lanca
* Na h-Innseachan an Iar
* Bangladais
* Sasainn
* Siombabue
* Èirinn
* Afganastan
* Na h-Innseachan

## Dùthchannan eile

* Alba
* Bermiùda
* Canada
* An Danmhairg
* Naimibia
* Na Tìrean Ìsle
* Omàn
* Gini Nuadh Phaputhach
* Na Stàitean Aonaichte
* Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte
* Uganda

Roinn-seòrsa:Criogaid
Cromanachd

Tha **cromanachd** neo **hocaidh** neo **hogaidh**,(Beurla: *hockey*) na ghèama Sasannach a tha coltach ri camanachd. Ann an Aimearaga a Tuath, cuiridh iad “hockey” air camanachd-deighe.

Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Kabaddi

Spòrs buidheann ann an Aisia-a-Deas. B'abhaist dha a bhith air Channel 4.

## Ceangailtean a-muigh
*http://www.goindiago.com/sports/Kabaddi/Kabaddi1.htm
*http://www.kabaddi.org
*http://www.sikhwomen.com/Community/India/kabaddi/
*http://www.southampton-kabaddi-association.co.uk
*https://web.archive.org/web/20031012214414/http://uk.geocities.com/asiankabaddi
*https://web.archive.org/web/20040315140133/http://geocities.com/kabbadimalaysia
*https://web.archive.org/web/20080104121402/http://www.kabaddiinternational.org/

Roinn-seòrsa:Spòrs
Lacrosse

Is e Spòrs buidheann a tha ann  an **Lacrosse** a chluicheas tu le lion air maide. 'S e spòrs nàiseanta Chanada a tha ann. 

Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Roinn-seòrsa:Canada
Polo

'S e spòrs buidheann le eich a tha ann am **Polo**. Tha e cumanta ann an Àisia a Deas, Sasainn agus Argentina.

Roinn-seòrsa:Spòrs
Polo oilbheint

'S e spòrs buidheann a tha ann am **Polo oilbheint** airson oilbheint (elephant) mar polo. Cluichear e ann an Neapàl, Sri Lanca, Rajasthan (na h-Innseachan), agus Tài-lann.

Roinn-seòrsa:Spòrs
Camanachd Èireannach

'S e spòrs buidheann ann an Èirinn a tha ann an **Camanachd Èireannach** (Gaeilge: *Iománaíocht*; Beurla: *Hurling*). Tha e gu math coltach ri camanachd na h-Alba - 's e *Hurling* a th' aca air ann am Beurla na h-Èireann.

Roinn-seòrsa:Spòrs
Roinn-seòrsa:Spòrs Gàidhealach
Roinn-seòrsa:Èirinn
Camógaíocht

Spòrs buidheann ann an Èirinn airson boireannaich. Tha e mar Camanachd Eireannach agus Camanachd na h-Alba.

Roinn-seòrsa:Spòrs
Roinn-seòrsa:Spòrs Gàidhealach
Roinn-seòrsa:Èirinn
Riaghailtean Astràilianach

'S e spòrs bhuidheann ann an Astràilia a th' ann an **Riaghailtean Astràilianach** (Beurla: *Australian rules football*). Tha e coltach ri rugbaidh lìog, agus tha e a' cluich air raon-criogaid. Tha na tadhalan gu math annasach - ceithir crainn aig gach ceann.

Tha e cumanta ann an Victoria, Astrailia, Astràilia-a-Deas agus Astràilia-an-Iar. Ann an New South Wales agus Queensland, tha rugbaidh lìog nas cumanta. Tha e ga chluich gu ìre beag ann an Sealainn Nuadh, Papua New Guinea, Sasainn (ann an Lunainn), agus bho àm gu àm ann an Alba.

Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Roinn-seòrsa:Astràilia
Roinn-seòrsa:Còdaichean ball-coise
Rugbaidh lìog

Se spòrs buidheann agus seòrsa rugbaidh a tha ann an **rugbaidh lìog**. Chan eil rugbaidh-lìog cho diofraichte bho rugbaidh union, ach tha stoidhle-chluich nas fileanta 's docha, chan eil ach sianar sa scrum agus 13 duine air an raon-cluich.

Se Sasainn-a-tuath agus Astràilia-a-tuath far a bheil e as neartmhòr.

## Aiste ceangailte
* rugbaidh-an-aonaidh
* Ball-coise rugbaidh

Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
Roinn-seòrsa:Còdaichean ball-coise
Roinn-seòrsa:Rugbaidh
Liosta prìomhairean na Rìoghachd Aonaichte

### Notaichean
1 Leig am Prìomhaire an dreuchd suas is chruthaich e riaghaltas ùr de phàrtaidhean eile.

*
Prìomh Mhinistear Astràilianach

## Liosta Prìomh Mhinistearan Astràilianach

Anns an liosta seo, 's e na sgìrean agus na pàrtaidhean poileataigeach a bha aig na daoine nuair a bha iad nam prìomh-mhinistearan.

