open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sìneag Dhubhghlas, Baintighearna Ghlamais

Bha **Sìneag Dhubhghlas, Baintighearna Ghlamais** (a chaochail air an t-Iuchar 17, 1537) 'na nighean Sheòrais Dubhghlas, Maighstir na t-Sìorrachd Aonghuis 's 'na bean Iain Laighinn, an Tighearna siathamh Ghlamais.

## Iomraidhean
*Iomradh air an Eachdraidh na Cloinne Dubhghlas

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Lobamba

'S e prìomh-bhaile traidiseanta ‘s reachdail Dùthaich nan Suasaidh a tha ann an **Lobamba**. Tha am baile suidhichte san iar den dùthaich, anns a’ Ghleann *Ezulwini*, 16 cilemeatair air falbh bho Mbabane anns a' cheàrn *Hhohho*. 'S e seo an co-chomharran aige: 26° 28’ Deas agus 31° 12’ Ear. Tha 5800 duine a' fuireach anns a’ bhaile fhèin.

Tha a' phàrlamaid suidhichte ann an Lobamba. Tha an *Ntombi* (màthair na ban-righ) a’ fuireach an seo cuideachd.
 
Tha Lobamba cliùiteach airson dà fhèill: *The Reed Dance*,(dannsa Reed) a theidh air a comharradh san Lùnasdal agus san t-Sultain airson urram a chur air màthair na bàn-rìgh agus an *Incwala Kingship* anns an Dùbhlachd agus anns an Fhaoilteach airson urram a chur air an rìgh. Aig na fèilltean bidh dannsa, òrain agus cùirteas ann anns an stoidhle traidiseanta.

Tha am *Embo State Palace*, an *Royal Kraal* agus Pàrlamaid Dùthaich nan Suasaidh anns a' bhaile fhèin. Tha taigh tasgaidh nàiseanta Dùthaich nan Suasaidh an seo, agus cuideachd taigh tasgaidh eile, ainmichte air Sobhuza II de Dùthaich nan Suasaidh. Tha am *Mlilwane Wildlife Sanctuary* agus am port-adhair *Matsapha Airport* faisg air a' bhaile.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Màiri I, Bànrigh na h-Alba

Bha **Màiri Stiùbhart** na bhoireannach àilleasach, tarraingeach do dh'fhir agus, gu ìre, gu math geur-chùiseach. Ach fhuair i an driod-fhortan a bhith a' riaghladh ann an dùthaich far am faigheadh am fear a bu thapaidh tàire riaghlaidh, agus lean aimhreit is còmhstri i fad a làithean.
Cha robh i ach sia làithean a dh'aois nuair a chaochail a h-athair, Seumas V, le cridhe briste bhathas ag ràdh às dèidh iomruagadh nan Albannach aig Blàr *Solway Moss*. Cha robh i ach còig bliadhna a dh'aois nuair a chaill na h-Albannaich Blàr aibhiseach *Pinkie* an aghaidh Arm Shasainn, agus bha aice ri teicheadh dhan Fhraing far an deach a pòsadh ris an *Dauphin*, Francois; ach chaochail esan òg, na rìgh airson beagan còrr is bliadhna.
Ann an 1561 thill Màiri a dh'Alba, dùthaich a bha mun àm sin ga reubadh eadar Caitligich (an creud san do thogadh Màiri fhèin) agus Pròstanaich, le Iain Knox aig an ceann. 'S e suidheachadh a bha seo a bhiodh glè dhuilich do riaghladair sam bith. Ach bha cùisean na bu mhiosa builich do Mhàiri, a chionn 's gun robh Ealasaid I Shasainn a' sìor-chur bacadh oirre agus i gu math amharasach mun tagairt a bh' aig Màiri do chrùn Shasainn. Chuir i seachad oidhche mu dheireadh ann an Alba san Abaid ann an Dùn Droighnein.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Alba Aosmhor: Màiri Stiubhart Bànrigh na h-Alba *(.pdf)*
*  Dr Iain MacAonghuis a' bruidhinn air Màiri I (Gàidhlig)

Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dushanbe

'S e prìomh-bhaile Taidigeastàn a tha ann an **Dushanbe**, (Cànan Tajik: Душанбе). Anns a’ bhliadhna 2006 bha 661,100
duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.

Thàinig an t-ainm bhon fhacal Phersianach airson Di-Luain (*du*:  dà; *shamba* neo *shanbe*: latha, a’ ciallachadh: "an dàrna latha"). B’ àbhaist margadh coiteanta a bhith ann gach Di-Luain. 

Ach eadar 1929 agus 1961 bha ainm eile air a’ bhaile: "Stalinabad", air Iosif Stalin.
## Bailtean co-cheangailte
*  Boulder, Colorado
*  Klagenfurt
*  Lusaka

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Nan Soluis Dhubh

Bha **Nan Soluis Dhubh** òran punc leis a' chòmhlan The Thing Upstairs a nochd air an albam *[[Gàidhlig na Lasair]]*.

## Ceanglaichean a-mach
* Nan Soluis Dhubh air YouTube

Roinn-seòrsa:ceòl
Ashgabat

'S e prìomh-bhaile Thurcmanastàn a tha ann an **Ashgabat** (Cànan Turcmanastàn: *Aşgabat*). Anns a’ bhliadhna 2001 bha 695,300 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha am baile suidhichte eadar am fàsach *Kara Kum* agus an ruith-bheanntan *Kopet Dag*. 
'S e seo an co-chomharran aige: 37° 58’ Tuath agus 58° 20’ Ear.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1818.

Tha an rathad-iarainn *Trans-Caspian railway* a’ stad an seo. 'S e *Ashgabat Airport* am port-adhair aige.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Albuquerque, (Meagsago Nuadh)
*  An Àithne
*  Ankara

## Ceangal a-mach

* Dealbhan Ashgabat

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Dè a-nis?

'S e prògram cloinne a th' ann an **Dè a-nis?** a th' air BBC Alba. Ruith an t-sreath bho 30 Sultain, 1993 gu 6 Lùnastal, 2018.

## Ceangal a-muigh

*BBC ''Dè a-nis?'' làrach-lìn

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 1990an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 1993
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach bho na 2010an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thàinig gu crìch ann an 2018
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Albannach
Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
An Truthail

'S e  baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir a Deas, ann an àird an iar-dheas Alba a tha anns **an t-Sròn** neo **An Truthail** (Beurla: *Troon*). 'S e caladh le aiseag gu Èirinn-a-Tuath a tha ann,  agus bha an *Ailsa Shipbuilding Company* suidhichte an seo eadar 1885 is 2003. Tha am baile ainmeil airson goilf, 's e fear-an-taighe an *Open Golf Championship* a tha ann gach seachd bliadhnaichean.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
*Welcome to Troon

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Deas
Foileag

'S e bonnach beag a th' ann am **foileag**, air a dèanamh ann an cabhaig, 's air a droch ghrèidheadh.

Thathas a' toirt foileag air gnè de chèic bheag sam bith an-diugh.

Roinn-seòrsa:biadh
Uetersen

'S e baile ann an taobh tuath na Ghearmailt a tha ann an **Uetersen** (). Tha e suidhichte anns a' cheàrn Pinneberg ann an Schleswig-Holstein. Tha e na laighe air bruach Abhainn *Pinnau*. Tha Uetersen mu 30 cilemeatair air falbh san àirde an iar-thuath Hamburg.

Tha Uetersen cliùiteach airson nan ròsan aca, tha iad a' fàs còrr is 35,000 ròs.
## Bailtean Co-cheangailte
* Wittstock

## Dealbhan

Image:Uetersen Stadtwerkehaus.jpg|Taigh Tasgaidh Uetersen
Image:Uetersen Kirche Innen.jpg|Am broinn na h-eaglaise *Klosterkirche Uetersen*
Image:Großer Mühlenteich Uetersen.jpg|Loch anns a' phairc "Rosarium"


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt
Cill D’Fhinnein

'S e  baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir a Tuath, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an **Cill D'Fhinnein** (Beurla: *Kilwinning*). Chaidh Cill D' Fhinnein a thaghadh mar ainm Gàidhlig a' bhaile le Ainmean Àite na h-Alba an deidh, a-rèir coltais, an Gaidheal mu dheireadh a Arainn ga thoirt gu Nicolaisen.

Tha am baile air fàs gu mòr bho chionn deich bliadhna is muinntir ga chleachdadh a-nis mar baile-shiubhail gu Glaschu.

## Daoine ainmeil
* Rugadh an co-ghleusaiche James MacMillan ann an Cill D'Fhinnein.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Àir a Tuath
Àird Rosain

'S e baile beag ann an Siorrachd Inbhir Àir a Tuath, ann an àird an iar-dheas Alba a tha ann an **Àird Rosain** (Beurla: *Ardrossan*).

An sin tha aiseagan a' dol eadar Àird Rosain is Tràigh a' Chaisteil ann an Arainn le Caledonian Mac a' Bhriuthainn.
Tha trì stèiseanan-rèile ann, Caladh Àird Rosain, Baile Àird Rosain agus Tràigh a Deas Àird Rosain.

## Iomraidean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Àir a Tuath
Roinn-seòrsa:Paraiste Àird Rosain
An Leargaidh

: *Faic cuideachd [[Leargaidh]] ann an Èirinn a Tuath*.

'S e baile a th' anns an **Leargaidh Ghallda** no dìreach **an Leargaidh** (Beurla: *Largs*) ann an Siorrachd Inbhir Àir a Tuath, ann an àird an iar-dheas na h-Alba.

Thachair Blàr na Leargaidh, eadar feachdan Alasdair III na h-Alba eadar Rìgh Haakon na Nirribhidh, an seo ann an 1263.

Chaidh am Mòd Nàiseanta a chumail san Leargaidh Ghallda anns na bliadhnaichean 1956, 1965 agus 2002.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean Siorrachd Inbhir Àir
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Àir a Tuath
Prìomh-mhinistear na Rìoghachd Aonaichte

Is e am **Prìomh Mhinistear an Rìoghachd Aonaichte** an ceannard poilitigeach dhen Rìoghachd Aonaichte.

## Faic cuideachd
* Prìomh Mhinistearan na Rìoghachd Aonaichte - liosta dhiubh

*
Àrd-bhaile

'S e a th' ann an **àrd-bhaile** no àrd-chathair ach cathair, no baile, a tha mòr dha-rìreabh, le tuilleadh air leth-mhillean luchd-còmhnaidh anns a' chathair-bhaile fhèin, agus le co-dhiù millean daoine a' fuireach mun cuairt air. Tha na bailtean mòra a thèid a ghabhail a-steach ann an sgaoileadh àrd-bhaile gam meas mar phàirt dheth, 's chan ann nan àrd-bhailtean iad fhèin, a chionn 's nach eil iad aig cridhe an sgaoilidh bhailteil sin.

Mar as trice, tha àrd-bhaile ann an teis-mheadhan gnothaichean eaconamach, agus aig cridhe cùisean phoilitigeach chultarach roinn no dhùthcha. Mar an ceudna, tha e na bhoillsgean, a thaobh ceanglaichean agus conaltradh roinneil no eadar-nàiseanta.

Bhathar a' meas rìgh-chathair mar àrd-bhaile a chionn 's gum b'e àite-còmhnaidh an rìgh a bhiodh ann.

## Cathair chruinne/Baile mòr cruinne

Thathas a' toirt tuilleadh 's a chòir eòlas air a' bhriathar seo bho chionn ghoirid a-nis air sgàth fàs dlùth-chruinneas (globalisation) san t-saoghal a th' ann (m.e. a thaobh ionmhas cruinne, conaltradh is siubhal). 'S e a th' anns a' bhun-smuain seo, cathair aig a bheil buaidh gu soilleir dìreach air cùisean an t-saoghail tro mheadhan sòiseo-eacanomaigeach, cultarach, poilitigeach. Chan e cathair chruinne a th' ann an àrd-bhaile sam bith ge-tà, agus mas e 's gu bheil e na chathair chruinne, chan fhaod sin a bhith a-rèir ìre de mhathas ann am bun-structairean, leasachadh no beò-shlàinte muinntir a' bhaile. Ma dh' fhaoidte gur e Lunnainn a' chiad chathair chruinne agus àrd-bhaile ùr-nodha riamh a bh' anns an t-saoghal. Ach, 's e àrd-bhailtean mar An Ròimh, Constantinople, Damascus, Nanjing sa leithid a bhathar a' meas mar chathraichean chruinne ann an tomhas eachdraidh.

## Artagailean ceangailte
* Baile
** Prìomh-bhaile
** Baile mòr
* Clachan

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
STV

'S e craoladair malairteach na h-Alba a tha ann an **STV** (**Scottish Television**).

## Eachdraidh
### Grampian

Bha Grampian Television stèidhichte ann an 1961. Tha a' phrìomh-oifis ann an Obar Dheathain le stiùideothan ann an Inbhir Nis agus Dùn Dèagh.

Ann an 1997, cheannaich SMG , neach-seilbhe de *Scottish Television*, *Grampian Television* agus bha na seirbheisean a' gluasad gu Glaschu. Bha a' chompanaidh a' gluasad gu stiùideo ùr ann an Obar Dheathain ann an 2003. Ann an 2006 chuir SMG *Grampian Television* agus *Scottish Television* ri chèile fon ainm ùr *STV*. Tha *Grampian Television* laghail thoir iomradh cho *STV North* ri.

### Scottish

Bha Scottish Television stèidhichte ann an 1957. Tha a' phrìomh-oifis ann an Glaschu le stiùidio ann an Dùn Èideann. Ann an 2006 chuir SMG *Scottish Television* agus *Grampian Television* ri chèile fon ainm ùr *STV*. Tha *Scottish Television* laghail thoir iomradh cho *STV Central* ri.

### STV

Ann an 2006, bha a ' chompanaidh a' gluasad gu stiùideo ùr ann an Glaschu, Pacific Quay air an Abhainn Chluaidh, an ath BhBC. An t-ainm ùr a thòisich ann an 2006.

## Prògraman

### Naidheachdan agus cùisean an latha

* North Tonight (STV North)
* Politics Now
* Scotland Today (STV Central)

### Dòigh-bheatha

* five-thirty show

### Spòrs

* Scotsport

### Dràma

* High Times
* Rebus 
* Taggart

### Siabann Telebhisein

* Take the High Road
* Garnock Way 
* Machair (Gàidhlig)

## Ceangal a-mach

* Duilleag oifigeil STV

Roinn-seòrsa:Craoladh
Roinn-seòrsa:Telebhisean Gàidhlig
Dziecinów

S' e clachan ann am meadhan na Pòlainn a tha ann an **Dziecinów** (IPA: (**d:ʑɛˈt:ɕinuf**). Tha e suidhichte eadar Warszawa is Puławy anns a' cheàrn Masovian. Anns a' bhliadhna 2007 bha 704 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin.  Tha Dziecinów 120km air falbh bho Lublin, 232km bho Kraków, 315km bho Gdańsk agus 35km bho Warszawa, prìomh-bhaile na dùthcha.

## Ceanglaichean A-mach
*Comhairle na Sgìre
*Riaghaltas na Roinne

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
BBC a h-aon

'S e **BBC a h-Aon** (Bheurla:*BBC One*) a' prìomh telebhisean cladhan bho am BBC. 'S e anns a' mhòr-chuid fèisteas coitcheann.

## Eachdraidh

Thòisich BBC a h-aon air 2mh an t-Samhain 1932.

## Prògramadh

Dèanamh an cladhan farsaing raon de prògraman.

### Naidheachdan agus Cùisean an Latha

Tha 2,508 uairean de naidheachdan agus cùisean an latha gach bliadhna air BBC a h-aon.

### Fìrinneach agus Ionnsachadh
### Dràma
### Clann
### Spòrs
### Film is Fèisteas
### Creideamh
### Comadaidh
### Cèol is na h-Ealain

## Lìon

Sgoilt am BBC do dùthaich. Gabh BBC a h-aon cladhan:
*BBC a h-aon Alba
*BBC a h-aon A' Chuimrigh
*BBC a h-aon Tuaisceart Èireann

Roinn-seòrsa:BBC
Roinn-seòrsa:Seanalan telebhisean
BBC Radio Scotland

'S e stèisean-rèidio a tha ann am **Radio Alba** (Beurla: *BBC Radio Scotland*). Tha e pàirt den BBC Scotland agus tha e suidhichte ann an Glaschu, Pacific Quay. Craoladh BBC Radio Five san oidhche gach là air FM.

## Prògraman

Tha an stèisean a' dèanamh rainse fharsaing de phrògraman.

* Get it On (Ceòl)
* Good Morning Scotland (Naidheachdan)
* MacAulay and Co (Fèistear)
* Morning Extra (Naidheachdan)
* Newsdrive (Naidheachdan)
* Scotland Live (Naidheachdan)
* Sportsound (Spòrs)
* The Tom Morton Show (Ceòl)

## Stèiseanan ionadail

Tha Radio Orkney agus Radio Shetland a' craoladh mar ro-aonta bho Radio Alba. 

Chaidh Radio Solway à Dùn Phris agus Radio Tweed à Selkirk a chraoladh mar ro-aonta bho Radio Alba eadar 1983 agus 1993. Tha naidheachdan ionadail fhathast ann.

## Ceangal a-muigh

*Làrach-lìn BBC Radio Alba

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:BBC
Roinn-seòrsa:Rèidio
BBC Radio Wales

'S e stèisean-rèidio a tha ann am **BBC Radio Wales**. Tha e pàirt den BBC Wales agus tha e a' craoladh ann am Beurla. Bidh BBC World Service a' craoladh san oichdhe gach là.

## Ceangal a-muigh

*Larach linn BBC Radio Wales

Roinn-seòrsa:BBC
Roinn-seòrsa:Rèidio
Roinn-seòrsa:A' Chuimrigh
Goldfrapp

Is e còmhlan ciùil dealanach à Bath, Sasainn a tha ann an **Goldfrapp**. 

Tha iad air an dèanamh an àrd de Alison Goldfrapp agus Will Gregory.

## Clàran

* 2000: *Felt Mountain* 
* 2003: *Black Cherry* 
* 2005: *Supernature* 
* 2008: *[[Seventh Tree]]*

Roinn-seòrsa:Ceòl
BBC

'S e am **BBC** (Bheurla: **British Broadcasting Corporation**) an craoladair as motha san Rìoghachd Aonaichte; tha e maoinichte leis an stàit. Tha deich mìle fichead duine ag obair dhan a' BhBC. Chaidh a stèidhicheadh san Dàmhair 1922.

## Rèidio
Tha còig stèiseanan-rèidio nàiseanta aig a' BhBC:
* BBC Radio 1 - Ceòl roc as ùire
* BBC Radio 2 - Ceòl do dh'inbhich
* BBC Radio 3 - Ceòl clasaigeach, ceòl an t-saoghail, bàrdachd agus dràma.
* BBC Radio 4 - cùisean an latha, dràma agus comadaidh.
* BBC Radio 5 Live - naidheachdan agus spòrs.

Tha an sinn "nàisean" lìon:
* BBC Radio Scotland 
* BBC Radio nan Gaidheal
* BBC Radio Wales
* BBC Radio Cymru
* BBC Radio Ulster
* BBC Radio Foyle

## Telebhisean
Tha BBC a h-aon agus BBC a dhà nam prìomh shianalan telebhisein. Gabh an dà chuid atharrachadh roinneil.

## Ceanglaichean a-muigh
BBC website


Roinn-seòrsa:Seanalan telebhisean
BBC Raidió Uladh

'S e stèisean-rèidio a tha ann am **BBC Raidió Uladh** (Gàidhlig: *BBC Rèidio Ulaidh*; Beurla: *BBC Radio Ulster*). Tha e pàirt den BBC Thuaisceart Éireann. Bidh BBC Radio Five a' craoladh san oichdhe gach là.

## Ceanglaichean a-muigh
* Blas-BBC Raidió Uladh

Roinn-seòrsa:BBC
Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Roinn-seòrsa:Rèidio
BBC Radio Foyle

'S e stèisean-rèidio a tha ann am **BBC Radio Foyle** (Gaeilge: *BBC Raidió Feabhail*). Tha e pàirt den BBC Northern Ireland. Tha e suidhichte ann an Doire. Tha e a' tarraing a-mach à BBC Radio Ulster, a' tòiseachadh aig ochd uairean (sa mhadainn) agus a' crìochnachadh aig còig uairean feasgar.

Roinn-seòrsa:BBC
Roinn-seòrsa:Rèidio
Roinn-seòrsa:Èirinn a Tuath
Tashkent

'S e prìomh-bhaile Usbagastàin a tha ann an **Tashkent**, (Cànan Usbagastàn: **Toshkent**, Тошкент, Ruisis: Ташкент). Anns a’ bhliadhna 2006 bha 2.1 millean duine (àireamh oifigeil) a' fuireach anns a' bhaile fhèin, ach canar gu bheil nas motha na 3 milllean daoine ann. Tha am baile suidhichte san àirde an iar de na beanntan *Altai* air an rathad eadar Chimkent agus Samarkhand. 'S e seo an co-chomharran aige: 41° 18’ Tuath agus 69° 16’ Ear. Dhealbhaich agus thog an t-ailtire Viktor Shevchenko Muileann-clòtha an seo ann an 1937.

## Fiach fhaicinn

* *Kukeldash Madrassa*, Mosg a chaidh a thogail aig àm Abdullah Khan (1557-1598)

* *Chorsu Bazaar*, faisg air Kukeldash Madrassa anns an seann bhaile Tashkent, 's e margadh cliùiteach a th' ann far an urainnear a h-uile ni a cheannachd.

* *Mosg Telyashayakh (Khast Imam Mosg)*. Tha am pìos as aosta den Churàn a tha ann air feadh an t-Saoghail ri fhaicinn an-seo. Chaidh an Churàn (Qur’ān, Arabais: القرآن ‎ al-qur'ān) a sgrìobhadh le Muhammad.
 
* *Yunus Khan Mausoleum*, taigh-adhlacaidh às an 15mh linn

* *Palace of Prince Romanov*, lùchairt às an 19mh linn, dh’fuirich Nikolai Konstantinovich (1850-1918) an seo.

* *Alisher Navoi Opera and Ballet Theatre*, taigh-cluich far a bheil ballet agus opra Ruiseach ri fhaicinn.

* *Fine Arts Museum of Uzbekistan*, taigh-tasgaidh 

* *Museum of Applied Arts*, taigh-tasgaidh le dealbhan às an 19mh linn agus às an 20mh linn 

* *History Museum*, an taigh-tasgaidh as motha ann an Tashkent, taisbeanadh mu eachdraidh na dùthcha

* *Amir Timur Museum*, taigh-tasgaidh le gàradh cliùiteach.

* *Navoi Literary Museum* , leabharlan le seann leabhraichean. Tha na leabhraichean a sgrìobh Alisher Navoi, an sgrìobhadair as ainmeile ann an Usbagastàn, rim faicinn an seo cuideachd.

Tha mòran oilthighean agus sgoiltean ann an Taschkent, m.e: 
* Oilthigh teicneòlas Tashkent
* Oilthigh nàiseanta Usbagastàin, 
* *Kelajak Ilmi*, Sgoil malairteach eadar-nàiseanta 
* Sgoil ionmhasail Tashkent
* Sgoil nàiseanta eòlas lagha
## Bailtean Co-cheangailte
*  Berlin
*  Dnipro
*  Tunis
*  Seattle (Washington)

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach
* Dealbhan bho Thashkent ( anns a’ Bheurla)

* Fiosrachadh: Tashkent

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Meadhan Àisia
Roinn-seòrsa:Bailtean
Sugababes

Is e còmhlan ciùil à Lunnainn, Sasainn, a tha ann an **Sugababes**. 

Tha iad air an dèanamh an àrd de Heidi Range, Amelle Berrabah agus Jade Ewen is cheana Keisha Buchanan, Mutya Buena agus Siobhán Donaghy. 

## Clàran
* 2000: *One Touch* 
* 2002: *Angels with Dirty Faces* 
* 2003: *Three* 
* 2005: *Taller in More Ways* 
* 2006: *Overloaded: The Singles Collection* 
* 2007: *Change*
* 2008: *Catfights and Spotlights* 
* 2010: *Sweet 7*

Roinn-seòrsa:Ceòl
Ulan Bator

'S e prìomh-bhaile Mhongòilia a tha ann an **Ulan Bator** neo **Ulaanbaatar**, (Cànan Mongòilianach: Улаанбаатар, dòigh sgrìobhaidh Mongòilianach: . Anns a’ bhliadhna 2008 bha 1,029,900 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin.  Tha Ulan Bator suidhichte  ann am meadhan na dùthcha air bruach an Abhainn *Tuul* agus aig cois na Beinn *Bogd Khan Uul*. Tha  am baile suidhichte mu 1350 meatair os cionn na mara. Tha an teodhachd chuibheasach air fad na bliadhna mu -1.3&nbsp;°C (29.7&nbsp;°F). Mar sin dheth ‘s e am phrìomh-bhaile as fuaire air feadh an t-Saoghail.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Adana 
*  Denver (Colorado)
*  Oakland (Calafòrnia)

## Iomradh


## Ceanglaichean a-muigh
* Duilleag oifigeil Ulan Bator
* Dealbhan à  Ulan Bator

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Roinn-seòrsa:Bailtean
Eòlas-sìde

Is e **eòlas-sìde** no **sgoil-aimsir** an roinn eòlas a tha sònraichte ri thuigsinn feartan an aimsir agus na tachartasan an aile na talmhainn a tha ga h-adhbharachadh.

## Comann Rìoghail Eòlais-shìde
Chaidh an Comann Breatannach Eòlais-shìde stèidhicheadh ann an 1850, agus an Comann Eòlas-sìde na h-Alba ann an 1855. Chaidh an comann Breatannach na Chomann Rìoghail ann an 1883 agus cho-aonaich na dà comainn ann an 1921.

## Eòlaichean-sìde ainmeil

* Aristotle
* Francis Beaufort
* Christophorus Buys Ballot
* Robert FitzRoy
* George Hadley
* Luke Howard
* Wladimir Köppen
* John Tyndall
* Alfred Wegener

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòlas
Taipei

'S e prìomh-bhaile **Tai-Bhàn** neo Poblachd na Sìne a tha ann an **Taipei** (Tongyong Pinyin: Táiběi Shìh; Hanyu Pinyin: Táiběi Shì; cànan Tai-bhànach: Pe̍h-ōe-jī, Tâi-pak-chhī). 'S e am baile as motha den dùthaich cuideachd. 
Tha Taipei suidhichte san àird a tuath Tai-Bhàn.
Tha an Abhainn *Xindian* sa deas dheth agus an Abhainn *Danshui* san iar dheth.

Tha 12 ceàrnan aig a’ bhaile Taipei:

## Bailtean Co-cheangailte
* Atlanta (Georgia) 
* Banjul
* Bissau
* Cinninati (Ohio) 
* Cleveland (Ohio) 
* Cotonou
* Dallas (Texas) 
* Dakar
* Houston (Texas)
* Indianapolis (Indiana)
* Monrovia
* Lagos
* Los Angeles (Calafòrnia)
* Lomé
* Mbabane
* Oklamoma City (Oklahoma)
* Ouagadougou
* Phoenix (Arizona)
* Pretoria
* San Francisco (Calafòrnia)
* Warsaw

## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil Baile Thaipei

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Ear
Roinn-seòrsa:Sìona
Roinn-seòrsa:Bailtean
Gall-Ghàidhealaibh

'S e **Gall-Ghàidhealaibh** (Beurla: *Galloway*) roinn traidiseanta na h-Alba a deas. Tha e a' gabhail a-steach dà sheann siorramachd: Siorrachd Bhaile na h-Ùige agus Siorrachd Chille Chùithbeirt.

Tha an t-ainm a' dol às na Gall-Ghàidheil.

## Bailtean
* An t-Sròn Reamhar
* Baile na h-Ùige
* Baile Ur nan Stiùbhartach
* Caisteal Dhùghlais
* Cille Chùithbeirt
* Port Phàdraig
* Whithorn

## Daoine Ainmeil
*Sir John Ross CB (1777–1856). Oifigear a' chabhlaich.
*Dyke White (1885–1933). dealbhadair-èibhinn.
*George Dickie (1912–1951). Comunnach.
*Hamish MacAonghais (1930–2020) Sreapadair.
*Bill Drummond (1955). Ceòladair.
*Emma Harper (1978). Neach-poileataigs.

## Sgìrean
*An Gleann Cain

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Place-Names of the Galloway Glens *(stòr-dàta de dh’ainmean-àite a chaidh a rannsachadh 2018-2019 le Oilthigh Ghlaschu)*

Roinn-seòrsa:Alba
Stèisean Inbhir Nis

'S e **Stèisean Inbhir Nis** (Beurla:*Inverness railway station*) an stèisean-rèile ann an Inbhir Nis.





Roinn-seòrsa:Trafaig
Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Stèiseanan
Naypyidaw

'S e prìomh-bhaile Mhianma a tha ann an **Naypyidaw** neo **Nay Pyi Taw**, (Cànan Burmanach: ). Tha an t-ainm Naypyidaw a’ ciallachadh: Baile rìoghail. Anns an 6mh latha den t-Sultain 2005 chaidh Naypyidaw a stèidheachadh mar prìomh-bhaile rianachail ann am pàirc trì cilemeatair san àirde an iar Pyinmana. 'S e seo an co-chomharran aige: 19° 45′ Tuath agus 96° 6′ Ear.

Canar gun robh mu 97.400 duine a’ fuireach an seo anns a’ bhliadhna 2005 agus 925,000 anns a' bhliadhna 2009.

Tha Naypyidaw suidhichte mu 320 cilemeatair air falbh san àirde a tuath Yangon, am baile as motha ann am Mianma. Tha trèana a’ ruith eadarra. Bidh an trèana a’ fàgail Yangon aig 9.00 uairean feasgar agus a' ruigsinn Naypyidaw aig 6.00 uairean 'sa mhadainn. 

## Iomradh


## Ceangal a-mach
* Prìomh-bhaile ùr ann am Burma, Fiosrachadh aig BBC, 27mh am Màirt 2007

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Phnom Penh

'S e prìomh-bhaile Chambuidea a tha ann am **Phnom Penh** (Cànan Khmer: ភ្ន៓ពេញ *Phnum Pénh*, (pʰnum peːɲ). Thàinig an t-ainm bho na faclan *Wat Phnom Daun Penh* (an-diugh: *Wat Phnom*, Gàidhlig: teampall cnuic). Chaidh an cnoc a thogail anns a’ bhliadhna 1373 airson còig ìomhaighean Buddha a chur air. 'S e Phnom Penh am baile as motha den dùthaich. Tha e suidhichte san àird a deas Cambuidea, aig inbhir na  h-Aibhnichean *Tonlé Sap*, *Mekong* agus  *Bassac*. 'S e seo an co-chomharran aige: 11° 33' Tuath agus 104° 55' Ear . Anns na 1920an b’ e "neamhnaid na h-Àisea'" far-ainm a’ bhaile.  Tha Phnom Penh fhathast cliùiteach airson ailtireachd anns an stoidhle Fhrangach agus  anns an stoidhle Khmer. Mar sin dheth tha roinn na turasachd gu math làidir anns a’ bhaile fhèin. 'S e Phnom Penh am baile as beartaiche ann an Cambuidea. Tha e na teas meadhan malairteach  agus na cridhe poileataigeach den dùthaich.

## Bailtean Co-cheangailte
* Long Beach (Calafòrnia)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*  Duilleag oifigeil riaghaltas Phnom Penh

* Cambodia.org , Ionad fiosrachadh Cambuidea (CIC)

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Vientiane

'S e prìomh-bhaile Làthos a tha ann an **Vientiane**, (Cànan Làthos: ວຽງຈັນ *Viangchan*). Tha e suidhichte anns a' ghleann Mekong air bruach an Abhainn Mekong. Anns a' bhliadhna 2005 bha mu 200,000 duine a' fuireach anns a' bhaile, ach canar gu bheil nas motha na 730,000 duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile Vientiane. 
'S e seo an co-chomharran aige: 17° 58' Tuath agus 102° 36' Ear. 

## Àitichean inntinneach
* *Pàirc Buddha* 
* *Haw Phra Kaew*, b’ e teampall a bha ann, a-nise na thaigh tasgaidh le buthan beaga 
* *Lao National Museum* Taigh-tasgaidh nàiseanta Làthos
* *Patuxay*, clach-chuimhneachan
* *Pha That Luang*, Buddhist stupa
* *Talat Sao*,  margaidh mòr
* *That Dam*,  stupa mòr
* *Wat Si Saket*, Buddhist wat
* *Wat Sok Pa Luang*, teampall Buddha

## Iomradh

## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan Vientiane
*Mapa: Vientiane

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Iolair-bhuidhe

'S e **iolair-bhuidhe** (*[[Aquila chrysaetos]]*, golden eagle) iolair mhòr a bhios a' còmhnaidh anns a' mhonadh.

Tha an cuid as motha de na iolairean a' còmhnaidh ann an Alba.

## Dealbhan

Faidhle:AguilaReal5.jpg
Faidhle:Aquila chrysaetos USFWS.jpg
Faidhle:BK1D8493.jpg
Faidhle:Golden Eagle, Milpitas California.JPG
Faidhle:Aquila chrysaetos 1 (Bohuš Číčel).jpg
Faidhle:Aquila chrysaetos 2 (Bohuš Číčel).jpg
Faidhle:Aquila chrysaetos 1 (Martin Mecnarowski).jpg
Faidhle:Aquila chrysaetos distribution map.png
Faidhle:Golden Eagle Nest (Aquila chrysaetos).jpg
Aquila chrysaetos MHNT.ZOO.2010.11.88.3.jpg |Museum specimen 
Faidhle:Nid d'Aigle.JPG
Faidhle:Reiret.jpg
Faidhle:Golden eagle chick, circa 1938 (6478691399).jpg
Faidhle:Orel skalní 1.jpg
Faidhle:Steinadler Baby vierzehn Tage alt 12052007 01.jpg
Faidhle:Aquila chrysaetos -Devon Game Fair, Honiton, England -falconry display-8a.jpg
Faidhle:Aquila chrysaetos 01 feet.JPG
Faidhle:Eagle Heads (6724672563).jpg
Faidhle:Golden Eagle at Grayson Highlands State Park (6917491073).jpg
Faidhle:BillyandGoldenEagle.jpg
Faidhle:Falkner 0434.jpg
Faidhle:Bergarend west Mongolië.jpg
Faidhle:Ishenbek and Berkut. (3968111505).jpg
Faidhle:Ishenbek, Berkut and horse ride across the steppe. (3968117223).jpg
Faidhle:Ishenbek, his eagle, his dog, and his horse. (3968115459).jpg
Faidhle:Golden Eagle in flight - 5.jpg


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-08-11: RSPB ag ràdh gun deach iolairean-buidhe a dhìth

Roinn-seòrsa:Eun-creachaidh
Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Iolair

A-measg eunlaith an adhair chan eil a h-aon cho làidir agus cho garg ris an **iolair** no **iolaire**  (iolra: iolairean). 

## Àite-còmhnaidh agus cobhartach

Nì i a nead ann an sgeirean àrd-chreagan, fada bho àite-còmhnaidh dhaoine; agus nuair a bheir i a-mach a h-àl, altramaidh i le pailteas de shitheann iad. Marbhaidh i cearcan-fraoich, agus uain, agus air uairibh caoraich air an son, agus cha leig i dìth ni air bith orra gus am fàs iad làidir agus comasach gu solaradh air an son fhèin.

## Rèis-bheatha

Mairidh an iolair beò gus am bi i dlùth air leth-cheud bliadhna. Tha seòl aice air a clòimh a thilgeil nuair a tha i a' fàs trom agus mall, agus air an dòigh seo tha i ga neartachadh fhèin mar gun tilleadh a h-òige a-rithist.

## Sean-fhacal an t-Salmadair

* *Gun sàsaich maitheas an Tighearna beul an duine, air chor is gun ath-nuadhaichear a òige mar òige na h-iolaire.*

## Faic cuideachd
* Iolair-bhuidhe
* Iolair-mhara

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Eun-creachaidh
Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Gobhlan-gaoithe

'S e eun beag a th' anns a' **Ghobhlan-ghaoithe** (Laideann: *Hirundo rustica*, Beurla: *swallow*). Lorgar air feadh na h-Eòrpa, Àisia, Afraga agus Aimeireaga i. Aithnichear air a h-earr ghobhlaich i, agus a sgòrnan dearg.

## Imrich

Tha an gobhlan-gaoithe a' teachd do cheann tuath na cruinne aig toiseach an earraich nuair a tha an latha a' fàs fada agus an aimsir blàth. Aig deireadh an fhogharaidh, nuair a tha an latha a' fàs goirid agus an aimsir fuar, imrichidh i gu leth-chruinn a deas. 

Beagan roimh dhaibh falbh, cruinnichidh iad ann an àireamh mhòr air mullach thaighean no àitean àrda eile, cuiridh iad an cèill an rùn do a chèile, agus nì iad deas airson an turais do thìr fad air astar. Air dhi leth-chruinn a tuath fhàgail, stiùiridh i gu dìreach air an t-slighe a dh' ionnsaigh Afraga, Aimearaga a Deas agus eadhon Astràilia, far am bheil an aimsir blàth, agus cuileagan pailt; agus fanaidh i an sin gus an tèid an geamhradh seachad, agus gus an tig blàths agus teas le teachd an earraich.

'S e is adhbhar dha bheil an gobhlan-gaoithe ag imrich deas gum bheil na cuileagan a' bàsachadh nuair a tha an geamhradh a' teachd dlùth, agus do bhrìgh gur ann orra seo a tha i a' tighinn beò, tha claonadh nàdarra ga treòrachadh a dh' ionnsaigh nan tìrean sin.

## Àite-còmhnaidh

Tha an gobhlan-gaoithe a' dèanamh a nid de chrè agus de làthaich; agus tha a nead am bitheanta air a togail ri cinn thaighean, no ann an oisinn nan uinneagan.

## Beathachadh

Tha an gobhlan-gaoithe a' glacadh chuileagan agus bheathaichean beag sgiathach eile, nuair a tha i air iteig anns na speuran, agus leotha sin tha i ga beathachadh fhèin, agus a' beathachadh a h-àlaich.

## Co-fhulangas

Tha iomadh nì aithnichte mu thimcheall nan gobhlan-gaoithe a tha feuchainn dhuinn gu soilleir gum bheil co-fhulangas aca do thrioblaidean càch a chèile, agus gum bheil fhios aca dè an dòigh air an nochd iad an co-fhulangas seo.

Chualas iomradh air nead a' tuiteam bho oisinn na h-uinneig san do thogadh i, agus gobhlanan-gaoithe a' cruinneachadh cuideachd gus nead eile a thogail sa cheart àite anns an robh a' chiad nead.

Chualas naidheachd cheudna air gealbhonn a' dol a-steach do nead a' ghobhlain-ghaoithe nuair a bha i air falbh a' solarachadh lòin dhith fhèin. Bha fearg ro mhòr air a' ghobhlan-ghaoithe seo gun do chuir i an cèill do chàch agus thàinig iad nam mòr-àireamh le crè nan guib. Dhùin iad suas an toll a bha san nead, agus dh' fhàg iad an gealbhonn an sin gu bàsachadh a dhìth bìdh agus àile.

## Ceanglaichean a-mach

* 

## Dealbhan

Faidhle:BarnSwallow.jpg
Faidhle:Barn swallow in flight - Flickr - Lip Kee.jpg
Faidhle:Suitsupääsuke (Hirundo rustica) alõtsa oksal..jpg
Faidhle:Suitsupääsuke pesal.jpg
Faidhle:Ластовичка - с. Мажучиште.JPG
Faidhle:Hirundo rustica subspecies.png
Faidhle:Hirundo rustica MWNH 1883.JPG


Roinn-seòrsa:Eòin
Gòbhlan-monaidh

'S e eun beag a th' ann an **Gòbhlan-monaidh** (Laideann: *[[Tachymarptis melba]]* no *[[Apus melba]]*, Beurla: *Alpine Swift*).

Tha iad coltach ri gòbhlan-gaoithe.

## Dealbhan

Faidhle:Avo apumel10.jpg
Faidhle:Avo apumel11.jpg
Faidhle:Tachymarptis melba 3260 L.jpg
Faidhle:Alpine Swift.jpg
Faidhle:Alpensegler world.png
Faidhle:Tachymarptis melba MHNT ZOO 2010 11 159 RdN Meknès.jpg|Uighean na Gòbhlan-monaidh (*Tachymarptis melba*)



Roinn-seòrsa:Eòin
Dreathan donn

'S e eun beag a th' ann an **dreathan-donn** (*[[Troglodytes troglodytes]]*, *Wren* neo *Winter Wren* ann am Beurla).

S'àbhaist dhaibh a bhith eadar 10 's 11 cm a dh'àirde 's tha iad caran donn.  Bith iad a' fuireachd am a measg nan lùsan ìosal anns na coilltean giuthais.  'S àbhaist dhaibh neadachadh faisg air an làr neo air an làr fhèin.  Tha na dreathanan-duinn gu math farsaing.  Chìthear iad anns na coilltean bho Alasca thar ceanna a tuath Aimearaga a Tuath agus bho Bhreatainn thar an Roinn Eòrpa 's ceann a tuath Àisia.

## Dealbhan

Faidhle:Zaunkoenig-photo.jpg
Faidhle:Крапивник - орешек (Troglodytes troglodytes), Битцевский лес.jpg
Faidhle:Troglodytes troglodytes1.jpg
Faidhle:Troglodytes troglodytes(loz).jpg
Faidhle:Troglodytes2.jpg
Faidhle:Zaunkoenig 5Nestlinge.jpg
Faidhle:Zaunkoenig Futter 02.jpg
Faidhle:Troglodytes troglodytes kabylorum Hartert, E, 1910 Tébessa MHNT ZOO 2010 11 232.jpg|Uighean na dreathan-donn (*Troglodytes troglodytes*)
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.149.17.jpg |*Cuculus canorus canorus* + *Troglodytes troglodytes* - Museum specimen


Roinn-seòrsa:Eòin
Dhaka

'S e prìomh-bhaile Bhangladais  a tha ann an **Dhaka** . Tha e suidhichte air bruach na h-Aibhne Buriganga. Tha gu bhith 11 millean duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile Dhaka. Tha far-ainm eile air: *Baile nam [[mosg]]an*.
'S e teas meadhan malairteach, poileataigeach is cultarach a tha ann an Dhaka. 

## Gailearaidh

Faidhle:Shahid Sriti Stombho (Proposed).jpg|Shahid Sriti Stombho - Sohrawardy Uddan
Faidhle:Dhakarushhour (54).JPG|Dhaka


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Manila

'S e prìomh-bhaile na h-Eileanan Filipineach a tha ann am **Manila**, ainm oifigeil: **Baile Mhanila**
(cànan Filipineach: *Lungsod ng Maynila*). Tha am baile suidhichte air cladach Bàgh Mhanila aig inbhir na h-Aibhne Pasig.
Tha e suidhichte mu 950 cilemeatair air falbh san àird an earra-dheas Hong Kong. 'S e an dàrna baile as motha anns na h-Eileanan Filipineach a thaobh àireamh-shluaigh, 's e Quezon City am baile as motha den dùthaich seo. Tha nas motha na 14 millean duine a' fuireach anns an àrd-bhaile Mhanila. Tha riaghaltas na h-Eileanan Filipineach suidhichte an seo. Mar sin dheth tha Manila na theas meadhan poileataigeach den dùthaich.

## Bailtean co-cheangailte
*  Astana
*  Haifa
*  Sacramento (Calafòrnia)
*  San Francisco (Calafòrnia)
*  Maui (Hawaii) 

## Gailearaidh

Faidhle:Ph map manila.svg|Mapa Mhanila
Faidhle:Big Manila.jpg|Manila


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil Mhanila
* Fiosrachadh seann Mhanila

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Seabhag-ghorm

Tha eun-àir beag a th’ anns an t-**seabhag-ghorm** (*Falco peregrinus*). Tha iad ainmeil gu h-àraidh air mar cho luath ’s a bhios iad a’ sgiathail. Gu dearbh, ’s ann leis a luaths a bhios iad a’ sealg. Bith iad a’ sgiathail sìos aig astar mòr air na tha iad a’ sealg.

Gob gu earball, bidh iad eadar 35 ’s 50 cm de dh'fhaid agus an cuid sgiathan eadar 80 's 120 cm a leud. Bidh cuideam nam fireannach eadar 440 's 750 g agus cuideam nam boireannach eadar 910 's 1500 g. 

Thathar ag ràdh gur i an t-seabhag-ghorm am beathach as luaithe a th' ann, 's gum bi iad comasach air sgiathail a-nuas cho luath ri 320 km/h.
 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòin-chreachaidh
SS Great Britain

Chuireadh an **SS Great Britain** air bhog aig Bristol ann an 1845. B’ ise an dàra tè de na trì luing mhòir a dhealbh an t-innleadair ainmeil Isambard Kingdom Brunel. B’ innte a chiad long-chuain a chaidh air togail le slige iarainn agus a chiad long-chuain a bhi iomanaichte le bidhis, ged ’s a bha làn seòil orra cuideachd.

Tha a slige 274 troighean anns an fhàd 'us bha i uidheamaichte le **innealan fiarachd** a dhealbh Brunel fhèin. Aig an àm cha ghabhadh e dhèanamh a thogail inneal-stoith le comas a thionndaich luath gu leòr a dh’ioman bidhis-uisge gu dìreach, airson an aobhar sin, dh’iomain na h-innlean fearsaid na bidhis tro bheart de rothan-fhiacalachd le riochd-bheairt 1:3. (1 car a-staigh: 3 car a-mach).
Bha i grunnan bliadhna air an triall ri Astràilia agus nuair a bha a latha seachad anns a’ mhalairt siud, chaidh a chleachdadh mar slige gual aig Port Stanley anns na h-Eileanan Mailbheana. Mu dheireadh chaidh i air tìr an siud, far an do laighe i air a’ chladach gu 1976, nuair a chaidh a toirt dhachaidh ri Bristol. Chaidh a ath-uidheamachadh a bhi na long-taisbeanaidh, mar a tha i chun latha an diugh (2008).

## Seòlaidhean
* Fad: 322 ft (98.15 m)
* Leud: 50 ft 6 in (15.39 m)
* Àird (Druim gu Priomh-Uachdar): 32 ft 6 in (9.91 m)
* Cuideam: 1,930 tunna Breatuinneach (2,161 gearr thunna, 1,961 tunna metreachd)
* Meud-Steallaidh: 3,018 tunna fada (3,380 gearr thunna, 3,066 tunna metreachd)

### Inneal
* Cumhachd Clàraichte: 1,000 Eich
* Cuideam Iomlan: 340 tons
* Eagar: 4 Siolandairean fiarach, an cruth "V" bun os ceann.
* Siolandairean: 88 (220 cm) tarsuinn x 72 oirlich (180 cm) sguib
* Car per mionaid: (Macs) 20 CPM
* Meud Crom-fhearsaid: Fad: 17 troighean (5.18 m) agus tarsuinnead 28 oirlich (71 cm)

### Bidhis-Uisge
* Tarsuinnead: 15'6"
* Cuideam: 77 cwts (3,912 kg)
* Luaths sniomhaidh: 55 CPM

### Dàta eile
* Sgioba
* Caile Chonnaidh: 1,100 tunna guail
* Caile Uisge: 200 tunna
* Caile Bathair: 1,200 tunna
* Cosgais a thogail: £117,295

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Teicneòlas
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Isambard Kingdom Brunel

Tha **Isambard Kingdom Brunel** (Portsmouth, 9 an Giblean 1806 - Lunnainn, 15 an t-Sultain 1859) a measg na h-innleadairean as ainmeile ann an eachdraidh Bhreatainn. Am measg nan obraichean as ainmeile aige tha an Great Western Railway 1834-1837, trì longan-cuain mòra: an SS Great Western (1837), an SS Great Britain (1845) agus an SS Great Eastern (1857), agus Drochaid Clifton, thairis air an abhainn ann am Bristol.

Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Roinn-seòrsa:Einnseanaireachd
Madeira

Is e eilean bholcànach anns a' Chuan Siar a tha ann am **Madeira** a tha suidhichte 978 km dhan iar-dheas a Lisbon.

Tha e air a bhith na phàirt de rìoghachd na Portagail o chionn 1495 agus tha e air a bhith na roinn fhèin-riaghlach de Portagail bho 1976. 

* Beinn as àirde: Pico Ruivo (1,861 meatairean). 
* Sluagh: mu 250,000.

Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Funchal

Is e prìomh-bhaile de Madeira, eilean Phortugach a tha ann an **Funchal**. Is e cathair a tha ann. Chaidh   coisrigeadh air a h-Arois an "Sè", ann an 1508 agus don bhrìgh sin tha Funchal a' comharraich 500 bliadhna an 2008. 

Air barrachd Aros easbuigeachd, agus taigh-choinneamh an riaghaltais roinneil, tha colaisde de Oilthigh Caitligeach na Portugail, agus colaisde ealain anns a' chathair.
## Bailtean Co-cheangailte
* Cape Town
* Freemantle
* Gibraltar
* Honolulu (Hawaii)
* Herzylia
* Leichlingen
* Maramba
* Marrickville
* Maui (Hawaii)
* New Bedford (Massachusetts)
* Oakland (Calafòrnia)
* Parla
* Praia
* Santos
* São Paulo
* Saint Helier

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Fado

Is e **Fado** ceòl tradaiseanta na Portagaile.

Roinn-seòrsa:A' Phortagail
Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Pioghaid

'S e eun beag a th' ann am **pioghaid** (magpie ann am Beurla).  Tha iad dubh 's geal 's gorm.

### Seanfhacal
Mar a tha an t-aghan ag ràdh:

::*H-aon aig breth, dha aig bron<br>Tri aig banais, Ceithir aig bas.*

### Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eòin
Lus-an-eallain

**Geranium robertianum**

'S e seo lus a tha gu math cumanta air feadh na h-Alba, agus an t-saoghail gu lèir. 'S iad **lus-an-ròis**, **righeal cùil**, agus **righeal rìgh** ainmean eile a th' air. 

## Buadhan leigheasach

Bha suim mhòr aig muinntir na Gàidhealtachd gu h-àraid dha bhuadhan leigheasach an luis seo agus a' chreachlaich-dearga. (**Geranium sanguineum**)

Bhathar ga mhion-sgrùdadh agus ga ghoil ann an uisge fad uair a thìde, ach am faigheadh leigheas a chum leasachadh aillse, caochladh chneadhan agus galaran chraicinn. Bheireadh dà unnsa dhen luis pinnt mhasgaidh agus bhite a' rèiteachadh an tomhais a-rèir aois an euslaintich.

Bhathar a' creidsinn gur e leigheas làidir a bh' ann airson aillse chraicinn agus fiù 's anns na 1920an, bha duine anns an Dabhach Dhearg no (Dabhach na Creige), Siorrachd Inbhir Nis, a' cumail a-mach gun deach aige fhèin air corra dhaoine a leigheas leis.

Tha fàileadh garg duilleagan bhrùthte an luis na bhacadh do mheanbh-fhrìde tighinn dlùth.

## Tùsan Fiosrachaidh

* Flora Celtica http://rbg-web2.rbge.org.uk/celtica/Shoreplants/Geraniumrobertianumb.html

* Stèidheachaidhean sgrìobhaidh Bòrd Stàite nan Gartlann chronail (Beurla)https://web.archive.org/web/20091114213725/http://www.nwcb.wa.gov/weed_info/Written_findings/Geranium_robertianum.html

Roinn-seòrsa:Luibhean
SS Savannah

Ann an 1819 sheòl long uidheamaichte le inneal-stoithe agus don b' ainm **Savannah** thar a' Chuan Siar, b' ise a chiad long-smùid a dhèanamh am bòidse sin, ged nach robh na h-innlean aige a ruith fad na siubhail. 

## Ceangal a-muigh

* Eachdraidh SS ''Savannah''

Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh teicneòlais
Roinn-seòrsa:Giùlan
Hanoi

'S e prìomh-bhaile Bhiet-Nam a tha ann an 
**Hanoi** (Cànan Bhiet-Nam: Hà Nội). 
Tha am baile suidhichte air taobh deas den Abhainn *Red River*.
Anns a’ bhliadhna 2007 bha 3.398.889 duine a´fuireach anns a’ bhaile fhèin. 

Tha mòran lochan ann an Hanoi, mar sin tha far-ainm eile air: "Baile nan Lochan" . Seo cuid de na lochan as ainmeile:

* Loch Hoan Kiem 
* Ho Tay 
* Loch Halais 
* Loch Thiền Quang
* Loch Bay mau 

Thòisich daoine air a bhith a’ fuireach an seo timcheall air 3000 RC. Chaidh an *Co Loa Citadel* a thogail anns a’ bhliadhna 200 RC.
Eadar 1010 agus 1802 bha Hanoi na theas meadhan poileataigeach de Bhiet-Nam neo-eisimeileach. Eadar 1887 agus 1954 bha e na phrìomh-bhaile French Indochina agus eadar 1954 ‘s 1976 bha e na phrìomh-bhaile Bhiet-Nam a Tuath.

Air sgàth 's gun robh Hanoi na phrìomh-bhaile Bhiet-Nam airson gu bhith mìle bliadhna, tha am baile na chridhe cultarach den dùthaich. Tha mòran togalaichean eachdraidheil agus clachan-chuimhneachan ann, tha nas motha na 600
teampall agus pagodas ann cuideachd., m.e.:

* Teampall litreachas (Văn Miếu), far a bheil an t-oilthigh as sine a tha ann am Bhiet-Nam
* *One Pillar Pagoda* (Chùa Một Cột) 
* *Flag Tower of Hanoi* (Cột cờ Hà Nội) 

## Bailtean Co-cheangailte
*  Warsaw

## Gailearaidh

Hoan kiem hanoi 1999.jpg|Loch Hoàn Kiếm ann am meadhan Hanoi
Hanoi Oper.jpg|Taigh opara ann an Hanoi

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Roinn-seòrsa:Bhiet-Nam
Roinn-seòrsa:Bailtean
SS Great Western

Is e a bha anns an **Great Western** a chaidh air bhog an 1837, a' chiad long-smuid a chaidh air togail le amas a ruith seirbhis leantainneach thar a' Chuan Siar.

B' e an t-innleadair Isambard Kingdom Brunel a dhealbh i. 

Bha an Great Western 212 troigh anns an fhad agus 35 troigh anns an leathad. Bha a meud riomhairichte, a ghiùlain gual gu leòr a dhol thar a' Chuain Siar fo chumhachd-smùid a-mhàin.

Thogadh i aig Bristol. Bha slige fiodh aice agus bha i uidheamaichte le cuibhlicean-uisge iomanaichte le innealan de 440 Cumhachd-Eich. Bha innealan taobh-luamhanachd aice, eagar de inneal-sàil leasaichte a bha freagarrach ri bàtaichean-smuid.

## Prionnsabal Bhruneil

Nuair a bhitheas long a' siubhal tro uisge, bithidh uisge a suathadh seachad air a slige agus cuiridh an suathadh sin forsa bacaidh orra. Mar sin feumaidh do a cuid innealan, neo a cuid seòil a bhith còmhnaidh ag obair a bhith ga cumail a' dol. Mas e bàta-smùid a tha innte losgaidh i connadh fad 's a tha a h-innealan ag obair.

Bha Brunel air aithneachadh, gu bheil bacadh air long bho suathadh an uisge a rèir farsuinnead den slige a tha ri aghaidh an uisge. An co-mheas le seo, tha an cuideam connaidh a ghiùlanas i a rèir "tomhas-lìonaidh an t-slige". Mar sin, airson slige de cruth sam bith, bithidh bacadh a rèir 
meud cearnaichte ach bithidh comas a ghiùlan connadh (agus mar sin lùths a dh'iomain a pèin) a rèir meud cubaichte.

Tha e a' leantainn gum bith an astar a bhitheas long-smuid comasach a shiubhal air an connadh a tha i comasach a ghiùlan a rèir "fad na luinge".

Canaidh luchd-innlichidh "Prionnsabal Bhruneil" ris an riaghal seo chun latha an diugh.

Roinn-seòrsa:Teicneòlas 
Roinn-seòrsa:Eachdraidh 
Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Troigh

Is aonad fad seann nòs a tha anns an **troigh**. Tha i co-ionnan ri 305mm, ach an cainnt àbhaisteach cleachdar am facal "troigh" a chiall fad (neo doimhnead) "mu deidhinn 0.3m".

Anns a h-aon dòigh cleachdar am facal "òirleach" anns an latha an diugh le ciall de "mu deidhinn 25 mm" . Tha seo gu math cumanta air làraich togail. Mar eisimplir, càn gu bheil inneal-cladhaidh a gearradh claise agus am fear-fhaire a dh'innse ris an fhear-innil gu bheil feum aige a dhol beagan nas domhainn "*Sìos mu deidhinn sia òirlich*".

* Tha 12 òirlich ris an troigh.

* Tha 3 troighean ris an t-slat.

* Tha 22 slatan ris an slabhraidh.

* Tha 10 slabhraidh, neo 220 slatan ris an ochdamh (de mhile)

* Tha 80 slabhraidh, neo 1760 slatan ris a' mhile.

* Tha mile mu deidhinn 1609 meatairean.

A bharrachd air sin, tha 6 troighean ann an aitheamh

Roinn-seòrsa:Tomhaisean
Roinn-seòrsa:Aonadan tomhais
Fear-faire (innleadaireachd)

Ann an innleadaireachd sìobhalta, is e **fear-faire**, a tha ann an neach-obrach a sheasas ri taobh inneal-cladhaidh (digear) ann an aite far a bheil comas aige a fhaicinn gu soilleir am barr a tha an t-inneal a' cladhadh.

Tha a dleasdanas a thoirt steòrnadh ris an fhear a tha air an inneal agus bu sònraichte a chum sùil gheur a mach airson buill is pìoban a bhitheas a' nochdadh anns an "dìg" agus a toirt rabhadh dhan draibhear mu deidhinn.

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
SS Great Eastern

B' e an long mu dheireadh den triùir a dhealbh Isambard Kingdom Brunel a bha ann an **SS Great Eastern**. Chaidh a togail aig Gravesend air an Thames. B' e Scott Russell a thog ise as leth an Great Eastern Company, agus chuireadh i air bochd an 1857.

Bha i aig an àm an long a bu mhotha anns an t-saoghal: bha i 680 troighean 's an fhad, 83 troighean 's an leud (118 troigh thar na bocsaichean-cuibhle) agus bha a slige 60 troigh anns an àird. Bha innealan aige le cumhachd de 11,000 eich a dh'iomain bidhis-uisge *agus* cuibhlichean-uisge. 

Chaidh a dealbhadh a ghiùlain 1,000 luchd-shiubhail, 5,000 tunna bhathair agus 15,000 tunna ghuail ( mar connadh). B'e amas luchd-stiùiridh companaidh na Great Eastern a bhith ga cleachdadh air an triall gu Astràilia, ach cha robh i soirbhicheall anns a' mhalairt sin.

Roinn-seòrsa:Bàtaichean
Roinn-seòrsa:Eachdraidh 
Roinn-seòrsa:Eachdraidh teicneòlais
Roinn-seòrsa:Giùlan
Cliaman

'S e **Cliaman** (bàsaich 1258, Beurla *Clement*) bràthair-bochd Dominicanach agus Easbaig Dhùn Bhlàthain (1233–1258). 

## Teisteanas
* "Bishop Clement" aig geo.ed.ac.uk

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Kabul

'S e prìomh-bhaile  Afganastain a tha ann an **Kābul** (Cànan Farsaidh: کابل). 
'S e am baile as motha ann an Afganastan cuideachd agus 3,043,589 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin anns a’ bhliadhna 2005. Mar sin dheth tha e na chridhe mhalairteach ‘s chultarach den dùthaich. Tha e suidhichte air bruach na h-Aibhne Kabul ann an gleann caol anns an ruith-bheanntan Hindu Kush. Tha Kabul nas sine na 3000 bliadhna. Canar gun deach am baile a stèidheachadh eadar 2000 RC agus  1500 RC. Bha mòran cogaidhean ann air sgath 's gu bheil Kabul suidheachte  air rathad malairteach cudthromach eadar Àisia-a-Deas agus Meadhan Àisia.

## Gailearaidh

Mountains of Kabul.jpg|Beanntan Kabul
Kabul Skyline.jpg|Kabul
Kabul.jpg|Dùn *Bala Hissar* ann an Kabul


 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean