Fernando Vallejo

‘S e sgrìobhadair agus stiùiriche film à Coloimbia a th’ ann am **Fernando Vallejo Rendón** (Medellín, 24 an Dàmhair 1942), ged a tha cead-siubhail meagsaganach aige a-nis. Tha Vallejo air mòran dhuais fhaighinn – nam measg an duais Rómulo Gallegos agus an duais FIL – agus ‘s e neach-dùbhlain na h-eaglaise caitligich,  poileataigs ann an Coloimbia, moraltachd-brèige, fiosgaig, agus foirmeileachdan a th’ ann cuideachd. Tha e an gu math aghaidh an t-seann cheann-suidhe Álvaro  Uribe Vélez. Ann an 2007 nochd dà nobhail a sgrìobh e - *El desbarrancadero* agus *La Virgen de los sicarios*- ann an liosta nan leabhraichean na b’ fheàrr air an sgrìobhadh sa Spàinntis às na làithean siud. ‘S e neo-dhiadhaire a th’ann.

## Beatha
‘S ann le teaghlach dhe seachdnar duine-cloinne a bhuineas Vallejo. Rugadh agus thogadh ann an Medellín e agus bha athair, Aníbal Vallejo Álvarez,  na mhinistear sa Phàrtaidh Tòraidh Choloimbia. ‘S fìor thoil le Vallejo ceòl clasaigeach, gu seachd-àraidh Mozart, Chopin, Gluck agus Strauss agus tha e na  shàr chluicheadair piàna cuideachd. An dèidh bliadhna san Dàimh Feallsanachd Oilthigh Nàiseanta Coloimbia ann am Bogotá, thug e ceum ann am  Bith-eòlas san Oilthigh Javeriana. Chaidh e dhan Roinn Eòrpa far a dh'ionnsaich e mu fhilmichean aig Cinecittá san Eadailt. Air 25 an Gearran 1971 ghluais Vallejo gu Meagsago, far a sgrìobh e a h-uile càil a bh’ aige ri sgrìobhadh. Bhon latha ud sin, chan eil e air tilleadh idir gu Coloimbia ri fuireach ann. Anns An t-Sultain 2009 thug Oilthigh Nàiseanta Colombia dotaireachd honoris causa dha Vallejo, ged a bha dàil ann mus d’fhuair e i, air sàilleabh cho connspaideach ‘s a tha a chuid obrach. Ann an 2007 dhiùlt e a nàiseantachd Choloimbia, leis gu robh e gu math an aghaidh na bha a’ tachairt ann am poileataigs na dùthcha aige. A dh’aindeoin sin, thuirt e gum bàsachadh e ann an Coloimbia, san taigh anns an do rugadh e. Ann an 2012 thagh luchd-leughaidh an iris *Foreign Policy* e  dhan liosta nan deichnear innleachdach nas cudromaiche ann an Aimearaga-Laideannach .

## Na sgrìobhadair

Tha Vallejo uabhasach ainmeil air feadh na cruinne air sàilleabh nan nobhailean a sgrìobh e, ach tha e air trì leabhraichean làn aistean, dà sgeul-beatha mu bhàrdachd agus gràmair litreachais fhoillseachadh cuideachd. Aig an toiseach tòisichidh rinn e tòrr ann an saoghal nam film ann am Meagsago.

Tha còig leabhraichean fèin-eachdraidheil aige, ann an sreath air a bheil  *El río del tiempo* (Abhainn Thìm) mar a leanas: *Los días azules* (1985), a sheallas beatha òg an sgrìobhadair, an dà chuid ann an oighreachd  Santa Anita. A bhuineadh dha sheanair agus ann an sgìre Boston (Medellín); *El fuego secreto* (1987),  far a chithear an deugair ann an saoghal nan drogaichean agus co-sheòrsachd ann am Medellín agus Bogotá; *Los caminos a Roma* (1988) agus *Años de indulgencia* (1989) mu na rinn e thall san Roinn Eòrpa, gu h-àraidh san Ròimh agus ann an Eabhraig Nuadh; *Entre fantasmas* (1993) mu na bliadhnachan a tha air a chur seachad ann am Meagsago, bho 1971.

Sgrìobh Vallejo sgeul-beatha a’ bhàird Miguel Ángel Osorio, à Antioquia, a bha na b’ ainmeil fon fhar-ainm Porfirio Barba Jacob.  B’ e *El mensajero* (1987) an t-ainm a thug e air leabhar seo, a dh’fhoillsich e an dèidh còrr is deich bliadhna  ag obair air a’ phròiseict air feadh Choloimbia, Aimearaga Mheadhanach  agus Meagsago. Ann an 1994 dh’fhoillsich e leabhar sònraichte nach bhuineadh dhan sreath mun bheatha fhèin,  air an robh *La Virgen de los sicarios*, mu ainneart agus reic drogaichean  ann am Medellín. Rinn Barbet Schroeder film dheth.

Bhuannaich *El desbarrancadero* an Duais chliùiteach *Rómulo Gallegos* ann an 2003. Rinn Vallejo dealbh-chunntas air euslaint agus air bàs a bhràthar Darío ann an dòigh gu math làidir, a’ toirt dhuinn beachdan air cuspairean mar euslaint (gu h-àraidh AIDS), trioblaid san teaghlach, ainneart agus an Eaglais Chaitligeach mar dhuilgheadas sòisealta. 

Ann an *La rambla paralela* (2002) tha corp a’ gluasad air feadh Bharcelona, fo bhuaidh breug-shealladh agus air a thachdadh leis an teas. Tha guth an neach-aithris air a bhreisleachadh eadar Medellín agus Meagsago, agus bha am film loma-làn  rosg  dàsanach, cianalach, is na làithean a dh’fhalbh, na làithean ri teachd agus an latha an-diugh a’ tighinn ri chèile.

Ann am *Mi hermano el alcalde* (2004) – sgrìobh e nobhail air a bhrosnachadh tro eisimpleir a bhràthar Carlos, a bha na phrobhaist ann an  Támesis, Antioquia.  ‘S e dealbh ìoranta ach fèiseil a th’ ann mu dhòighean-taghaidh ann an Aimearaga a Deas: geallaidhean nach gabh a dhèanamh, bhòtaichean air an ceannachd, luchd-bhòtaidh nan tannasg agus caraidean-fàbharachd.  An dèidh shabaid dhoirbh gu bhith onaireach, thèid e  a thaghadh mar phrobhaist agus tha e gu math soirbheachail, ged a tha  iomadh duilgheadas laghail agus eaconomach aige fad an t-siubhail.

A thaobh fhilmichean, sgrìobh agus chuir e air dòigh dhà fhilm ann am Meagsago mu dheidhinn ainneart thall ann an Coloimbia fhèin: *Crónica roja* (1977) agus *En la tormenta* (1980). B’ e *La derrota* (1984), a sgrìobh e ann an co-bhann le Kado Kostzer, am film mu dheireadh a rinn e mar riochdaire. 

Ann an 1985 dh’fhoillsich Procultura  *Poesía completa*le Vallejo, mun Bhàrd Porfirio Barba Jacob. An ceann deich bliadhna de rannsachaidhean dh’fhoillsich iad leabhar mòr eile le Vallejo mu bhàrd cudromach eile à Coloimbia: José Asunción Silva; b’ e sgeul-beatha a bh’ ann air an robh,  *Almas en pena, chapolas negras*, mu na duilgheadasan a  bh’ aig Silva a thaobh airgead agus ciamar a bha am beatha nan ealadair ann am Bogotá aig deireadh an 19mh Linn. Thug an leabhar seo piseach air leabhraichean sgeòil-bheatha air fad.

‘S ann an an Coloimbia fhèin far a shuidheas e a’ mhòr-chuid dhe chuid obrach agus ‘s e ainneart,  co-sheòrsachd,  òigeachd, drogaichean,  bàs agus beathaichean a th’ ann na cuspairean a nochdas ann mar as trice.

Tha ùidh aig Vallejo air aistean cuideachd: ann an 1983, dh’fhoillsich FCE *Logoi: una gramática del lenguaje literario* ann am Meagsago. B’ e pròiseact rannsachaidh àrd-mhiannach  mu sgrìobhadh litreachail a bh’ ann, anns an do sheall e gu dlùth air cànan, cleachdadh-cànain agus cnapan-starra; ann an *La tautología darwinista* (1998) dh’fheuch e a dhol às àicheadh na sgrìobh Darwin a thaobh taghadh nàdarra agus freagarrachadh èabhlaideach. Ghabh e ri na sgrìobh Darwin ann am bitheantas, ged a bha Vallejo dhen bheachd gur e dìreach atharraidhean tuaireamach aig ìre ann an ADN a bha an lùib, às aonais eadar-ghabhail neo buaidh an àrainneachd neo càil sam bith eile.

‘S e lèirsinn dhubh bhrònach dhoirbh stràiceil dhen t-saoghal a bheir Vallejo dhuinn, rud a bhriseas ìomhaighean. ‘S ann ann an dòigh gu math searbh beòthail a sgrìobhas e agus thathar dhen bheachd gu bheil a chuid obrach aig sàr àrd ìre ann an litreachas na dùthcha. Ann an aiste eile, *Manualito de imposturología física* (2005), thug e dhuinn argamaid aoireil mu theòiridhean ann am fiosaigs; dh’fhàg Vallejo air luchd-fiosgaigs, a’ cantainn gu robh iad ri foill, agus chruthaich ainm ùr air a shon: 'imposturología'. Fhuair an leabhar mòran chàinidhean bho eòlaichean.

Ann an 2007 dh’fhoillsich e *La puta de Babilonia*, seòrsa dhe aiste eachdraidheil, fhada riamalagach, anns a bheir Vallejo dubh-chàineadh air Crìosdaidheachd agus air an Eaglais Chaitligeach. Thuirt e fhèin gur e giorradan eucoir na Bhatacain a th’ ann. Anns a’ chiad dol a-mach b’ e Santillana, a bhuineas do Grupo Prisa, a dh’fhoillsicheadh e, ach dh’iarr iad air Vallejo càinidhean an aghaigh Ioslaim a dhubhadh às, air sàilleabh gu robh an t-eagal orra a thaobh aicheamhail. Dhiùlt Vallejo sin a dhèanamh agus, aig a’ cheann thall, ‘s e  Planeta a dh’fhoillsich an leabhar slàn.

