open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robert Henryson

B' e bàrd Albannach, "makar", a bh' ann an **Robert Henryson** (Meadhan-Albais: *Robert Henrysoun*). Chan eil fios le cinnt againn cuin a rugadh e, ach bha e beò eadar 1460–1500. Còmhla ri William Dunbar, Gavin Douglas, agus David Lindsay, b' esan aon de na "makars" mòra.

## Sgeul-beatha
Bha Henryson a' fuireach ann an Dùn Phàrlain. A rèir choltais, bha e na thidsear agus fhuair e foghlam ann an lagh agus anns na daonnachdan, agus bha e co-cheangailte ri Abaid Dùn Phàrlain ann an dòigh air choireigin.

## Bàrdachd
Bha Henryson a' sgrìobhadh ann am Meadhan-Albais, agus b' esan aon de na sgrìobhadairean Albannach as cudromaiche anns na Meadhan Aoisean. Bha e a' sgrìobhadh bàrdachd-sgeòil anns a' mhòr-chuid. 

* *Morall Fabillis*, anns an do dh'ath-innis e na sgeulachdan le Aesop
* *Robene and Makyne*
* *Testament of Cresseid*
* *The Tale of Orpheus and Erudices his Quene*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:A' Bheurla Ghallda
Roinn-seòrsa:Bàird Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Meatair

'S e aonad mheudachaidh airson fad a th'ann am **meatair** (Greugais: *μέτρον*, a tha a' ciallachadh *meud*). 'S e an t-astar a thèid an t-solas ann an 1⁄299.792.458 ann an diog. 'S e aonan dhen seachd aonadan bunaiteach Siostam Eadar-nàiseanta (SI) nam Meud a th' ann am meatair cuideachd. Chaidh am meatair a chruthachadh le coimisean eadar-nàiseanta ann an 1791, an dèidh Ar-a-mach na Frainge, air a stèidheachadh air meudachadh comharran na meadhan-loidhne. Ann an 1960, chaidh sin atharrachadh do 1.650.763,73 tonn-fhad san fhalamhachd, eadar ìre 2p10 agus 5d5 airsion ataman kripton 86. Chaidh sin atharrachadh a-rithist ann an 1983 do 1⁄299.792.458 ann an diog, agus 's e a thathar a' cleachdadh an latha na-diugh.
## Co-ionnanan ann an aonadan eile

## Ceanglaichean a-muigh
*Union Latine
*Protección Civil
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Matamataig
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Anders Jonas Ångström

B’ e rannsachair ann am fiosaig agus reul-eòlaiche a bh' ann an **Anders Jonas Ångström** (, Timrå 13 an Lùnastal 1814–Uppsala 21 an t-Ògmhios 1874). Fhuair e a chuid sgoil ann an Härnösand agus an uair sin chaidh dhan Oilthigh Uppsala. Tha e cliùiteach airson na h-obrach a rinn e air speactrasgòpachd agus chuireadh ainm dha aonad mheudachaidh ann am fiosaig, an t-ångström.

Dh'obair e mar neach-amhairc aig Amharc-lann Uppsala far an do lorg e ann an àile na grèine haidridean agus rinn e mapa de speactram na grèine ann an 1868. Rannsaich e cuideachd na fir-chlis.

Bhuannaich e Bonn Rumford a' Chomainn Rìoghail ann an 1872.

Chaidh deuchainn-lann aig Oilthigh Uppsala ainmicheadh air is air a mhac, Knut Ångström.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Fiosaig
Roinn-seòrsa:Reul-eòlaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Jim Varney

B' e actair agus neach-ciùil à Lexington, Kentucky anns na Stàitean Aonaichte a bha ann an **James Albert** "**Jim**" **Varney, Jr.** (15 an t-Ògmhios 1949 - 10 an Gearran 2000).

## Filmichean
* 1993 *The Beverly Hillbillies*
* 1995 *Toy Story* 
* 1999 *Toy Story 2*

## Telebhisean
* 1996 *Roseanne*
* 1998 *The Simpsons*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Thomas Haden Church

'S e cleasaiche à California, Na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Thomas Haden Church** (rugadh **Thomas Richard McMillen**, 17 an t-Ògmhios 1960).

## Filmichean
*2011 *We Bought a Zoo*
*2007 *Spider-Man 3* 
*2004 *Sideways*
*1993 *Tombstone*
 

## Iomraidhean
Bàgh an Eige

’S e bàgh mór eu-domhain gainmheach, le làthach agus feur-réisg, a tha ann am **Bàgh an Eige** (Beurla: *Nigg Bay*), suidhte air chosta an ear-thuath Linne Chrombaidh, mu 8km (5 mìle) sear air Inbhir Ghòrdain, sa sgìre comhairle Roinn na Gàidhealtachd.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-06-16: Cùmhnant ath-nuadhachail son Bàgh an Eige *(aithris-bhideo 2:24)*
* 

Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Bàghan ann an Alba
Stulabhal

'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an **Stulabhal** no **Stulaval**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an taobh an ear Uibhist a Deas mu cheithir mìle san ear-thuath air Loch Baghasdail. Tha e na laighe eadar Loch Stulabhal sa deas agus Loch Aineort sa tuath. Tha Stulabhal 374m (1227 troigh) de dh'àirde. A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 15 am Faoilleach 2003. Tha carragh triantanachaidh air mullach na beinne mu cheithir meatair deas air a' phuing as àirde.  Tha an àirde rinneach de 369m a' sgaradh Stulabhal bho na beanntan eile. 'S e Marilyn a th' ann. Tha Stulabhal na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Summit of Stulabhal - geograph.org.uk - 15964.jpg|Sealladh air Stulabhal


## Ceanglaichean a-mach
* Dealbhan aig geograph.org
* Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas
Roinn-seòrsa:HuMP
Roinn-seòrsa:Marilyn
Leathabhal

'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an **Leathabhal** (Beurla: *Layaval* ).

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an Uibhist a Deas ear air an rathaid A865 eadar Loch nam Madadh agus Loch Baghasdail. Tha e na laighe ear air Aisgerbheinn agus ear-dheas air Criribheinn. Tha Leathabhal 182m (597 troigh) de dh'àirde. A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 21 an Dubhlachd 2012. Tha an àirde rinneach de 116m a' sgaradh Leathabhal  bho na beanntan eile. 'S e Stulabhal a mhàthair-mhullaich a tha e suidhiche san ear air Leathabhal. 'S e HuMP a th' ann. Air mullach na beinne chithear carragh triantanachaidh a tha a' comharrachadh a' phuing as àirde. Tha Leathabhal na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.

## Iomraidhean


## Dealbhan

View along the ridge to Beinn Hurabhat - geograph.org.uk - 657136.jpg|Sealladh bho mhullach na beinne air Beinn Hurabhat


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas
Roinn-seòrsa:HuMP
Roinn-seòrsa:Marilyn
Eliogar

'S e beinn anns na h-Eileanan Siar, Alba a th' ann an **Eliogar**.

## Suidheachadh
Tha e suidhichte ann an taobh an ear Uibhist a Deas. Tha e na laighe eadar na beanntan Stulabhal  sa tuath agus Triuirebheinn sa deas. Tha Eliogar 176m (577 troigh) de dh'àirde. A rèir an "*Database of British and Irish hills*" rinneadh an t-ath-sgrùdadh mu dheireadh air àirde na beinne air 28 an t-Sultain 2013. Tha an àirde rinneach de 64m a' sgaradh Eliogar bho na beanntan eile agus 's e Triuirebheinn a mhàthair-mhullaich. Chan eil air a mullach ach àite feurach le beagan gneiss an siud is an seo, gun dad sònraichte a' comharrachadh a' phuing as àirde.  Tha Eliogar na laighe ann an àite iomallach, mar sin chan eil slighe ann a leanas gu mullach na beinne.

Ear-dheas air a' bheinn, ann am Bealach a' Chaolais, chithear taigh fo-thalamh air meall faisg air Loch nan Arm. Tha e clàraichte leis a' Choimisean Rìoghail air Carraighean Àrsaidh is Eachdraidheil na h-Alba.  A rèir Seirbhis Àrc-eòlas nan Eilean Siar canar "Tigh nan Leachach" ris.  Deas air Eliogar, faisg air Loch nan Arm tha clach ann mu dà throigh a dh'àirde a tha ainmichte mar "Carragh-bròin". A rèir beul-aithris dh'fhalbh fear a chaidh a ghoirteachadh ann an cath cas mu sheach gus a' charragh seo mus thuit e agus e a' cromadh ris a' chlach.
 
## Iomraidhean


## Dealbhan

Souterrain - geograph.org.uk - 15961.jpg|Tigh nan Leachach
Loch Nan Arm - geograph.org.uk - 1171914.jpg|Loch nan Arm
Loch nan Airm- Geograph-1672924.jpg|Loch nan Arm, Eliogar sa làimh dheas


## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Beanntan ann an Uibhist a Deas
Roinn-seòrsa:HuMP
John Goodman

'S e cleasaiche às na Stàitean Aonaichte a th' ann an **Jonathan Stephen** "**John**" **Goodman** (Affton,Missouri, 20 an t-Ògmhios 1952).

## Filmichean
Seo liosta de chuid de na filmichean as ainmeile aige:
* 1983 – Eddie Macon's Run
* 1983 – The Survivors
* 1984 – Cracker
* 1984 – Maria's Lovers
* 1984 – Revenge of the Nerds
* 1985 – Sweet Dreams
* 1986 – True Stories
* 1987 – The Big Easy
* 1987 – Raising Arizona
* 1987 – Burglar
* 1988 –The Wrong Guys
* 1988 – Punchline
* 1988 – Everybody's All-American
* 1989 – Sea of Love
* 1989 – Always
* 1990 – Stella
* 1990 – Arachnophobia
* 1991 – King Ralph
* 1991 – Barton Fink
* 1992 – The Babe
* 1992 – Frosty Returns
* 1993 – Matinee
* 1993 – Born Yesterday
* 1993 – We're Back! A Dinosaur's Story
* 1994 –The Hudsucker Proxy
* 1994 – The Flintstones
* 1996 – Pie in the Sky
* 1996 – Mother Night
* 1997 –The Borrowers
* 1998 – Fallen
* 1998 – Blues Brothers 2000
* 1998 – The Big Lebowski
* 1998 – Dirty Work
* 1998 – Rudolph the Red-Nosed Reindeer: The Movie
* 1998 – The Real Macaw
* 1999 – The Runner
* 1999 – Bringing Out the Dead
* 1999 – The Jack Bull
* 2000 – What Planet Are You From?
* 2000 – O Brother, Where Art Thou?
* 2000 – The Adventures of Rocky and Bullwinkle
* 2000 – Coyote Ugly
* 2000 – The Emperor's New Groove
* 2001 – My First Mister
* 2001 – One Night at McCool's
* 2001 – Storytelling
* 2001 – Happy Birthday 2001	Monsters, Inc.
* 2002 – Mike's New Car
* 2002 – Dirty Deeds
* 2003 – Masked and Anonymous
* 2003 –The Jungle Book 2
* 2004 – Home of Phobia
* 2004 – Clifford's Really Big Movie
* 2005 – Marilyn Hotchkiss' Ballroom Dancing and Charm School
* 2005 – Kronk's New Groove
* 2006 – Cars
* 2006 – The Year Without a Santa Claus
* 2007 – Evan Almighty
* 2007 – Bee Movie
* 2008 – Speed Racer
* 2008 – Gigantic
* 2009 – Confessions of a Shopaholic
* 2009 – In the Electric Mist
* 2009 – Alabama Moon
* 2009 – Beyond All Boundaries
* 2009 – The Princess and the Frog
* 2009 – Drunkboat
* 2011 – The Artist
* 2011 – Red State
* 2012 – The Campaign
* 2012 –Trouble with the Curve
* 2012 – Argo
* 2012 – Flight
* 2013 – Monsters University
* 2013 – Inside Llewyn Davis
* 2014 – The Monuments Men
* 2014 – Party Central
* 2014 – The Gambler
* 2015 – Trumbo
* 2015 – Love the Coopers
* 2016 – 10 Cloverfield Lane
* 2016 – Bunyan and Babe
* 2016 – Going Under
* 2016 – The Coldest City
* 2016 – Spring Break '83
* 2016 – Patriots Day

## Iomraidhean
Leitir Fura

'S e làrach bhaile ri thaobh Linne Shlèite a th' ann an **Leitir Fura**. Bha daoine a' fuireach ann gu ruige 1790. Cha deach am baile fhuadachadh, dh'fhàg na daoine air sgàth 's gun robh e doirbh beò-shlàinte a dhèanamh, oir cha robh cead aca bhon uachdaran fiodh fhaighinn bhon choille. 'S ann le Coimisean na Coilltearachd a tha Coille Ceann na Locha anns an latha an-diugh.

Bha daoine a' fuireach ann an uamh an sin ann an 2010.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
* Leitir Fura aig Coimisean na Coilltearachd Alba
*  Sleat - Leitir Fura aig *The Skye Guide* 

Roinn-seòrsa:Bailtean fàs
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Matt K. Miller

'S e cleasaiche à Rockville Center, Eabhraig Nuadh anns na Stàitean Aonaichte a th' ann am **Matthew Kermit** "**Matt**' **Miller** (Rockville Center, 2 an Gearran 1960).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Louis Charles Delescluze

B' e neach-poileataigs, neach-aithris agus rèabhlaideach sòisealach às An Fhraing a bh' ann an **Louis Charles Delescluze** (Dreux, 2 an Dàmhair, 1809 - Paris, 25 an Cèitean 1871). Bha esan an lùib a' Chomainn Pharis agus chaidh a mharbhadh ga dhìon.
## Beatha
Rugadh e ann an Dreux, eadar Chartres agus Évreux, ann an ceann an tuath na Frainge, nuair a bha an dùthaich fhathast fo bhuaidh Napoleon Bonaparte agus thogadh e tro bliadhnaichean dorcha na rìoghachd an a dhèidh. Bhuineadh e do theaghlach bhùirdeasach agus rinn e lagh san oilthigh ann am Paris. Cha robh e ach 21 bliadhna a dh' aois nuair a bha e an lùib na còmhstri airson na saorsa.

Dh' fhàs e gu math dlùth air rèabhlaidich eile a bha an aghaidh na stàite, mar Jarosław Dąbrowski, Eugène Varlin agus Auguste-Jean-Marie Vermorel. B' ann ann am Paris a chaochail e, nuair a bha e 62 bliadhna a dh'aois, agus na caraidean aige. Chaill An Fhraing cogadh an aghaidh na Prùise agus bha am baile air a chuairteachadh le feachdan bho thall thairis. Thoisich ar-a-mach nan daoine bochda an aghaidh nan Gearmailteach, an Riaghaltais agus nan Monarcach. Chaidh a mharbhadh a' dìon na rèabhlaide.

## Urraman
Ann an 1930, is mòr-chuid aig na Sòisealaich agus na Comunnaich sa Chomhairle, dh'ainmich sràid sa 11mh arrondissement (sgìre ann am Paris) an a dhèidh.

## Aistean co-cheangailte
* Somhairle MacGill-Eain
* Vladimir Lenin
* Leon Trotsky
* Mao Zedong
* Co-mhaoineas
* Marxachas
* Rosa Lucsamburg
* Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba
## Ceanglaichean A-muigh
*Film aithriseach mun Chomann
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Auguste-Jean-Marie Vermorel

B' e neach-aithris, deasaiche agus rèabhlaideach sòisealach às an Fhraing a bh' ann an **Auguste-Jean-Marie Vermorel** (Denicé, 22 an t-Ògmhios, 1841 - Versailles, 20 an t-Ògmhios 1871). Bha esan an lùib a' Chomainn Phais agus chaidh a mharbhadh ga dhìon.

## Beatha
Rugadh e ann an Denicé, faisg air Villefranche-sur-Saone, air an àirde an ear na Frainge, nuair a bha an dùthaich na Rìoghachd gu math cugallach air an robh *Monarcachd an Iuchair* (Fraingis: *Monarchie de Juillet*). Rinn e lagh san oilthigh. Cha robh e ach 20 bliadhna a dh'aois nuair a stèidhich e am pàipear-naidheachd *La Jeune France*, ann an 1861. Dheasaicheadh e *Courrier français* agus sgrìobhadh e airson *La Réforme*. Bha e daonnan an grèim airson a chuid bheachdan. B' fheudar dha Paris fhàgail ann an 1970 leis gu robh e an sàs caismeachd an aghaidh an Riaghaltais.

Dh' fhàs e gu math dlùth air rèabhlaidich eile a bha an aghaidh na stàite, mar Jarosław Dąbrowski, Louis Charles Delescluze agus Eugène Varlin. B' ann ann am Paris a chaochail e, nuair a bha e 30 bliadhna a dh'aois, agus na caraidean aige. Chaill an Fhraing cogadh an aghaidh na Prùise agus bha am baile air a chuairteachadh le feachdan bho thall thairis. Thoisich ar-a-mach nan daoine bochda an aghaidh nan Gearmailteach, an Riaghaltais agus nan Monarcach. Chaidh a leòn a' sabaid airson a; Chomainn agus chaochail e, beag air bheag, an ceann mìos sa phrìosan ann am Versailles. Cha do leigeadh dotair no dotair ga chuideachadh.

## Aistean co-cheangailte
* Somhairle MacGill-Eain
* Vladimir Lenin
* Leon Trotsky
* Mao Zedong
* Co-mhaoineas
* Marxachas
* Rosa Lucsamburg
* Pàrtaidh Sòisealach na h-Alba

## Ceanglaichean a-muigh
*Film aithriseach mun Chomann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Co-mhaoineas
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Claye-Souilly

'S e baile beag faisg air Paris, ann an ceann an tuath na Frainge a th’ ann an **Claye-Souilly** (IPA: *kle su.ˈji*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Seine-et-Marne agus an roinn (Fraingis: Région) Île-de-France. Tha 11,599 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a'chiad turais ann an 1135, ged a tha an t-ainm a' dol air ais dha na Ceiltich.

## Daoine Ainmeil
*Eugène Varlin (1839 - 1871): Rèabhlaideach sòisealach a' Chomainn.
## Bailtean Co-cheangailte
* Soave

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Denicé

'S e baile beag faisg air Villefranche-sur-Saone, air an àirde an ear na Frainge a th’ ann an **Denicé** (IPA: *dəni:ʃe*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Rhône agus an roinn (Fraingis: Région) Auvergne-Rhône-Alpes. Tha 1,387 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais san 11mh Linn mar *Daniceus*.

## Daoine Ainmeil
*Auguste-Jean-Marie Vermorel (1841 - 1871): Rèabhlaideach sòisealach a' Chomainn.
## Bailtean Co-cheangailte
* Hallgarten
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Versailles

'S e baile meadhanach faisg air Paris, ann an ceann an tuath na Frainge a th’ ann am **Versailles** (IPA: *vɛʁ.sɑj*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Yvelines agus an roinn (Fraingis: Région) Île-de-France. Tha 85,272 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1038, ged a tha an t-ainm a' dol air ais dhan Cheiltis agus Laideann *Versalias*.

## Eachdraidh
Chaochail an Rèabhlaideach sòisealach Auguste-Jean-Marie Vermorel an seo ann an 1871, an dèidh a' Chomainn.

## Bailtean Co-cheangailte
* Canberra
* Giessen
* Gyeongju
* Nara
* Pushkin
* Qarṭāj
* Taipei
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Monarcachd

'S e teòiridh poileataigeach a tha a' gabhail ri suidheachadh, glèidheadh air neo ath-shuidheadh rìgh mar dhòigh stàit a riaghladh, leis gu bheilear a' creidsinn gur e sin an dòigh as fhèarr ri Riaghaltas a chumail, a th' ann am **monarcachd** (Laideann: *monarchism*). Bidh monarcaich dhen bheachd gur e siostam math a th' ann, a dh'aineoin cho math no cho dona 's a tha an rìgh fhèin. Tha diofar mhòr ann eadar monarcachd mar shiostam agus monarcas, no an teaghlach rìoghail fhèin. 'S ann a' ruith anns an fhuil a tha còirichean rìoghail. Tha iomadh seòrsa mhonacarchd ann. Mar as àbhaist an latha an-diugh bidh an rìgh a' gabhail ri na chanas an sluagh anns an taghaidhean, ach ann an corra dhùthaich far a bheil là chumhachd aig an rìgh. Tha a' mhòr-cuidh nan rìghrean a bh' ann o chionn fhada air an dreuchdan fhàgail agus poblachdan a chur nan àite.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs
Iain MacIllEathain

B' e eadar-theangaire, maighstir-sgoile, agus bàrd a bh' ann an **Iain MacIllEathain**, "Seonaidh an Tàilleir" (1909–1969). 

## Sgeul-beatha
Rugadh agus thogadh Iain ann an Ratharsair. Bha athair, Calum MacIllEathain, na thàillear. B' i Cairistìona NicNeacail a mhàthair. Bha còignear ghillean (Iain, Calum, Somhairle, Alasdair, agus Tormod) agus dithis nighean (Iseabail agus Màiri) anns an teaghlach. Fhuair e foghlam ann an Sgoil Phort Rìgh; an uair sin, chaidh e gu Oilthigh Dhùn Èideann far an do rinn e ceum ann an Cànanan Clasaigeach. As dèidh sin, fhuair e ri fhoghlam ann an Oilthigh Chambridge agus aig Oilthigh Vienna. Bha e ag obair mar cheannard Àrd-sgoil an Òbain bho 1950 gu ruige 1966.

Dh'eadar-theangaich e an Odusseia le Homar gu Gàidhlig nuair a leig e a dhreuchd dheth ann an 1966. Dh'fhoillsich Gairm e, mar "Odusseia Homair", ann an 1976 is tha e na phàirt dhen chorpas DASG.

## Ceanglaichean a-muigh
* Bliadhna nan Òran: Iain MacIllEathain

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Limoges

'S e baile mòr faisg air Bordeaux, ann an cridhe na Frainge a th’ ann an **Limoges** (IPA: *li.mɔʒ*, Ogsatanais: *Limòtges*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Haute-Vienne agus an roinn (Fraingis: Région) Aquitaine-Limousin-Poitou-Charentes. Tha 139,026 duine a' fuireach ann. 
## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm gu math soilleir, tha a h-uile coltas ann gun tàinig an t-ainm à *Lemovicas* a, an dùn Ceilteach a tha os cionn a' bhaile. 'S ann à *lemo* (*ailm*) agus *vices* (*a bhuannaicheas*) ann an Ceiltis a tha an t-ainm. Chanadh *Augustoritum* ris aig àm nan Ròmanach.
## Eachdraidh
*Thachair ar-a-mach sòisealach aig àm a' Chomainn an seo ann an 1871.
## Bailtean Co-cheangailte
* Charlotte
* Icheon
* Hroda
* Fürth
* Plzeň
* Seto
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Patrice de Mac Mahon

B' e Saighdear agus Neach-poileataigs às An Fhraing a bh' ann an **Marie Esme Patrice Maurice, Iarla Mac Mahon** (Sully, 13 an t-Ògmhios, 1808  - Montcresson, 17 an Dàmhair 1893). Bha esan an lùib an iomairt an aghaidh a' Chomainn Pharis agus an cogadh an aghaigh na Prùise. Bha freumhan à Èirinn aige.

## Ceanglaichean A-muigh
*Film aithriseach mun Chomann
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Jules Ferry

B' e neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach às An Fhraing a bh' ann an **Jules Ferry** (IPA: *ʒyl fɛʁi*, Saint-Dié-des-Vosges, 5 an Giblean, 1832–Paris, 17 am Màrt 1893). Ghabhadh esan ri colonachd agus saoghlachadh. Ged a bha e na Chaitligeach às an dùthaich, chunnaic e gur robh creideamh aig cridhe iomadh trioblaid san Fhraing, gu h-àraidh aig àm a' Chomainn, far an do cuireadh gu bàs na mìltean a sheas an aghaidh na stàite agus na eaglaise. Mar Léon Gambetta, bha e airson nach biodh an eaglais idir a' toirt buaidh air sgoiltean is chuir Seanaid na Frainge aonta ri sreath de laghan a dh'ath-leasaich sgoiltean na Frainge.
## Ceanglaichean a-mach
*Film aithriseach mu dheidhinn
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Saint-Dié-des-Vosges

'S e baile meadhanach faisg air Colmar, air an àirde an ear-thuath na Frainge a th’ ann an **Saint-Dié-des-Vosges** (IPA: *sɛ̃.dje.de.voʒ*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Vosges agus an roinn (Fraingis: Région) Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine. Tha 20,471 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 669.
## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm gu math soilleir, tha a h-uile coltas ann gun tàinig an t-ainm à *Deodatum* air neo *Theodata*, ainm na naoimh a stèidhichte am baile. B' e *Foresta* an t-ainm a bh' air roimhe sin.
## Daoine Ainmeil
*Jules Ferry (1832 - 1893). Neach-poileataigs
## Bailtean Co-cheangailte
* Arlon
* Cattolica
* Crikvenica
* Friedrichshaven
* Lorraine
* Lowell
* Meckhe
* Zakopane
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Ian Murray

'S e neach-poileataigs le Pàrtaidh Làbarach na h-Alba a th' ann an **Ian Murray**. Tha e na Bhall-Pàrlamaid (BP) airson an roinn-phàrlamaid Dùn Èideann a Deas. Fhuair i an t-àite sin anns a' Chèitean 2010. Bha e na labhraiche dùbhlanach airson Alba ro 26 an t-Ògmhios 2016 nuair a leig e a dhreuchd suas.

Chaidh e na Rùnaire na Stàite airson Alba ann an 2024 an dèidh do Keir Starmer Taghadh Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte 2024 a bhuannachadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* They Work for You: Ian Murray (Beurla)

Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Treas Poblachd na Frainge

B' e ìre phoblachdach ann an eachdraidh na Frainge, a mhair bho na chailleadh an cogadh an aghaidh na Prùise ann an 1870 gu ruige na thug Hitler ionnsaigh air an dùthaich 1940, a bh' ann an **Treas Poblachd na Frainge** (Fraingis: *Troisième République Française*). Chuireadh às dhan mhonarcachd air an robh an Dàrna Impireachd is Paris air a chuairteachadh le feachdan na Gearmailt, nuair a ghairm Léon Gambetta A' Phoblachd air 4 an t-Sultain 1870, dà latha ann dèidh dhan rìgh ghèilleadh dhan Cheusar aig Sedan. Thoisich an stàit ùr ann an stàit gu math cugallach. Bha Riaghaltas ann am Paris fhèin, air an robh An Comann (Fraingis: *La Commune*), a ghabhadh ri Sòisealachd agus a sheas an aghaidh Riaghaltas na Poblachd ann am Versailles. Thugadh ionnsaigh air Paris agus chaidh na mìltean a mharbhadh. Dh' fhàs an stàit ùr na bu shoirbheachaile an ceann beagan bliadhnaichean agus fo dhaoine mar Jules Ferry chaidh foghlam ùrachadh agus an impire leasachadh thall thairis. Thàinig an stàit bheò às A' Chogadh Mhòr ach dh'fhàs i gu math lag fad na 30an agus le sin cha do sheas An Fhraing an aghaidh Francisco Franco aig àm Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Mu dheireadh thall, dhìobair Breatainn i agus chaill An Fhraing an cogadh an aghaidh Hitler: sgar e an dùthaich ann an dà leth, an taobh a tuath fo bhuaidh na Gearmailt agus an taobh a deas fon deachdaire Philippe Pétain. Chaidh poblachd ùr a chruthachadh ann an 1945. Mhair an Treas Poblachd 70 bliadhna, an ìre na b' fhaide a mhiar stàit neo Bun-reachd anns an Fhraing bho àm Ar-a-mach na Frainge ann an 1789.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Léon Gambetta

