open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corùna

‘S e baile mòr agus port air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann **Corùna** (Gàilisis: A Coruña,  Spàinntis: La Coruña, Fraingis: La Corogne). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1208 agus thathar dhen bheachd gu bheil e a' ciallachadh Baile na Cruinne. Tha Corùna suidhichte air Doirling, ri beulaibh a’ bhàigh Biscay, dìreach aig ìre na mara. Tha e 507km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 56km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile Ghalicia. Tha 246,056 daoine a’ fuireach ann an Corùna, an dàrna baile as motha ann an Galicia agus an 16mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na na Coruña a th' ann Corùna cuideachd. Fhuair am bàrd Gàidhealach Dòmhnall Ruadh Chorùna ainm bhon a’ bhaile sin.
## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à *Coloniam* ann an Laideann a tha an t-ainm - tha lucas a' ciallachadh *colonaidh* no *acrunia* a tha a' ciallachdh leth-eilean. Tha tèoiridh eile ann a chanas gur e ainm ceilteach a th' ann, bho *Cronos* (Gàidhlig: Cruinne) no *car* (Gàidhlig: Clach) A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à *Cluniam* ann an Ceiltis-ibearais a tha e.
## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
## Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Corùna. Tuitidh 1014mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - dìreach 159mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite uabhasach fliuch a th' ann, an taca ri àiteachan eile san Spàinn.

## Bailtean Co-cheangailte
* Cádiz, An Spàinn
* Córdoba, An Spàinn
* Recife, Braisil
* Brest, An Fhraing

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na  Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Cáceres

’S e baile mòr air an àirde an iar na Spàinne a th’ ann **Cáceres** (IPA: *kaθeɾes*, Estremeñu: *Caçris*). Chaidh e a stèidheachadh mu 79 Ro Chrìosd le Quintus Caecilius Metellus Pius. Tha Cáceres suidhichte shuas air a' chòmhnard àrd ann an Extremadura ris an canar Llanos de Cáceres, aig 403m os cionn ìre na mara, faisg air an Abhainn Guadiloba. Tha Cáceres 241km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 743km bho Bharcelona. Tha 93,131 daoine a’ fuireach ann an Cáceres, an darna baile as motha ann an Extremadura agus an 72mh baile na Spàinne. Chaidh e ainmeachadh na Àite Dualchas na Cruinne le UNESCO ann ann 1986. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Cáceres a th’ann Cáceres cuideachd.
## Freumhan an ainm
Tha luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à *castrum/castris* (Gàidhlig: *campa*) ann an Laideann a tha an t-ainm, o chionn's gu robh camp an airm ann fo na Ròmanaich. 'S e facal a tha co'dhàimheil le *caer* sa Chuimris agus *cathair* sa Ghàidhlig. Tha cuid eile a' cumail gur ann à *Caesaria* (Gàidhlig: *Áite a' Cheusair*). Thathar dhen bheachd gu robh bailtean air an robh *Colonia Norbensis Caesarina* agus *Castra Caecilia* faisg air làimh. A dh'aindeoin sin, tha teòiridh eile ann a chanas gur e dìreach facal air Choireigin ann an Laideann air arabachadh gu *Cazires*. 
## Eachdraidh
Mar a b’àbhaist san Spàinn, chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.

## Lùchairtean
* Lùchairt na Golfines Shuas
* Lùchairt na Golfines Shìos
* Lùchairt Comendador de Alcuescar
* Lùchairt- Daingneach na Torreorgaz
* Lùchairt Easbaigeach
* Lùchairt Carvajal (15mh Linn)
* Lùchairt Godoy
* Lùchairt Mayoralgo
* Taigh Mòr na Sande
* Lùchairt na Veletas
* Lùchairt Cáceres-Ovando
* Taigh a’ Mhoncaidh
* Lùchairt Toledo-Moctezuma
* Taigh na Grèine
* Taigh Mudejar
* Taigh na Carvajal y Ulloa

## Eaglaisean
* Eaglais agus Taigh Cràbhach an Naoimh Phòl (15mh Linn)
* Taigh Cràbhach a’ Chomainn Iosaid, nòs Barroque
* Eaglais Mhòire, (13mh Linn), nòs Gotach
* Eaglais an Naoimh Mhata, (15mh Linn)
* Eaglais an Naoimh Francisco Javier (18mh Linn), nòs Gotach
* Eaglais an Naoimh Iain (13mh linn gu ruige 15mh linn
* Dìthreabh an Naoimh Antoine
* Eaglais Santo Domingo
* Dìthreabh na Sìthe
* Eaglais an Sheumais

## Bailtean Co-cheangailte

*  Piano di Sorrento, An Eadailt
*  Norma, An Eadailt
*  Gàsa, Raon Ghàsa
*  Netanya, Iosrael
*  Castelo Branco, A' Phortagail
*  Portalegre, A' Phortagail
*  Blois, An Fhraing
*  La Roche-sur-Yon, An Fhraing
*  Santiago de Compostela, An Spàinn
*  Santo Domingo, Poblachd Dhoiminicia

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Pontevedra

‘S e baile mòr agus port beag air an àirde an iar-thuath na Spàinne a th’ ann **Pontevedra** (IPA: ponte'βɛ.ðɾa). 'S ann às an ainm Laideann Pons veteris (Seann Drochaid) a th'ann ainm a' bhaile. Tha Pontevedra suidhichte ri beulaibh a’ Bhàigh Pontevedra, aig 27m os cionn ìre na mara, aig inbhir na h-aibhnichean Tomeza agus Lérez. Tha Pontevedra 465km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 51km bho Santiago de Compostela, prìomh-bhaile na Gàilise. Tha 83,260 daoine a’ fuireach ann am Pontevedra, an 4mh baile as motha ann an Galicia agus an 84mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Pontevedra a th’ann am Pontevedra cuideachd.

## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à *pontem veteram* ann an Laideann a tha an t-ainm - a tha a' ciallachadh *seann drochaid*. A dh'aindeoin sin, tha cuid ag ràdh gur ann à *pontem petram* (Gàidhlig: drochaid cloiche) ainm an  a tha e. 
## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.

## Bailtean Co-cheangailte
* Barcelos, A' Phortagail
* Gondomar, A' Phortagail
* Vila Nova de Cerveira, A' Phortagail
* Merlo, An Argantain
* Nafpaktos, A' Ghrèig
* Santo Domingo, Poblachd Dhoiminicia
* San José, Costa Rica
* Salvador da Bahia, Braisil

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na  Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
València

‘S e baile mòr agus port cudromach air oirthir an ear na Spàinne a th’ ann **València** (IPA Catalanais: **va'lensia**, IPA Spàinntis: **ba'lenθja**). Chaidh e a stèidheachadh mu 137 Ro Chrìosd le Saighdearan Ròmanach. Sgrìobh Livius gur ann às an fhacal Laideann Valentia, a tha a’ ciallachadh fearalas, a bha an t-ainm. Tha València suidhichte air a’ Mhuir Meadheanach, aig 10m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Turia. Tha València 307km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 291km bho Bharcelona. Tha 809,267 daoine a’ fuireach ann an València, am baile as motha anns a' Cho-chomann València agus an treas baile na Spàinne. Chaidh an Llotja, neo Maragaidh Shìoda, ainmeachadh na Àite Dualchas na Cruinne le UNESCO. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne València a th’ann València cuideachd.

## Freumhan an ainm
Tha cuid a luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à *Valentia Edetanorum*, (IPA: *waˈlentia*, Gàidhlig: Gaisge) ann an Laideann a th' ann an t-ainm air sàilleabh gun tug an sgìre gu seann shaighdearan arm nan Ròmanach anns an dàrna linn. Chleachadh an t-ainm بلنسية‎  (Balansiyya) airson na sgìre air fad agus مدينة التراب (Medina at-Turab) airson a’ bhaile ann an Arabais ro 1245  – ‘s e an abhainn Turia a shruthas tron bhaile fhèin. Chaidh fuaimneachadh an ainm atharrachadh fad na linn gu nàdarra gu *baˈlenθja* ann an Spàinntis – ged a thathar ga fhuaimnechadh ann an dòigh gu math dlùth air Laideann ann an Catalanais: w → b agus t → s.
## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
## Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an València. Cha thuit ach 475mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 698mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite gu math tioram a th' ann.

## Bailtean
*Borriol
## Daoine Ainmeil
* Lucía Etxebarría: Sgrìobhadair

## Bailtean Co-cheangailte

*  Bologna, An Eadailt
*  Mainz, A' Ghearmailt
*  Valencia (Carabobo), A' Bheiniseala
*  Sacramento, Na Stàitean Aonaichte
*  Odesa, An Ùcrain
*  Burgos, An Spàinn
*  Veracruz, Meagsago

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Alacant

'S e baile mòr agus port cudromach air oirthir an ear na Spàinne a th’ ann an **Alacant** (Catalanais, IPA: ala'kant), neo **Alicante** (Spàinntis: IPA: ali'kante). Chaidh a stèidheachadh mu 324 ro Chrìosd. Tha Alacant suidhichte air a’ Mhuir Meadheanach, aig dìreach 1m os cionn ìre na mara, eadar na h-aibhnichean Seco agus Rambuchar. Tha Alacant 362km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 394km bho Bharcelona. Tha 334,418  daoine a’ fuireach ann an Alacant, an darna baile as motha anns a' Cho-chomann València agus an 13mh baile anns an Spàinn. A bharrachd air sin, 's e prìomh-bhaile na Roinne Alacant a th’ ann an Alacant cuideachd.
## Freumhan an ainm
Tha cuid a luchd-rannsachaidh dhen bheachd gur ann à *Ἂκρα Λευκῆ*, (Akra Leukḗ) no *Λευκῆ Ἂκρα*, (Leukḗ Akra) (Gàidhlig: Rubh Geal) ann an Greugais a tha an t-ainm air sàilleabh gu robh am baile fo bhuaidh nan Cartagach o chionn fhada. Dh'atharrach na Ròmanaich an t-ainm gu *Lucentum* agus as an dèidh chaidh atharrachadh gu *ألَلَقَنْت* (Al- Laqant) ann an Arabais. 'S ann dìreach as an fhoirm seo a thàinig an t-ainm a thathar a' cleachdadh an latha an-diugh ann an Catalanais.

## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
## Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an Lùnastal a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Alacant. Cha tuit ach 311mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 862mm nas lugha na Steòrnabhagh(1173) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann.

## Bailtean Co-cheangailte
* Caloforte, An Eadailt
* Wenzhou, Sìona
* Nice, An Fhraing
* León, Niocaragua
* Herzliya, Iosrael
* Orane, Aildiria
* Toyooka, An t-Seapan
* Riga, An Laitbhe
* Matanzas, Cùba

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Riaghaltas na  Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Co-chomann València

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha anns **A’ Co-chomann València** (Catalanais. *Comunitat Valenciana*). Mar a sgrìobh Livius, thàinig an t-ainm bhon fhacal Laideann Valentia, a tha a’ ciallachadh fearalas. Tha e suidhichte air an àirde an iar na dùthcha, ri taobh na Mara Mheadhanach. Tha dà phort-adhair eadar-nàiseanta ann, (Alacant is València). 'S e València an 8mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 23,255 cilemeatair ceàrnagach, 4.6% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 5,094,675 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 219.08 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Catalanais, ris an canar Valencianais anns an sgìre. Tha i na coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Generalitat de València. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.
Tha trì sgìrean ann an València. mar a leanas:

## Bailtean
*Alacant
*Benidorm
*Castelló de la Plana
*València

## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas València

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Nafarroa

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann **Nafarroako Foru Erkidegoa** (Basgais) neo **Comunidad Foral de Navarra** (Spàinntis). Thathar dhen bheachd gur ann às an fhacal roimh-ròmanach Naba a th’ ann an t-ainm is gu bheil sin a’ ciallachadh Tìr Rèidh a-measg nam Beanntan. Tha e suidhichte air ann an ceann a tuath na dùthcha, ri taobh Beanntan nam Pirineo. Tha Nafarroa aon-roinneil. 'S e Nafarroa an11mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 10,391 cilemeatair ceàrnagach, 2.2% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 620,337 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 59.7 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Basgais. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Parlamento de Navarra/Nafarroako Parlamentua. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Tha dìreach aon sgìrean ann is ‘s e Iruña a th’ ann am prìomh-bhaile. Tha aon port-adhair eadar-nàiseanta ann, Iruña.
## Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do Nafarroa, air an àirde an iar-dheas na roinne a-muigh Zaragoza. 'S e Petilla de Aragón an t-ainm a tha air. Tha e na àite fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadar an iadhtag sin agus an còrr dhen roinn. Chan eil ach 34 duine a' fuireach ann.
## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas Nafarroa

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
Castelló de la Plana

‘S e baile mòr agus port air oirthir an ear na Spàinne a th’ ann **Castelló de la Plana** (IPA Catalanais: kaste'ʎo ðe la 'plana) neo **Castellón de la Plana** (IPA Spàinntis: kaste'ʎon de la 'plana). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1251. Tha Castelló de la Plana suidhichte air a’ Mhuir Meadheanach, aig 27m os cionn ìre na mara, eadar na h-aibhnichean Seco agus Millars. Tha Castelló de la Plana 361km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 230km bho Bharcelona. Tha 180,005 daoine a’ fuireach ann an Castelló de la Plana, am 4mh baile as motha anns a' Cho-chomann València agus an 39mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile na Roinne Castelló a th’ann Castelló de la Plana cuideachd.
## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Châtellerault, An Fhraing
*  Târgoviște, Romàinia

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Roinne
* Riaghaltas na Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Iruña

‘S e baile mòr ann an ceann a tuath na Spàinne a th’ ann **Iruña** (IPA Basgais: i'ɾuɲa) neo **Pamplona** (IPA Spàinntis: pam' plona). Tha an Euskaltzaindia a’ moladh an fhoirm Iruñea, ach ‘s e Iruña an t-ainm a thathar a’ cleachdadh aig ìre oifigeil. Chaidh e a stèidheachadh ann an 74 Ro Chrìosd. Tha Iruña suidhichte shuas aig 490m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Arga. Tha Iruña 325km air falbh bho Mhadrid, prìomh-bhaile na Spàinne, agus 250km bho Bharcelona. Tha 198,491 daoine a’ fuireach ann an Iruñea, am baile as motha ann an Coimhearsnachd le Còirichean Nafarroa agus an 3mh baile na Spàinne. A bharrachd air sin, ‘s e prìomh-bhaile Nafarroa a th’ ann Iruña cuideachd.
## Eachdraidh
Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Paderborn, A' Ghearmailt
*  Pamplona, Coloimbia
*  Yamaguchi, An t-Seapan
*  Bayonne, An Fhraing

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* Riaghaltas na Coimhearsnachd le Fèin-riaghlaidh

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:An Roinn-Eòrpa
Roinn-seòrsa:Dùthaich nam Basgach
La Rioja (An Spàinn)

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann **La Rioja** (IPA: *la ri'oxa*). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Logroño a th'ann prìomh-bhaile na roinne agus tha port-adhair ann siud cuideachd. Tha La Rioja aon-roinneil. 'S e La Rioja an 16mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 5,045 cilemeatair ceàrnagach, 1% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 308,968 duine de shluagh ann, le dluths aig àireamh 16.01 duine gach km². ‘S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn ann an La Rioja. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Parlamento de La Rioja. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.
## Freumhan an ainm
‘S ann gu math connspaideach ‘s a tha freumhan an ainm air sàilleabh nach eil Freumh-fhaclachd na sgìre idir soilleir ach tha a' mhòr-chuid nan luchd-rannschaidh dhen bheach gur ann à facal air choireigin ann am Basgais: Tha Dùthaich nam Basgach faisg air làimh. Thuirt José Luis Álvarez Enparantza nach robh alt ann idir ach facal slàn à *larre* (Gàidhlig: *sgìre dhùthchail*) agus *ola* (Gàidhlig: *àite-obrach*). Rinn esan bunachadh cuideachd: Larreola → Larreoha → Larreoja → Larrioja. Bha  Mateo Anguiano Nieva  dhen bheachd gur ann à *herri* (Gàidhlig: dùthaich) agus *ogi* (Gàidhlig: aran) a tha an t-ainm, ged nach eil ach glè bheag de dhaoine a' gabhail ri sin an latha an-diugh. Tha an treas teòiridh - a rèir Merino Urrutia - a' cantainn gu bheil an t-ainm a' ciallachadh coille, bho *oia*.
## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas La Rioja
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Provincias na Spàinne
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Prionnsachd Asturias

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann **Prionnnsachd Asturias** (Spàinntis: Principado de Asturias, Asturianais: Principáu d'Asturies, Fala: Principao d'Asturias). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Oviedo a th' ann prìomh-bhaile na roinne agus tha port-adhair ann siud cuideachd, mi-shlighe eadar Oviedo, Avilés agus Gijón. 'S e Asturias an 10mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri  10,604  cilemeatair ceàrnagach, 2.1% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2010 bha 1,084,109 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 102.24 duine gach km². Tha Spàinntis agus Fala (no Asturianais) gam bruidhinn ann an Asturias. Tha Asturias aon-roinneil. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Junta General de Asturias. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha an Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm.
## Freumhan an ainm
‘S ann gu math connspaideach ‘s a tha freumhan an ainm air sàilleabh nach eil Freumh-fhaclachd na sgìre idir soilleir. Anns an Spàinn tha mòran dhen bheachd gur ann à *Etura*  (Gàidhlig: abhainn) ann an t-seann cheiltis a th’ ann an t-aimn. Thathar a' cantainn gu bheil sin ann an co-dhàimh le *ster* ann an  agus *sruth* anns a' Ghàidhlig. A bharrachd air sin, tha cruth na tìre san sgìre a' gabhail ris an teòiridh. Tha àite eile ann an Sasainn air a bheil *Stour*. 'S ann à Ceiltis a tha mòran nan àinmean-àite san sgìre.
## Iomraidhean


## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas Asturias

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Cantàbria

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann **Cantàbria** (IPA: kan'taβɾja). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Santander a th' ann am prìomh-bhaile na roinne agus tha port-adhair ann siud cuideachd. Tha Cantàbria aon-roinneil. 'S e Cantabria an 15mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 5,321 cilemeatair ceàrnagach, 1.27% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 591,886 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 111.2 duine gach km². ‘S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn ann an Cantabria. Tha i na coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Parlamento de Cantabria. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.  Chaidh an roinn a chruthachadh ann an 1833 le Javier de Burgos, a bha an Rùnaire na Stàite agus Leasachaidh aig an àm.
## Freumhan an ainm
‘S ann gu math connspaideach ‘s a tha freumhan an ainm air sàilleabh nach eil Freumh-fhaclachd na sgìre idir soilleir. Anns an Spàinn tha mòran dhen bheachd - Joaquín González Echegaray nam measg  - gur ann à *Kanto*  (Gàidhlig: clach) agus an t-iar-leaschan*abr* ann an t-seann cheiltis a th’ ann an t-aimn. Bheireadh sin *Carraig* dhuinn sa Ghàidhlig. Tha cuid eile dhen bheachd gur ann à *Canto* (Gàidhlig: iomall) leis gu bheil an sgìre faisg air a' mhuir. Bha àite eile ann am Breatainn air an robh *Cantium*. 'S ann à Ceiltis a tha mòran nan àinmean-àite san sgìre.
## Cruinn-eòlas
Tha iadhtag ann, a bhuineas do Chantàbria, ann an ceann a tuath na roinne a-muigh Bizkaia. 'S e Valle de Villaverde an t-ainm a tha air. Tha e na aite fa leth air sàilleabh gu bheil sliabh ann eadar an iadhtag sin agus an còrr dhen roinn. Chan eil ach 336 duine a' fuireach ann.

## Iomraidhean


## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas Cantabria

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Murcia (provincia)

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann **Murcia** (IPA: *murθja*). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. 'S e Murcia a th'ann prìomh-bhaile na roinne agus tha port-adhair ann siud cuideachd. Tha Murcia aon-roinneil. 'S e Murcia an 9mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 11,313  cilemeatair ceàrnagach, 2.9% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2010 bha 1,461,979  duine de shluagh ann, le dluths aig àireamh 129 duine gach km². ‘S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn ann an Murcia. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an *Asambleas Regional de Murcia*. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Righlaidh aige.
## Freumhan an ainm
‘S ann gu math connspaideach ‘s a tha freumhan an ainm air sàilleabh nach eil Freumh-fhaclachd na sgìre idir soilleir ach tha a' mhòr-chuid nan luchd-rannschaidh dhen bheach gur ann à facal air choireigin ann an Laideann fo riochd Arabais. Tha a h-uile coltas ann gur ann à *myrtus* (Gàidhlig: miortal) a tha e. Tha cuid eile a' cantainn gur ann à *Myrtea* no *Murtea* (Gàidhlig: miortlach) a tha an t-ainm. Thuirt Gaius Plinius  gu robh miortlach mòran na bu chumanta an seo na ann an àite sam bi eile san Spàinn. Mar a b’àbhaist san Spàinn, b’ e dìreach ainm a’ bhaile a bu motha sa sgìre a chuireadh air an roinn.

## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas Murcia

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Provincias na Spàinne
Castilla-La Mancha

'S e fear de mòr-roinnean na Spàinne a tha ann **Castilla la Mancha** (IPA: *kas'tiʎa la 'mantʃa*). Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha, ri taobh na Madrid. Tha port-adhair eadar-nàiseanta ann an Ciudad Real. ‘S e Toledo prìomh-bhaile na Roinne. 'S e Castilla la Mancha an treas ceàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 79,463 cilemeatair ceàrnagach, 15.7% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 2,098,373 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 26.4 duine gach km². ‘S e dìreach Spàinntis a tha ga bruidhinn ann an Castilla La Mancha. Tha i na coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Cortes de Castilla La Mancha. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.
Tha còig sgìrean anns Castilla la Mancha, mar a leanas:

## Bailtean
*Albacete
*Alcaraz
*Cifuentes
*Ciudad Real
*Cuenca
*Miguel Esteban
*Guadalajara
*El Toboso
*Ocaña
*Toledo
*Villanueva de los Infantes
*Uclés

## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas Castilla La Mancha

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Castilla y León

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann **Castilla y León** (IPA: kas'tiʎa i le'on). Tha e suidhichte dìreach ann am meadhan na dùthcha, ri taobh na Madrid. ‘S e Ávila prìomh-bhaile na Roinne. 'S e Castilla y León an ceàrn as motha a tha anns An Spàinn. Tha e cho farsaing ri 94,223 cilemeatair ceàrnagach, 18.6% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2008 bha 2,553,301 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 26.57 duine gach km². Tha trì cànain gam bruidhinn ann an Castilla y León: Spàinntis, Leonais agus Gailìsis. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an Cortes de Castilla y León. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.
Tha naoi sgìrean anns Castilla y León, mar a leanas:

## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas Castilla y León

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Aragón

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha ann **Aragó** (Catalanais, IPA: əɾə'ɣo) neo **Aragón** (Spàinntis/Aragonais, IPA: aɾa'ɣon). Tha e suidhichte ann an ceann a tuath na dùthcha. Tha dà phort-adhair eadar-nàiseanta ann, (Zaragoza is Huesca). 'S e Zaragoza a th'ann prìomh-bhaile na roinne. 'S e Aragón an 4mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 47,719 cilemeatair ceàrnagach, 9.4% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 1,347,095 duine de shluagh ann, le dlùths aig àireamh 28.52 duine gach km². A bharrachd air sin, tha trì cànain oifigeil ann: Spàinntis, Aragonais agus Catalanais. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd nan Cortes de Aragón. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige. Tha trì sgìrean ann an Aragón, mar a leanas:

## Bailtean eile
*Fuendetodos
*Zuera

## Daoine ainmeil
*Odón de Buen y del Cos (1863 - 1945)

## Ceangal a-muigh
* Riaghaltas Aragón

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Galicia

'S e fear de na mòr-roinnean na Spàinne a tha anns **Galicia** (Spàinntis: Galicia, Gailìsis: Galicia/Galiza). Tha e suidhichte air an àirde an iar-thuath na dùthcha, ri taobh na A' Chuain Siar. Tha trì puirt-adhair eadar-nàiseanta ann,Santiago de Compostela, Corùna agus Vigo. 'S e Galicia an 7mh cheàrn as motha a tha anns a' Spàinn. Tha e cho farsaing ri 29,574.4  cilemeatair ceàrnagach, 5.8% na dùthcha. Anns a' bhliadhna 2009 bha 2,797,653 duine de shluagh ann, le dluths aig àireamh 93.78 duine gach km². A bharrachd air sin, tha dà chànain oifigeil ann: Spàinntis agus Gailìsis. Tha i na Coimhearsnachd fèin-riaghlaidh fo smachd an **Xunta de Galiza**. Tha pàrlamaid le ceann-suidhe agus Buidheann Riaghlaidh aige.
Tha trì sgìrean annn Galicia, mar a leanas:

## Ceangal a-muigh
*Riaghaltas Galicia

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Galicia
Valery Leontiev

'S e seinneadair pop agus actair a th' ann an **Valery Yakovlevich Leontiev** (Ruiseis: Валерий Яковлевич Леонтьев) (19 am Màrt 1949). Rugadh e ann an Ust-Usa, Komi, An Ruis fhad's a bha e na phàirt den Aonadh Sobhiat. Ann an 1996, chaidh ainmeachadh 'Neach-ealain nan Daoine'. Tha e air còrr is 30 clàran a dhèanamh.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil Leontiev

Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Gleann na Cille

‘S e gleann àrd le dam anns an ìochdair, shuas anns na Beanntann a Deas, faisg air Dùn Phrìs a th’ann **Gleann na Cille**. Tha e suidhichte aig 158m os cionn ìre na mara, dìreach 12km air falbh bho Dhùn Phrìs fhèin, iomradh OS NX8477. Tha am pàirc deilbhidh  ann an Gleann na Cille uabhasach ainmeil aig ìre eadar-nàiseanta.

## Iasgach
‘S e dam làn fìor uisge a th' ann an seo agus dh’fhaodadh iasgach a dhèanamh le cead bho na h-ùghdarrasan ionadail. Tha uisge an locha a’ sruthadh shìos gu ruige na mara (agus an Abhainn Nead) tron Allt Cluden.

## Pàirc deilbhidh
Chaidh cruinneachadh dhe deilbheadh a chur air dòigh an seo leis na Keswick, uachdairean na sgìre ann an 1951. Bha iad dlùth air Henry Moore agus bhrosnaich e iad gus an gnothaich sin a dhèanamh. Tha ceithir pìosan le Henry Moore ann: An Rìgh is a' bhànrighinn (1955), Cros Gleann na Cille (1955 – 1956), shuas air a’ chnuic, Duine na Sheasamh (1950) agus Duine na laighe àireamh a dhà (1959) a bharrachd air Eòin Baistidh, obair a rinn Auguste Rodin ann an 1878, aig toiseach tòiseachaidh a dhreuchd. Tha A’ Chuairt, a rinn Jacob Epstein ann an 1926 an seo cuideachd. 
 
## Rothaireachd
Tha Gleann na Cille na phàirt lìonra roinneil rothaireachd Dhùin Phrìs is na Gall-Ghàidhealtachd. Tha Cearcall Gleann na Cille dìreach dà uair a thìde bho agus air ais gu Dùn Phrìs. Tha na rathaidean gu math aonaranach an seo agus tha deagh shoighnichean ann cuideachd.

## Dealbhan

File:Statue of John the Baptist - geograph.org.uk - 223412.jpg | *Eòin Baistidh* le Auguste Rodin
File:Visitation - geograph.org.uk - 223481.jpg | *A' Chuairt* le Jacob Epstein
File:Sculpture, Glenkiln - geograph.org.uk - 13270.jpg | *Duine na Sheasamh* le Henry Moore
File:King and Queen Geograph-1670379-by-David-McMumm.jpg | *An Rìgh is a’ Bhànrighinn * le Henry Moore
File:Glenkiln Cross , by Henry Moore - geograph.org.uk - 223434.jpg | *Cros Gleann na Cille* le Henry Moore
File:Moore Geograph-418511-by-Elliott-Simpson.jpg | *Duine na laighe àireamh a dhà* le Henry Moore  


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Ealain
Siligo

Tha **Siligo** na bhaile mòr anns an Eadailt. Tha e suidhichte anns an roinn Sardainia.

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Eadailt
A' Bheinn Mheanbh

Is i beinn anns na Tròisichean a tha anns **a' Bheinn Mheanbh**. 'S i tè de na beanntan Albannach ris an canar 'Greumaich' (a' ciallachadh gu bheil i eadar 2,000 agus 2,500 troigh a dh'àirde).

Tha dà mhullach aice a tha nan laighe mu 2 chilemeatair gu iar-dheas bhon cheann a deas Loch Ceiteirein, am fear an iar 729 agus am fear an ear 727 meatair os cionn ìre na mara. 

Tha Bealach nam Bò aig sàil na beinne faisg air an loch.

## Aimnean

'S e an t-ainm Gàidhlig air a' bheinn, A' Bheinn Mheanbh.

Chaidh an t-ainm Gàidhlig sin a chur sa Bheurla mar 'Ben Venue'.

## Iomraidhean


## Tùsan
* Dempster, Andrew. 1997. *The Grahams: A Guide to Scotland's 2,000ft Peaks* (Edinburgh & London: Mainstream Publishing) ISBN: 1-85158-847-7

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Inndis Fìdi

Is e cànan Innd-Eòrpach agus prìomh chànan oifigeil Fìdi a tha ann an **Inndis Fìdi**.

## Ceanglaichean a-mach
* Etnnologue - Fiji Hindi

Roinn-seòrsa:Cànain Innd-iorànach
Tìr nan Cailleannach

'S e *Tìr nan Cailleannach* an t-ainm a bha aig na Ròmanaich air Alba.

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Dùthchannan
Noam Chomsky

'S e ollamh cànanachas aig *Massachusetts Institute of Technology (MIT)* a th' ann an **Avram Noam Chomsky** (rugadh 7 an Dùbhlachd, 1928). Tha e nas ainmeil airson teòiridh "Generative Grammar." A-muigh saoghal cànanachais, dh'adharaich feallsanachd *analytic* agus saidheans cognatach. Sgrìobh e barrachd air ceud leabhar mu dheidhinn mòran cuspairean: cànanachas, eachdraidh, saidheans sòisealta, saidheans cognatach, feallsanachd, cogadh, poileataigs agus eile.

Tha e na Iùdhach agus na neach-iomairt dha *anarcho-syndicalism* agus *libertarian socialism.*

Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Iùdhachd
Bogag

'S e **bogag** an t-ainm air partan a thilg am plaosg agus a tha bog fhathast.

'S e am "partan gorm" (Callinectes sapidus) am partan as cudromaiche a dh'ithear mar seo anns na Stàitean Aonaichte agus gheibhear e eadar an Giblean is an t-Sultain. Thathar a' cleachdadh iomad seòrsa partan san t-Seapan gus sushi a dhèanamh mar *maki-zushi* no *temaki-zushi*. Anns an Eadailt, thathar ag ithe bogagan Partan Coitcheann na Mara-Meadhanach, gu h-àraid ann am bàgh Venice far an canar *moeca* ris gu h-ionadail.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Biadh
Roinn-seòrsa:Maorach
Mì-rian ana-chaidreamhach na pearsantachd

Tha **mì-rian ana-chaidreamhach na [[pearsantachd]]** no **pearsantachd ana-chaidreamhach** sònraichte leis an *[[Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil]]* a' Bhuidheann Ameireaganach an Eòlais-Inntinn cho "...cumadh leantach an dìmeis agus èigneachaidh nan còir luchd eile gun tòisich 'san leanabas no 'san òige mhoich agus gum mair a-steach dhan dh'inbhe."

## Breithneachadh
### DSM
Sònraichidh an Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil (on Bheurla **''D**iagnostic and **S**tatistical **M**anual of Mental Disorders*) clò-bhualadh ceathramh, *'DSM''' IV-TR = 301.7, 'na leabhran air a chleachdadh gu cumanta airson bhreithneachaidh nan galar inntinneil, mì-rian ana-chaidreamhach na pearsantachd ('san Aisil II Grunnan B) cho:

:A) Tha ann cumadh leantach dhìmeis air is millidh nan còir luchd eile gun tachair o chionn an dara chuid leanabas, no sa' chùis mhòrain dhaoine a tha air stiùireadh le bunan-chùis na coimhearsnachd, mu dheidhinn aois chòig bliadhnaichean deug, mar chomharraicheadh trì no tuilleadh nan coltas seo leantala:
:# fàilligeadh a ghèilleadh ri àbhaistean le meas ri giùlanan reachdala mar chomharraicheadh gnìomhachaidhean ann an dòighean gum barrantaicheadh cur an làimh;
:# mealladh, mar chomharraicheadh an dèanamh leantach nam breugan, cleachdadh nan ainm-brèige, no a' dèanamh bhratha-foill air daoine eile airson bhuannachd dhìomhaire no tlachda;
:# spreigearra, gun comas a shuidheachadh;
:# crostachd agus ainneart, mar chomharraicheadh sabaidean trice is ionnsaighean trice;
:# dìmeas coma airson an sàbhailteachd fhèin na t-sàbhailteachd luchd eile;
:# Gu seamhach gun cùram, mar chomharraicheadh fàilligeadh leantach a thaicheadh giùlan seasmhach oibre no a chur urram air dleasdanasan ionmhasail;
:# dìth an aithreachais, mar chomharraicheadh suarachas ri no reusanachadh ciùrradh, beubanachadh, no goid à luchd eile;
:B) Tha an neach co-dhiù ochd bliadhna deug a dh'aois.
:C) Tha ann dearbhadh mhì-rian giùlain le ionnsaigh mus aois chòig bliadhna deug.
:D) Cha thachair an giùlan ana-chaidreamhach le toirmeasg fad a' chùrsa an sgoltadh-inntinn no boile-chuthaich.
Comharraichidh dearbhadh ùr gun èirich leanaban dhan Ghalar Ana-chaidreamhach na Pearsantachd airson am coimhearsnachd, a thuilleadh am sliochd ginteil. Feumaidh an neach a bhith air a’ char as lugha 18 bliadhnaichean a dh’aois airson a’ bhreitheachaidh a’ ghalair seo (Dearbhadh B), ach bha na luchd am bitheanta a thug breithneachadh le GACP ‘nan inbhich air bhreitheachadh le Galar Giùlain ‘nan leanaban. Tha am bitheantas a’ ghalar seo 3% ann am fireannaich agus 1% ann am boireannaich, mar chuir am DSM IV-TR an cèill.

Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn mì-ghnàthach
Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn mòdach
Roinn-seòrsa:Mì-rianan na pearsantachd
Roinn-seòrsa:Mì-rian seachranach na pearsantachd
Peppa Pig

'S e sreath telebhisean cartùn chloinne a tha ann am **Peppa Pig** no **Peppa Muc**.

## Eachdraidh
Chaidh a chruthachadh, stiùireadh agus riochdachadh le Astley Baker Davies. Nochd e air an telebhisean airson a’ chiad dol a-mach air 31 Cèitean 2004 air an t-sianal Breatanach 'Five'.

### Peppa anns an t-Saoghal

Tha am prògram air a chraoladh ann an 180 dùthchannan.

## Na Guthan Gàidhlig
* Aithris — Iain MacRath,  Tony Kearney
* Peppa Muc —  Eilidh Jenkins, Anna Horsburgh 
* Deòras Muc — Carina NicLeòid
* Mamaidh Muc — Patsi NicChoinnich, Kathleen NicAonghais
* Dadaidh Muc —  Ailig Dòmhnallach

## Pàirc Pheppa
Dh’fhosgail *Peppa Pig World*, pàirc dìbhearsan anns an New Forest, Hampshire,air 9 Giblean 2011 aig Paultons Park, Hampshire, UK.  

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
*  Làrach-lìn Oifigeil Peppa Pig (Beurla)
*  Làrach-lìn Pheppa aig BBC Alba
*  Solus Productions

Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2000an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean a thòisich ann an 2004
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2010an
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach bho na 2020an
Roinn-seòrsa:BBC Alba
Roinn-seòrsa:Comaicean
Roinn-seòrsa:Sreath telebhisean Breatannach
Lia Fàil

Is clach coisrigidh Rìghrean na h-Alba a tha anns an **Lia Fàil** (no Clach Sgàin). B’ àbhaist do rìghrean na h-Alba a shuidhe air an Lia Fhàil rè an coisrigeadh.

## Cruth an Lia Fhàil
Is leac de clach-shaor ruadh a tha ann, uidheamaichte le fàinne iarainn air gach ceann.

## Eachdraidh
Tha tràth eachdraidh An Lia Fhail caillte ann an ro-eachdraidh na h-Alba. Is coltach gu robh e na clach coisrigidh do Rìghrean Dail Riada mus deach Alba aontachadh mar dhùthaich. Anns na meadhan aoisean, b' àbhaist do Rìghrean ur na h-Alba a bhi coisrigte aig Mainistir Sgàin, faisg air a' Pheairt agus bha i na laighe an eaglais a' mhainistir. B'e Am Peairt  na chiad phrìomh-bhaile na h-Alba. Chaidh goid air a' cloiche le Eideard I na Sasainn ann an 1296 agus chaidh a chuir ann an cathair coisrigidh na Sasainn, far an do dh'fhan i gus 1951, nuair a chaidh an saoradh le buidheann beag de oileanaich tìr-gràdhach Albannach. Chaidh a' clach air chuairt, caillte do na h-ùghdarrasan, airson grunnan mìosan mus an do nochd e air altair Mainistir Obar Bhrothaig. Chaidh an toirt air ais ri Lunnainn a-rithist, far an do dh'fhan e gu 1996. Anns a' bhliadhna sin, dh'aontaich Riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte gum bu chòir don leac fhuirich an Albann ach an uair a bha feum air airson coisrigeadh Rìgh (neo ban-righinn). Tha A' Chlach a nis ri fhaicinn aig Caisteal Dùn Èideann.

## Ainmean eile

Is gann gun cuir na Gaidheal ainm air bith air a' clach ach **An Lia Fhàil**, ged a tha i ainmichte fo riochd "A 'Chlach" , ann an Òrain na Cloiche, a chaidh air dèanamh tràth 's na 1950an a cheilearaich saoradh na cloiche. Air barrachd, tha an t-ainm  **Clach na Ceanamhainn** clàraichte anns an fhaclair aig Dwelly, leis an fhiosrachadh gun tàinig an t-ainm seo bho seann chreideamh Albannach gum bitheadh fear do shloighne Albannach a' riaghladh àite sam bith a bhitheadh a' chlach air an cumail.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2019-09-03: Deasbad mun Lia Fàil
* BBC Naidheachdan 2023-04-05: Sgrùdadh air Clach Sgàin ro chrùnadh an Rìgh

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Liùrabhaig

'S e prìomh-bhaile agus am baile as motha ann an Shealtainn a tha ann an **Liùrabhaig** no **Lèiruig**, **Learbhaig** neo **Learaig** (Beurla: *Lerwick*; Lochlannais *Leirvik*).

Tha Lerwick anns a' mhòr-thìr an aghaidh Bressay. Tha Caolas Bressay fasgach agus freagarrach do chalachan.

## Eachdraidh

Bha duine a' fuireach sam borg ann an Clickimin faisg air Lerwick ro Chrìosda ach steidhicheadh Lerwick fhèin sa 17mh linn.
Chaidh Fort Charlotte a thogail ann an 1665, Caolas Bressay a dhìon ri na Duitsich. Ann an 1671 loisg na Duitsich Fort Charlotte ach chaidh e ath-thogail ann an 1781.
Ro 1708 bha Scalloway na phrìomh-bhaile ann an Sealtainn.

## Ceanglaichean a-mach
* Comhairle Coimhearsnachd Lerwick (Beurla)
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sealtainn
Port Saoidh

'S e baile ann an Siorrachd Bhanbh a tha ann am **Port Saoidh** (Beurla: *Portsoy*). Dèanar mòran crèadhadaireachd an seo.

## Iomraidhean


## Ceangailtean a-muigh
* Portsoy's page in ''Undiscovered Scotland''
* Portsoy's page in the Gazetteer of Scotland

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Beannchar

'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am **Beannchar** no **Beanncharaidh** (Beurla: *Banchory* Beurla Ghallda: Banchry).  Tha an dearbh ainm aig baile ann an Èirinn, ris an canar "Bangor Erris" sa Bheurla.

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (A' Mhaoirne ro 1975). Tha e mu 20 mìltean (32 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Dhè faisg air Uisge Feugh. 

Ann an 2001 bha 6034 duine a' fuireach an seo. 

## Giùlan
Tha e na laighe air an A93.

## Àitichean
* Bridge of Feugh
* Royal Deeside Railway	
* Crathes Castle
* Drum Castle
* Banchory Museum
* Scolty Tower

## Daoine ainmeil
James Scott Skinner (1843–1927), ceòl-sgrìobhaiche

## Iomraidhean


## Dealbhan

Feugh Cascades flowing under the Bridge of Feugh - geograph.org.uk - 534581.jpg|An Drochaid Fheugh
Banchory High Street - geograph.org.uk - 94212.jpg |High Street
Altar and Bentinck window, St Ternan's Banchory - geograph.org.uk - 1636664.jpg |Eaglais "St. Ternan’s"
Crathes Castle - geograph.org.uk - 477241.jpg|Crathes Castle


## Ceanglaichean a-mach

* The Royal Deeside Railway
*Crathes Castle (Urras Nàiseanta na h-Alba)
*Drum Castle (Urras Nàiseanta na h-Alba)

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:A' Mhaoirne
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Leith

: * 'S dòcha tha thu ag iarraidh [[Lìte]] ann an [[Dùn Èideann]].*

'S e structar fad de dh'acsonan sa' chuairt nan lèithean a tha ann an **leith** (Laideann: *nervus*). 'S e pàirt de chealla-leith a tha ann an acson.

Tha leithean mothachail a' giùlan fiosrachadh on corp don eanchainn agus tha leithean motair a' stiùireadh a' chuirp.

## Ceanglaichean a-mach
* Terminologia Anatomica: Nervus (Beurla)

Roinn-seòrsa:Corp
Roinn-seòrsa:Eòlas-bodhaige
Lìte

'S e port Dhùn Èideann a tha ann an **Lìte** (Beurla: *Leith*). Tha e na shuidhe aig bun Uisge Lìte air an Linne Foirthe.

Bha a' chiad iomradh air Lìte ann an Cairt le Rìgh Daibhidh I is i ag ùghdarraich togail Abaid Thaigh an Ròid ann an 1128 is *Inverleith* air.
Anns an 13mh linn bha dà bhaile ann, Lìte a Tuath is Lìte a Deas. Riaghail Aba Thaigh an Ròid Lìte a Tuath is Fir Restalrig Lìte a Deas. 
Thug Raibeart I calachan is muilleanan Lìte do bhàillidhean Dhùn Èideann a cheannaich Lìte a Deas ann an 1398.
Chaidh am baile a losgadh is a chreachadh leis na Sasannaich fo Iarla Hertford ann an 1544 agus aig Blàr Phinci. Dhaingnich André de Montalembert ann an 1548 am baile. Chaidh a shèisteadh ann an 1559 is chaill e am pàirt an iar dhen daingnean ann an 1563.
Thog Oliver Cromwell tòrr-chathair an sin ann an 1650.

Chaidh a' chiad cluba goilf a stèidheachadh ann an Dùn Èideann ann an 1744 is iad, na *Gentlemen Golfers of Edinburgh*, a' cluiche goilf air Machair Lìte. B' ann an 1744 a bha a' chiad fèill-chluich goilf is b' e John Rattray a' bhuannaich e. Air bunait nan 13 riaghailtean aig an tùrnamant sin chaidh na geama a stèidheachadh. 

## Daoine ainmeil
* John Duncan Fergusson, peantair agus fear de na Dathaichean Albannach
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Lingua Franca Nova

Is e **Lingua Franca Nova** (giorrachadh: LFN) cànan innealta a tha air a chruthachadh leis an Dr C George Boeree à Oilthigh Shippensburg, Pennsylvania. Tha a bhriathrachas suidhichte air cànanan Ròmanach - Fraingis, Eadailtis, Portagailis, Spàinntis, agus Catalanais. Chaidh a ghràmair a dhèanamh na bu shìmplidh gu mòr agus tha e coltach ri cànanan Creole Ròmanach. Tha litreachadh fòineimeach aige a tha a' cleachdadh 22 litir bhon aibidil Ròmanach agus Cirillach.

## Làraich-lìn eile
* Lingua Franca Nova
* Lingua Franca Nova - Wiki
* Lingua Franca Nova - Yahoo
* Lingua Franca Nova - Facebook
* Lingua Franca Nova - Disionario
* Lingua Franca Nova - Omniglot

Roinn-seòrsa:Cànain chruthaichte
Bryan Gunn

'S e cluicheadair ball-coise airson C.B. Obar Dheathain, C.B. Hibernian agus Norwich City a th' ann am **Bryan Gunn** (Inbhir Theòrsa, 22 an Dùbhlachd 1963). A thuilleadh air sin, chluich e airson na h-Alba iomadh turas. Tha e an sàs mar mhanaidsear a-nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Daoine beò
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Camnaigh

'S e baile ann an Siorrachd Obar Dheathain a tha ann an **Camnaigh** (Beurla: *Kemnay*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Abèidh

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Abèidh**, **A-Bèidh** neo **Ath Buinne** (Beurla: *Aboyne*). 

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 30 mìltean (48 km) san àird an iar air Obar Dheathain. Tha e suidhichte air bruach Uisge Dè.

Ann an 2001 bha 2,202 duine a' fuireach an seo. 

## Giùlan
Tha e na laighe air an A93.

## Àitichean
* Aboyne Castle
* Belwade Farm
* Aboyne Golf Course

## Iomraidhean


## Dealbhan

Aboyne Highland Games on the green - geograph.org.uk - 1440728.jpg|Aboyne Geamannan Gàidhealach
Parish church, Aboyne - geograph.org.uk - 254190.jpg|Eaglais paraiste
Victoria Fountain, Aboyne - geograph.org.uk - 1517154.jpg |Fuaran Victoria


## Ceanglaichean a-mach

* Aboyne Highland Games

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Paraiste Abèidh is Ghleann Tannair
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Obar Dheathain
Inbhir Biorbhaidh

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann an **Inbhir Biorbhaidh**, **Inbhir Bearbhaigh** neo **Inbhir Beirbhe** (Beurla: ''Inverbervie').

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (A' Mhaoirne ro 1975). Tha e mu 26 mìltean (43 km) san àird a deas air Obar Dheathain. Tha e suidhichte aig ìre na mara aig beul-aibhne Uisge Bhiorbhaidh.

Ann an 2001 bha 2,094 duine a' fuireach an seo. 

## Giùlan
Tha e na laighe air an A92.

## Àitichean
* Castle of Allardice
* Hercules Linton Memorial

## Daoine ainmeil
Hercules Linton (1836-1900), dealbhaiche Cutty Sark

## Iomraidhean


## Dealbhan

Castle of Allardice.jpg|Castle of Allardice
Inverbervie Church.jpg|Eaglais paraiste
Inverbervie Beach.jpg|Tràigh Inbhir Biorbhaidh


## Ceanglaichean a-mach

*Mearns Leader, pàipear naidheachd ionadail

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:A' Mhaoirne
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
An Dìseart

'S e baile ann am Fìobha a tha anns **An Dìseart** (Beurla: *Dysart*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
An Ealaidh

Tha **An Ealaidh** (Beurla: *Elie*) na bhaile ann am Fiobha. 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Loch Gheallaidh

'S e baile ann am Fìobha a tha ann an **Loch Geallaidh** (Beurla: *Lochgelly*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Portobello

Tha **Portobello** na sgìre ann an Dùn Èideann. 

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Craobh-Iubhair Fhartairchill

Is e iùbhar de ghnè *Taxus baccata* anns a' chladh ann am Fartairchill, Siorrachd Pheairt a tha anns a' **Chraobh-Iubhair Fhartairchill**. Tha i eadar 2,000 agus 5,000 bliadhna a dh'aois agus mar sin is e a' chraobh as aosda anns an Roinn-Eòrpa air a thathar eòlach, ged a tha siostam nam freumhan den ghiuthas Lochlannach Old Tjikko anns an t-Suain nas sine. Tha laodhan na craoibhe air falbh agus mar sin tha an iùbhar a' coimhead mar gum b' i grunn chraobhan na bu lugha, agus chan fhaodar a h-aois innseadh gu cinnteach bho na fàinneachan fàis.

## Ceanglaichean a-mach
* ''Litir do Luchd-ionnsachaidh 624'' le Ruairidh MacIlleathain, BBC 1/7/2011
C.B. Poll Mhonadh

'S e club ball-coise Albannach a th' ann an Club Ball-coise Poll Mhonadh.

Roinn-seòrsa:Ball-coise ann an Alba
Artur Balder

'S e sgrìobhadair Spàinnteach a tha ann an **Artur Balder**. Rugadh e ann an Alacant ann an 1974 ach dh'ionnsaich e ceòl ann am München.

Dh'fhoillsich e a' chiad leabhar aige *La Piedra del Monarca* ann an 2004. 

## Leabhraichean
### Leabhraichean eachdraidheil

* *Tetralogía de Teutoburgo*:
** *El último querusco*. Inédita Editores, 2005. ISBN 84-96364-31-3
** *Liberator Germaniae*. Inédita Editores, 2006. ISBN 978-84-96364-49-3
** *La Batalla del Destino*, Inédita Editores, 2007. ISBN 978-84-96364-96-7

### Ùr-sgeulachdan airson òigridh

* Curdy-Saga:
** *La Piedra del Monarca*. The Magic Rider, 2004. ISBN 84-934076-0-7
** *Curdy y la Cámara de los Lores*. Montena (Random House Mondadori), 2007. ISBN 978-84-8441-331-8

## Iomraidhean
* ''Artur Balder triunfa en la narrativa infantil y debuta en la histórica'' Artagail ann an *El País*; 10mh dhen Iuchar 2006
* ''Mondadori cree haber encontrado en Artur Balder el J.K. Rowling español'' Artagail ann an *El Mundo*; 22na dhen Òg-mhìos 2006

* Artur Balder (Beurla)

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
Roinn-seòrsa:Daoine às na Dùthchannan Catalanach
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Pío Baroja

B' e lighiche agus ùghdar à Dùthaich nam Basgach anns an Spàinn a bhuineadh do bhuidheann litreachail leis an canadh Ginealach 98 a bha ann am **Pío Baroja y Nessi** (Donostia, 28 Dùbhlachd 1872 – Madrid, 30 Dàmhair 1956). B' ann an an Oilthigh a' Mheadhain a fhuair e a chuid foghlaim.

## Teaghlach

'S e dealbhadair agus ùghdair a bh' ann a bhràthair Ricardo Baroja. A bharrachd air sin, bha mac a' phiuthar Julio Caro Baroja, na chorp-eòlaiche agus bha am fear eile, Pío Caro Baroja, na riochdaire is na sgrìobhadair anns na filmichean cuideachd.

## A Chuid Obrach
*Sreath nam Bascach: *La Casa de Aitzgorri*, *El Mayorazgo de Labraz* agus *Zalacaín el Aventurero*
*Sreath mun Strì airson a' Bheatha: *La Busca*, *Mala hierba* agus *Aurora Roja*;
*Sreath a' Chinnidh: *El Árbol de la Ciencia*, *La Dama Errante*, agus *La Ciudad de la Niebla*
*Sreath nan Làithean a dh'fhalbh: *La Feria de los Discretos*, *Los Últimos Románticos*, agus *Las Tragedias Grotescas*
*Sreath a' Bheatha Fantasaich: *Aventuras, inventos y mixtificaciones de Silvestre Paradox*, *Camino de perfección (pasión mística)* agus *Paradox Rey*
*Sreath nam Bailtean: *César o Nada*, *El Mundo es así* agus *La Sensualidad Pervertida*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Basgach
Roinn-seòrsa:An Spàinn
Cill Reithnidh

'S e baile ann am Fiobha faisg air Eanstair agus Cellardyke a tha ann an **Cill Reithnidh** neo **Cill Rainich** (Beurla: *Kilrenny*).

Chaidh ainmicheadh air Eatharnan Eilean Mhàigh. Chaidh na bhorgh ann an 1578 agus a chlàrachadh mar bhorgh rìoghail ann an 1592.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha