open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cìorgastan

'S e dùthaich anns a' mheadhan na h-Àisia a tha ann an **Cìorgastan** neo **Kyrgyzstan**. Tha crìochan aice sa tuath le Casachstàn, san iar le Usbagastàn, san iar-dheas le Taidigeastàn agus san ear-dheas le Sluagh-phoblachd na Sìne.
Tha Bishkek na phrìomh-bhaile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Bishkek

'S e prìomh-bhaile Chirgiostàin a tha ann am **Bishkek**. Tha e  na laighe faisg air an Abhainn *Chui* aig cois na beanntan *Ala-Too*. Tha Bishkek ceangailte ris  an *Turkestan-Siberia Railway*.
## Bailtean Co-cheangailte
* Almaty
* Ankara
* Colorado Springs (Colorado)
* Meriden (Connecticut)
* İzmir
* Minsk
* Nursultan
* Ürümqi

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Proifeasan

Is e a tha ann an **proifeasan** dreuchd sonraichte ri daoine le ceum oilthigh ann an cuspair (neo às alach de cuspairean) sonraichte ris. 
 

## Eisimplirean Albannach

1.Luchd-Theagaisg Bun-Sgoil: Is e Fleasgach an Fhoghluim, (Bachelor of Education, B.Ed) an bun-oideachas do luchd theagaisg an Alba. As deidh criochnachadh na cursa sin, is fheudar dhaibh a cho-lionadh bliadhna theagaisg nan "probaitionair" mus am faigh iad clàradh proifeasanta le Comhairle Coitcheann Teagaisg na h-Alba a tha na buidheann claraidh airson luchd teagaisg an sgoiltean poblachd na h-Alba. Chan fhaod neach sam bith a theagaisg ann an bun-sgoil neo Ard-Sgoil poblach Albannach mur eil e/i claraichte leis a' bhuidheann seo.

2. Dotair: Is e M.B.Ch.B. an bun-oideachais do Lighiche ann an Alba, neo gu dearbh anns an Sasuinn. Tha M.B.Ch.B. a comharrachadh da cheum fa-leth aig ire coitcheann. Tha MB a' comharrachadh Ceum Fleisgeach ann an Leighis-Chuingidh agus tha Ch.B a' comharrachadh Ceum Fhleasgaich ann an Lannsaireachd.Cha gabh Sgoiltean leighis ceuman le urram idir, air sgaths gu bheil e cudthromach gum bithidh comas gach dotair cho faisg air co-ionnan 's a ghabhas. As deigh ceumanachadh cuiridh dotairean beagan bliadhnachan a-steachd nan neach-tighe, a frithealadh taighean-eirighdinn mus an teid iad air adhart 'san phroifeasan

Roinn-seòrsa:Obair
Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba

Tha an **GTCS** (Gàidhlig: *Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba*, Beurla: *General Teaching Council for Scotland*) na buidheann clàraidh airson luchd-teagaisg na h-Alba. Tha inbhe chathrannais  aige agus 's ann air tàillean a phàigheas luchd-teagaig a tha i a' cumail a dol.
## Eachdraidh
Chaidh an GTC, mar a bha e, a stèidheachadh ann an 1965 fon *Achd Chomhairle Theagaisg (Alba) 1965* leis gu robh amharas ann bu ìosail riatanasan inntrigidh do luchd-teagaisg ann an sgoiltean na h-Alba an dèidh An Dàrna Cogaidh is daoine gun chead anns an t-siostam. Thathar air a cuid chumhachdan is dleastanasan atharrachadh fad nam bliadhnaichean tro laghan ùra, mar an *Achd Teagaisg agus Foghlam Oilthighe ([[1998]])* agus an *Achd Inbhean ann an Sgoiltean na h-Alba ([[2000]])*. Feumar gun clàraich a h-uile neach-teagaisg a tha ag obair ann an sgoiltean na stàite ann an Alba leis an GTCS, fo *Achd Riaghailtean Riatanasan Inntrigidh do Luchd-teagaisg (Alba) [[2005]]*.
## An Latha An-diugh
Bidh Comhairle Choitcheann Teagaisg na h-Alba a' co-obrachadh le tòrr bhuidhnean eile mar Riaghaltas na h-Alba, an SQA agus an EIS.

## Ceanglaichean A-muigh
*GTCS
## Iomraidhean

## Faic cuideachd
* Proifeasan

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Alba
Curitiba

'S e baile mòr ann am Braisil a Deas a tha ann an **Curitiba**. Tha e na phrìomh-bhaile den stàit Paraná.

## Suidheachadh
* Co-chomharran: 25° 25' 47" S 49° 16' 19" O
* Farsaingeachd: 434,967 km²
* Àireamh-shluaigh: 1,788,559 (2007)
* Dlùths: 4.111,9/km²
* Àireamh fòn: (+55) 41
* Duilleag oifigeal: Curitiba oifigeal

## Ceangal a-mach

* Curitiba

Roinn-seòrsa:Braisil
Siria

'S e dùthaich ann an Àisia an iar-deas a tha ann an **Siria** ainm oifigeal: **Poblachd Arabach Shirianach** (Arabais: الجمهورية العربية السورية). Tha i suidhichte aig a’ Mhuir Meadhanach. Tha crìochan aice san iar le Leabanon, san iar-dheas le Iosrael, sa deas le Iòrdan, san ear le Ioràc agus leis an Tuirc anns an tuath. 'S e Damascus prìomh-bhaile na dùthcha.
## Eachdraidh
Bha Siria na phàirt Impireachd nan Otomanach ro 1922.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid Siria
* Dealbhan à Siria

 

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Damascus

Tha **Damascus** (Arabais: دمشق Dimashq) na phrìomh-bhaile Shiria agus cuideachd am baile as motha na dùthcha.
Chaidh am baile a stèidheachadh mu 9000 bliadhna RC, mar a tha cladhaichean àrc-eòlais anns an *Tell Ramad* a' sealltainn. Mar sin dheth 's e aon de na bailtean as aosta air feadh an t-saoghail. Tha meadhan na seann bhaile dìonta leis an UNESCO.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Cunnart nan arm-tilgidh ann an Cùba

Ann an 1962 thug Nikita Krushchev cead airson airm niùclasach a stèidheachadh ann an Cùba airson an eilean a dhìon an aghaidh ionnsaigh Ameireaganach agus cuideachd airson co-chuideam a righinn an aghaidh cho cumhachdach sa bha na Stàitean Aonaichte a-rèir arm-tilgidh niùclasach le ruigheachd fhada a bha suidhichte aca anns an Roinn Eòrpa. An deidh do itealan-lorgaire sùil fhaighinn air na gearasdain urchair chaidh innis don an Ceann-suidhe, Kennedy, agus fad seachdain bha e a coimhead coltach gun robh an saoghal gus a dhol gu cogadh a-rithist. 

Mar a thachair se an Aonadh Sobhiat a sheas sìos an deidh do Kennedy gealladh do Khrushchev nach dèanadh e ionnsaigh air Cùba. Thuirt na h-Ameireaganaich cuideachd gun doireadh iad na h-airm "Jupiter" aca a-mach às an Tuirc. 

Dh’aontaich Kennedy gu poblach ris a chiad iarraidh agus gu dìomhair ris an dara.

Chaidh na longan Ameireaganach a thoirt air ais air an 20mh den t-Samhain. Thug na Sobhiataich na h-àir niùclasach aca a-mach robh deireadh na bliadhna agus rinn na Stàitean Aonaichte an aon rud le na h-airm aca anns an Tuirc an ath-bhliadhna. 

Chaidh hot-line a chruthachadh eadar na Stàitean Aonaichte agus an t-Aonadh Sobhiat airson dèanamh cinnteach nach tachaireadh a leithid a-rithist.

Roinn-seòrsa:1960an
Roinn-seòrsa:An Cogadh Fuar
John F. Kennedy

B' e **John Fitzgerald Kennedy** (29 an Cèitean, 1917 - 22 an t-Samhain, 1963) an 35mh ceann-suidhe de na Stàitean Aonaichte. Sheas è bho 1961 gus an deach a mhuirt ann an 1963.

An dèidh don Cheannadach obair mar ceannard an USS PT-109, eathar-cuirtiche, ann an taobh a deas an Cuan Sèimh tron an Dara Cogadh t-Saoghal thionndaidh e a shùil gu dreuchd a ghabhail mar neach-poileataigs. Sheas è airson Massachusetts ann an Taigh nan Riochdairean bho 1947 gu 1953 mar Democrat. Rinn Ceannadach a chùis air Richard Nixon, a bha na Iar Cheann-suidhe aig an t-àm, anns an taghadh - aon dha na taghaidhean is teannta ann an eachdraidh an dùthaich - a chaidh air adhart an 1960. Gabh 'n dràsta 's e Iain Ceannadach an aon Caitligeach a chaidh a thaghadh mar Ceann-suidhe na Stàitean Aonaichte agus an aon ceann-suidhe a tha air am Duais Pulitzer a bhuannachadh. Fhad 's a bha an riaghaltas aige ann an cumhachd thachair Ionnsaigh Bàigh nam Muc, an Cunnart Urchair an Cùba, togail Balla Bherlin, toiseach an Linn-fhànais, an Gluasad Reachd Sobhalta Americanach agus toiseach Cogadh Bhietnam.

Chaidh Ceannadach a mhuirt air an 22 den t-Samhain, 1963, ann an Dallas, Texas. Chaidh an casaid a chuir air Lee Harvey Oswald ach chaidh deach a thoirt gu cùirt oir chaidh esan a mhuirt dà latha an deidh do bàs Ceannadach nuair a loisg Jack Ruby air le gunna. Cho-dhùin an Warren Commission gun robh Oswald ag obair na aonar nuair a chaidh Ceannadach a mharbhadh ach, thuirt an House Select Committee on Assassinations an 1979 gu dòcha gun robh co-cheannairc ann. Tha an cuspair connsachail fhathast le deasbad a dol mu iomadach beachd air mar a thachair am muirt agus cò a bu choireach. 'S e tachartas geur ann an eachdraidh Ameireaganach a th' anns am muirt mar is coireach ris am buaidh a bh' aige air an dùthcha agus iarbhail poilitigeach a lean. Tha tòrr den bheachd gur e Iain Ceannadach ìomhaigh de dhòchasan agus iarrtasan Ameireaganach agus tha beachd mhath aig a chuid mhòr den t-sluagh Ameireaganach air fhathast.

Roinn-seòrsa:Cinn-shuidhe nan Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:1960an
Roinn-seòrsa:An Cogadh Fuar
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Abu Dhabi

‘S e prìomh-bhaile agus am baile as motha na h-Iomaratan Arabach Aonaichte a tha ann an 
**Abu Dhabi** (Arabais: أبو ظبي). Tha e na laighe anns an taobh tuath na dùthcha.
'S e prìomh-bhaile na Iomarat Abu Dhabi cuideachd.

Tha CNN ag radh gur e am baile as beartaiche air an t-saoghal

## Bailtean Co-cheangailte
* Bethlehem
* Brisbane
* Houston (Texas)
* Islamabad
* Iquique
* Madrid
* Minsk
* Nicosia
* Roskilde

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Cùba

'S e dùthaich anns an Roinn Charaibeach a tha ann an **Cùba** neo **Ciùba**, ainm oifigeil: Poblachd Chùba (Spàinntis: *República de Cuba*, IPA: re'puβlika ðe ˈkuβa). 'S e Cùba an t-eilean as motha anns na Greater Antilles. Tha i na laighe eadar Am Muir Caraibeach agus an Cuan Siar deas air na Stàitean Aonaichte agus na h-Eileanan Bhathama. Tha Meagsago san taobh an iar dhith. Leis na tràighean brèagha aice tha roinn na turasachd gu math làidir ann an Cùba.

## Eachdraidh
Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn ach chuireadh às dha ann an 1854.

## Daoine Ainmeil
*José Julián Martí Pérez (1853 - 1995)
*Fulgencio Batista Zaldívar (1901 - 1973)
*Fidel Alejandro Castro Ruz (1926 - 2016)
*Raúl Modesto Castro Ruz (1931)
*Arnaldo Tamayo Méndez (1942)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Greater Antilles
Learning and Teaching Scotland

Is  e roinn de Riaghaltas na h-Alba a tha ann an **Learning and Teaching Scotland** (LTS).  'S e ùghdarras nàiseanta na h-Alba a th' ann an LTS airson clàir-theagaisg nan cuspairean sgoile, an dà chuid bun-sgoiltean agus àrd-sgoiltean.

## Ceangail a-muigh
Làrach-lìn Oifigeil

Roinn-seòrsa:Buidhnean Fòghlaim
Barbados

'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann am **Barbados** (IPA: bɑrˈbeɪdos). Tha i na laighe ann an taobh an iar a' Chuan Siar agus sa taobh a deas a' Mhuir Chairibianach. Tha i pàirt de na h-eileanan ris an canar Lesser Antilles.
Tha Naomh Bhionsant agus Naomh Lùisia san iar dheth agus Greanada agus Trianaid agus Tobago san taobh a deas dheth.
Tha Barbados na ball den Cho-fhaitheas.

## Daoine Ainmeil
* Rihanna, seinneadair is sgrìobhaiche pop, bean-actair agus bean-gnìomhachais (1988)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Na h-Iomaratan Arabach Aonaichte

'S e dùthaich ann an Àisia a tha anns **na h-Iomaratan Arabach Aonaichte** neo **Emireachdan Arabach Aonaichte** neo **na h-Emirates Arabach Aonaichte** neo **E.A.A.** Tha i suidhichte anns an earra-dheas na h-Àisia agus tha crìochan aice le Omàn agus Aràibia nan Sabhd.

Ann an 1971 chaidh seachd stàitean ri chèile airson stàit ùr a stèidheachadh. Sin iad: 
* Abu Dhabi
* Ajman 
* Dubai
* Fujairah
* Ras al-Khaimah
* Sharjah
* Umm al-Quwain
Tha an dùthaich beairteach air sgàth 's gu bheil ola ann.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Riaghaltas na h-Iomaratan Arabach Aonaichte

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Dùthchannan ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Meagsago

'S e dùthaich ann an Aimearaga a Tuath a tha ann am **Meagsago** (Spàinntis: *México*; IPA: [ˈmehiko] no [ˈmexiko]). Tha crìochan aice sa tuath leis na Stàitean Aonaichte agus sa deas le Guatamala agus Beilise. Tha i na laighe eadar a' Chuan Sèimh san iar agus a' Mhuir Caraibeach san ear.

## Eachdraidh
Chaidh Impireachd nan Aztec a stèidheachadh an an 1428 agus thàinig i gu crìoch ann an 1521, nuair a thug Hernán Cortés ionnsaigh oirre. Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1857.

## Bailtean
* Ciudad Juárez
* Tlaxiaco

## Daoine ainmeil
* Frida Kahlo
* Lila Downs

## Dealbhan

Flag of Mexico.svg|Bratach
Coat of arms of Mexico.svg|Gearradh-arm
Mexico topo.jpg|Mapa Mheagsago

## Iomraidhean



*
Nikita Hruŝëv

B’ e **Nikita Sergeevič Hruŝëv** (17 an Gearran, 1894 – 11 an t-Sultain, 1971) ceannard an t-Aonadh Sobhiat an dèidh bàs Iosif Stalin. ‘S e Prìomh-rùnaire Pàrtaidh Comannach an t-Aonadh Sobhiat a bh' ann bho 1953 gu 1964 agus Fear-cathair Comhairle nam Ministearan eadar 1958 agus 1964. Chaidh a chuir à dreuchd ann an 1964 le Leonid Brezhnev a gabhail àite. Chum an KGB sùil garbh air airson an seachd bliadhna a lean gun do chaochail e.

Roinn-seòrsa:Daoine às an Aonadh Sobhiatach
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Comannach an Aonaidh Shobhiataich
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:An Cogadh Fuar
Roinn-seòrsa:Comannachd
Guatamala

'S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann an **Guatamala** no **Guatemala** , (Ainm oifigeil: Poblachd Ghuatamala, Spàinntis: República de Guatemala, IPA: re'puβlika ðe ɣwate'mala). Tha crìochan aice le Meagsago agus le Beilise san taobh tuath agus le Hondùras agus El Salbhador san taobh a deas. Tha an Cuan Sèimh san iar air Guatamala agus a' Mhuir Chairibianach san taobh an ear dhith. Tha Guatamala cliùiteach airson na togalaichean arc-eòlais às a' bhliadhna 1000 RC.

## Eachdraidh

Chaidh Sìobhaltas nam Maya a stèidheachadh mu 900 RC timcheall air tuineachaidhean a bha nam bailtean beaga aig an àm sin, mar Tikal, El Mirador agus Nak'be.

Chaidh Guatamala na cholonaidh na Spàinne ann an 1523 agus fhuair e neo-eisimeileachd ann an 1821, an-sin na phàirt den Ìmpireachd Mheagsago agus an-sin na mhòr-roinn anns na Mòr-roinnean Aonaichte còmhla ri Costa Rica, El Salbhador, Honduras agus Nicaragua. Fhuair e neo-eisimeileachd a-rithist ann an 1839.
Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1824.

## Gailearaidh

Faidhle:Tikal.jpg|Arc-eòlas ann an Tikal

## Iomraidhean


*
An t-Aonadh Sobhiatach

’S e dùthaich comannach a bh’ anns an t-**Aonadh nam Poblachdan Sòisealach Sobhiatach** neo **APSS** (Beurla: *USSR*, Ruiseis: *СССР*), agus nuair a chaidh a stèidheachadh ‘s e a chiad dùthaich sòisealach ann an eachdraidh na cruinne a bh’ ann. Mhair an t-Aonadh bho 1922 gu 1991 agus ì suidhichte ann an Eurasia. Gu tric bhiodh feadhainn ga ainmeachadh mar an Ruis oir b’ e an dùthaich ud an roinn is motha agus is cumhachdach am broinn an stàit. Bho 1945 gu briseadh an t-aonadh ann an 1991 – àm ris an canar an “Cogadh Fuar” – sheas an t-Aonadh Sobhiat an aghaidh Na Stàitean Aonaichte mar aon de na dhà dùthchannan is neartmhor, no “superpowers” mar chanar ‘sa Bheurla, san t-saoghal aig an robh buaidh farsaing anns a h-uile pàirt den cruinne.

## Eachdraidh
Thòisich agus dh’fhàs an USSR mar aonadh de na Poblachdan Sobhiat a bha a nochdadh anns na sgìrean de Impireachd an Ruis an dèidh don ar a-mach Ruiseanach ann an 1917 cuir às don Impireachd agus an Cogadh sìobhalta a lean agus a sheas eadar 1918 agus 1921. Thairis air na bliadhnachan dh’atharraich na crìochan aig diofar amannan ach an dèidh do chrìoch an dara cogadh t-saoghal bha iad glè fhaisg air na crìochan a bh’aig Impireachd an Ruis ach as aonais A' Phòlainn, a chuid mhòr de Suòmaidh agus Alasca.

Chaidh an t-Aonadh Sobhiat a chleachdadh mar prìomh-samhail airson stàitean comunnach eile tron an cogadh fhuar leis an riaghaltas agus òrdugh poilitigeach fo smachd Pàrtaidh Comunnach an t-Aonadh Sobhiat a-mhàin.

An toiseach chaidh a chruthachadh mar aonadh de cheithir Poblachdan Sòisealach Sobhiat, dh’fhàs an USSR gu robh coir is 15 poblachdan aonaichte na broinn; Poblachd Sòisealach Sobhiat Armenia, PSS Belaruis, PSS Estonia, PSS Georgia, PSS Kazakh, PSS Kyrgyz, PSS Latbhia, PSS Lituania, PSS Moldobha, PSS nan Ruis, PSS Tajik, PSS Turkmen, PSS Ucràin agus PSS Ùsbeg. Bha na poblachdan nam pàirt de aonadh feadarail a bha gu ìre mòr fo smachd am Poblachd Sòisealach Sobhiat Ruiseanach.

Bhuineadh An USSR dhan Cho-aonta Warszawa eadar 1955 agus 1990.
## Ceannardan
* Vladimir Lenin
* Iosif Stalin
* Nikita Hruŝëv
* Leonid Brezhnev
* Yuri Andropov
* Konstantin Chernenko
* Mikhail Gorbachev

## Ann an Leabhraichean
*Cridhe Coin, le Mikhail Bulgakov

Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Roinn-seòrsa:An Cogadh Fuar
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Ruis
El Salbhador

'S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann **an Salbhador**, "[Tìr] an t-Slànaigheir". Tha i na laighe eadar Guatamala agus Hondùras air a' Chuan Sèimh. 
Thàinig an t-ainm bhon fhacal Spàinntis: *El Salvador* ('sa Bheurla: "*The Saviour*") airson urram a chur air Ìosa Chrìosd. 

## Eachdraidh
Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1824.

Chaidh Nayib Bukele a thaghadh mar cheann-suidhe ann an 2019. Dh'atharraich an riaghaltas aige buill a' Chuairt Uachdarach is riaghlaich an cuairt ùr gun urrainn dha seasamh mar thagraiche airson a' cheannais a-rithist ann an 2024.
Chaidh an dolair Aimeireaganach na ruith-airgid oifigeil ann an 2001 agus Bitcoin cuideachd ann an 2021.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Hondùras

'S e dùthaich ann am Aimearaga Mheadhanach a tha ann an **Hondùras** (IPA: hɑnˈduːrəs). B' àbhaist ainm eile a bhith oirre: **Hondùras Spàinnteach** (*Spanish Honduras* sa Bheurla ). Mar sin dheth cha robh measgachadh ann le Hondùras Bhreatannaich (*British Honduras* sa Bheurla), a-nise Beilise. Tha crìochan aice le Guatamala san iar, le El Salbhador san iar-dheas agus le Niocaragua san ear-dheas. Tha an Cuan Sèimh san taobh a deas, agus an *Gulf of Honduras*, pàirt den Mhuir Charaibeach, san taobh tuath.

## Eachdraidh
Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1824.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Niocaragua

'S e dùthaich ann am Aimearaga Mheadhanach a tha ann an **Niocaragua** neo **Nicaragua**(Spàinntis: República de Nicaragua, IPA: re'puβlika ðe nika'raɰwa). Tha crìochan aice le Hondùras sa tuath agus le Costa Rica sa deas.
Tha an Cuan Sèimh ann an iar na dùthcha agus am Muir Cairibianach anns an taobh an ear. 'S e an dùthaich as motha a tha ann an Aimearaga Mheadhanach.

## Eachdraidh
Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1838.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Beilise

'S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann am **Beilise**, **A' Bheilìs** no **Belìos** (Beurla: Belize (IPA: bəˈliːz). Tha crìochan aice le Meagsago san tuath agus le Guatamala san iar. San taobh an ear tha am Muir Cairibianach ann. B' àbhaist ainm eile a bhith oirre: **Hondùras Bhreatannaich** (*British Honduras* sa Bheurla). Mar sin dheth cha robh measgachadh ann le Hondùras Spàinnteach (*Spanish Honduras* sa Bheurla), a-nise Hondùras.

## Eachdraidh
Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1824.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Costa Rica

'S e dùthaich ann an Aimearaga Mheadhanach a tha ann an **Costa Rica** (ainm oifigeil: Poblachd Chosta Rica, Spàinntis: *República de Costa Rica*, IPA: re'puβlika ðe 'kosta 'rrika). Tha crìochan aice le Niocaragua sa tuath agus le Panama sa deas. Tha am Muir Cairibianach anns an taobh an ear agus an Cuan Sèimh san taobh an iar.

## Eachdraidh
Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1824.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Aimearaga Mheadhanach

**Aimearaga Mheadhanach**






Chan eilear cinnteach gur e **Aimearaga Mheadhanach** pàirt den Aimearaga a Tuath neo roinn leatha fèin. Tha i na laighe eadar Meagsago agus Coloimbia. Tha an Cuan Sèimh anns an iar-dheas, am Muir Cairibianach san earra-thuath agus an *Golf of Mexico* sa taobh tuath.

*
Roinn-seòrsa:Aimearaga a Tuath
Roinn-seòrsa:Mòr-roinnean
Panama

*Saoil an robh thu a' lorg [[Panama (baile)]]?*

'S e an dùthaich as fhaide deas anns an Aimearaga Mheadhanach a tha ann am **Panama** (ainm oifigeil: Poblachd Phanama, Spàinntis: República de Panamá, IPA: re'puβlika ðe pana'ma). Tha crìochan aice le Costa Rica
san ear-thuath agus le Coloimbia san ear-dheas. Tha i na laighe eadar an Cuan Sèimh agus am Muir Cairibianach.

## Eachdraidh
Rinn ceannsaichean na Spàinne, Francisco Pizarro nam measg, fìor dhroch sgrios agus milleadh air sgìrean ann a deas a tuath na dùthcha seo ann an 1509. Dh' fheuch Alba ri tuineachas a stèidheachadh anns a' bhad de Phanama ris an canar Darién, mar phàirt de Ghnothach Dharien. Thug sin droch bhuaidh air an dùthaich. Chuireadh às do thràilleachd an seo ann an 1824.

## Bailtean
* Panama
* San José de David

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
*
Iaimeuca

'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an **Iaimeuca**, **Iameuga** no **Diameuga**. Tha e na laighe anns na Greater Antilles anns a' Mhuir Charaibeach. Tha e mu 145 cilemeatair deas air 
Cùba. Thàinig an t-ainm Iaimeuca bho *"Xaymaca"* (cànan Arawakan) agus tha e a' ciallachadh: Dùthaich den fhiodh 's uisge.

Tha Patois Diameugach aig a' mhòr-chuid.

## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Greater Antilles
Haiti

'S e an dàrna pàirt den eilean Hispaniola a tha anns an dùthaich **Haidhti**,  **Heitidh** no **Haiti** (IPA: ˈhaiːti ). Mar sin dheth tha crìoch aice le Poblachd Dhoiminicia.  Tha i na laighe anns na Greater Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach. Tha Haiti a’ gabhail a-steach grunn eileanan beaga, m.e.:
* La Gonâve 
* La Tortue (Tortuga), 
* Les Cayemites 
* Île de Anacaona
* La Grande Caye.

## Eachdraidh
Tha eachdraidh Haiti inntinneach, air sgàth 's gum b' e Haiti a chiad phoblachd neo-eisimeileachd air feadh an t-Saoghail le daoine dhubha anns an riaghaltas an dèidh ar-a-mach soirbheachail nan tràillean. Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1793 nuair a bha Louis Sononthox os cionn na dùthcha.

San 12 am Faoilleach 2010 bhualadh Haiti le crith-thalmhainn uabhasach. Thuit mìltean de thogalaichean anns a' phrìomh chathair Port-au-Prince agus bha 45,000-50,000 duine air am marbhadh. Tha 2,000,000 duine gun dhachaigh.

Chaidh ceann-suidhe Haiti o 2017, Jovenel Moïse, a mharbhadh ann an 2021. Lean Claude Joseph mar cheann-suidhe eadar-amail e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Greater Antilles
Poblachd Dhoiminicia

'S e dùthaich anns na Greater Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach a tha ann am **Poblachd Dhoiminicia** neo **A' Phoblachd Dhominicanach** (Spàinntis: *República Dominicana*, IPA: re'puβlika domini'kana). 'S e an dàrna phàirt den eilean Hispaniola a th' anns a' Phoblachd, agus mar sin dheth tha crìoch aice le Haiti. Tha Cùba agus Iaimeuca san taobh an iar agus tha Puerto Rico san taobh an ear dhith.

## Eachdraidh
Chuireadh às do tràilleachd an seo ann an 1844.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Greater Antilles
Wikimedia

Tha **Wikimedia** na buidheann a tha a' cur ri chèile pròiseactan eadar-dhealaichte. Mar eisimpleir, Wikipedia,  agus Wikiquote.

Tha iad a' faighinn a mhòr chuid dhen airgead aca bho thabhartasan.

## Ceanglaichean a-muigh
* Wikimedia - làrach-lìn oifigeil

Roinn-seòrsa:Bunaiteach
Puerto Rico

'S e eilean anns a’ Mhuir Chairibianach a tha ann am **Porto Rìceo** no **Puerto Rico**, (Spàinntis is Beurla: *Puerto Rico*). Tha i pàirt de na Stàitean Aonaichte, ach tha riaghaltas aca fèin. Tha an dùthaich na ball den Cho-fhlaitheas cuideachd. 
Tha i na laighe san taobh an ear Poblachd Dhoiminicia, san taobh an iar Eileanan na Maighdinn agus mu 2,000 km san taobh an ear air Florida.

'S e Puerto Rìceo an t-eilean as lugha a tha anns na Greater Antilles. Tha eileanan eile ann a tha a’ buntainn do Phuerto Rìceo cuideachd, m.e.:
* Mona
* Vieques
* Culebra.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Greater Antilles
Naomh Lùisia

'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an **Naomh Lùisia** neo **St. Lucia** (sa Bheurla: Saint Lucia, IPA: seɪnt ˈluːʃɪə). Tha i na laighe aig crìoch eadar an Cuan Siar agus am Muir Cairibianach. Tha i aon de na h-eileanan ris an canar na Lesser Antilles agus tha i san taobh tuath air Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach, agus san earra dheas air Barbados. 

Anns a’ bhliadhna  1660 bha colonaidh Fraingeach ann, ach bhon uair sin bha cogadh eadar an Fhraing agus Breatainn agus dh’atharraich an cùmhachd poiliteagach anns an eilean 14 tursan. O cheann 1979 tha Naomh Lùisia na stàit neo-eisimeileach agus ball den Cho-fhaitheas.