B' e fear-lagha agus neach-poileataigs poblachdach às An Fhraing a bh' ann an **Léon Gambetta** (IPA: *leɔ̃ ɡɑ̃bɛta*, Cahors, 2 an Giblean, 1838–Sèvres, 31 an Dùbhlachd 1882). Mac fear-malairt à Genova agus boireannach Fraingeach, b' e fear-lagha gu matha soirbheachail a bh' ann. Thug e pàirt mhòr ann an Riaghaltas sònraichte a chaidh a chur air dòigh ann an 1870, an dèidh dhan Fhraing an cogadh an an aghaidh na Pruise a chall. Bha esan cuideachd an lùib riaghaltas Treas Poblachd na Frainge, a mhair bho na thuit An Comann ann an 1871 gu ruige 1940. B' e esan fhèin a ghairm A' Phoblachd, dìreach dà latha an dèidh dhan rìgh ghèilleadh dha na Gearmailtich. Mar Jules Ferry, bha e airson nach biodh an eaglais idir a' toirt buaidh air sgoil.
## Ceanglaichean a-muigh
*Film aithriseach
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Sèvres

'S e baile meadhanach faisg air Paris, ann an ceann a tuath na Frainge, a th’ ann an **Sèvres** (IPA: *sɛvʁə*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Hauts-de-Seine agus an roinn (Fraingis: Région) Île-de-France. Tha 24,029 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 560.
## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm gu math soilleir, tha a h-uile coltas ann gun tàinig an t-ainm à *Savara*, ann an Ceiltis. Tha sav- a' ciallachadh *sloc* agus sam *sìtheil*. Bheireadh an An *Sloc Sìtheil* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.
## Eachdraidh
Chaochail an Neach-poileataigs Léon Gambetta an seo ann an 1893.
## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Blàr an Somme

B’e **Blàr an Somme** ann an 1916 fear de na blàran a b’fhuiltiche sa Chogadh Mhór. Thòisich e air 1 an Iuchair agus mus dàinig an oidhche air a’ chiad là sin, bha Arm Bhreatainn air a’ chall a bu mhiosa ’na eachdraidh fhulang - faisg air 60,000 saighdear air am marbhadh neo air an leòn.

Nuair a chuir Field-marshall Dùbhghlas Haig, comandair nam feachdan Breatannach stad air an t-sabaid air 18 an t-Samhain, bha corr is 650,000 Gearmailteach marbh, leòinte no air an call; mar an ceudna bha corr is 600,000 saighdear Breatannach agus Frangach, agus cha robh iad air a dhol air adhart ach cóig mìle.

## Faic cuideachd
* Dòmhnall Ruadh Chorùna

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-07-01: Blàr an Somme *(aithris fuaime eachdraidheil)*
* BBC Naidheachdan 2016-07-01: Cuimneachadh air Blàr an t-Somme *(aithris bhideo)*
* BBC Naidheachdan 2016-09-16: 100 bliadhna bho nochd tancaichean cogaidh *(aithris-bhideo 2:26)*
* Tobar an Dualchais: Dh’Fhalbh na Gillean Grinn - le Dòmhnall Ruadh Chorùna
* BBC 2016-07-01: Seachdain sa Chogadh: Blàr an Somme *(criomagan a chualas air Radio nan Gàidheal)*
** Niall MacLeòid *agallamh fuaime: Niall MacLeòid à Col a’ bruidhinn ri Coinneach MacÌomhair ann an 1978*
* Julie Fowlis aʼ seinn An Eala Bhàn aig cuimhneachan Bhlàr an Somme

Roinn-seòrsa:An Cogadh Mòr
Cabhcas

'S e mòr-roinn nàdarra eadar àirde an ear na An Roinn Eòrpa agus àirde an iar Àisia a th' ann **An Cabhcas**. The e suidhichte eadar A' Mhuir Dhubh agus a' Mhuir Chaspach. Tha an Cabhcas air a shìneadh air feadh shia dhùthchannan: Airmeinia, Asarbaideàn, A' Chairtbheil, Ioràn, An Ruis agus An Tuirc.
## Ainm
'S dòcha gur ann à *Caucas*, sinnsear miotasach daoine na sgìre, a tha an t-ainm. Air rèir beul-aithris, b' e mac Tofamah agus ogha Jafeth (mac Noah sa Bhìobaill) a bh' ann an Caucas. Bha seachdnar mic aige: Kartlos, sinnsear nan Cairtbheileach; Haik, sinnsear nan Airmeiniach; Lekos, sinnsear nan Lezgineach; Heros à Hereti; Movakos; Kavkas; agus Egros (air neo Egrisi). Tha teòiridh eile ann, a chanas gun tàinig an t-ainm à Kaukasos, buachaille miotasach Greugach, air a mharbhadh le Cronos anns na beanntan air an ainmeachadh an a dhèidh. Ann am miotas-eòlas nan Greugach, b' e aon dhe na colbhan a bheireadh an saoghal a bh' ann an Kaukasos. Chanadh gu robh Prometeus air a phrìosanachadh le Zeus anns na beanntan seo. Chithear liosta mar a chanar an ainm ann an cànan eile, mar a leanas:
*Abkhaz: *Kawkáz*
*Adyghe: *Къавкъаз - Хэку* (*Qawqaz*)
*Azeri: *Qafqaz*
*Arabais:  *القوقاز* (*al-Qawqāz*)
*Hayeren: *Կովկաս* (*Kovkas*)
*Avar: *Кавказ – كافكاز* (*Kawkaz*)
*Noxçiyn: *Кавказ* (*Kawkáz*)
*kartuli: *კავკასია* (*K'avk'asia*)
*Greugais: *Καύκασος* (*Kávkasos*)
*Ğalğay: *Кавказ* (*Kawkaz*)
*Qabardejbza: *Къавкъаз* (*Qawqaz*)
*Qaraçay-Malqar: *Кавказ* (*Kawkaz*)
*Kurdî: *Qefqasya - Qefqas*
*Lezgin: *Къавкъаз* (*K'awk'az*)
*Lak: *Ккавкказ* (*Kkawkkaz*)
*Ævzag: *Кавказ* (*Kavkaz*)
*Farsi: *قفقاز* (*Qafqaz*)
*Ruisis: *Кавказ* (*Kavkaz*)
*Turcais: *Kafkaslar - Kafkasya*
*Ucràinis: *Кавказ* (*Kaukaz*)

## Eachdraidh
Chuir Jarosław Dąbrowski seachad ceithir bliadhna bho 1855 gu ruige 1859 na oifigear san Arm is e a' sabaid ann an aghaidh nan Czerkess às leth an tsar. Fhuair e bonn leis cho gaisgeach 's a bha e.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:An Tuirc
Roinn-seòrsa:Asarbaideàn
Roinn-seòrsa:A' Chairtbheil
Roinn-seòrsa:Àisia
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:An Ruis
Narbonne

'S e baile mòr faisg air Carcassonne, air an àirde an iar-dheas na Frainge a th’ ann an **Narbonne** (Ogsatanais: *Narbona*, IPA: *naʁ.bɔn*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Aude agus an roinn (Fraingis: Région) Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées. Tha 52,802 duine a' fuireach ann.  Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 118.
## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm gu math soilleir, tha a h-uile coltas ann gun tàinig an t-ainm à *Narbo Martius*, an dùn Ceilteach a tha os cionn a' bhaile. 'S ann à Basgais a tha *Narbo*.
## Eachdraidh
*Thachair ar-a-mach sòisealach aig àm a' Chomainn an seo ann an 1871.
## Bailtean Co-cheangailte
* Eccles/Salford
* Weilheim
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Saint-Étienne

'S e baile mòr faisg air Lyon, air an àirde an ear-dheas na Frainge a th' ann an **Saint-Étienne** (IPA: *sɛ̃t‿etjɛn*, Arpentan: *Sant-Etiève*, far-ainm: *Sainté*). Tha e suidhichte anns an sgìre (Fraingis: Département) Loire agus  an roinn (Fraingis: Région) Auvergne-Rhône-Alpes. Tha 174,587 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1184.
## Freumhan an Ainm
Tha a h-uile coltas ann gun tàinig an t-ainm à *Sanctus Stephanus de Furano* ann an Laideann. B' e *Armeville* no *Commune d'Armes* a chanadh ris aig àm Ar-a-mach na Frainge leis gu robh taighean-gnìomhachais ghunnaichean ann. Canar *Sant-Etiève* neo *Sant-Tsiève* ris ann am Franco-Provençal, agus Sant Estève ann an Ogsatanais.
## Eachdraidh
*Thachair ar-a-mach sòisealach aig àm a' Chomainn an seo ann an 1871.
## Bailtean Co-cheangailte
* Annanba
* Ben Arous
* Des Moines
* Ferrara
* Fez
* Geltendorf
* Granby
* Katowice
* Luhansk
* Nazareth Illit
* Oeiras
* Patras
* Toamasina
* Windsor
* Wuppertal
* Xuzhou

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre
Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Watermaal-Boosvorde

'S e baile meadhanach faisg air A' Bhruiseal ann an cridhe na Beilge a th’ ann am **Watermaal-Boosvorde** (Fraingis: Watermael-Boitsfort, IPA na Duitsise: *waːtərˌmaːl ˈbɔsˌfoːrdə*, IPA na Fraingise: *wɑteʁmɑl bwɑˈfɔʁ*). Tha e suidhichte aig 65m os cionn ìre na mara, ann an roinn a' phrìomh-bhaile (Fraingis: *Région de Bruxelles-Capitale*, Duitsis: *Brussels Hoofdstedelijk Gewest*), 91km air falbh bho Mhenen, 56km bho Ghent agus 47km bho Antwerppen. Tha 24,619 duine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 888.
## Bailtean Co-cheangailte
* Inbhir Anainn
* Chantilly
* Hegyvidék
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Bheilg
Lach-mhàsach

'S e eun meadhanach mòr a tha anns an **lach-mhàsach**. Bidh i a' daibheadh fon uisge. 

Anns na h-Eileanan Breatannach, nì iad nid air taobh an ear Shasainn, a' Ghalltachd Albannach agus an-dràsta 's a-rithist ann an Èirinn. 

Anns an teaghlach Anatidae, tha dà *genus* ann: *Aythya* agus *Netta*. Anns an genus *Aythya*, tha cuideachd:

* *Aythya ferina* (Beurla: *Common pochard*)
* *[[Aythya baeri]]* (Beurla: *Baer's pochard*)
* *[[Aythya innotata]]* (Beurla: *Madagascar pochard*)

## Ainmean Gàidhlig

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Lach-mhàsach anns na h-Eileanan Siar. (Beurla)
* Lach-mhàsach: fios bho Chomann Rìoghail Dìon nan Eun (RSPB) (Beurla)
* Lach-mhàsach: fios bho National History Museum (Breatainn) (Beurla)

Roinn-seòrsa:Lachan
Ulf von Euler

B' e beò-eòlaiche agus eòlaiche-cungaidh às An t-Suain a bh' ann an **Ulf Svante von Euler** (Stockholm, 7 an Gearran 1905–Stockholm, 9 am Màrt 1983). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1970 còmhla ri Julius Axelrod agus Bernard Katz. B' e mac an neach-saidheans Astrid Cleve (nighean Per Teodor Cleve). Bhuannaich athair Hans von Euler-Chelpin an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 1929.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Allvar Gullstrand

B' e sùil-lighiche agus speuclairiche às An t-Suain a bh' ann an **Allvar Gullstrand** (Stockholm, an t-Ògmhios 1862–Landskrona, 28 an t-Iuchar 1930). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1911 airson na h-obrach a rinn e air dioptrach na sùla. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Torsten Wiesel

'S e beò-eòlaiche eanchainn às An t-Suain a th' ann an **Torsten Nils Wiesel** (Uppsala, 28 an t-Iuchar 1924). Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1981 airson na h-obrach a rinn e air lèirsinn, còmhla ri Roger Wolcott Sperry agus David Huble. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Arvid Carlsson

'S e eòlaiche-cungaidh eanchainn às An t-Suain a th' ann an **Arvid Carlsson** (Uppsala 25 am Faoilleach  1923). Rinn e iomairt an aghaidh fluaraid san uisge. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 2000 airson na h-obrach a rinn e air dopamain, còmhla ri Paul Greengard agus Eric Kandel. Tha e fhathast ag obair.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Ragnar Granit

B' e beò-eòlaiche agus ùghdair saidheansail à Suòmaidh a bh' ann an **Ragnar Arthur Granit** (Riihimäki 30 an Dàmhair  1900–Stockholm 12 am Màrt  1991 ). Bhuineadh e dhan choimhearsnachd Shuaineach ann an Suòmaidh agus b's Suainis an cànan a  bha aige on ghlùn. Thug e ceum bho Dhàimh Leigheis aig Oilthigh Helsinki ann an 1927 ach b' fheudar dha Suòmaidh fhàgail aig àm a' Chogaidh agus chaidh dhan t-Suain. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1967 airson na h-obrach a rinn e air pròiseasan ceimigeach agus beò-eòlach na sùla, còmhla ri George Wald agus Haldan Keffer Hartline. 
## Na sgrìobh e
*Sensory Mechanisms of the Retina (1947)
*Charles Scott Sherrington: An Appraisal (1966)
*The Purposive Brain (1977)
*Hur det Kom Sig: Forskarminnen och Motiveringar (1983)

## Ceanglaichean a-mach
*Stòras Ragnar Ranit
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Daoine à Suòmaidh
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Sune Bergström

B' e bith-cheimigear às An t-Suain a bh' ann an **Karl Sune Detlof Bergström** (Stockholm 10 am Faoilleach  1916–Stockholm 15 an Lùnastal  2004). Thug Ulf von Euler buaidh uabhasach làidir air. Bhuannaich e an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1982 airson na h-obrach a rinn e air prostaglandinean, còmhla ri Bengt Samuelsson agus John Vane. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Gustaf Dalén

B' e fiosaigiche às an t-Suain a bh' ann an **Nils Gustaf Dalén** (Falköping 30 an t-Samhain 1869 - Lidingö 9 an Dùbhlachd  1937). Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1912 airson na h-obrach a rinn e air bhailbhean grèine, an aon bhliadhna a chaidh a dhalladh ann an tubaist. Phòs e Elma Persson ann an 1901 agus rug i triùir duine-cloinne dha.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Kai Siegbahn

B' e eòlaiche-fiosaig às An t-Suain a bh' ann an **Kai Manne Börje Siegbahn** (Lund 20 an Giblean  1918 - Ängelholm 20 an t-Iuchar  2007). Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1981 còmhla ri Nicolaas Bloembergen agus Arthur Leonard Schawlow airson na h-obrach a rinn e air speactramsgòpachd eileagtronaigeach. Phòs e aig Anna Brita Rhedin ann an 1944 agus rug i triùir mhic dha, dithis nan eòlaichean-fiosaig. A bharrachd air sin, b' e eòlaiche-fiosaig a bh' ann athair, Manne Siegbahn, a bhuannaich an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1924. B' e eòlaichean-fiosaig a rinn an cuid obrach air an aon raon saidheans aig an aon oilthigh agus aige an robh an aon dreuchd a bh' annta.
## Na Sgrìobh e
*Beta- and Gamma-Ray Spectroscopy (1955)
*Alpha-, Beta- and Gamma-Ray Spectroscopy (1965)
*ESCA: Atomic, Molecular and Solid State Structure Studied by Means of Electron Spectroscopy (1967)
*ESCA Applied to Free Molecules (1969)
## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel ann am Fiosaigs
## Ceanglaichean A-mach
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Cùirtean na h-Alba

Tha uallach air **cùirtean earraideach, eucoireach is catharra na h-Alba **airson rianachadh a' cheartais.  Tha iad air an stèidheachadh agus air an riaghladh le Lagh na h-Alba. Tha rianachadh cùirtean agus mòdan-ceartais na dùthcha fo uallach Seirbheis Cùirtean 's Mòdan-ceartais na h-Alba, a tha 'na roinn neo-mhinistreil aig Riaghaltas na h-Alba is chaidh a chruthachadh leis an Achd Bhritheamhan agus Chùirtean ann an 2008.

Is e Cùirt an t-Seisein a' chùirt chatharra as àirde agus Àrd-chùirt a' Cheartais a' chùirt eucoireach as àirde. Tha siostam speisealta Èisteachd na Cloinne a' dèiligeadh ris a' mhòr-chuid de chasaidean eucoir sa bheil daoine fo 16 bliadhna a dh'aois an sàs.

Is e Cùirt a' Mhorair Lìomhainn a' chùirt earraideach agus bidh Cùirt an Fhearainn a' làimhseachadh cùisean tuathanachais agus croitearachd.

B' àbhaist Cùirt na Stàit-chiste agus Cùirt a' Chabhlaich a bhith ann, ach chan eil a-nis.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Lagh
Riihimäki

'S e baile meadhanach faisg air Hyvinkää ann an ceann a deas Shuòmaidh th' ann an **Riihimäki** (IPA: *riːhɪmækɪ*). Tha e suidhichte san sgìre Kanta-Häme (Suainis: *Tavastland*) 69km air falbh bho Helsinki, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 29.318 duine a' fuireach ann. Chaidh Riihimäki a stèidheachadh ann an 1862. Tha am baile aon-chànanach (gu h-oifigeil) ann an Suomais, leis gu bheil Suomais ga bruidhinn le 98.1% nan daoine.
## Freumhan an ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo cho soilleir tha e coltach gur ann à *Riihi* (sabhal tiormachaidh) agus *mäki* (cnoc) ann an Suomais a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Cnoc an t-Sabhail Thiomamachaidh* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.

## Daoine ainmeil
* Ragnar Granit (1900 - 1991). Fear-saidheans.
## Bailtean Co-cheangailte
* Bad Segeberg
* Gus-Chrustalnyj
* Karlskoga
* Norðurþing
* Skedsmo
* Szolnok
* Ålborg
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Suòmaidh
Manne Siegbahn

B' e eòlaiche-fiosaig às An t-Suain a bh' ann an **Karl Manne Georg Siegbahn** (Örebro 3 an Gearran 1886–Stockholm 26 an t-Sultain  1978). Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1924 airson na h-obrach a rinn e air speactrasgòpachd nan gathan-X. Phòs e aig Karin Högbom ann an 1914 agus bhuannaich a mhac, Kai Siegbahn, cuideachd an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1981.
## Na sgrìobh e
**Die Elektrische Energieströmung* (1913)
**Elektricitet, Materia, Energi* (1921)
**Spektroskopie der Röntgenstrahlen* (1923)
**Naturlagarna och de Hela Talen* (1927)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Saidheans
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Alva Myrdal

B' e eòlaiche-comainn, riochdaire dioplòmasach agus tè-poileataigs às An t-Suain a bh' ann an **Alva Myrdal** (IPA: *alːva ˈmyːɖɑːl*, ainm tùsail: *Alva Reimer*, Uppsala 31 am Faoilleach  1902 - Danderyd 1 an Gearran  1986). Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1982 còmhla ri Alfonso García Robles. Phòs i aig Gunnar Myrdal ann an 1924. Bha esan cuideachd na fhear-poileataigs agus bhuannaich an Duais Nobel ann an Eaconomachd ann an 1974. Sgrìobh iadsan an leabhar *Kris i befolkningsfrågan* (Staing ann an Ceist an t-Sluaigh) ann an 1934 agus b' iad an aon chàraid phòsta a bhuannaich an Duais Nobel ann an raointean eadar-dhealaichte agus ann am bliadhnaichean fa leth. B' e ise a bha an sàs ann an cruthachadh Stàit Shochairean na Suain ann an meadhan an 20mh Linn. Eadar 1955 agus 1961 bha i na tosgair ann am Burma, Neapal, Sri Lanka agus Na h-Innseachan. 
## Na sgrìobh i
*1934 – Kris i befolkningsfrågan (Còmhla ri Gunnar Myrdal)
*1935 – Stadsbarn
*1941 – Nation and family
*1957 – Kvinnans två roller (Còmhla ri Viola Klein)
*1973 – Spelet om nedrustningen
## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel airson Sìthe
## Ceanglaichean A-mach
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe
Hjalmar Hammarskjöld

B' e neach-poileataigs, riochdaire dioplòmasach agus sgoilear às An t-Suain a bh' ann an **Knut Hjalmar Leonard Hammarskjöld** (Tuna, 4 an Gearran 1862–Stockholm, 12 an Dàmhair 1953). Phòs e aig Agnes Almquist ann an 1890 agus rug i ceathrar mhic dha.  Bhuannaich fear dhiubh, Dag Hammarskjöld, an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1961. B' e Hammarskjöld a rèitich an Còrdadh a sgaoil Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain (Suainis: *Svensk-norska unionen*) ann an 1905. Bha e os cionn Riaghaltas thar phàrtaidh aig àm a' Chogaidh Mhòir. Dh' fhàgadh airsan gu robh e ro rag ris na riaghailtean is nach leigeadh e mòran bhiadh a-steach dhan dùthaich agus gu robh e gu math dlùth air A' Ghearmailt. A thuilleadh air sin, bha e na Mhinistear an Fhoghlaim agus na Mhinistear a Cheartais cuideachd. Fhuair e ballrachd Acadamh na Suaine ann an 1918.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Caisteal Tantallon

'S e tobhta agus caisteal a tha ann an **Caisteal Tantallon**.

Tha e suidhichte air chosta tuath Lodainn an Ear faisg air Bearaig a Tuath agus mu choinneamh Creige nam Bathais.

Thog William Douglas, ciad Iarla Dhùghlais, e mu 1350. Chuir Seumas V sèist air ann an 1528 nuair a bha John Stewart, Dìuc Albany na thànaiste. Chaidh a sgriosadh le General Monck ann an 1651 agus cha do ath-thog e riamh. Tha e a' bhuineadh a-nis do dh'Alba Aosmhor.

## Daoine ainmeil
Rugadh Gavin Douglas, sàr-bhàrd Albannach, an seo.

## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Tantallon, Caisteal
Roinn-seòrsa:Lodainn an Ear
Klas Pontus Arnoldson

B' e neach-aithris, sgrìobhadair, sìochantair agus neach-poileataigs às An t-Suain a bh' ann an **Klas Pontus Arnoldson** (Göteborg 27 an Dàmhair 1844 - Stockholm 20 an Gearran 1916). Bhuineadh Arnoldson do theaghlach bochd agus cha deach e dhan oilthigh idir. Chuir e seachad bliadnichean ag obair ann an oifis rèile ann an Tumba, mus an do thoisich e ann am poileataigs radaigeach agus naidheachdas. Sgrìobh e mòran airson *Nordiska dagbladet* agus *Sanningssökaren*. Chaidh a thaghadh do Phàrlamaid na Suaine ann an 1882. Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1908 còmhla ri Fredrik Bajer. B' iadsan a stèidhich *Coimhearsnachd Stàitean Saora na Lochlainn* (Suainis: *Nordiska fristats-samfundet*) agus an *Comann Suaineach airson Sìthe agus Eadar-bhreithe* (Suainis: *Svenska freds- och skiljedomsföreningen*). Tha a' bhuidheann sin fhathast a' dol. Bha Arnoldson an aghaidh cogadh agus airson sìth is co-obrachadh eadar-nàiseanta. Bha e dhen bheachd gum bu chòir dha Lochlann a bhith na stàit fheadarail ach, nuair a bha Nirribhidh an impis a dhol dhan chogadh gus a cuid shaorsa a dhìon an aghaidh droch làimhseachadh na Suaine, b' e gun do ghabh esan ris na bha Nirribhidh a' sireadh. Le sin, sheachain e cogadh eadar an dà dhùthaich. Fhuair Nirribhidh neo-eisimeileachd gun strì ann an 1905, a chuir crìoch air an Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain. Cha do phòs e a-riamh. Chaochail e le greim-cridhe ann an Stockholm, ann an 1916. Tha sràid ann an Tumba - *K P Arnoldssons Väg* -  ainmeachadh an a dhèidh.
## Na sgrìobh e
*Karolinen och hans ättlingar, Örebro, 1868.
*Är världsfred möjlig?: En historisk framställning af sträfvandena för lag och rätt mellan folken. Fröléen, Stockholm 1890.
*Pax Mundi, Lov - ikke krig, 1890.
*Seklernas hopp: En bok om världfreden. Wilhelmsson, Stockholm, 1900.
*Maria Magdalena: fredsberättelse, Stockholm: Bohlin. 1903.
*Fjärrbilder: sökaren från Atén. Väktaren i Rom. Herdinnan vid Magdala, Göteborg: Åhlén & Åkerlund, 1912.
## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel airson Sìthe
## Ceanglaichean A-mach
*Svenska freds- och skiljedomsföreningen
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe
Tumba

'S e baile beag (Suainis: *tätort*) air a sgaoileadh eadar dà sgìre-riaghlaidh (Botkyrka kommun agus Salems kommun), ann an cridhe na Suaine faisg air Stockholm a th' ann an **Tumba**. Tha e suidhichte ri taobh na h-aibhne Tumbaån, anns an sgìre Stockholms län, 466km air falbh bho Helsingborg, 763km bho Bhoden agus 20km bho Sholna. Tha 37,852 duine a' fuireach ann.
## Eachdraidh
Chaidh muileann-phàipeir a thogail an seo ann an 1755 le Banca na Suaine. Tha e fhathast a' dol agus 'se am as aosta na dùthcha. Thàinig an Rathad-iarainn ann an 1860. Chuir Klas Pontus Arnoldson seachad bliadhnaichean ag obair ann an oifis rèile an seo, mus an do thoisich e ann am poileataigs radaigeach agus naidheachdas. Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1908. B' esan a stèidhich an *Comann Suaineach airson Sìthe agus Eadar-bhreithe* (Suainis: *Svenska freds- och skiljedomsföreningen*). Tha sràid sa bhaile - *K P Arnoldssons Väg* -  a tha air ainmeachadh an a dhèidh. Chaidh bhideo airson an òrain *The Day Before You Came* le ABBA fhilmeadh san stèisean an seo ann  an 1982.

## Daoine Ainmeil
*Sven Tumba: (1931 - 2011). Cluicheadair Hocaidh-deighe.
## Ceanglaichean A-muigh
*The Day before You Came

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Theresa May

'S e neach-poileataigs à Sasainn a tha ann an **Theresa May** BP. Bha i na dàrna Prìomhaire boireannach na Rìoghachd Aonaichte eadar 2017 agus 2019.

Rugadh i, mar Theresa Brasier, ann an Eastbourne agus thogadh i ann am Wheatley ann an Siorrachd Oxford.
Dh'ionnsaich i cruinn-eòlas aig Oilthigh Oxford agus dh'obair i airson Banca Shasainn agus airson an Association for Payment Clearing Services.

Chaidh i na BP airson Maidenhead ann an 1997 agus na Rùnaire na Dùthcha ann an 2010. B' e May aona tagraiche airson ceannardais Pàrtaidh Tòraidheach an dèidh do Dàibhidh Camshron a thoirt suas air sgàth 's gun do chaill e reifreann Bhrexit agus an dèidh do Andrea Leadsom a tharraing air ais às a' cho-fharpais.
Chaidh i na prìomhaire 13 an t-Iuchar 2016.

Ghairm i grad-thaghadh ann an 2017 airson a suidheachadh ann am Pàrlamaid a dhaingneachadh ach chaill i a mòr-chùid. Ris a' bhuidseit agus ri Òrain a' Bhànrigh fhuair i taic bho deichnear buill pàrlamaid an DUP.

Dh'fhoillsich i gun leig i a dreuchd mar cheannard a' Phàrtaidh Tòraidheach anns an Ògmhios 2019 air sgàth 's nach do d'fhuair i taic Phàrlamaid airson a' chùmhnant a dh'aontaich i còmhla ris an Aonadh Eòrpach mu Bhrexit.
Dh'fhàg i 10 Sràid Downing anns an Iuchar 2019 is lean Boris Johnson i mar Phrìomhaire.

Dh'fhàg i Taigh nan Cumantan aig 2024.

## Ceanglaichean a-mach
* They Work For You: Theresa May MP, Maidenhead (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceannardan nan Tòraidheach
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Roinn-seòrsa:Poileataigs na Rìoghachd Aonaichte