*Thoir fa-near: chaidh Ballaarat a sgrìobhadh le a dùbailte gu 1977.*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Astràilia
Geamannan Gàidhealach

Tha an Cumann Lúthchleas Gael ag eagrachadh **Geamannan Gàidhealach**, mar eisimpleir:
* Ball-coise Gàidhealach
* Camanachd Èireannach
* Camógaíocht

Roinn-seòrsa:Spòrs bhuidheann
*
Taoiseach

Oifis poileataiceach ann am Poblachd na h-Èireann, coltach ris a' phrìomh-mhinistear.

Airson liosta, faic:
* Taoisigh na h-Èireann

Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Dàmais

'S e geama bùird a tha ann an Dàmais neo *draughts*. Tha e a' cleachdadh an aon seòrsa bòrd cluich a chleachdas tàileasg.

Roinn-seòrsa:Geamaichean
Amhrán na bhFiann

'Se Laoidh nàiseanta na h-Èireann a tha ann an **Amhrán na bhFiann**.

Sgrìobh Peadar Kearney ann an 1909 no 1910 anns a' Bheurla e is chur Patrick Heeney fonn air aig an aon àm. Dh'eadar-theangaich Liam Ó Rinn do Ghaeilge e ann an 1912. Chaidh e na laoidh nàiseanta na h-Èireann ann an 1926.

## Seist
: Seo díbh a chairde duan óglaigh,
: Caithréimeach bríomhar ceolmhar,
: Ár dtinte cnámh go buacach táid,
: 'S an spéir go mín réaltógach
: Is fonnmhar faobhrach sinn chun gleo
: 'S go tiúnmhar glé roimh thíocht don ló
: Faoi chiúnas chaomh na hoíche ar seol:
: Seo libh canaigí Amhrán na bhFiann.
:Sinne Fianna Fáil
:Atá faoi gheall ag Éirinn,
:Buíon dár slua
:Thar toinn do ráinig chugainn,
:Faoi mhóid bheith saor.
:Seantír ár sinsear feasta
:Ní fhágfar faoin tiorán ná faoin tráill
:Anocht a théam sa bhearna bhaoil,
:Le gean ar Ghaeil chun báis nó saoil
:Le guna scréach faoi lámhach na bpiléar
:Seo libh canaidh Amhrán na bhFiann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Laoidh Nàiseanta
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Innd-Eòrpais

**Innd-Eòrpais** no **Tùs-Innd-Eòrpais**. Cànan a bha 'na shinnsear aig an teaghlach mhòr de Chànanan Innd-Eòrpach. Chan eil fianais dhìreach ann m'a deidhinn, oir cha deach a sgrìobhadh riamh. Ach tha luchd-cànanachais a' smaoineachadh gun robh e beò timcheall air 7000 bliadhna air ais, an àite air choireigin faisg air a' Mhuir Chaspianach.

Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach
Breatannais

'S e cànain Innd-Eòrpach, Ceilteach a tha ann am **Breatannais** neo **Breatnais**. Tha dlùth-chàirdeas eadar Breatannais agus na cànanan Breatannaich Ceilteach eile mar a' Chuimris agus Còrnais. Tha an cànan ga bhruidhinn sa Bhreatainn Bhig.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

Roinn-seòrsa:Cànain Bhriothonnach
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Gàidhlig na h-Èireann

Tha **Gàidhlig na h-Èireann** (*Gaeilge*), ’na cànan Innd-Eòrpach. San latha an diugh tha eadar 100,000 agus 2,000,000 aig a bheil an cànan gu ìre air choireigin, ach chan eil ach mu 70,000-80,000 ga chleachdadh bho latha gu latha mar chànan-còmhraidh.

Chreideadh le fada gur ann o Èirinn a thànaig na Gàidheil a dh’Alba agus Manainn agus ’s e seo am beachd as cumanta, ach tha argamaid ann eadar àrc-eòlaichean agus luchd-eachdraidh agus tha cuid den bheachd gun robh Gàidheil air taobh an Iar Alba fada ron 5mh Linn.

## Eisimpleirean
### Fràsan

### Faclan

## Ceanglaichean a-mach
* Eadar-theangachadh Gàidhlig-Gaeilge le InterGaelic
* Faclairean Gaeilge-Gàidhlig agus Gàidhlig-Gaeilge tro Multidict.
* Faclair Gàidhlig-Gaeilge le Kevin Scannell *(pdf)*
* Gluais Albanach-Éireannach le Ciarán Ó Duibhín
* An Sruth - stòr-dàta de ghnàthasan-cainnte Gaeilge→Gàidhlig agus 
* Bunadas: faclan co-dhàimheil Gaeilge→Gàidhlig agus Gàidhlig→Gaeilge
* Gàidhlig agus Gaeilge - duilleag le Caoimhín Ó Donnaíle aig SMO
* Blasad Gaeilge - leasanan Gaeilge tro mheadhan na Gàidhlig
* Cor na Gàidhlig ann an Gàidhealtachdan na h-Èireann – *pdf le Iain Mac an Tàilleir, 2023-11-16*

Roinn-seòrsa:Cànain Ghoidhealach
Roinn-seòrsa:Èirinn
Taoisigh na h-Èireann

'S e ceannard riaghaltas na-Èireann a tha ann an **Taoiseach** (Gaeilge IPA: [t̪ˠiːʃʲəx]; iolra: **Taoisigh**, IPA: [t̪ˠiːʃʲɪɟ]). Tha Taoiseach coltach ri prìomh-mhinistear.

