open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Breac an t-sìl

'S e eun beag a tha ann am **breac an t-sìl** (Laideann: *[[Motacilla alba]]*, Beurla: *white wagtail*; *[[Motacilla cinerea]]*, *grey wagtail*; *[[motacilla alba yarrellii]]*, *pied wagtail*) a chrathas earball. Tha ainmean eile air:

* Breacan-buidhe (*[[motacilla flava]]*, *yellow wagtail*; *[[motacilla alba]]*, *white wagtail*; *[[motacilla cinerea]]*, *grey wagtail*; agus *[[motacilla alba yarrellii]]*, *pied wagtail*)
* Cubhag-bhogaidh 
* Glaisean seilich
* Glasag (*[[motacilla alba yarrellii]]*, *pied wagtail*)
* Tachailleag

## Iomraidhean


## Dealbhan

Faidhle:White Wagtail 001.jpg|*[[Motacilla alba]]*
Faidhle:Bachstelze1.jpg|*[[Motacilla alba]]*
Faidhle:Motacilla alba 1.JPG|*[[Motacilla alba]]*
Faidhle:White-Wagtail.jpg|*[[Motacilla alba]]*
Faidhle:White Wagtail-Mindaugas Urbonas-6.jpg|*[[Motacilla alba]]*
Faidhle:2005-07-10 Bachstelze 007.jpg|Pùdach na *[[Motacilla alba]]*
Faidhle:Passer chick01.jpg|Pùdach na *[[Motacilla alba]]*
Faidhle:Linerleegg.JPG|Uighean na breac an t-sìl (*Motacilla alba*)

Faidhle:Motacilla alba yarrellii -Pied Wagtail -SE England.jpg|*[[Motacilla alba yarrellii]]*
Faidhle:Motacilla alba -Daventry Country Park, Daventry, Northamptonshire, England-8.jpg|*[[Motacilla alba yarrellii]]*
Faidhle:Pied wagtail - geograph.org.uk - 1586856.jpg|*[[Motacilla alba yarrellii]]*
Faidhle:Pied wagtail by the River Wye - geograph.org.uk - 1299194.jpg|*[[Motacilla alba yarrellii]]*
Faidhle:Pied Wagtail, Bangor - geograph.org.uk - 748620.jpg|*[[Motacilla alba yarrellii]]*
Faidhle:Pied wagtail, Swindon - geograph.org.uk - 1113947.jpg|*[[Motacilla alba yarrellii]]*
Faidhle:Swan in conversation with a Pied Wagtail (Motacilla alba) - geograph.org.uk - 1382144.jpg|*[[Motacilla alba yarrellii]]* agus eala
Faidhle:Motacilla alba yarrellii MWNH 2226.JPG|Ugh na breac an t-sìl (*[[Motacilla alba yarrellii]]*)

Faidhle:Alpispa (Motacilla cinerea canariensis) (3618098154).jpg|*[[Motacilla cinerea]]*
Faidhle:Alpispa (Motacilla cinerea canariensis) (3955565143).jpg|*[[Motacilla cinerea]]*
Faidhle:Alpispa (Motacilla cinerea canariensis) (4650299341).jpg|*[[Motacilla cinerea]]*
Faidhle:Alpispa (Motacilla cinerea canariensis)♂.jpg|*[[Motacilla cinerea]]*
Faidhle:Bergeronette.jpg|*[[Motacilla cinerea]]*
Faidhle:Grey Wagtail 1 (3958624287).jpg|*[[Motacilla cinerea]]*
Faidhle:Motacilla cinerea -England-8.jpg|*[[Motacilla cinerea]]*
Faidhle:Motacilla cinerea MWNH 2227.JPG|Uighean na breac an t-sìl (*[[Motacilla cinerea]]*)

Faidhle:Motacilla flava (Lukasz Lukasik).jpg|*[[Motacilla flava]]*
Faidhle:Motacilla flava - Beung Borapet.jpg|*[[Motacilla flava]]*
Faidhle:Motacilla flava flava male.jpg|*[[Motacilla flava]]*
Faidhle:Motacilla flava flavissima, male, Wallasea Island, Essex.jpg|*[[Motacilla flava]]*
Faidhle:Motacilla flava thunbergi LC0302.jpg|*[[Motacilla flava]]*
Faidhle:Schafstelze2.jpg|*[[Motacilla flava]]*
Faidhle:Motacilla flava 2 young (Marek Szczepanek).jpg|Pùdach na *[[Motacilla flava]]*
Faidhle:Motacilla flava eggs.JPG|Uighean na breac an t-sìl (*[[Motacilla flava]]*)

Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.39.jpg |*Cuculus canorus canorus* + *Motacilla alba* 



Roinn-seòrsa:Eòin
Cuthag-bhogaidh

'S e eun a tha ann an **cuthag-bhogaidh**, air trì eòin beaga (*motacilla*) -

* breac an t-sìl (*motacilla alba*)
* breacan buidhe (*motacilla flava*)
* breacan baintighearna (*motacilla cinerea*)

Roinn-seòrsa:Eòin
Brìbearachd

'S e airgead neo tiodhlac a tha ann am **brìb** neo **cuilcheannag** (Beurla: *bribe*), a thairgear do dhuine gus am faighear buaidh air.

## Faic cuideachd
* Eadar-nàiseanta Transparency

Roinn-seòrsa:Lagh
Briogais

'S e ball-aodaich a tha ann am **briogais** neo **triubhas**, a chaitheas tu air an roinn as ìsle den bhodhaig, le dà earrann gus na casan a chòmhdachadh.

* bròg
* dràbhars
* mogan
* stocainnean
* briogais-snàimh

Roinn-seòrsa:Aodach
Briogais-snàmh

Tha **briogais-shnàimh** na bhriogais ghoirid a chaitheas tu san uisge, nuair a tha thu a’ snàmh, neo a' daibheadh.

Roinn-seòrsa:Aodach
Linn

*Is docha tha thu lorg [[linne]]*

Tha **linn** a’ ciallachadh cuairt ùine, gu h-àraid, ùine mhòr. Gu tric, is urrainn do linn a’ ciallachadh 100 bliadhnaichean, mar “century” sa Bheurla.

* Linn-deighe
* Linn-umha

Roinn-seòrsa:àm
15mh Linn

Bha am 15mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1401 is 31 an Dùbhlachd 1500. Bha na 1400an eadar 1 am Faoilleach 1400 is 31 an Dùbhlachd 1499.

* 1400an (deichead)
* 1410an
* 1420an
* 1430an
* 1440an
* 1450an
* 1460an
* 1470an
* 1480an
* 1490an

Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna
*
14mh Linn

Bha am 14mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1301 is 31 an Dùbhlachd 1400. Bha na 1300s eadar 1 am Faoilleach 1300 is 31 an Dùbhlachd 1399.

Seo an linn a bhuain Alba saorsa bho smachd Shasainn

* 1300an
* 1310an
* 1320an
* 1330an
* 1340an
* 1350an
* 1360an
* 1370an
* 1380an
* 1390an

Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna
*
13mh Linn

Bha am 13mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1201 is 31 an Dùbhlachd 1300. Bha na 1200an eadar 1 am Faoilleach 1200 is 31 an Dùbhlachd 1299.

*1200an (deichead)
*1210an
*1220an
*1230an
*1240an
*1250an
*1260an
*1270an
*1280an
*1290an

Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna
*
12na linn

Mhair an 12na linn eadar 1 am Faoilleach 1101 is 31 an Dùbhlachd 1200. Mhair na 1100an eadar 1 am Faoilleach 1100 is 31 an Dùbhlachd 1109.

## Deicheadan
* 1100an
* 1110an
* 1120an
* 1130an
* 1140an
* 1150an
* 1160an
* 1170an
* 1180an
* 1190an

Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna
*
11mh Linn

Bha am 11mh linn, eadar 1 am Faoilleach 1001 is 31 an Dùbhlachd 1100. Bha na 1000an eadar 1 am Faoilleach 1000 is 31 an Dùbhlachd 1099.

*1000an (deichead)
*1010an
*1020an
*1020an
*1030an
*1040an
*1050an
*1060an
*1070an
*1080an
*1090an

Roinn-seòrsa:2mh_m%C3%ACle-bliadhna
*
10mh Linn

Bha am 10mh linn, eadar 1 am Faoilleach 901 is 31 an Dùbhlachd 1000. Bha na 900s eadar 1 am Faoilleach 900 is 31 an Dùbhlachd 999.

* 900an (deichead)
* 910an
* 920an
* 930an
* 940an
* 950an
* 960an
* 970an
* 980an
* 990an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
Roinn-seòrsa:2 mìle-bliadhna
*
16mh Linn

Anns an 16mh cheud "na 1500an" bha Alba a' tomhais bliadhnaichean aimsirean agus miosan a rèir mìosachan Iuilian. Anns a' mhìosachan seo, cha do dh'atharraich àireamh na bliadhna Oidhche Challainn ach air 21mh a' Mhàirt. Mar sin, ruith am 16mh linn, bho 22 a' Mhairt 1501 gu 21 a' Mhairt 1600. Bha na 1500an eadar 1 am Faoilleach 1500 is 31 an Dùbhlachd 1599. 

Thòisich an t-Ath-leasachadh sa linn seo.

*1500an (deichead)
*1510an
*1520an
*1530an
*1540an
*1550an
*1560an
*1570an
*1580an
*1590an

Roinn-seòrsa:2mh mìle-bliadhna
*
Linn (100 bliadhnaichean)

Is urrainn do **[[linn]]** a’ ciallachadh 100 bliadhnaichean.

## Mìle-bliadhnaichean àrsaidh
*4mh mìle-bliadhna RC
*3mh mìle-bliadhna RC
*2na mìle-bliadhna RC

## Ùr-linntean

## Mìle-bliadhnaichean teachdail

Roinn-seòrsa:àm
Roinn-seòrsa:bliadhnaichean
9mh Linn

Bha am 9mh linn, eadar 1 am Faoilleach 801 is 31 an Dùbhlachd 900. Bha na 800s eadar 1 am Faoilleach 800 is 31 an Dùbhlachd 899.

* 800an (deichead)
* 810an
* 820an
* 830an
* 840an
* 850an
* 860an
* 870an
* 880an
* 890an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
8mh Linn

Bha am 8mh linn, eadar 1 am Faoilleach 701 is 31 an Dùbhlachd 800. Bha na 700s eadar 1 am Faoilleach 700 is 31 an Dùbhlachd 799.

* 700an (deichead)
* 710an
* 720an
* 730an
* 740an
* 750an
* 760an
* 770an
* 780an
* 790an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
7mh Linn

Bha am 7mh linn, eadar 1 am Faoilleach 601 is 31 an Dùbhlachd 700. Bha na 600s eadar 1 am Faoilleach 600 is 31 an Dùbhlachd 699.

Thoisich Islam sa linn seo.

* 600an
* 610an
* 620an
* 630an
* 640an
* 650an
* 660an
* 670an
* 680an
* 690an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
6mh Linn

Bha am 6mh linn, eadar 1 am Faoilleach 501 is 31 an Dùbhlachd 600. Bha na 500s eadar 1 am Faoilleach 500 is 31 an Dùbhlachd 599.

## Tachartasan
* Thòisich Dail Riada ann an Earra-Ghàidheal.
* Chaidh am baile Glaschu a stèidheachadh.
* Chaidh Doire a stèidheachadh le Calum Cille.

## Breithean

## Bàsan

## Deicheadan
* 500an
* 510an
* 520an
* 530an
* 540an
* 550an
* 560an
* 570an
* 580an
* 590an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
5mh Linn

Bha am 5mh linn, eadar 1 am Faoilleach 401 is 31 an Dùbhlachd 500. Bha na 400s eadar 1 am Faoilleach 400 is 31 an Dùbhlachd 499.

* 400an (deichead)
* 410an
* 420an
* 430an
* 440an
* 450an
* 460an
* 470an
* 480an
* 490an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
4mh Linn

Bha am 4mh linn, eadar 1 am Faoilleach 301 is 31 an Dùbhlachd 400. Bha na 300s eadar 1 am Faoilleach 300 is 31 an Dùbhlachd 399.

* 300an
* 310an
* 320an
* 330an
* 340an
* 350an
* 360an
* 370an
* 380an
* 390an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
1 Linn

Bha am 1ad linn, eadar 1 am Faoilleach 1 AC is 11 an Dùbhlachd 100 AC. 

Thoisich Crìosdaidheachd sa linn seo.

## Daoine cudthromach

*Caligula
*Tacitus
*Vespasian
*Nero

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
Copan Moire

Se seòrsa mhaorach a tha ann an **copan Moire** (**bàirneach**; patella vulgata) Cha chleachdar mar biadh gu tric, ach tha iad gu math cumanta. Tha an t-ainm bàirneach air, uaireannan, ach tha iad nas motha na fìor-bhàirneach.

Roinn-seòrsa:maorach
Partan tuathal

Se seòrsa mhaorach a tha ann an **[[partan]] tuathal**. Cleachdaidh iad na sligeachan caithte aig maorach 7c.

Roinn-seòrsa:Maorach
3mh Linn

Bha am 3mh linn, eadar 1 am Faoilleach 201 is 21 an Dùbhlachd 300. Bha na 200s eadar 1 am Faoilleach 200 is 21 an Dùbhlachd 299.

* 200an (deichead)
* 210an
* 220an
* 230an
* 240an
* 250an
* 260an
* 270an
* 280an
* 290an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
2na Linn

Bha am 2mh linn, eadar 1 am Faoilleach 101 AC is 11 an Dùbhlachd 200 AC. Bha na 100s eadar 1 am Faoilleach 100 is 11 an Dùbhlachd 199.

* 100an (deichead)
* 110an
* 120an
* 130an
* 140an
* 150an
* 160an
* 170an
* 180an
* 190an

Roinn-seòrsa:1 mìle-bliadhna
*
Giomach

'S e seòrsa mhaorach a tha ann an **giomach** (caman; Laideann: *homarus gammarus*). Tha iad coltach ri partan fada. Tha dà spòg aige.

## Faic cuideachd
* giomach uisge (*palinurus vulgaris*)

Roinn-seòrsa:Maorach
Faochag

Tha dà chiall aig  **faochag**
* gobhar-bhreac (conphocan)
* gille-fionndrainn (*littorina littorea*)
7 faochag sgìobag

A bheil thu a' lorg na beinne Faochag ann an Cinn Tàile?

Roinn-seòrsa:maorach
Feusgan

'S e seòrsa mhaorach a tha ann am **feusgan** neo **[[maighdeag]]** (mytilis edulis, modiolus modiolus). Tha iad cumanta mar biadh.

* Baile nam Feusgan (Musselburgh)

Roinn-seòrsa:maorach
Eisir

'S e seòrsa mhaorach a tha ann an **eisir**  (iolra: eisirean) no **oisir**  (iolra: oisirean) (Laideann: *ostrea edulis*) Tha iad cumanta mar biadh. Smaoinichidh cuid gur e “aphrodisiac” a tha ann an eisir. Thig neamhnaidean às an eisir.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-09-14: Eisirean Bharraigh *(aithris-bhideo 1:56)*

Roinn-seòrsa:maorach
Gille-fionntrainn

'S e seòrsa mhaorach a tha ann an **gille-fionntrainn**, **cogarn**, **gairidean** neo ** [[faochag]]** (*littorina littoralis*)

Roinn-seòrsa:maorach
Spàirneag

Se seòrsa mhaorach a tha ann an **spàirneag** neo **cnomhagan**. Cleachdar mar còrn-ciùil uaireannan, nuair a tha toll air.

Roinn-seòrsa:Maorach
Bainteag

*Is docha tha thu lorg [[slige-chreachainn]]*

Se seòrsa mhaorach a tha ann am **bainteag**. Tha an t-ainm “slige-chreachainn” air uaireannan cuideachd. Tha iad cumanta mar biadh, gu h-àraid ann am brot.

Roinn-seòrsa:maorach
Creachann

:*Is dòcha gu bheil thu aʼ lorg [[bainteag]]?*

ʼS e seòrsa maorach a tha sa **chreachann** (no *creachan* no *chreachag* no *creach* no *slige-chreachainn* no *sgolap*).  Ithear e mar bhiadh.

Is urrainn don chreachann ruaig ghoirid snàimh a dhèanamh le bhith aʼ dùnadh ri chéile dà chòmhla na slige de bhreab.

## Ceanglaichean a-mach
*  BBC Naidheachdan 2015-07-15: Riaghailtean ùra son iasgach a' chreachainn *(aithris-bhideo)*

Roinn-seòrsa:maorach
Gille-fionn

Se seòrsa mhaorach a tha ann an **gille-fionn**, **maighdealag** neo **tuairneag**. Tha iad caran beag, ach bho àm gu àm, chaidh iad gan ithe.

Roinn-seòrsa:maorach
Coilleag

'S e seòrsa mhaorach a tha ann an **coilleag**, **cailleachag**, **srùban**, **broilleag** neo **[[donnag (slige)|donnag]]**. 

Tha iad cumanta mar biadh.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2017-02-22: Leudachadh air togail shrùban an Uibhist?

Roinn-seòrsa:Maorach
Muirsgian

Se seòrsa mhaorach a tha ann am **mùsgan**, **muirsgian** neo **stealladair**. B' àbhaist dha a bhith ga chleachdadh mar ealtainn, uime sin, an t-ainm sa Bheurla "*razor* fish"

## Ceanglaichean a-mach
* Bhideo Guthan nan Eilean: Ailig Peutan ag innse mu thogail nam muirsgean *(4:17)* ... Clilstore
* Bhideo Guthan nan Eilean: Ailig Peutan a’ sealltainn mar a thogar muirsgein *(4:59)* ... Clilstore

Roinn-seòrsa:Maorach
Dallag

Is iomadh ciall a tha aig **dallag**:

## [[Mamal]]an
* famh (talpa)
* sorex
** dallag feòir (s. araneus)
** dallag uisge (neomys fodiens)

## [[Eisg]]
** cearban beag
** gobag

## Eile
* deala
Leumadair

Is iomadh ciall a tha aig **leumadair**:

## [[Mamal]]an neo Sìnich
** Sìneach mara
*** Deilf (leumadair-mara)
*** peallag
*** madadh-cuain

** Sìneach-tìre
*** Coineanach
*** Maigheach
*** Bocanach
*** each

## [[dà-bheathach|dà-bheathaich]]
** losgann
** mial-mhàgag

## [[frìde]]an
** deargan
** fionnan-feòir (leumadair-feòir)
** lòcast
** teine-chiarag

## Daoine
* leumadair fada
* leumadair àrd
* leumadair-each
* leumadair-dreallaig

## Beairt
*  Chanar "leumadairean" ri buill-comharraidh a shineas eadar na carbaidean ann an sguain rathad-iarrainn
* Chanar "leumadair" ri ball-dhealain eadar tractar agus traileair a ghiulanas dealain ri solais an traileair.
* Is ainm eile airson "spring" a tha ann an "leumadair".
Birmingham

Tha **Birmingham** (far-ainm: "Brum") na bhaile-mòr ann an Sasainn. 'S e àireamh-shluaigh a' bhaile 992,100 ach a' gabhail a-staigh na bailtean mun cuairt a tha ceangailte ris, thathas a' cunntadh 2,284,093 neach. Anns a' Bheurla, canar "Brummy" ri cuideigin à Birmingham.

Lorgar Birmingham ann an cridhe mòr-rathaidean: mòr-rathad M6 (gu ruige Manchester, Poll a' Ghrùthain agus Cathair Luail), mòr-rathad M40 (gu ruige Lunnainn) agus mòr-rathad M5 (gu ruig Bristol). 

## Daoine Ainmeil
* Adrian Chiles: (1967).

## Bailtean Co-cheangailte
*  Chicago
*  Frankfurt
*  Johannesburg
*  Leipzig
*  Lyon
*  Milano
*  Zaporizhzhia

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Sasainn
1 mìle-bliadhna

*Is docha tha thu lorg [[1mh mìle-bliadhna RC]]*

Bha an **1 [[mìle-bliadhna]]** eadar 1 AC is 1001 AC



**[[1 Linn]]**
0an
10an
20an
30an
40an
50an
60an
70an
80an
90an

**[[2na Linn]]**
100an
110an
120an
130an
140an
150an
160an
170an
180an
190an

**[[3mh Linn]]**
200an
210an
220an
230an
240an
250an
260an
270an
280an
290an

**[[4mh Linn]]**
300an
310an
320an
330an
340an
350an
360an
370an
380an
390an

**[[5mh Linn]]**
400an
410an
420an
430an
440an
450an
460an
470an
480an
490an

**[[6mh Linn]]**
500an
510an
520an
530an
540an
550an
560an
570an
580an
590an

**[[7mh Linn]]**
600an
610an
620an
630an
640an
650an
660an
670an
680an
690an

**[[8mh Linn]]**
700an
710an
720an
730an
740an
750an
760an
770an
780an
790an

**[[9mh Linn]]**
800an
810an
820an
830an
840an
850an
860an
870an
880an
890an

**[[10mh Linn]]**
900an
910an
920an
930an
940an
950an
960an
970an
980an
990an



Roinn-seòrsa:Àm
Roinn-seòrsa:Mìle-bliadhna
*
2 mìle-bliadhna

*Is docha tha thu lorg [[2mh mìle-bliadhna RC]]*

Bha an 2 mìle-bliadhna eadar 1001 AC is 2001 AC



**[[11mh Linn]]**
1000an
1010an
1020an
1030an
1040an
1050an
1060an
1070an
1080an
1090an

**[[12na linn]]**
1100an
1110an
1120an
1130an
1140an
1150an
1160an
1170an
1180an
1190an

**[[13mh Linn]]**
1200an
1210an
1220an
1230an
1240an
1250an
1260an
1270an
1280an
1290an

**[[14mh Linn]]**
1300an
1310an
1320an
1330an
1340an
1350an
1360an
1370an
1380an
1390an

**[[15mh Linn]]**
1400an
1410an
1420an
1430an
1440an
1450an
1460an
1470an
1480an
1490an

**[[16mh Linn]]**
1500an
1510an
1520an
1530an
1540an
1550an
1560an
1570an
1580an
1590an

**[[17mh Linn]]**
1600an
1610an
1620an
1630an
1640an
1650an
1660an
1670an
1680an
1690an

**[[18mh Linn]]**
1700an
1710an
1720an
1730an
1740an
1750an
1760an
1770an
1780an
1790an

**[[19mh Linn]]**
1800an
1810an
1820an
1830an
1840an
1850an
1860an
1870an
1880an
1890an

**[[20mh Linn]]**
1900an
1910an
1920an
1930an
1940an
1950an
1960an
1970an
1980an
1990an



Roinn-seòrsa:Àm
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
*
3mh mìle-bliadhna

*Is docha tha thu lorg [[3mh mìle-bliadhna RC]]*

Tha an **3mh mìle-bliadhna** eadar 1 am Faoilleach, 2001 agus 31 an Dùbhlachd, 3000 den Caladair Griogarach (Gregorian)

Mar a tha am mìle-bliadhna gu math òg fhathast - chan eil a' chiad deichead air falbh - chan urrainn dhuinn mòran ràdh mu dheidhinn. Tha a' mhòrchuid den stuth againn na fhoirm den ro-innse aig reul-eòlas 7c.

## Linntean is deicheadan

Roinn-seòrsa:Àm
Roinn-seòrsa:Mìle-bliadhna
3mh mìle-bliadhna RC

''Is docha gu bheil thu a' lorg 3mh mìle-bliadhna

## [[linn (100 bliadhnaichean)|linntean]]
* 30mh linn RC
* 29mh linn RC
* 28mh linn RC
* 27mh linn RC
* 26mh linn RC
* 25mh linn RC
* 24mh linn RC
* 23rd linn RC
* 22nd linn RC
* 21st linn RC

3mh mìle-bliadhna RC
-7
2 mìle-bliadhna RC

*Is docha tha thu lorg [[2 mìle-bliadhna]] AC*



**[[20mh linn RC]]**
1990an RC
1980an RC
1970an RC
1960an RC
1950an RC
1940an RC
1930an RC
1920an RC
1910an RC
1900an RC


**[[19mh linn RC]]**
1890an RC
1880an RC
1870an RC
1860an RC
1850an RC
1840an RC
1830an RC
1820an RC
1810an RC
1800an RC

**[[18mh linn RC]]**
1790an RC
1780an RC
1770an RC
1760an RC
1750an RC
1740an RC
1730an RC
1720an RC
1710an RC
1700an RC

**[[17mh linn RC]]**
1690an RC
1680an RC
1670an RC
1660an RC
1650an RC
1640an RC
1630an RC
1620an RC
1610an RC
1600an RC

**[[16mh linn RC]]**
1590an RC
1580an RC
1570an RC
1560an RC
1550an RC
1540an RC
1530an RC
1520an RC
1510an RC
1500an RC

**[[15mh linn RC]]**
1490an RC
1480an RC
1470an RC
1460an RC
1450an RC
1440an RC
1430an RC
1420an RC
1410an RC
1400an RC

**[[14mh linn RC]]**
1390an RC
1380an RC
1370an RC
1360an RC
1350an RC
1340an RC
1330an RC
1320an RC
1310an RC
1300an RC

**[[13mh linn RC]]**
1290an RC
1280an RC
1270an RC
1260an RC
1250an RC
1240an RC
1230an RC
1220an RC
1210an RC
1200an RC

**[[12na linn RC]]**
1190an RC
1180an RC
1170an RC
1160an RC
1150an RC
1140an RC
1130an RC
1120an RC
1110an RC
1100an RC

**[[11mh linn RC]]**
1090an RC
1080an RC
1070an RC
1060an RC
1050an RC
1040an RC
1030an RC
1020an RC
1010an RC
1000an RC
5mh mìle-bliadhna RC

Sa mhìle-bliadhna seo, thoisich àiteachas, agus dh'fhàs an àireamh-shluaigh bho 5 gu 7 muillean.

Roinn-seòrsa:Mìle-bliadhna
Mìle-bliadhna

Tha **mìle-bliadhna** co-ionnan ri 10 linntean.

* 3mh mìle-bliadhna (AC)
* 2na mìle-bliadhna (AC)
* 1mh mìle-bliadhna (AC)
* 1mh mìle-bliadhna RC
* 2mh mìle-bliadhna RC
* 3mh mìle-bliadhna RC
* 4mh mìle-bliadhna RC
* 5mh mìle-bliadhna RC
* 6mh mìle-bliadhna RC
* 7mh mìle-bliadhna RC
* 8mh mìle-bliadhna RC
* 9mh mìle-bliadhna RC
* 10mh mìle-bliadhna RC

*
Roinn-seòrsa:Bliadhnaichean
Roinn-seòrsa:Àm
1mh mìle-bliadhna RC

*Is docha tha thu lorg [[1mh mìle-bliadhna]]*



**[[10mh linn RC]]**
990an RC
980an RC
970an RC
960an RC
950an RC
940an RC
930an RC
920an RC
910an RC
900an RC


**[[9mh linn RC]]**
890an RC
880an RC
870an RC
860an RC
850an RC
840an RC
830an RC
820an RC
810an RC
800an RC

**[[8mh linn RC]]**
790an RC
780an RC
770an RC
760an RC
750an RC
740an RC
730an RC
720an RC
710an RC
700an RC

**[[7mh linn RC]]**
690an RC
680an RC
670an RC
660an RC
650an RC
640an RC
630an RC
620an RC
610an RC
600an RC

**[[6mh linn RC]]**
590an RC
580an RC
570an RC
560an RC
550an RC
540an RC
530an RC
520an RC
510an RC
500an RC

**[[5mh linn RC]]**
490an RC
480an RC
470an RC
460an RC
450an RC
440an RC
430an RC
420an RC
410an RC
400an RC

**[[4mh linn RC]]**
390an RC
380an RC
370an RC
360an RC
350an RC
340an RC
330an RC
320an RC
310an RC
300an RC

**[[3mh linn RC]]**
290an RC
280an RC
270an RC
260an RC
250an RC
240an RC
230an RC
220an RC
210an RC
200an RC

**[[2mh linn RC]]**
190an RC
180an RC
170an RC
160an RC
150an RC
140an RC
130an RC
120an RC
110an RC
100an RC

**[[1mh linn RC]]**
90an RC
80an RC
70an RC
60an RC
50an RC
40an RC
30an RC
20an RC
10an RC
0an RC


-9
-9
4mh mìle-bliadhna RC

## [[linn (100 bliadhnaichean)|linn]]

* 40mh linn RC
* 39mh linn RC
* 38mh linn RC
* 37mh linn RC
* 36mh linn RC
* 35mh linn RC
* 34mh linn RC
* 33mh linn RC
* 32mh linn RC
* 31mh linn RC

Roinn-seòrsa:mìle-bliadhna
Ceann

'S e roinn chudromach na bodhaig a tha ann an **ceann**. Tha e aig mullach a' chuirp, agus seo far a bheil an eanchainn 7c.

Roinn-seòrsa:Bodhaig
Falt

'S e fileamaidean de ghrunnain-fheòla a tha a' fàs on craiceann air a' cheann a tha ann am **falt** no **gruag**. 'S e fileamaid de fhalt a tha ann am **fuiltean** no **ròineag**. 'S e fuiltean air a' chuirp daonna no air ainmhidhean a tha **gaoist** no **gaoisid**. Tha na malaidhean air a' bhathais agus na frasgan air na buill-sùla.

## Ceimigeachd
Tha falt air a dhèanamh air cearatain, grunn-feòla a lorgar cuideachd ann an ìnean. Tha an dath a' dol à mealainin.

## Faic cuideachd
* Dath na gruaige
* Feusag

Roinn-seòrsa:Corp
Aillse-chraicinn

Tha **aillse chraicinn** na seòrsa aillse a tha a' fàs air craiceann. Is urrainn do blianadh an aillse seo thoiseachadh. Tha e gu math cumanta ann an Astràilia, air sgàth gu bheil aimsir grianach is teth aca, agus tha a' mhorchuid nan daoine geala.

Roinn-seòrsa:aillse
Dubhadh-grèine

Tha **dubhadh-grèine** a' ciallachadh dubhadh-craicinn a thachair tro blianadh neo direach solas-na-grèine. Tacraidh dubhadh-grèine air daoine geala mar is trice, ach is urrainn do dubhadh-grèine a bhith air daoine eile.

Roinn-seòrsa:eòlas-craicinn
Prìomh-mhinistear

Se ministear a bheil aig ceann na riaghaltais a tha ann am **prìomh-mhinistear**. Sa Bheurla, is urrainn do *prime minister* neo *first minister* (ann an Alba - far a bheil *prime minister* ro chonnspaideach) a bhith air.

* Prìomh Mhinistearan na h-Alba
* Prìomhairean na Breatainne
* Prìomh-mhinistear Innise Tìle
* Prìomhaire

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Colann

'S e th' ann an **colann** ach am pàirt meadhanach dhen bhodhaig. Bidh na buill-bodhaig agus am muineal a' sìneadh às a' cholainn.

## Corp-eòlas

Lorgar am broinn na colainn na prìomh buill-bodhaig. Tha an cridhe agus na sgamhan am broinn a' cléibh anns a' cholainn uarach. 

Tha na buill-bodhaig a bhios ri cnàmhadh anns an leth gu h-ìseal; an grùthan, a' ghreallach no am mionach, agus na dubhagan.
Craiceann

Tha **craiceann** na chòmhdach air bodhaig. Tha falt a' fàs ann, agus ìnean. 

Bidh mòran tinneasan a' gabhail buaidh air, mar aillse-craicinn, breac-òtraich, a' ghriùthach 7c. 

Roinn-seòrsa:Corp
*
Alpha

'S e **Alpha (Α, α)** a chiad litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri A san aibidil againne. 

Tha e a' ciallachadh moran rudan eile, m.e.

* reul soilleir, mar Alpha Centauri
* na daoine as àirde ann am *[[Brave New World]]*
* gath san eanchainn
* fireannach cumhachdach, "alpha male" mar a chanas daoine sa Bheurla.
* Crìosdaidh, mar "iasg"
* a' chiad nì, neo nì as àirde, mar ann an Alpha is Omega (Omega).

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Beta

'S e **Beta (Β, β)** an dàrna litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri B san aibidil againne. 

Tha e a' ciallachadh moran rudan eile, m.e.

* Beta-Max, seòrsa bhideò aosda.
* reul soilleir nas dorcha na alpha msa

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Gamma

'S e **Gamma (Γ, γ)** an treas litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri G sa aibidil Ròmanach. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Delta

'S e **Delta (Δ, δ)** a' cheathramh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri D san aibidil Ghàidhlig. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Epsilon

'S e **Epsilon (Ε, ε)** a' chòigeamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri E (goirid) san aibidil Ròmanach. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Zeta

'S e **Zeta (Ζ, ζ)** an siathamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri Z san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Eta

*Is docha tha thu lorg [[Euskadi Ta Askatasuna]]*

'S e **Eta (Η, η)** an seachdamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri E fada neo “È” san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Theta

'S e **Theta (Θ, θ)** an ochdamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri “th” sa Bheurla, mar ann an “Bath”. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Iota

'S e **Iota (Ι, ι)** an naoidheamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri I san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Kappa

*Is docha tha thu lorg [[Kappa (Iapan)]] neo [[Kappa (aodach)]]*

'S e **Kappa (Κ, κ)** an deicheamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri K neo C san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Lambda

Tha **Lambda (Λ, λ)** na aona litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri "L" sa aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Mu

*Saoil a bheil thu an tòir na leanas: [[Mu (tìr)]]?*

'S e **Mu (Μ, μ)** an dàrna litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri M san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:aibidil Ghreugach
Nu

'S e **Nu (Ν, ν)** an trì-deugamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri N san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Xi

'S e **Xi (Ξ, ξ)** an ceathramh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri X san aibidil againne. Tha am fuaim aig an litir “Χ” (chi) san aibidil Ghreugach mar “ch” sa Ghàidhlig.

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Omicron

'S e **Omicron (Ο, ο)** an còigeamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri O (goirid) san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Pi

'S e **Pi (Π, π)** an siathamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri P san aibidil Romhanaich.

## Matamataig
: *Faic [[pi (àireamh)]]*
Cleachdar π ann an matamataig a chomharraich an riochd eadar cearcall-thomhas agus trast-thomhas a' chearcaill. Is e àireamh neo-raiseanail a tha ann an π, ach tha luach π faisg air 22/7 neo 3.142.
Tha sin ri ràdh: π × trast-thomhas = cearcall-thomhas. Cuideachd tha π × radius a' chearcaill ceàrnagaichte co-ionnann ri farsaingeachd a' chearcaill.

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Rho

'S e **Rho (Ρ, ρ)** an seachdamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri R san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Sigma

'S e **Sigma (Σ, σ, ς)** an ochdamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri S san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Tau

'S e **Tau (Τ, τ)** an naoidheamh litir deug den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri T san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Upsilon

'S e **Upsilon (Υ, υ)** am ficheadamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri U san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Phi

'S e **Phi (Φ, φ)** an aon air fhicheadamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri F (neo “ph”) san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Chi

'S e **Chi (Χ, χ)** an dà air fhicheadamh litir den aibidil Ghreugach. Tha “Xi (Ξ)” san aibidil Ghreugach co-ionnan ri “X” san aibidil Ròmanach (an aibidil againne), agus Chi fhèin co-ionnan ri "ch" mar ann an "chì".

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Psi

'S e **Psi (Ψ, ψ)** an thrì air fhicheadamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri “ps” san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
San

B' àbhaist do **San** a bhith na litir Ghreugach. Bha e co-ionnan ri "s", mar ann an "sin", neo "seòladh". Bha e eadar pi agus qoppa.

San
Qoppa

B'àbhaist do **qoppa** a bhith na litir Ghreugach. Bha e co-ionnan ri "k". S'ann eadar san agus rho a bha e.

Qoppa
Omega

'S e **Omega (Ω, ω)** an ceithir-ficheadamh litir den aibidil Ghreugach. Tha e co-ionnan ri o (fada) san aibidil againne. 

Roinn-seòrsa:Aibidil Ghreugach
Beinn Nibheis

Is i **Beinn Nibheis** a' bheinn as àirde ann an Alba, aig 1344m (4409tr), agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte ann am Monadh Dhruim Uachdair os cionn Glinn Nibheis, faisg air a' Ghearasdan ann an Loch Abar.

Chan eil ciall an ainm soilleir. Tha caochladh fhacal-fhreumhan air moladh, mar *nèamh* agus *nimheil*.

Tha a' bheinn ainmeil airson na sìde chunnartach chaochlaideach air a' mhullach aice. Air sgàth seo agus a liuthad streapadair gach bliadhna -- mòran dhiubh gun an eòlas riatanach air beanntan -- bithidh tubaistean mharbhtach a' tachairt gu tric.

Tha slighe don mhullach a' tòiseachadh aig Ionad Nibheis (an ionad-tadhail anns a' ghleann). Chaidh an slighe a thogail ann an 1883 air a' phrìs ₤800, gus pònaidhean a leigeil don reul-lann a bh' air a' mhullach aig an àm.

Tha lochan, *Lochan an t-Suidhe*, leth-shlighe shuas a' bheinn.

## Rèis na Beinne

Thatar am beachd gum b' e a' chiad duine a ruith suas a' bheinn gruagaire ionadail, William Swan, ann an 1895. Ruith e bhon t-seann oifis a' phuist anns a' Ghearasdan ann an 2u41m. Bha a' chiad rèis farpaiseach ann an 1899, le 10 co-fharpaisich a' gabhail pàirt. B' e am fear-buannachaidh, an geamair Ùisdean Ceanadach.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-10-22: Cuairt 3D air Beinn Nibheis *(aithris bhideo)*
* BBC Naidheachdan 2017-09-05: Luchd-Aimsire Beinn Nibheis

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Sgitheach

Is e an **sgìtheach**, no **craobh-sgeachag**, craobh bheag chruaidh driseach. Bha a' chraobh coisrigte do na Ceiltich (mar a bha a' chaorann). Bhitheadh ban-draoidhean a' fuireach ann am beàrn sgìthich. Rachadh daoine mòra a thìodhlacadh le callaid sgìthich.

Nas fhada a-rithis, bhatar a' cleachdadh na duilleig gus sgòrnain goirt a leighiseadh agus bruthadh-fala a srianadh.

## Dealbhan

Roinn-seòrsa:craobhan
Roinn-seòrsa:leaghas dualchasach
Roinn-seòrsa:creideamh dualchasach
Malaig

'S e baile iasgaich cudromach a th' ann am **Malaig** (uaireannan agus Beurla: **Mallaig**)  air taobh siar Mòrair, anns na Garbh Chrìochan. Ann an 2020 bha 660 duine a' fuireach an seo.
 
Bho seo tha aiseagan a’ ruith a dh'Armadal anns an Eilean Sgitheanach, dha na h-Eileanan Muc, Eige, Rùm agus Canaigh, agus a dh'Inbhir Aoidh agus An Tairbeart ann an Cnòideart. Tha aiseag cuideachd a' dol a Bharraigh agus Uibhist a Deas. Tha stèisean-rèile ann am Malaig agus bidh trèanaichean à Glaschu air Rathad Iarainn nan Eilean a' crìochnachadh an seo an dèidh do Mòrar.

A rèir cunntas sluaigh ann an 2011 bha comas bruidhinn na Gàidhlige aig 102 duine a-mach a 777 neach ann am Malaig aig aois 3 is nas sine. A bharrachd air sin fhuaireadh a-mach gun robh 60 dhiubh a' cleachdadh na Gàidhlige aig an taigh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-01-28: Bliadhna thrang an RNLI *(aithris bhideo 2:32 air bàta-theasairginn Mhalaig)*
* BBC Naidheachdan 2016-03-25: Malaig - Loch Baghasdail a’ tòiseachadh
* BBC Naidheachdan 2016-05-11: Trèana-smùid a' dèanamh air Malaig a-rithist *(aithris-bhideo 2:34)*
* BBC Naidheachdan 2016-08-25: Airgead dha amar-snàimh Mhalaig

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Loch Abar
Beinn na Gucaig

Is i **Beinn na Gucaig** beinn bheag (500m a dh'àirde) Abrach, air taobh deas Blàr mac Faoilteach, faisg air a' Ghearasdan. Tha i os cionn lochan Lunn Dà Bhrà agus faisg air Sròn Garbh, Meall nan Clèireach, agus Druim Earbainn.

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Aleph (Eabhra)

Tha **Alef/aleph (א)** na chiad litir den aibidil Eabhra. Ged a tha alpha sa aibidil Ghreugach a’ tighinn à aleph, chan eil e co-ionnan ri A gu fior, ach glottal stop. Tha “aleph” a’ ciallachadh damh (bò).

Roinn-seòrsa:Aibidil Eabhra
Beth

Tha **Bet/beth (ב)** na dhàrna litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri B sa aibidil againne. Is ann à beth a tha beta. Tha “beth” a’ ciallachadh taigh.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Gimel

Tha **Gimel (ג)** na threasamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri G sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri gamma. Tha an t-ainm “gimel” a’ ciallachadh càmhal.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Daleth

Tha **dalet/daleth (ד)** na cheathreamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri D sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri delta.

Nuair a chleachdas sinn “7” sa Gàidhlig, san àite “&”, their cuid gur e daleth a tha ann, ach their cuid eile gun d’thàinig e à Laideann “et” (agus)

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
He

Tha **He (ה)** na chòigeamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri H sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri eta.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Waw

Tha **vav/vaw/waw (ו)** na shiathamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri V neo W san aibideil Ròmanach. 
 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Zayin

Tha **zayin (ז)** na sheachdamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri Z sa aibidil againne. 
 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Heth

Tha **chet/het/heth (ח)** na ochdamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri “h”  
 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Yodh

Tha **yod (י)** na dheicheamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri Y, neo I (ann am faclan mar “Iapan” neo “Ierusalem), sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri iota.
 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Kaph

Tha **kaf/kaph (כ, neo ך aig deireadh facal)** na aona litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri K sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri kappa.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Lamedh

Tha **lamed (ל)** na dhàrna litir dheug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri L sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri lambda.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Mem

Tha **mem (מ neo ם aig deireadh facal)** na threasa litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri M sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri mu.
 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Nun (litir)

Tha **nun (נ neo  ן aig deireadh facal)** na cheathramh litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri N sa aibidil againne.  Tha e càirdeil ri nu.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Samekh

Tha **samech/samekh (ס)** na chòigeamh litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri S sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri sigma.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Ayin

Tha **Ayin (ע)** na shiathamh litir deug den aibidil Eabhra.  Tha e càirdeil ri upsilon.
 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Pe

Tha **pe (פ neo ף aig deireadh facal)**  na sheachdamh litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri P sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri pi agus phi.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Tsade

Tha **tsadi/tzadi (צ neo ץ aig deireadh facal)**  na ochdamh litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri “ts” neo “tz” sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri zeta, agus Ц.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Qoph

Tha **qof/qoph (ק)** na naoidheamh litir deug den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri K sa aibidil againne, agus càirdeil ri Q agus qoppa.
 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Resh

Tha **resh (ר)** na fhicheadamh litir den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri R sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri rho. Tha “resh” a’  ciallachadh ceann.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Shin

Tha **shin (ש)** na aona litir air fichead den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri S sa aibidil againne mar ann am faclan “sin”, “sean”, neo “shop” sa Bheurla 7c. Tha e càirdeil ri Ш agus Щ sa aibidil Chirillach.
 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Tav

Tha **tav/tau/taw (ת)** na dhàrna litir air fichead den aibidil Eabhra. Tha e co-ionnan ri T sa aibidil againne. Tha e càirdeil ri tau.

 
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Vet

Tha **Vet** (בּ) na litir sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri V (neo “mh”/”bh”). Tha e na fhoirm de bet.

Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Sin

Tha **sin** (שּ) na litir sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri s. Tha e na fhoirm de shin.

Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Patach

Tha **Patach** () na fuaimreag sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri “à” .
Roinn-seòrsa:fuaimreagan Eabhra
Kamatz

Tha **Kamatz** (ָ) na fuaimreag sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri A.
Roinn-seòrsa:fuaimreagan Eabhra
Segol

Tha **Segol** () na fuaimreag sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri e, mar ann an “led”.

Roinn-seòrsa:Fuaimreagan Eabhra
Fe

Tha **Fe (פּ neo ףּ aig deireadh facal)**  na litir sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri f. Tha e na fhoirm de pe.
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Chaf

Tha **Chaf** (כּ neo ךּ aig deireadh facal) na litir sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri “ch” mar ann an “loch”. Tha e na fhoirm de kaf.
Roinn-seòrsa:aibidil Eabhra
Shva

*Is docha tha thu lorg [[schwa]]*

Tha **Shva** (schwa) () na fuaimreag sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri neoni (fois beag samhach) neo ə.
Roinn-seòrsa:fuaimreagan Eabhra
Shuruk

Tha **Shuruk** (שורוק) na fuaimreag sa aibidil Eabhra. Tha i co-ionnan ri ù mar ann an “rùn”.

Roinn-seòrsa:fuaimreagan Eabhra
Nad Aislingean

‘S e còmhlan-ciùil teacno/hip-hop a Neiptiùn a th’ ann an Nad Aislingean. 

**Anna Ròc**: Is ise an seinneadair anns a' chòmhlan. Rugadh agus thogadh i ann an Neiptùin ach tha i a' fuireach anns an Eilean Sgitheanach a-nis. 

**Illiqp't**: An ceann *Illbientological Research Laboratories* ann an San Francisco, thachair e ri Anna nuair a bha i air turas dìomhair agus i a' sireadh nam builean troma airson toirt air ais dhan phlanaid aice. 

**J-Roc**: Cuideachd a' fuireach ann an San Francisco agus e na eòlaiche ann an Rannsachadh *Illbientological*. Bidh e fhèin agus Illiqp't a' togail nam builean. 

**Tim Ceartas**: Leth duine, leth inneal, rinn Anna ann an sead a h-athair e nuair a bha i òg agus i ag iarraidh càraid. Nis, bidh Tim a sgrìobhadh nan òran agus a' leigeil an t-srutha chruaidh.

Is iad a' chiad chòmhlan a-riamh a mheasg teacno agus rap ri chèile ann an òrain ùra Gàidhlig.

## Clàraidhean

*2005: *Ceòl Gàidhlig mar Sgian nad Amhaich* (Lasair san Adhar, òran air clàr-cruinneachaidh le Oi Polloi, Mill a h-Uile Rud agus Atomgevitter)
*2006: *Gàidhlig na Lasair* (Lasair san Adhar agus Pòg a-rithist Mi, dà òran air CD-cruinneachaidh le Oi Polloi, Mill a h-Uile Rud, Atomgevitter agus The Thing Upstairs)

## Ceanglaichean a-muigh

Làrach-lìn Nad Aislingean

Làrach-lìn Myspace Nad Aislingean

Gàidhlig na Lasair: Clàr ceòl ùr aiste anns an Scotsman.

Nad Aislingean
Roinn-seòrsa:Ceòladairean le Gàidhlig
Hip-hop

Mar as tric, bidh rapairean a’ cleachdadh an fhacail, hip-hop, nam measg fhèin, an àite rap, nuair a tha iad a’ bruidhinn mu dheidhinn an stoidhle ciùil aca, measgachadh de faclan labhairte agus builean-druma. ‘S e “rap” am facail a chleachdas daoine o thaobh a-muigh an t-saoghail hip-hop, mar as àbhaist.

Cuideachd, bidh na rapairean a’ gabhail orra fhèin, **MC** (master of ceremonies) ann am Beurla, no **FT** (fear an taighe) agus **BT** (bean-an-taigh) ann an Gàidhlig, an àite “rapair.” Canaidh iad **sruth** ris an rap fhèin, faclan labhairt ann an ruitheam sùbailte, a’ cleachdadh comhardaidh agus bheuman seòlta gus buaidh sònraichte, làidir a chruthachadh.

Chaidh a chiad òran hip-hop Gàidhlig a chraoladh nuair a rinn BT Nina agus FT Ceartas à Club Hip-Hop SMO seisean beò air a’ phrògram, Rapal, air BBC Radio nan Gaidheal, anns an fhoghair, 2005.

## Sgioban Hip-hop, FTan agus BTan Gàidhlig

* Nad Aislingean
* Club Hip-Hop SMO

Roinn-seòrsa:Modhan-ciùil
Brisg

'S e slis thana thioram de bhuntàta a tha ann am **brisg**.

Bha a' chiad iomradh air brisgan ann an *The Cook's Oracle* le William Kitchiner ann an 1822.

Stèidhich Golden Wonder, companaidh brisg, ann an Dùn Èideann ann an 1947 ach dhùin am factaraidh Albannach aice mu dheireadh ann am Broxburn ann an 1987. Ann an Alba tha Mackie's Crisps ann an Siorrachd Pheairt nise a' dèanamh brisg.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Biadh
Bruis

Tha **bruis** na sguab bheag airson glanaidh, peantadh, falt a sgioblachadh, fiaclan a ghlanadh 7c.

* bruis-chinn
* bruis-fhiaclan
* bruis-pheant
* sguab

Roinn-seòrsa:acfhainn
Machlag

: *Airson eintiteis mhatamataigeach, faic [[meatrags]]*.
Tha **machlag** neo **brù** na roinn am broinn bodhaig boireannaich far am fàs leanabhan mus beirear iad.

## Faic cuideachd
* uchd

Roinn-seòrsa:Corp
Roinn-seòrsa:Buill-ghineamhain
Brod

*Is docha tha thu lorg [[brod (poit)]]*

Tha **brod** na bhioran neo bhata leis am bidh thu a’ brodadh rudeigin.

Roinn-seòrsa:àirneis
Bròg

Tha **bròg** na còmhdach làidir airson coise. Is ann à “bròg” a tha *brogue* sa Bheurla. Canar greusaiche neo brògar ris an neach a ghreasas brògan.

* bòtannan
* brìogais
* bròg-cleasachd
* bròg-cuibhle 
* bròg-eich 
* bròg-spèilidh
* Mogannan
* Stocainnean

Roinn-seòrsa:Aodach
Iain Lom

B' e **Iain Lom** (Iain MacDhòmhnaill) (mu 1624 - mu 1710) aon de bhàird as motha na seachdamh linne deug. B' e sloinneadh Iain: "Iain mac Dhòmhnaill mhic Iain mhic Dhòmhnaill mhic Iain Àlainn".

Fhuair e an leth-ainm, *Iain Lom* air sgàth an dara cuid geurachd a theanga no luime aodainn. Bhuin e do Chlann Dòmhnaill. 

Chruthaich e mu 3000 sreath a th' air maireann an diugh, a bheir iomradh air eachdraidh agus poileataics Gaidhealach, mar Mort Ghlinn Comhann agus na Cogaidhean Mhon Rois, agus gu h-àraid blàir nan Gaidheal, mar eisimpleir *Là Inbhir Lochaidh*. Tha bàrdachd aige anns an Cruinneachadh MhicLathagain.

Tha cainnt a bhàrdachd gu tric nimheil is fuilteach.

## Bàrdachd
* "Là Inbhir Lòchaidh"

### Foillseachaidhean
* Mackenzie, Annie M. (ed.) 1964. *Orain Iain Luim: Songs of John MacDonald, Bard of Keppoch* (Edinburgh: Scottish Gaelic Texts Society)

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Iain Lom
* Pròiseact Chaluim MhicGilleEathain: Iain Lom (Beurla)

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Loganair

'S e companaidh phlèanaichean ann an Alba a tha ann an **Loganair** . Tha i stèidhichte  ann am Port-adhair Eadar-nàiseanta Ghlaschu.

Cheannaich Loganair ochd turboprops bho chompanaidh ATR ann an 2022 an àite na Saab 340an a bha ann an seirbheis airson a' companaidh airson 23 bliadhna.

## Ceann uidhean

*Dachaigheil: 
**Alba
***Obar Dheathain, Barraigh, Beinn nam Fadhla, Ceann Loch Chille Chiarain, Dùn Dèagh, Eday, Dùn Èideann, Fair Isle, Glaschu, Inbhir Nis, Ìle, Kirkwall, North Ronaldsay, Papa Westray, Sanndaigh, Sealtainn, Steòrnabhagh, Stronsay, Tiriodh, Westray agus Inbhir Uige.
**Sasainn
***Birmingham 
**A' Chuimrigh
***Caerdydd 
**Èirinn a Tuath
***Beul Feirste 
**Eilean Mhanainn
***Ronaldsway

## Ceanglaichean a-mach
* Làireach-lìn oifigeil
* BBC Naidheachdan 2016-11-21: Aonta Loganair is Flybe gus tighinn gu ceann
* BBC Naidheachdan 2016-11-21: Thig a’ cho-bhonntachd eadar Loganair agus Flybe gu ceann an ath-bhliadhna *(aithris-bhideo 2:35)*

Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
San Francisco

Is e baile mòr air taobh an iar Na Stàitean Aonaichte ann an California a tha ann an **San Francisco**. Tha am baile suidhichte air an leth-eilean *San Francisco Peninsula*. Tha an Cuan Sèimh san àirde an iar dheth. Tha an drochaid *Golden Gate* a tha san àirde a tuath San Francisco, gu math cliùiteach.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1776 leis na Spàinnteach. An toiseach bha misean ann aig an robh an t-ainm Naomh Francis à Assisi.

## Daoine ainmeil
Rugadh Clint Eastwood, actair fhilmichean ann an San Francisco ann an 1930.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Corcaigh
*  Haifa
*  Kraków
* Thessaloniki

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Calafòrnia
Port na Banrighinn a Tuath

Is e baile ann am Fìobha a Deas a tha ann am **Port na Banrighinn a Tuath** (Beurla: *North Queensferry*). Tha e suidhichte air taobh a tuath Linne Foirthe mu choinneimh Chas Chaolais (Beurla: *South Queensferry*). 

Chuir Bànrigh Maighread air bhonn seirbheis-aiseig eadar an dà bhaile airson taistealach gu Cill Rìmhinn agus Dùn Phàrlain anns an 11mh Linn. 1879 thòisicheadh air drochaid-rèile tarsainn air an linne, agus dh'fhosgaileadh Drochaid Fhoirthhe 4 am Màrt 1890 le Èideard, Prionnsa a' Chuimrigh  
. 

## Daoine ainmeil
* Tha Gordon Brown a' fuireach ann am Port na Banrighinn a Tuath.
* Dh' fhuirich Iain Banks ann am Port na Banrighinn a Tuath.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Wizz Air

'S e loingeas-adhair a tha ann an **Wizz Air**. Chuir József Váradi air bhonn a' chompanaidh ann an 2003. Tha e suidhichte ann an Vecsés, an Ungair le togalaichean eile ann an Katowice, Warsaw, Gdańsk, Posen, Bucharest, Cluj-Napoca, Timisoara, Sofia, Kyiv is Budapest.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Giùlan
Roinn-seòrsa:An Ungair
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
British Midland International

B' e loidhne adhair a bha ann am **British Midland International** (BMI).

Ann an 2012 cheannaich British Airways BMI o Lufthansa, loidhne adhair às a' Ghearmailt agus steidhicheadh BMI Regional, fo-chuideachd seann BMI, mar loidhne adhair ùr.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* https://web.archive.org/web/20211221122920/http://www.bmiregional.com/

Roinn-seòrsa:Companaidhean
Roinn-seòrsa:Companaidh phlèanaichean
Beul an latha

Is iomadh faclan a tha aig na Gàidheil air toiseach an là. Mar eisimpleir, canaidh cuid **camhanach** neo **briseadh-là**, agus cuid eile **beul an latha** neo **moch-thràth**. Tha moch-thràth air àm moch gu ceart (“òg-mhadainn”), agus camhanach air an solas mu thimcheall nochdadh-grèine, roimhe, agus as deidh.

Aig an àm seo, bidh na h-eòin a’ dèanamh co-sheirm.

* dubh-thràth  
* meadhan-oidhche – fìor-thoiseach an là, ach aig àm dorch gu h-àbhaisteach (às aonais àiteachan gu math deas neo tuath as t-samhradh)

Roinn-seòrsa:àm
Roinn-seòrsa:reul-eòlas
Bun-sgoil

Tha **bun-sgoil** na sgoil airson cloinne òige fo 11 bliadhna a dh’aois, agus as dèidh croileagan. As dèidh bun-sgoil, tha àrd-sgoil. 

Roinn-seòrsa:foghlam
Plasticine

Tha **Plasticine** ™ (**plastasan**) na stuth bog dathte plastaig a chleachdar airson cumaidhean a dhèanamh.

Roinn-seòrsa:Stuth
Buidheagan

Se an earrann bhuidhe den ugh a tha ann am **buidheagan**. Seo a dh’fhàsas an eun. Cleachdar buidheagan ann an còcaireachd gu tric.

## Dealbhan

Faidhle:3 egg yolks.jpg
Faidhle:Humpty was pushed (298669543).jpg
Faidhle:Yolk.jpg
Faidhle:Yemas.JPG
Faidhle:Yolks.jpg
Faidhle:Yukke.jpg|Yukke


Roinn-seòrsa:Ugh
Bròg-cleasachd

Tha **bròg-cleasachd** na bròg a chaitheas tu nuair a bhios tu a’ cluich spòrs. Tha iad gu math eadar-dhealaichte, a chrochadh air dè an geama a tha thu a’ cluich – m.e. bidh bioran air brògan-goilf, stodan air brògan airson ball-coise is rugbaidh, agus bonn rèidh orra airson spòrs mar ball-basgaid neo seòladh.

* bròg-cuibhle
* bròg-spèilidh

Roinn-seòrsa:Aodach
Roinn-seòrsa:Spòrs
Bròg-cuibhle

Tha **bròg-cuibhle** neo **roilear-spèilidh** na bròg air a bheil cuibhlean.

## Faic cuideachd
* bròg-cleasachd
* bròg-spèilidh

Roinn-seòrsa:Aodach
Crudha

Tha **crudha** neo **bròg-eich** na bròg den iarann (neo meatailt eile) a chuirear air eich. Mar is àbhaist, tha iad ann an cruth de “U”. Dìonaidh iad casan an eich, gu h-àraid air rathaidean cruaidh.

Nuair a tha iad air crochadh air balla, theirear gu bheil iad a’ cumail fortan math annta.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Spèil

Tha **bròg-spèilidh** neo **spèil** na bròg le lainn stàilinn air a cheangal air a’ bhonn airson a bhith a’ gluasad neo a’ sleamhnachadh air deigh.

## Faic cuideachd

* bròg-cleasachd
* bròg-cuibhle (roilear-spèilidh)
* spèileadh

Roinn-seòrsa:Aodach
Roinn-seòrsa:Spòrs
Broilleach

Is e am **broilleach** ( no an com) an roinn de'n cholunn eadar an amhach agus an caol meadhanach.
Is e dealbh ghaith-X de'n chom a tha ri fhaicinn ri taobh deas an alt seo.

Chithear gu soillear, na rongais, cleibh de cnamhan seang a tha a' cuairteachadh na sgamhan agus an cridhe a laigheas eadorra. 

Is e an cridhe an taosgaire a bhruthas fuill tro na sgamhain, agus ri gach cearn de'n chorp.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Corp
Brosnachadh

Tha **brosnachadh** na òran, òraid neo dàn, airson faireachdainn làidir, misneachail, neo tìr-ghràdhach, a chuir ort. Bha iad gu math cumanta aig aon àm, agus tha *[[Brosnachadh Bhruis]] (Scots Wha Hae)* le Raibeart Burns na dheagh-eisimpleir.
 
Roinn-seòrsa:Litreachas
Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Brot

Tha **brot** neo **eanraich** na bhiadh lionna. Mar is àbhaist, dèanar le feòil, glasraich ⁊c, agus ithidh thu teth e. (Tha gazpacho an-còmhnaidh fuar)

Roinn-seòrsa:Biadh
Roinn-seòrsa:Deoch
Bruthach

Tha **bruach** neo **bruthach** na talamh ri taobh aibhne, locha neo uaireannan beinne. Mar is trice, tha iad cas, neo caran cas. Is urrainn dhaibh a bhith co-ionnan ri leathad neo oir.

Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Brùchd

Tha **brùchd** neo brùchdadh na gaoth bhon stamaig gu fuaimneach a-mach às a’ bheul.

Roinn-seòrsa:Corp
Bruis-chinn

Tha **bruis-chinn** neo **bruis-fhuilt** na bruis neo sguab bheag airson falt a’ chinn a sgioblachadh.

* cìr

Roinn-seòrsa:acfhainn
Bruis-fhiaclan

Tha **bruis-fhiaclan** na bruis beag airson d’fhiaclan a ghlanadh. Mar is àbhaist, cleachdar uachdar-fhiaclan neo pùdar-fhiaclan leotha.

Roinn-seòrsa:Acfhainn
Roinn-seòrsa:Slàinte
Bruis-pheant

Tha **bruis-pheant** na bruis airson peantadh. Is urrainn dhaibh a bhith cleachdadh gus ealain (gu h-àraid dealbhan) neo ballaichean a pheantadh. Ann an Àisia an Ear, cleachdaidh iad bruis-pheant airson sgrìobhadh.

Roinn-seòrsa:Acfhainn