Ann an 2011 thug Fèis Eadar-nàiseanta nan Leabhar ann an Guadalajara dha duais eile: an duais FIL, o chionns gur e sgrìobhadair “a  sheallas a chuid fhaireachdainnean tro ghuth an ealadair, a’ toirt fìreachd agus saoghal neònach a’ mhic-mheanma ri chèile”.  'S e deagh eisimpleir an traidisein luinneach Antioquianach a th’ ann am Fernando Vallejo, dìreach mar Bharba-Jacob agus Fernando González Ochoa a bh’ ann roimhe.  Tha e cho bàidheil ri beathaichean agus tha e ag iomairt air an son.

## Obair
### Nobhailean
* *Los días azules* (Na Làithean Liath), Santillana, 1985
* *El fuego secreto* (An Teine Dìomhair), Santillana, 1987
* *Los caminos a Roma* (Slighean dhan Ròimh), Santillana, 1988
* *Años de indulgencia* (Bliadhnachan Loghnaidh),  Santillana, 1989
* *Entre fantasmas* (Eadar Tannasgan), Alfaguara, 1993
* *La Virgen de los sicarios* (Òigh nam Murtair), Alfaguara,  1994
* *El desbarrancadero* (An t-Ionad Tìreachaidh), Alfaguara, 2001
* *La rambla paralela* (An Casan Co-shìnte), Alfaguara, 2002
* *Mi hermano el alcalde* (Mo bhràthair am Pròbhaist), Alfaguara, 2004
* *El don de la vida* (Gibht a’ Bheatha), Alfaguara, 2010
* *Casablanca la bella*(Casablanca Àlainn),  Alfaguara, 2013
* *¡Llegaron!* (Ràing iad!), Alfaguara, 2015

### Sgeul-beatha
* *Barba Jacob: el mensajero* (Barba Jacob, an Teachdair), mun Bhàrd Porfirio Barba-Jacob,  Séptimo Círculo, 1984
* *El mensajero* (An Teachdair), Planeta, 1991 (An t-aon rud ann an dreach nobhail)
* *Almas en pena, chapolas negras* (Anman ann am Pian, Dealanan-dè Dubha), mun Bhàrd José Asunción Silva, Santillana, 1995
* *El cuervo blanco* (An Fheannag Gheal), mun Chànaiche agus sgrìobhadair Rufino José Cuervo, Alfaguara, 2012

### Litreachas agus Cànanachas
* *Logoi: una gramática del lenguaje literario* (Logoi: Gràmar Càna Liteachais), Fondo de Cultura Económica, 1983

### Aistean
* *La tautología darwinista y otros ensayos* (Ath-bhriathrachas Darwin agus Aistean Eile), Taurus, 2002
* *Manualito de imposturología física* (Leabhar-làimhe eòlas-sionnail Fiosaigeach), Taurus, 2005
* *La puta de Babilonia* (An Striopach à Babilon), Planeta, 2007

### Cruinneachaidhean
* *Peroratas* (Srutan), cruinneachadh cholbhan litreachais, co-labhairtean agus còmhraidhean, Alfaguara, 2013

## Filmichean
### Na Riochdaire
#### Filmichean Giorrid
* *Un hombre y un pueblo* (Duine agus Sluagh), 1968
* *Una vía hacia el desarrollo* (Slighe dhan Leasachadh), 1969

#### Filmichean fada
* *Crónica roja* (Eachdraidh Dhearg) 1977
* *En la tormenta* (Anns an Stoirm), 1980
* *Barrio de campeones* (Sgìre nan Curaidh), 1981

### Na Sgrìobhadair Sgriopt
* *La Virgen de los sicarios* 2000

### Na Actair
* *La desazón suprema: Retrato incesante de Fernando Vallejo* (*An t-àrd an-fhois: Dealbh gun tàmh Fernando Vallejo*), film aithriseach fo stiùireadh Luis Ospina, 2003
* *El septimazo de Fernando Vallejo*. (*An Seachd Mòr aig Fernando Vallejo*), film aithriseach fo stiùireadh José Alejandro González Vargas, 2010

## Duaisean ‘s a leithid
* Duais Ariel airson a’ chiad obrach do *Crónica roja*, 1979
* Duais Ariel airson filmichean fada do *En la tormenta*, 1981
* Duais Rómulo Gallegos dhan nobhail *El desbarrancadero*, 1983
* Dotaireachd honoris causa às an Oilthigh Nàiseanta Colombia , 2009
* Duais FIL,  2011

## Iomraidhean

## Ceanglaichean A-muigh
* Circo Iberia
* Luis Ospina

Roinn-seòrsa:Antioquia
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Coloimbiach
Roinn-seòrsa:Daoine à Coloimbia