## Liosta na Taoisigh





 Amh.
 Ainm 
 Bhon
 Gu
 Pàrtaidh

1.Éamon de Valera 29 an Dùbhlachd, 1937  18 an Gearran, 1948  Fianna Fáil

2.Seán A Mac Coisdealbha/John A. Costello 18 an Gearran, 1948  13 an t-Ògmhios, 1951  Fine Gael

Éamon de Valera (*dàrna turas*) 13 an t-Ògmhios, 1951  2 an t-Ògmhios, 1954  Fianna Fáil

Seán A Mac Coisdealbha/John A. Costello (*dàrna turas*) 2 an t-Ògmhios, 1954  20 am Màrt, 1957  Fine Gael

Éamon de Valera (*treas turas*) 20 am Màrt, 1957  23 an t-Ògmhios, 1959  Fianna Fáil

3.Seán Lemass 23 an t-Ògmhios, 1959  10 an t-Samhain, 1966  Fianna Fáil

4.Seán Ó Loingsigh/Jack Lynch 10 an t-Samhain, 1966  14 am Màrt, 1973  Fianna Fáil

5.Liam Mac Cosgair/Liam Cosgrave 14 am Màrt, 1973  5 an t-Iuchar, 1977  Fine Gael

Seán Ó Loingsigh/Jack Lynch (*dàrna Turas*) 5 an t-Iuchar, 1977  11 an Dùbhlachd, 1979  Fianna Fáil

6.Cathal Ó hEochaidh/Charles Haughey 11 an Dùbhlachd, 1979  30 an t-Ògmhios, 1981  Fianna Fáil

7.Gearóid Mac Gearailt/Garret FitzGerald 30 an t-Ògmhios, 1981  9 am Màrt, 1982  Fine Gael

Cathal Ó hEochaidh/Charles Haughey (*dàrna turas*) 9 am Màrt, 1982  14 an Dùbhlachd, 1982  Fianna Fáil

Gearóid Mac Gearailt/Garret FitzGerald (*dàrna turas*) 14 an Dùbhlachd, 1982  10 am Màrt, 1987  Fine Gael

Cathal Ó hEochaidh/Charles Haughey (*treas turas*) 10 am Màrt, 1987  11 an Gearran, 1992  Fianna Fáil

8.Ailbhe Mac Raghnaill/Albert Reynolds 11 an Gearran, 1992  15 an Dùbhlachd, 1994  Fianna Fáil

9.John Bruton 15 an Dùbhlachd, 1994  26 an t-Ògmhios, 1997  Fine Gael

10.Parthalán Ó hEachthairn/Bertie Ahern 26 an t-Ògmhios, 1997  6 an Cèitean 2008  Fianna Fáil

11.Brian Ó Comhain/Brian Cowen 7 an Cèitean, 2008  9 am Màrt, 2011  Fianna Fáil

12.Éanna Ó Coinnigh/Enda Kenny 9 am Màrt, 2011 14 an t-Ògmhios, 2017 Fine Gael13.Leo Varadkar14 an t-Ògmhios, 2017an-dràstaFine Gael


### Seann Taoisigh

Tha còig de na seann taoisigh beò fhathast:

* John Bruton
* Ailbhe Mac Raghnaill/Albert Reynolds
* Gearóid Mac Gearailt/Garret FitzGerald
* Liam Mac Cosgair/Liam Cosgrave
*Parthalán Ó hEachthairn/Bertie Ahern

*
Gallais

Tha a’ **Ghallais** ’na cànan Innd-Eòrpach nach maireann. Bha i air a bruidhean anns a’ Ghall, far a bheil an Fhraing an-diugh.

Roinn-seòrsa:Cànain Cheilteach an Tìr-mhòir
Catalanais

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Catalanais**.  Tha i na cànan oifigeil anns na coimhearsnachdan fèin-riaghlach na Spàinne, m.: Catalonia, Co-chomun Bhalensianaich, na h-Eileanan Balèarach; ann an Alghero, an Eadailt agus ann an Andorra.

Tha timcheall air 9.1 millean duine a' bruidhinn Catalanais.

## Iomradh


## Faic cuideachd
* Enciclopèdia Catalana Wikipedia Chatalanais

Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Roinn-seòrsa:Andorra
Provençal

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann am ** Provençal**. 'S e dual-chainnt de dh'Ogsatanais a th' ann. 'S e mion-chànan a th' ann, tha e ga bhruidhinn anns a' Phrovence san àirde a deas na Frainge. Ach tha an cànan ri cluinntinn cuideachd ann an roinnean den Spàinn, den Eadailt is de Mhonaco.

Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Romàinis

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Ròmainis**. 'S e an cànan oifigeil a tha ann an Romàinia agus ann am Moldàibhia.

Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Roinn-seòrsa:Romàinia
Walloon (cànan)

Is e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Walloon** neo** Walon**, **Bhallonais**.
Tha Wallon ga bruidhinn anns a' Bheilg agus an ear-thuath na Frainge faisg air crìochan na Beilge. Tha i càirdeach don Fhraingis.

## Eisimpleirean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Bealaruisis

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann am **Bealaruisis** (*беларуская мова,* *bielaruskaja mova*). 'S e cànan oifigeil na Bealaruis a th' ann, ach tha e cumanta ann an cuid de na roinnean anns an Ruis, anns an Ùcrain agus anns a' Phòlainn cuideachd.

## Ceanglaichean a-muigh

* Black Ruthenian language
* English-Belarusian dictionaries, in Lacinka
* Łacinka.com
* Калита И. В. Современная Беларусь: языки и национальная идентичность. Ústí nad Labem, ISBN 978-80-7414-324-3, 2010, 300 s. s. 112-190.
* Metrica of GDL
* Statutes of GDL

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:A' Bhealaruis
Croatais

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an** Croatais**. Tha e ga bruidhinn ann an 
Croàisia agus ann am pàirtean de Bosna agus Heartsagobhana cuideachd.

## Coimeas
Seo liosta de chuid abairtean ann an Croatais is Searbais gus coimeas eadar an dà chanan a shealltainn.

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:Croàisia
Eadailtis

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha anns an **Eadailtis**. Tha i ga bruidhinn le 63 millean duine, a’ mhórchuid dhiubh anns an Eadailt. 

’S i an cànan oifigeil anns an Eadailt, ach cuideachd ann an San Marino. ’S i a’ phriomh-chànain ann an Cathair na Bhatacain, agus aon de na ceithir cànanan oifigeil anns an Eilbheis. 

## Eisimpleirean

## Foillseachaidhean
*
*
*

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Buidheann Facebook: Gàidhlig na h-Alba tro mheadhan na h-Eadailtis

Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Fraingis

Tha **Fraingis** (*Français*) na cànan Innd-Eòrpach fon mheur Ròmanach. 'S e cànan eadar-nàiseanta a th' ann, a tha air a labhairt anns an Roinn Eòrpa, Aimearaga a Tuath, Afraga agus Àisia. Aig aon àm, b' e Fraingis an cànan a bh' aig a chuid a bu mhotha de dh'uaislean Bhreatainn agus dùthchannan Eòrpach eile.

## Ceanglaichean a-mach
* Faclairean Fraingis-Gàidhlig tro Multidict
* Faclairean Gàidhlig-Fraingis tro Multidict

Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Pòlais

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann am **Pòlais**. Tha e na chànan oifigeil anns a' Phòlainn.

## Eiseimpleir
Seo eiseimpleir den chòmhradh laitheil anns a' Phòlais agus anns a' Ghàidhlig:

(* "*y*" - airson fìr, "*a*" - airson boireannaich.)

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Ruisis

Tha a' chànan **Ruiseanach** (*русский язык* sa Ruisis) na chànan Slàbhach a thathar a’ bruidhinn gu dùthchasach sa Ruis, ann am Bealaruis, san Ucràin, ann an Casachstàn agus Cìorgastan, agus a thathar a’ cleachdadh le mòran daoine gun a bhith na chànan oifigeil, san Laitbhe, Eastòinia agus tòrr dhùthchannan eile a b’ àbhaist a bhith nam ball den Aonadh Sobhiat.

Tha an Ruisis a' cleachdadh na h-aibidil Chirileach 's tha 33 litir bunaiteach ann:

## Gràmar
Tha gnè fhireann, boireann no neodrach aig ainmearan na Ruisise. Chan eil altan ann.  'S urrainn don facal "собака" *cù* no *an cù* a chiallachadh. Tha sia tuislean ann:
#ainmneach
#ginideach
#tabhartach
#cuspaireach
#innealach
#roimhearach no ionadach

## Eisimpleirean

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:An Ruis
Sèirbis

'S e Cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Searbais**. Tha e na chànan oifigeil anns an t-Sèarb, ann am Bosna agus Heartsagobhana, anns a' Mhonadh Neagrach agus ann an Cosobho. Tha e ainichte mar mion chànan anns an Ungair, ann an Croàisia, ann am Masadoinia agus ann an Ròmainia cuideachd.
## Luchd-labhairt
*Mehmed II
Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Slòbhacais

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Slòbhacais**. 'S e seo an cànan oifigeil anns an t-Slòbhac.

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:An t-Slòbhac
Ucràinis

'S e cànan Innd-Eòrpach, Slàbhach a tha ann an **Ucràinis** (украї́нська мо́ва, ukrayins'ka mova). Tha i na cànan oifigeil anns an Ucràin. Tha i glè choltach ris an Ruisis agus ris a’ Phòlais, cànanan Slàbhach eile.  O chionn 's gun robh an dùthaich sna h-impireachdan Pòlach is Ruiseach, bha buaidh làidir oirre bhuapa. Cleachdaidh i an aibidil Cirileach.