Tha an dà bheinn-teine: *the Pitons*  dìonta leis an UNESCO mar Làrach Dhualchas na Cruinne.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Trianaid agus Tobago

'S e dùthaich bheag anns a' Mhuir Chairibianach a tha ann an **Trianaid agus Tobago** no **Trinidad agus Tobago**, (Beurla: *Trinidad and Tobago*, (IPA: ˈtrɪnɪdad ɒnd təˈbego). Tha i na laighe anns na h-Eileanan Aintilia Beaga san ear-thuath na Bheiniseala agus deas air Greanada. Tha Barbados san ear-thuath dhìth agus Guidheana san ear-dheas. Tha dà eilean mòr ann: Trianaid agus Tobago, agus a bharrachd air sin tha 21 eileanan beaga ann cuideachd. 'S e Trianaid an t-eilean as motha. Tha Tobago fada nas lugha, chan eil am farsaingeachd ach 6% den dùthaich gu lèir. Tha dìreach 4% muinntir na dùthcha a' fuireach ann an Tobago.

Tha gnìomhachas creag-ola agus ceimigeachd cudthromach airson eaconomaidh na dùthcha.

Tha Trianaid agus Tobago cliùiteach airson an àrd-fhèill aca. Canar gun dàinig  an steelpan, an ceòl Calypso agus an dannsa Limbo às an àite seo. 

## Ro-eachdraidh agus eachdraidh

Tha fianais ann am Banwari Trace gum b' e Trianaid a' chiad àite ann an Caraibeach far an robh daoine a' fuireach timcheall air 5000 RC.

Chaidh Trianaid na colonaidh na Spàinne ann an 1532 is Tobago na colonaidh nan Tìrean Ìsle anns na 1630an. Chaidh iad san Ìmpireachd Bhreatannach ann an 1814 agus 1802. Chaidh Trianaid agus Tobago sa' Chaidreachas nan Innseachan an Iar ann an 1958 is an stàit fhathast san Ìmpireachd. Fhuair Trianaid agus Tobago neo-eisimeileachd ann an 1962 agus Eric Williams na phrìomh-mhinistear. Chaidh an stàit na poblachd ann an 1976. Ann an 2018 thagh pàrlamaid na dùthcha Paula-Mae Weekes mar a' chiad cheann-suidhe boireannach.

## Daoine ainmeil
* C. L. R. James, eachdraiche
* V. S. Naipaul, sgrìobhadair

## Gailearaidh

Flag of Trinidad and Tobago.svg|Bratach
Coat of arms of Trinidad and Tobago (2025).svg|Gearradh-arm
Faidhle:All_the_time_is_party_time.JPG|"Any time is party time" ann an Trinidad
Faidhle:Boccoo2-2005.jpg|Pigeon Point, Tobago
Faidhle:Castara village Beach1.jpg|Traigh a' Bhaile Chastara, Tobago
Faidhle:Chaconia UWI 2005b.jpg|Chaconia *(Warszewiczia coccinea)*, flùraichean nàiseanta na Trianaid agus Tobago


## Iomraidhean


*
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach

'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an **Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach** no **St. Vincent agus na Grenadines** Tha i na laighe anns na Lesser Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach eadar Naomh Lùisia agus Greanada. Tha Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach a’ gabhail a-staigh *St. Vincent*, an t-eilean as motha, agus 2/3 de na *[[Grenadines]]*, buidheann de eileanan beaga. Tha an dùthaich na ball den Cho-fhlaitheas.

Anns an roinn eaconomaidh tha an t-àiteachadh gu math cudthromach. Tha tòrr chosnaidhean anns na gàraidhean-bhile banana ’s coconut. Ach tha roinn na turasachd a’ fàs nas treasa a-nis, gu h-àraid an dèidh dol a-mach an fhiolm: *[[Pirates of the Caribbean]].* Tha pàirt den fhiolm a’ cluich anns an dùthaich seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Ailig Salmond

B' e neach poileataigs a bha ann an **Ailig Salmond** (31 an Dùbhlachd 1954–12 an Dàmhair 2024) (Beurla: *Alex Salmond*).

Bha e 'na Phrìomh-Mhinistear ann an Riaghaltas na h-Alba, bhon Chèitein 2007 gu ruige 19 an t-Samhain 2014.

## Beatha

Rugadh agus thogadh e ann an Gleann Iucha agus bha e na oileanach aig Oilthigh Chill Rìmhinn far an do dh'ionnsaich e eaconomachd agus eachdraidh meadhan-aoiseil.
An dèidh an oilthigh dh'obair e mar eaconomaiche ann an seirbheis chatharra agus airson Banca Rìoghail na h-Alba. Ghabh e mar bhall ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba nuair a bha e na oileanach.

Ann an 1987 chaidh e a thaghadh mar Bhall Pàrlamaid airson Banbh agus Buchan. Chaidh e na cheannard air an SNP ann an 1990. Chaidh a thaghadh mar Bhall Pàrlamaid na h-Alba ann an 1999 agus leig e dheth ceannardas an SNP ann an 2000. Thill e air ais gu ceannardas ann an 2004. Ann an 2007 B' e an SNP am pàrtaidh a bu mhotha ann am Pàrlamaid na h-Alba agus dh'ainmicheadh e mar Phrìomh-Mhinistear. An dèidh don SNP an taghadh 2011 a bhuannachadh, dh'eagraich Riaghaltas na h-Alba reifreann air neo-eisimeileachd. Às déidh dhan bhòt san reifreann a dhol ’na aghaidh, thuirt e gum biodh e a' leigeil dheth a dhreuchd mar cheannard a' Phàrtaidh Nàiseanta san t-Samhain, agus às déidh sin a dhreuchd mar Phrìomh-Mhinistear na h-Alba.

Bha e 'na Bhall Pàrlamaid airson Gòrdan eadar 2015 agus 2017. Mar BhPA riochdaich e Siorrachd Obar Dheathain an Ear agus Gòrdan.

Chaidh Ailig Salmond na cheannard am Pàrtaidh Alba ann an 2021.

Phòs e Moira McGlashan, àrd-sheirbheiseach catharra, ann an 1981.
Chaochail e ann am Masadoinia a Tuath ann an 2024 an dèidh do òraid a thoirt aig co-labhairt eadar-nàiseanta.

## Connspaid is casaidean

Chaidh a shaoradh bho 13 casaidean drabastachd ann an 2020 ach tha eòlaichean air rabhadh gun robh "buaidh fhuarail" air mnathan a dh'fhulaing sàrachadh.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan: Sùil air: Ailig Salmond
* BBC Naidheachdan: Salmond a’ falbh an dèidh bhòt an aghaidh neo-eisimeileachd, 2014-09-22
* BBC Naidheachdan: Mar a chaidh gabhail ri brath Mhgr Salmond, 2014-09-22
* They Work for You (Beurla)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Òraidichean an t-Sabhail
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Prìomh-Mhinistearan na h-Alba
Inbhir Àir

'S e baile ann a deas na h-Alba a th' ann an **Inbhir Àir** (Beurla: *Ayr*). Tha an ath ann an deas de Inbhir Àir baile beag agus iomall baile, Allmhaigh, ceangailte ri Raibeart Burns. Tha am prìomh-oifis do Chomhairle Shiorrachd Àir a Deas ann agus bha prìomh-oifis do Shiorrachd Inbhir Àir ann. Tha e faisg air Preastabhaig agus am Port Adhair Preastabhaig.

## Còmhdhail

Tha trì rathaidean mòra ann an Inbhir Àir:

* A79 — prìomh-rathad a' ceangail Inbhir Àir le Preastabhaig agus am port-adhair. 
* A77(M77) — seach-rathad eadar Glaschu agus An t-Sron Reamhar.
* A70 — Inbhir Àir gu Dùn Èideann. 

Tha seirbheisean trèana a' dol gu Stèisean Meadhan Ghlaschu gach leth-uair gach là o stèisean Inbhir Àir. Tha seirbheisean gu An t-Sròn Reamhar, Inbhir Gharbhain, Cille Mheàrnaig agus An Caisteal Nuadh ann cuideachd.

## Gàidhlig

Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail ann an Inbhir Àir anns a’ bhliadhna 1973.

Chaidh a’ chòisir a chur air bhonn sna 1950an le Dòmhnall MacÌosaig à Diùra, aig an robh taigh-òsta an Durward air Prestwick Road.  B’ e sàr sheinneadair ainmeil a bh' ann an Dòmhnall fhéin, anns na 1950an agus 1960an. Bha e pòsta aig Màiri Nic a' Mhaoilein, tè de pheathraichean Nic a’ Mhaoilein à Muile. Chaidh a' chòisir ma sgaoil ann am meadhan na 1960an nuair a chaochail Dòmhnall.

## Spòrs

Tha Inbhir Àir Aonaichte na sgioba ball-coise ann an Inbhir Àir is tha iad a' cluich aig Pàirc Somerset agus Dara Roinn na h-Alba. Tha am baile agus Siorrachd Inbhir Àir ainmeil airson goilf agus tha am baile ainmeil airson cùrsa-rèis. Is e *Ayr Racecourse* an cùrsa-rèis as motha ann an Albainn.

## Sgìrean Phàrlamaid
* Inbhir Àir (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)
* Inbhir Àir, Carraig agus Cumnaig (sgìre Phàrlamaid Westminster)

## Gailearaidh

Ayrcoatofarms.jpg|Gearradh-arm
Faidhle:Burns statue square.JPG|Clach-dhealbh Raibeart Burns

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Irbhinn

'S e baile ùr ann an ceann a deas na h-Alba a th' ann an **Irbhinn** (Beurla: *Irvine*).
Tha e suidhichte ann an Siorrachd Àir a Tuath.

## Daoine ainmeil
* Seac MacChonnaill (1960). Neach-poileataigs is prìomh-mhinistear na h-Alba.
* Nicola Sturgeon (1970). Neach-poileataigs is prìomh-mhinistear na h-Alba.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Bailtean ùra na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Na h-Eileanan Aintilia Mòra

'S e buidheann de dh’eileanan anns an Roinn Charaibeach a tha anns na **h-Eileanan Aintilia Mòra**. Tha iad nan laighe deas air Florida eadar a’ Mhuir Chairibianach agus an Cuan Siar. Anns an taobh a deas tha na h-Eileanan Aintilia Beaga. 

'San eachdraidh bha na h-Eileanan Aintilia Mòra glè chudthromach airson cumhachd na mara. Bha uidh mhòr aig an Spàinn, an Fhraing agus an Rìoghachd Aonaichte na h-eileanan a ghabhail a-steach an rìoghachd aca. Mar sin dheth bha tòrr chogaidhean ann.

Seo iad:

* Cùba
* Hispaniola le 
** Haiti anns an taobh an iar nan eilean
** Poblachd Dhoiminicia (*Dominican Republic* 'sa Bheurla) anns an taobh an ear nan eilean
* Iaimeuca, (*Jamaica* sa Bheurla)
* Puerto Rico

Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Greater Antilles
Na h-Eileanan Aintilia Beaga

'S e buidheann de dh'eileanan anns a' Mhuir Charaibeach a tha anns **na h-Eileanan Aintilia Beaga** (Beurla: *Lesser Antilles*). Tha iad nan laighe anns an Roinn Charaibeach air taobh tuath Aimearaga a Deas eadar am Muir Caraibeach agus an Cuan Siar. Anns an iar-thuath tha na h-Eileanan Aintilia Mòra.

Bha an cuid as motha dhuibh air an cruthachadh mar beinn-theine. 

Tha dà bhuidheann ann, ris an canar *Eileanan an Fhuaraidh* (sa deas) agus *Eileanan an Fhasgaidh* (san tuath).

## Eileanan
    
Na h-eileanan as cudthromaiche (bho tuath gu deas chun an iar): 
    
### Eileanan an Fhasgaidh
* U.S. Virgin Islands: St. Thomas, St. John, St. Croix 
* British Virgin Islands: Tortola, Virgin Gorda, Anegada, Jost Van Dyke 
* Anguilla (UK) 
* Saint Martin/Sint Maarten (France/Neth. Antilles) 
* Saint-Barthélemy (Fr.) 
* Saba (Neth.) 
* Sint Eustatius (Neth.) 
* Naomh Crìstean neo *Saint Kitts* sa Bheurla 
* Nibheis neo *Nevis* sa Bheurla 
* Barbuda 
* Antigua 
* Redonda 
* Montserrat (UK) 
* Guadeloupe (Fr.) 
* La Désirade (Fr.) 
* Les Saintes (Fr.) 
* Marie-Galante (Fr.) 
* Doiminicia neo *Dominica* sa Bheurla 
    
### Eileanan an Fhuaraidh
* Martinique (Fr.) 
* Naomh Lùisia
* Barbados 
* Naomh Bhionsant
* Grenadines 
* Greanada neo *Grenada* 'sa Bheurla
* Trianaid agus Tobago
    
**Eileanan Aintilia an fhasgaidh** – eileanan air taobh tuath Bheiniseala, (bhon iar chun an ear): 
* Aruba (Neth.) 
* Curaçao (Neth.) 
* Bonaire (Neth.) 
* Venezuelan archipelago

Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Greanada

'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an **Greanada** (sa Bheurla: Grenada, IPA: grəˈneɪdə). Tha i na laighe anns na Lesser Antilles anns a' Mhuir Chairibianach san taobh tuath air Trianaid agus Tobago, agus deas air Naomh Bhionsant agus Eileanan Greanadach. 
Tha Greanada a’ gabhail a-staigh 1/3 de na h-Eileanan Grenadines.

'S e an *Grenada Dove*, a tha ann an cunnart, an eun nàiseanta aca.

## Cruinn-eòlas

'S e Greanada an t-eilean as motha, tha a' chuid as motha de na daoine a’ fuireach an seo. Ach tha mòran eilean eile ann, seo feadhainn dhuibh:
* Union Island
* Carriacou
* Petit Martinique
* Ronde Island
* Caille Island
* Diamond Island
* Large Island
* Saline Island

## Eaconomaidh
Canar "The Spice Isle" (Eilean nan spìosrach) ris air sgàth ' s gu bheil mòran spìosraich mar dinnsear, clo-mheas, caineal a' fàs an seo. 
Tha 20% den chnò-mheannt a cleachdar air feadh an t-saoghail a' tighinn à Greanada. Mar sin tha às-mhalairt cnò-mheannt anns an dàrna àite an-dèidh Indonesia. Tha cnò-mheannt a' nochdadh air bratach na dùthcha is a' sealltainn cho cudromach a tha e do dh'eaconomaidh an eilein.

Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles
Blàr Sliabh a' Chlamhain

Chaidh am blàr seo a chur tràth sa mhadainn air an 21mh dhen t-Sultain 1745, faisg air Tranent an Lodainn an Ear, Alba. B' e seo a' chiad bhlàr an Ar-a-mach nan Seumasach, 1745-1746.

B' iad an luchd-cogaidh: na Seumasaich, leis a' Phrionnsa Teàrlach Eideard Stiùbhart aig an ceann is iad fo smachd a' Mhorair Sheòrais Mhoireach agus Diùc Pheairt; agus feachd Riaghaltas Bhreatainn an Alba, fo smachd an t-Seanalair Cope.

Bha Cope air adbhanns a dhèanamh chun na h-àirde an iar bho Dùn Barra; agus am feachd Seumasach ga fheitheamh an Dùn Èideann. Thàinig an dà arm mu choinneamh a chèile faisg air Seton House, a tha fhathast na sheasamh, ann an Sliabh a' Chlamhain.

Thug arm a' phrionnsa ionnsaigh garg air feachdan an riaghaltais goirid às dèidh briseadh-latha; bha iad a' dol le bruthach, agus bhris an dol-sìos aca loidhnichean an airm deirge ann am fìor chorra mhionaidean. Bha call mòr am measg saighdearan Rìgh Deòrsa, agus chaidh an ruagadh le na Seumasaich.

## Tuilleadh leughaidh - Gàidhlig
* MacCoinnich, Iain, *[https://archive.org/details/eachdraidhaphrio00mack Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich]*, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 - agus iomadach tionndadh às a dhèidh)

## Tuilleadh leughaidh - Beurla
* Tomasson, Katherine & Buist, Francis, "Battles of the '45", Pan Books (1967)

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Blàr na h-Eaglaise Brice (1746)

:*Airson a’ chiad bhlàir, faic [[Blàr na h-Eaglaise Brice (1298)]]*

Chuireadh an dàrna **Blàr na h-Eaglaise Brice** (Beurla: *Battle of Falkirk Muir*) air an 17mh dhen Fhaoilleachd 1746, air Monadh na h-Eaglaise Brice mu trì mìle an iar-dheas air a' bhaile. B' e seo an dàrna blàr an Ar-a-mach nan Seumasach, 1745-1746.

Bha am Prionnsa Teàrlach Stiùbhart an làthair, agus an t-arm aige fo chommand a' Mhorair Sheòrais Mhoireach. 'S e an Seanalair Hawley a bha os cionn arm an riaghaltais, ris an canar arm Rìgh Deòrsa no "an t-arm dearg".

## Na lean chun a' bhlàir
Bho nach deach leotha air an triall a-staigh do Shasainn, dh'fheuch na Seumasaich ri Caisteal Sruighlea a ghlacadh. Dhaingneachadh seo an smachd a bh'aca air Alba air fad. Ach  is math a bha fhios aca gun tigeadh feachd riaghaltais air an tòir rathad Dhùn Èideann, agus shuidhich iad iad fhèin - a chuid a bu mhotha dhiubh - sa choille mhòr an ear air Sruighlea, a' feitheamh. San anmoch air an 16mh Faoilleachd, thàinig fios thuca gun do rinn feachd Hawley campa faisg air an Eaglais Bhreac. Làirne-màireach, ghabh na Seumasaich comhairle-cogaidh agus chuir iad romhpa dhol na choinneamh.

## Am blàr

Chaidh am blàr a chur ann am fìor dhroch shìde air ciaradh an fheasgair, ach bha Moireach às dèidh an arm Seumasach a shuidheachadh gus am biodh a' ghaoth an-iar leotha. Bha Hawley gu math àrdanach na dhòigh agus cha chreideadh e gun rinneadh na Seumasaich ionnsaigh air marc-shluagh, mar sin cha robh a shaighdearan uile deiseil agus ann an òrdugh-batail; cha do ràinig a ghunnaichean mòra a-riamh. An toiseach a' bhlàir, sheas làimh dheas arm a' Phrionnsa - Clann Dòmhnaill - ri ionnsaigh a thugadh le marc-shluagh arm an riaghaltais. Nuair a thèich na *dragoons*, chaidh a' chiad sreath dhen arm Seumasach air fad air adhart san dol-sìos agus chaidh a chuid a bu mhotha de dh'fheachd Hawley a ruagadh, ged nach do ghèill corra reisimeidean air a làimh cheart. Cha b'fhada gus an robh na Seumasaich air buaidh eile a thoirt air feachdan an riaghaltais, ged a 's e buaidh gu math mu-làimh a bh'ann an turas-sa.

## A bhuil
Ged a thug, bha Caisteal Sruighlea fhathast gun a ghlacadh, agus bha aig na Seumasaich ri leantainn orra a' màrsail gu tuath às a dhèidh.

Am measg na bha an sàs air taobh Rìgh Dheòrsa bha Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir, am bàrd, is e na fhear de Mhailisi Earra-Ghàidheal.

Ann an "Òran do Bhlàr na h-Eaglaise Brice", rinn e iomradh air na chunnaic e:

 "Chruinnich uaislean Earraghàidheil,
 Armailt làidir de Mhailisi, 
 'S chaidh iad mu choinneamh phrionns' Teàrlach,
 'S dùil aca r'a chàmp a bhristeadh;
 'S ioma fear a bha san àit' ud
 Nach robh sàbhailt mar bha mise,
 A' mheud sa dh'fhàg sinn anns an àraich,
 Latha Blàr na h-Eaglaise Brice".

## Tuilleadh Leughaidh - Gàidhlig
MacCoinnich, Iain, *Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich*, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 - agus iomadach tionndadh às a dhèidh)

## Tuilleadh Leughaidh - Beurla
Tomasson, Katherine & Buist, Francis, "Battles of the '45", Pan Books (1967)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
An t-àm dol sìos

'S e **an t-àm dol sìos** a chanadh na Gàidheil ris an t-seann dòigh sabaid a bh' aca bho shean, far an tugadh iad ionnsaigh bras air an nàimhdean le bhith a' dol nan deann, ach ann an deagh òrdugh, le bruthach agus a' dol an sàs annta len cuid chlaidhnean.

Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Am Morair Seòras Moireach

**Am Morair Seòras Moireach**, rugadh 1694; bha e de theaghlach uasal Athaill 

*Bràthair a b' òige Dhiùc Athaill

*Bha Moireach na Sheumasach. Bha e an sàs ann an ar-a-mach trì thursan air adhbhar nan Seumasach: 1715, 1719 agus 1745-1746.

*San t-Sultain 1745, rinneadh iar-sheanalair dheth ann an arm a' Phrionnsa Theàrlaich Stiùbhairt.

*Tha luchd-eachdraidh ga mheas mar fhear de na h-oifigich a bu chomasaiche a bh' aig a' phrionnsa.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Bliadhna a' Phrionnsa

'S e "**Bliadhna a' Phrionnsa**" no "**Bliadhna Theàrlaich**" a bh' aig na Gàidheil air **Ar-a-mach nan Seumasach 1745-1746** fon Prionnsa Teàrlach Stiùbhart, an iomairt mu dheireadh aig na na Seumasaich. Bha Gàidheil air gach taobh ach 'siad a bh' anns a' chuid a bu motha dhen arm Seumasach; agus eadar 1/3 gu 2/3 dhen arm Dìlseach cuideachd. Chaidh an latha air na Seumasaich ged a rinn iad sabaid treun agus lean sin gu droch dhìol air na Gàidheil, air feadh na Gàidhealtachd. 

Nuair a thàining Teàrlach Stiùbhart do dh'Èirisgeigh, dh'innis na tighearnan Gàidhealach dha nach robh cothrom buaidhe ann gun cuideachdadh nam Frangach. Dh'fhàillich aramachan ann an 1688-1690, 1715 (Bliadhna Sheumais), agus 1719. Gidheadh, bha mòran Gàidheil air an robh miann riaghaltais Sheumasaich fhathast. 'S aonar dhiubh a bha ann an Raghnall Dòmhnallach, bràthair tighearna Chinn Loch Mhùideart agus seann-ghaisgeach Bliadhna Sheumais. Bha na fhear-thaic Dhalabroig (ann an Uibhist a Deas), de cheann-cinnidh nan Ràghnallach. Tharraing e claidheamh agus thuirt e, "I will! I will! though not another man in the Highlands should draw a sword; I am ready to die for you!" 

Chaidh iad do Ghleann Fhionghain; b' ann an seo a thogadh am bratach Seumasach an àrd 19 an Lùnastal. A rèir beul-aithris, sheinn Alasdair mac Mhaighstir Alasdair òran aige "Teàrlach mac Sheumais," ged a bhitheadh mì-chòrdail ris an teacsa. Sin tòiseachadh an aramach.

Nuair a chaidh an arm Seumasach do Shasainn, bha Uilleam Druimeanach, ceathramh biocas Shrath Ailein, na cheannard an arm ann an Alba.

Thàinig an iomairt gu crìch aig Blàr Chùil Lodair.

Bha Alasdair mac Mhaighstir Alasdair na chaiptean ann an arm Seumasach agus na oide a' Phrionnsa. Is iomadach òran-brosnachaidh a rinn e an adhbhar nan Seumasach.

Tha mòran sgeulachdan Gàidhlig mun chuspair seo, mu dheidhinn Iain Spàinntich agus Mac Mhic Dhòmhnaill Dubh (Dòmhnall Camshron, Morair Òg Loch Iall) gu sònraichte.

## Ceanglaichean a-mach
* Àrainneachd Eachdraidheil Alba: Ar-a-mach nan Seumasach: Fiosrachadh do thidsearan *(.pdf)*
* BBC Naidheachdan 2016-01-07: Na Caimbeulaich agus an 45 *(aithris bhideo 2:48 air leabhar ùr le Raghnall MacIlleDhuibh)*
* BBC Naidheachdan 2016-12-20: Peilear ga lorg aig an Drochaid Bhàin *(2km siar air [[Drochaid an Aonachain]])*
* Chruinneachadh mòran bàrdachd agus sgeulachdan mu dheidhinn an aramach ann an Tobar an Dualchais. https://web.archive.org/web/20160518195523/http://www.tobarandualchais.co.uk/gd/results
* Litir do Luchd-ionnsachaidh mu dheidhinn Iain Spàinntich
* Litir do Luchd-ionnsachaidh mu dheidhinn Bhlàir Chùil Lodair
* Bàrdachd Sheumasach le mac Mhaighstir Alasdair ann an Uicitobar.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Na Seumasaich

'S e **na Seumasaich** a chanar ris an fheadhainn a bha a' leantainn agus a' toirt taic don dà chuid : 
*an seachdamh Rìgh Seumas Stiùbhart Alba (an darna Shasainn);
*agus a mhac an t-ochdamh Rìgh Seumas Stiùbhart Alba (an treasamh Shasainn, nan robh e air a' chrùn a bhuannachd).

Chog luchd-leantainn Tigh Rìoghail nan Stiùbhartach ri luchd-leantainn Tigh Rìoghail Hanobhair, a thug Crùn Bhreatainn bhuapa san Ar-a-mach Ghlòrmhoir, 1688.

Ged a bha mòran uaislean am Breatainn air fad nan Seumasaich, 's ann an Alba a dh'èirich a h-uile ar-a-mach – ann an 1689-90, 1715, 1719 agus 1745-46 (Bliadhna Theàrlaich). Bhiodh na Seumasaich a' cur mòran suim sna fineachan Gàidhealach, agus bha e nas fhasa dhaibh feachd armaichte a chruinneachadh air Gàidhealtachd na h-Alba airson adhbharan co-cheangailte ri cruth na tìre, eachdraidh sòisealta – gu seachd àraid an cumhachd a bh' aig na cinn-cinnidh agus an cuid fir-taic – agus dìth smachd an riaghaltas sna glinn.

Ged a bha na rìghrean seo (agus Prionnsa Teàrlach Stiùbhart, mac an ochdamh Rìgh Sheumais), nam Pàpanaich, bha a chuid a bu mhotha dhen luchd-leantainn aca an Alba nan Easbaigich. Sa chumantas cha b' e adhbhar creidimh idir a thug air luchd-taic nan Seumasach èirigh.

Lean an cogadh seo aig diofar amannan suas gu 16mh Giblean 1746, nuair a rinneadh spàirn mu dheireadh nan Seumasach fon Phrionnsa Teàrlach, agus thugadh adhbhar nan Seumasach gu crìch aig Blàr Chùil Lodair, faisg air baile Inbhir Nis, Alba.

## Daoine
Bha Alasdair mac Mhaighstir Alasdair na Sheumasach gu chùl. Is iomadach òran-brosnachaidh a rinn e an adhbhar nan Seumasach.

## Tuilleadh Leughaidh
MacCoinnich, Iain, *Eachdraidh a' Phrionnsa, no Bliadhna Theàrlaich*, Thornton agus Collie (Dùn Èideann, 1845 – agus iomadach tionndadh às a dhèidh)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* BBC Alba
* Alba Aosmhor: A’ sgrùdadh Ar-a-mach nan Seumasach: Fiosrachadh do thìdsearan *(.pdf)*
* Artaigil mu dhèidhinn nan aramachan anns an Scotsman

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Boraraig

**Boraraig, Srath Shuardail**: bailtean fearainn san Eilean Sgitheanach a chaidh fhalmhachadh le MacDhòmhnaill aig àm nam fuadaichean, gus tuathanachd nan caorach maola a stèidheachadh an àite nan daoine a bh' ann roimhe sin.

Thèid a litreachadh Boreraig sa Bheurla.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean fàs
Roinn-seòrsa:Na Fuadaichean
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Naomh Crìstean agus Nibheis

'S e dùthaich eileanach anns an Roinn Charaibeach a tha ann an **Naomh Crìstean agus Nibheis** neo **St. Kitts agus Nevis**. Tha dà ainm oifigeal aice anns a’ Bheurla: *Federation of Saint Kitts and Nevis* agus *Federation of Saint Christopher and Nevis* . 

Tha i na laighe anns na Lesser Antilles anns a’ Mhuir Chairibianach. Tha Saint Eustatius, Saba, Saint Barthélemy, agus Saint Martin anns an taobh tuath agus tha Antigua agus Barbuda anns an earra-thuath. Anns an taobh a deas tha na h-eileanan iomalach Redonda agus Montserrat.
 
Tha dà eilean anns an dùthaich seo, an t-eilean nas motha: Naomh Crìstean, agus am fear nas lugha: Nibheis. Tha am prìomh-bhaile na laighe anns an Naomh Crìstean agus tha an riaghaltas stèidhichte an seo cuideachd.
Thàinig an t-ainm Naomh Crìstean bho *Christopher*, (ainm goirid sa Bheurla: Kit, neo Kitt). Chuir Cristoforo Colombo an t-ainm "*San Cristóbal*" (Spàinntis) ris an eilean seo. 

Tha Nibheis na laighe trì cilemeatair san earra-dheas Naomh Crìstean. Thàinig an t-ainm aca bho "Nuestra Señora de las Nieves" (Spàinntis).

'S e an dùthaich as lugha anns na h-Aimearagan a tha anns an Naomh Crìstean agus Nibheis a-rèir farsaingeachd agus àireamh-shluaigh.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Roinn-seòrsa:An Roinn Charaibeach
Roinn-seòrsa:Lesser Antilles