## Iomradh


## Aistidhean co-cheangailte
* An Ucràin

Roinn-seòrsa:Cànain Slàbhach
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Neapàlais

’S e cànan den teaghlach Innd-Eòrpach a tha ann an **Nepali**.

* namaste. -- Hallo

* mero naam sushit ho. -- 'S mise Sushit.

* khaanaa khaane Thaaun kahaan chha? -- Càit a bheil taigh-bìdh?

* kaaThmaandaun jaane baaTo dherai laamo chha. -- Tha an rathad gu Kathmandu glè fhada.

* ma nepaali hum -- 'S e Nepali a th' annam. 

* pugyo -- Foghnaidh na dh'fhoghnas.

Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Greugais

Is e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an **Greugais** (ελληνικά).

* Aibidil Ghreugach
## Luchd-labhairt
*Mehmed II
Roinn-seòrsa:Cànain Hellenic
Roinn-seòrsa:A' Ghrèig
Pahlavi

'S e cànan Innd-Eòrpach a bh' ann am **Pahlavi**. Canar **Pehlevia** no **Phearsach Mheadhanach** rithe cuideachd. B' e  Pārsīk "(cànan nam Pārs)" an t-ainm tùsanach a bha oirre. 

Chan eil i beò san latha an-diugh, ach bha i air bhruidhinn anns an impireachd Phearsaich, gu h-àraidh aig àm impireachd  *Sassanid* (224-654 CE). Air sgàth 's gun robh inbhe àrd aig a' chànan chaidh a cleachdadh anns na roinnean eile cuideachd. Thàinig Pahlavi bhon seann Phearsach agus san 9mh linn dh'atharraich i gu Pearsach a thathar a' bruidhinn an-diugh. 

Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Pāli

'S e cànan den gheug Innd-Iorànach den teaghlach Innd-Eòrpach a tha ann am **Pāli**. Bho chian bhathar ga bruidhinn anns na h-Innseachan. Ged nach eil luchd-labhairt màthaireil aice an-diugh, thathar ga cleachdadh ann an sgrìobhaidhean agus ann an ùrnaighean-choitcheann ann an Cambuidea, Bangladais, Dùthaich nan Tàidh, Làthos, Mianmar, Neapàl, Sri Lanca agus anns na h-Innseachan.

Tha na sgriobtairean as tràithe mu dheidhinn a' Bhudda sgrìobhte ann am Pāli, mar a chaidh a chruinneachadh ann an *Tipitaka* no ann am *Pāḷi Canon*. Tha an *Theravada Buddhism* ga cleachdadh anns na h-ùrnaighean aca. 

Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Hindi

Is e cànan Innd-Eòrpach agus prìomh chànan oifigeil na h-Innseachan a tha ann an **Hindi** (Devanāgarī: हिन्दी neo हिंदी).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Mordvin

Cànan Fionno-Ugrach (Finno-Ugric) ann an Ruis, tha e stèidhichte faisg air Mosgo.

Aibidil: А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я

Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach
Punjabi (cànan)

'S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann am **Punjabi**. Tha Punjabi ga bruidhinn ann am Pagastàn an Ear-thuath agus na h-Innseachan an Iar-thuath, agus tha na h-eilthirich ga bruidhinn anns an Rìoghachd Aonaichte, ann an Canada, anns na na Stàitean Aonaichte, anns na h-Iomaratan Arabach Aonaichte agus ann an Saud-Aràibia.

Ann am Pagastàn tha an cuid as motha de na daoine a' bruidhinn Punjabi. Tha dà sheòrsa ann, Punjabi an Ear a thèid a chleachdadh anns na h-Innseachan agus ann am Pagastàn, agus Punjabi an Iar a thèid a' bruidhinn ann am Pagastàn a-mhàin. Tha Punjabi aig 76 millean duine ann am Pagastàn (2008) agus aig 28 millean anns na h-Innseachan (2001).
 
Tha trì dòighean sgrìobhaidh aca: Gurmukhi, Shahmukhi agus Devanagari.
.

Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Roinn-seòrsa:Pacastan
Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Ungairis

'S e cànan Fionn-Ungaireach a tha anns an **Ungairis** (*Magyar* san Ungairis, *Hungarian* sa Bheurla, *Hungarica* sa Laideann) a tha anns an teaghlach de chànain Ùraileach. Thathar ga bruidhinn san Ungair.

Anns a' bhuidheann Fionn-Ungaireach, lorgar cuideachd Fionnlannais, Eastoinis, Sàmais agus cuid de chànanan eile anns an Ruis. A measg nan cànan sin, tha Khanty agus Mansi nas fhaisge air Ungairis.

## Daoine agus Dualchainntean
Tha timcheall air 14 millean neach a' bruidhinn Ungairis. Tha a' mhòrchuid aca, mu 10 millean, a' fuireach san Ungair agus 1.5 millean neach eile ann an Romàinia. Thathar cuideachd ga bruidhinn ann an Slovakia, taobh tuath na Sèirbe (Vojvodina), agus An Ucràin.

Tha i na cànan oifigeil  anns an Ungair agus fear de na cànanan oifigeil sna Roinn Eòrpa. Tha i cuideachd na cànan oifigeil ann an Autonomous Republic of Vojvodina (Serbia) agus cuid de dh'àiteachan ann an Slovenia. 
 
Tha dualchainntean ann an Ungairis ach chan eil iad cho eadar-dhealaichte o chèile nach gabhadh an tuigsinn. 

## Ceanglaichean a-mach
* Faclairean Ungairis
* SZTAKI szótár
* Dicfor (DICtionary FOR you) szótár

Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach
Roinn-seòrsa:An Ungair
Budapest

'S e **Budapest** prìomh-bhaile na h-Ungaire. Tha 1.7 millean daoine a' fuireach anns a' bhaile fhèin. Dh'aonaich Budapest, air gach bruach den Abhainn Danube, air an 17mh den t-Samhain 1873, nuair a thàinig Buda (Gearmailtis: *Ofen*) air taobh an iar agus *Pest* air taobh an ear ri chèile.

## Eachdraidh
B' e co-phrìomh-bhaile Ostair-Ungaire a bh' ann eadar 1867 agus 1918.

## Daoine Ainmeil
* George de Hevesy: (1885 - 1966), Ceimigear.
* Imre Kertész
* George A. Olah Ceimigear.
* John Harsanyi
* Norbert Kiss: (1981), Dealbhadair.

## Bailtean Co-cheangailte

## Ceangal a-mach
* Budapest view (en)

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa
*
Roinn-seòrsa:Bailtean
An Ungair

'S e dùthaich anns an Roinn Eòrpa a tha anns **An Ungair**.
'S e Budapest a prìomh-bhaile. Tha crìochan aice leis an Ostair, leis an t-Slòbhac, leis an Ucràin, le Romàinia, leis an t-Sèirb, le Croàisia, agus leis an t-Slòbhain.

## Eachdraidh
Bha An Ungair na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1699leis gun do cheannsaich Süleyman I an sgìre. Bhuineadh An Ungair dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1955 agus 1990. Air 12 am Màrt 1999 ghabh an dùthaich ri NATO.

## Bailtean Eile
* Karcag

## Daoine Ainmeil
* Elek Köblös - (1887 - 1938): Ceannard a' Phàirtidh Chomunnaich Romàinia.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil ceann-suidhe na h-Ungaire

* Eachdraidh na h-Ungaire - Primary Documents

## Faic cuideachd

* Imre Nagy
* Ealasaid Báthory
* John Harsanyi


Image:Hortobagy-ziehbrunnen.jpg|Sgìre "*Great Hungarian Plain*"
Image:Balatoni naplemente2.JPG|Loch *Balaton*
Image:Cave 2 by andy205.jpg|Uamh ann an Aggtelek
Image:Bélapátfalvai ciszterci kolostor, Nagyboldogasszony-templom, Okt 31.jpg|Seann abaid ann am Bélapátfalva aig cois nam beann Bükk
Image:Nagyvazsony Kinizsi var.JPG| Caisteal *Vázsonykő* anns a' bhaile Nagyvázsony


*
Ungair
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Fionnlannais

'S e cànan Fionno-Ugrach a tha ann am ** Fionnais**, **Fionnlannais** neo **Suòmais**.

Tha i na cànan oifigeil ann an Suòmaidh. Tha i dìonta mar mhion chànan oifigeil anns an Eastòinia, ann am pàirt den Nirribhidh is anns an t-Suain.

B' ann Mikael Agricola a dh'eadar-theangaich an Tiomnaidh Nuadh gu Fionnlannais ann an 1548.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach
Roinn-seòrsa:Suòmaidh
Tirana

'S e prìomh-bhaile Albàinia a tha ann an **Tirana** neo *Tiranë* ann an Albàinis.

## Bailtean Co-cheangailte
* Bursa
* Kharkiv 
*  Prishtina

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

Roinn-seòrsa:Albàinia
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Bailtean
Copenhagen

Is e **Copenhagen** (Danmhairgis: København, IPA: kəʊpənˈheɪgən) prìomh-bhaile na Danmhairg. Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 11mh linn. Tha e suidhichte ri taobh a' chaolais Öresund, 157km air falbh bho Århus agus 261km bho Esbjerg.

## Daoine aimeil
Chaochail an sgrìobhadair Hans Christian Andersen faisg air Copenhagen air 4mh an Lùnastal 1875.
*Sveinn Björnsson (1881 - 1952): Ceann-suidhe Innis Tìle.

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Bailtean na Danmhairg
An Ròimh

'S e **An Ròimh** prìomh bhaile na h-Eadailt agus an roinn Lazio. Tha am baile suidhichte ri taobh na h-aibhne Tiber agus tha mu 4.1 millean neach a' fuireach ann. Tha Cathair na Bhatacain, an *Vatican City* anns a Bheurla, suidhichte anns an iar-thuath. Chaochail Enrique Olaya Herrera an seo ann an 1934. A rèir beul-aithris, chaidh an Ròimh a stèidheachadh air an 21mh den Giblean anns a' bhliadhna 753 RC leis an dithis bhràthair: Romulus agus Remus. Mharbh Romulus a bhràthair agus mar sin chaidh am baile ainmeachadh às a dhèidh agus b' esan a' chiad Rìgh na Ròimhe. Bha an Ròimh air a thogail air 'Cnoc a' Ghrian', a chaidh ath-ainmicheadh 'Palatine', agus dh'fhàs e gus an leudaich e tarsainn air seachd cnuic :

* Palatine
* Aventine
* Capitoline
* Quirinal 
* Viminal
* Esquiline
* Caelian

Bha an Ròimh 'na phrìomh-bhaile aig Rìoghachd an Ròimh, Poblachd an Ròimh, Impireachd an Ròimh, na Stàitean Pàpach agus an Rìoghachd Eadailteach mus tàinig e gu bhith, anns an latha an-diugh, 'na phrìomh-bhaile aig Poblachd na h-Eadailte .

## Eachdraidh
B' e prìomh-bhaile Stàitean na h-Eaglaise a bh' ann bho 754 gu ruige 1870.
## Daoine Ainmeil
* Gaius Iulius Caesar (100 RC - 44 RC). Saighdear agus Deachdaire.
* Iohannes Gundus (820 - 882). Pàp bho 872 gu ruige 882.
* Giovanni Battista Castagna (1521 - 1590), Pàp fad greis ann an 1590.
* Camillo Borghese (1550 - 1621). Pàp bho 1605 gu ruige 1621.
* Giovanni Battista Pamphilj (neo Pamphili) (1574 - 1655). Pàp bho 1644 gu ruige 1655.
* Emilio Bonaventura Altieri (1590 - 1676). Pàp bho 1670 gu ruige 1676.
* Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli (1876 - 1958). Pàp bho 1938 gu ruige 1958.
* Franco Modigliani (1918 - 2003. Eaconamaiche.
* Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias (1938). Rìgh na Spàinne bho 1975 gu ruige 2014.
* Francesco Totti (1976). Cluicheadair Ball-coise.
* Veronica Scopelliti (1982). Seinneadair.

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean
* an Eadailt
* Impireachd an Ròimh
* Eaglais Caitligeach
* am Pàpa
* Cathair na Bhatacain

## Foghlam
* Oilthigh Niccolò Cusano

## Bailtean Co-cheangailte
*  Călărași
*  Kraków
*  Paris "Solo Parigi è degna di Roma; solo Roma è degna di Parigi"

## Ceanglaichean a-mach
* ItalyGuides.it: An Roimh, An Eadailt 
* Rome Travel Guide Fiosrachadh airson luchd-turais

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Eadailt
Laideann

B' e cànan nan Ròmanach, na h-Eaglaise Caitligich, agus cànan nam fhoghlaim o chionn goirid a bha ann an **Laideann**. Airson ùine mhòr, airson còrr 's mìle bliadhna bho dheireadh an Impireachd Ròmanach, 's e cànan eadar-nàiseanta a bh' ann an Laideann. Tha e na fhreumh de mhòran chànan na Roinn Eòrpa, nam measg Fraingis, Eadailtis agus Spàinntis a tha uile càirdeil le aithreachd on Laideann. Tha ceudan de mhilleanan a' bruidhinn cànain a dh'fhàs bho Laideann tarsainn air na linntean. 

'S ann à Laideann a tha mòran faclan saidheansail a' tighinn. Gu ruige an ochdamh linn deug, chaidh mòran aistean saidheansail a sgrìobhadh ann an Laidin, mar eisimpleir chaidh *Philosophiae Naturalis Principia Mathematica* le Sir Isaac Newton a sgrìobhadh ann an Laideann.
## Luchd-labhairt
*Mehmed II
## Ceanglaichean a-mach
* Faclairean Laidin-Gàidhlig tro Multidict
* Faclairean Gàidhlig-Laidin tro Multidict

Roinn-seòrsa:Cànain Ròmansach
Roinn-seòrsa:Cànain Eadailteach
Albàinis

'S e cànan oifigeil Albàinia a tha ann an **Albàinis**  neo *Gjuha shqipe* anns a' chànain aca fhèin. Tha an cànan ga bhruidhinn ri gu bhith 6 millean duine. Bhruidhnear Albàinis cuideachd ann am Masadoinia, anns a' Mhonadh Neagrach agus anns an t-Sèirb a Deas.

’S e cànan Innd-Eòrpach a tha ann an Albàinis, ach tha i ’na geug leatha fhéin. Chan eil cànan eile a tha dlùth-chàirdeach rithe. Tha e coltach gur e na Albàinich an t-sluagh ris an canar na Illyrianaich anns na seann aoisean.

## Iomradh


## Faic cuideachd
* Wikipedia san Albàinis

Roinn-seòrsa:Cànain Innd-Eòrpach
Roinn-seòrsa:Albàinia
Sofia

Is e ** Sofia ** am prìomh-bhaile agus am baile as motha ann am Bulgàiria. Tha e na laighe aig bonn beinn *Vitosha*. Is e Sofia aon de na bailtean as sine anns an Roinn-Eòrpa, bha a' ciad muinntir a' baile, na *Thracians* a' fuireach an seo anns an 8mh linn. Tha am baile 176km air falbh bho Phrishtina.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Algiers
*  Pittsburg (Pennsylvania)

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Bulgàiria
Roinn-seòrsa:Bailtean
Reykjavík

Is e **Reykjavik** (IPA: ˈreiːcaˌviːk) am prìomh-bhaile ann an Innis Tìle, agus am prìomh-bhaile as thuaithe air feadh an t-Saoghal. Is e cuideachd am baile as motha den dùthaich. Tha e suidhichte san roinn *[[Höfuðborgarsvæðið]]*, 222km air falbh bho Ísafjörður. Anns a' bhliadhna 2007 's e 117,721 an àireamh-shluaigh den bhaile. Tha an t-ainm a' ciallachadh *bagh far a bheil toit*. Tha e a' buntainn dhan sgìrean-phàrlamaid Reykjavíkurkjördæmi suður agus Reykjavíkurkjördæmi norður.

## Eachdraidh
Nochd an t-àite san 8mh caibideil dhen Landnámabók, nuair a ràining fear air an robh Ingólfur agus thog e taigh an seo:

*...hann bjó í Reykjarvík; þar eru enn öndugissúlur þær í eldhúsi.*

Bha e a' fuireach ann an Reykjavík; tha colbhan gun anail fhathast sa chidsin.

Chaidh Pàrlamaid na dùthcha, air a  bheil Alþingi, fhosgladh an seo ann an 1844 agus chaidh togalach a chithear an latha an-diugh, air a bheil *Alþingishúsið* a thogail ann an 1881.

## Daoine Ainmeil
*Tryggvi Þórhallsson: (1889 - 1935) Sagart agus neach-poileataigs.
*Halldór Laxness: (1902 - 1998) sgrìobhadair a bhuannaich an Duais Nobel ann an Litreachas ann an 1955.  
*Bjarni Benediktsson: (1908 - 1970) Neach-poileataigs.
*Gunnar Thoroddsen: (1910 - 1983) Neach-poileataigs.
*Geir Hallgrímsson: (1925 - 1990) neach-poileataigs.
*Steingrímur Hermannsson: (1928 - 2010) Neach-poileataigs.                                                             
*Magnus Magnusson: (1929 - 2007 craoladair.
*Vigdís Finnbogadóttir: (1965) neach-poileataigs.
*Jóhanna Sigurðardóttir: (1942) neach-poileataigs.
*Davíð Oddsson: (1947) neach-poileataigs.
*Jónína Leósdóttir: (1954) Sgrìobhadair.
*Ingibjörg Sólrún Gísladóttir: (1954) neach-poileataigs.
*Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir (1965) neach-poileataigs.
*Björk Guðmundsdóttir: (1965) Ceòladair.
*Óttarr Proppé: (1968) Ceòladair agus neach-poileataigs.
*Guðni Thorlacius Jóhannesson: (1968) Neach-teagaisg oilthigh agus neach-poileataigs.
*Bjarni Benediktsson: (1970) Neach-poileataigs.
*Guðmundur Steingrímsson: (1972) Neach-aithris agus neach-poileataigs.
*Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (1975) neach-poileataigs.
*Katrín Jakobsdóttir: (1976) neach-poileataigs.
*Jón Þór "Jónsi" Birgisson (1977): ceòladair.
*Halldóra Mogensen (1979) neach-poileataigs.

## Bailtean Co-cheangailte
* Baku
* Caracas
* Copenhagen
* Helsinki
* Kingston
* Mosgo
* Nuuk
* Oslo
* Sankt Peterburg
* Seattle (Washington)
* Stockholm
* Strumica
* Tórshavn
* Vilnius
* Winnipeg
* Zevenaar

## Foghlam
*Menntaskólinn í Reykjavík
*Oilthigh Reykjavík
*Oilthigh Innis Tìle
*Verzlunarskóli Íslands

## Aistean co-cheangailte
* Prìomh-Bhailtean

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-Bhailtean na Roinn Eorpa
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Lucsamburg

'S e dùthaich bheag anns an Eòrpa an iar a tha ann an **Lucsamburg** neo **Lucsambourg** neo **Lugsamburg**.

Tha i suidhichte san taobh an ear na Gearmailt, sa taobh tuath na Frainge agus san earra-dheas na Beilge.

Tha Lucsamburg suidhichte aig crìoch nan Cànanan Ròmanach agus Cànanan Gearmanach. Mar sin dheth tha trì cànanan oifigeil ann: Fraingis, Gearmailtis agus Lucsamburgais.

Tha Lucsamburg na phrìomh-bhaile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
*