open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vesturland

'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann an **Vesturland** (Gàidhlig: *Tìr an Iar*). Tha e suidhichte gu tuath air Reykjavík, eadar Höfuðborgarsvæðið, Norðurland vestra, Suðurland agus Vestfirðir. 'S e Akranes a th' anns a' bhaile as motha na roinne, ged a tha a cuid rianachd phoblaich suidhichte ann am Borgarnes.

## Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh Vesturland gu landsfjórðungur (Gàidhlig: *[[Cairtealan Innise Tìle|Cairteal]]*) air an robh Vestfirðingafjórðungur/Breiðfirðingafjórðungur còmhla ri Vestfirðir. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann am Vesturland gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.

## Daoine Ainmeil
*Magnús Guðmundsson (1879 - 1937) Neach-poileataigs.
*Ólafur Tryggvason Thors (1892 - 1964) Neach-poileataigs.
*Ásgeir Ásgeirsson (1894 - 1972): Neach-poileataigs.
*Jón Óskar Ásmundsson (1921–1998): Bàrd.
*Edda Heiðrún Backman (1957–2016): Actair.
*Veturliði Óskarsson: (1958) Cànanaiche.
*Sigurður Páll Jónsson: (1958) Neach-poileataigs.
*Magnús Scheving: (1986) Actair agus lùth-chleasaiche.
*Haraldur Benediktsson (1966): Neach-poileataigs.
*Bergþór Ólason (1975): Neach-poileataigs.
*Þórhildur Sunna Ævarsdóttir (1987): Neach-poileataigs.
*Þórdís Kolbrún R. Gylfadóttir (1987): Neach-poileataigs.

## Bailtean
* Akranes
* Borgarnes
* Hellnar
* Kalmanstunga
* Stykkishólmur

## Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. Thuit an uiread dhaoine a tha san roinn an dèidh a' Chogaidh ach tha e a-nis nas àirde na bha e a-riamh.

## Siorrachdan ann am Vesturland
Tha  ceithear seann shiorrachdan ann am Vesturland: Borgarfjarðarsýsla, Dalasýsla, Mýrasýsla agus Snæfellsnes- og Hnappadalssýsla.



Islande volcan Eldborg.jpg|Eldborg.
Snæfellsjökull .jpg|Snæfellsjökull.
Snæfellsjökull-kfk-1.jpg|Snæfellsjökull.
Búlandshöfði, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 074.JPG|Búlandshöfði.
Iglesia, Innri-Hólmur, Vesturland, Islandia, 2014-08-15, DD 105.JPG|Innri-Hólmur.
Grundarfjörður, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 102.JPG|Grundarfjörður.
Paisajes de Ólafsvík, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 067.JPG|Ólafsvík.
Región de Búðahraun, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 039.JPG|Búðahraun.
Caballos cerca de Höfn, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 020.JPG|Höfn.
Cráter Saxhóll, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 060.JPG|Saxhóll.
Kirkjufell, Vesturland, Islandia, 2014-08-14, DD 091.JPG|Kirkjufell.
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*Vesturland

Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Vestfirðir

'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann am **Vestfirðir** (Gàidhlig: *Lochan Mara an Iar*). Tha e suidhichte gu math tuath air Reykjavík, eadar Norðurland vestra agus Vesturland. 'S e Ísafjörður a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte. Tha an sgìre a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðvesturkjördæmi.

## Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh Vestfirðir gu landsfjórðungur (Gàidhlig: *[[Cairtealan Innise Tìle|Cairteal]]*) air an robh Vestfirðingafjórðungur/Breiðfirðingafjórðungur còmhla ri Vesturland. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann am Vestfirðir gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.

## Daoine Ainmeil
*Björn Jónsson (1846 - 1912) Neach-poileataigs.
*Sigurður Eggerz (1875 - 1945) Neach-poileataigs.
*Jón Baldvinsson (1882 - 1938) Neach-poileataigs.
*Ólafur Ragnar Grímsson (1943): Neach-poileataigs.
*Þórhildur Þorleifsdóttir (1945): Actair.
*Albertína Friðbjörg Elíasdóttir (1980) : Neach-poileataigs.

## Bailtean
* Bíldudalur
* Bolungarvík
* Borðeyri
* Ísafjörður
* Patreksfjörður
* Tálknafjörður

## Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. 'S e gu bheil dì-dhaoineachadh na trioblaid mhòr san roinn. Tha an uiread dhaoine a tha san roinn air a bhith a' tuiteam gu cunbhlach bho na 1920an.

## Siorrachdan ann am Vestfirðir
Tha  còig seann shiorrachdan ann am Vestfirðir: Austur-Barðastrandarsýsla, Norður-Ísafjarðarsýsla, Strandasýsla, Vestur-Barðastrandarsýsla agus Vestur-Ísafjarðarsýsla.



Iceland2008-Isafjordur.JPG|Ísafjörður.
Isafjordur.jpg|Ísafjörður.
Iceland Bolungarvik 2.jpg|Bolungarvík.
Iceland2008-Sudureyri.JPG|Suðureyri.
Drangajökull.jpg|Drangajökull.
Iceland2008-Latrabjarg.cliff.JPG|Látrabjarg.
Atlantic Puffin Latrabjarg Iceland 05.jpg|Látrabjarg.
Iceland2008-WestFjords3.JPG|Creagan.
Museo marítimo Ósvör, Bolungarvík, Vestfirðir, Islandia, 2014-08-15, DD 063.JPG|TÓsvör.
Río Dynjandisá, Vestfirðir, Islandia, 2014-08-14, DD 117.JPG|Dynjandisá.
Ísafjörður, Vestfirðir, Islandia, 2014-08-15, DD 046.JPG|Ísafjörður.
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*Vestfirðir

Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Cairtealan Innise Tìle

'S e seann dòigh anns an do chuartaich Innis Tìle airson aodhbharan rianachd 's a bh' ann na **Cairtealan** (Innis-Tìlis: *Landsfjórðungur*). Bha na cairtealan nan ceithir sgìrean rianachd anns an deach Innis Tìle a roinn ann an 965 airson pàrlamaid (cuòram) agus breithneachaidhean (cairtealan) a chur air dòigh. Às deidh 1271, chaidh luchd-lagha a chuir thairis air a h-uile ceathramh, mar as trice aon ann an ceann a tuath agus taobh an iar, agus fear eile gu deas agus air an àirde ear, ach chaidh aon neach-lagha a chuir thairis air gach ràith. Chaidh Ceathramh nan Dùthchannan Lochlannach a thoirt don Àrd-easbaig a chaidh a stèidheachadh ann an 1106, ach airson na Sgìreachd-easbaig Skálholt thairis 'ir na trì eile. Anns an 18mh linn, chaidh na cairtealan àrdachadh cuideachd gu sgìrean meidigeach le lighichean anns gach uile cairteal. Bha ceithir dhuibh ann:

***Austfirðingafjórðungur**
***Norðlendingafjórðungur/Eyfirðingafjórðungur**
***Sunnlendingafjórðungur/Rangæingafjórðungur**
***Vestfirðingafjórðungur/Breiðfirðingafjórðungur**

Thàinig an t-siostam sin gu crìoch ann an 1874.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Suðurland

'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann an **Suðurland** (Gàidhlig: *Tìr a Deas*). Tha e suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha, eadar Austurland, Höfuðborgarsvæðið, Norðurland eystra, Norðurland vestra, Suðurnes agus Vesturland. 'S e Selfoss a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte. 

## Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh a' mhòr-cuid dhen talamh ann an Suðurland gu landsfjórðungur (Gàidhlig: *[[Cairtealan Innise Tìle|Cairteal]]*) air an robh Sunnlendingafjórðungur/Rangæingafjórðungur còmhla ri Höfuðborgarsvæðið agus Suðurnes. Bha sgìrean mòra air an àirde an ear na roinne ann an Austfirðingafjórðungur cuideachd. Chaidh Sgìreachd-easbaig Skálholt a stèidheachadh an seo ann an 1056. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann an Suðurland gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.

## Daoine Ainmeil
*Sigurður Ingi Jóhannsson (1962): Neach-poileataigs.
*Svandís Svavarsdóttir (1964): Neach-Poileataigs.
*Björt Ólafsdóttir (1983): Neach-Poileataigs.

## Bailtean

* Bláskógabyggð
* Selfoss
*Vestmannaeyjabær
* Vík í Mýrdal
* Þorlákshöfn

## Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. 'S ann aig Suðurnland 's  a tha an treas àireamh-sluaigh as àirde na dùthcha, an dèidh Höfuðborgarsvæðið agus Norðurland eystra.

## Siorrachdan ann an Suðurland
Tha trì sheann shiorrachd ann an Suðurland: Árnessýsla, Rangárvallasýsla, Vestur-Skaftafellssýsla.



Gullfoss,_Suðurland,_Islandia,_2014-08-16,_DD_123.JPG|Gullfoss.
Vík.JPG|Vík í Mýrdal.
Blesi,_Área_geotérmica_de_Geysir,_Suðurland,_Islandia,_2014-08-16,_DD_110.JPG|Geysir.
Olfusarbru_2005.JPG|Selfoss.
Mýrdalsjökull.jpg|Mýrdalsjökull.
Myrdalsjökull13.JPG|Katla.
Ystiklettur.jpg|Ystiklettur.
Vestmannaeyjar.JPG|Vestmannaeyjar.
Hveragerdiview.JPG|Hveragerdi.
A_girl_standing_on_top_of_Kerið.jpg|Kerið.
General_view_of_Skalholt_and_the_cathedral.jpg|Skálholt.
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*Suðurland

Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Norðurland vestra

'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann an **Norðurland vestra** (Gàidhlig: *Tìr an Iar-thuath*). Tha e suidhichte gu math tuath air Reykjavík, eadar Norðurland eystra agus Vesturland. 'S e Sauðárkrókur a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte.

## Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh Norðurland vestra gu landsfjórðungur (Gàidhlig: *[[Cairtealan Innise Tìle|Cairteal]]*) air an robh Norðlendingafjórðungur/Eyfirðingafjórðungur  còmhla ri pìosan beaga Vesturland. Chaidh Sgìreachd-easbaig Hólar a stèidheachadh an seo an an 1103. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann an Norðurland vestra gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.

## Daoine Ainmeil
*Grettir Ásmundarson: (979 - 1031) Duine fon Choill.
*Jón Þorláksson: (1877 - 1935): Neach-poileataigs.
*Hermann Jónasson (1896 - 1976): Neach-poileataigs.
*Ólafur Jóhannesson (1913 - 1984): Neach-poileataigs.
*Hannes Pétursson: (1932) Sgrìobhadair.
*Ásgeir Trausti: (1992) Ceòladair.

## Bailtean
* Blönduós
* Hólar
* Laugarbakki
* Sauðárkrókur
* Skagaströnd

## Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. 'S e gu bheil dì-dhaoineachadh na trioblaid san roinn. Thuit an uiread dhaoine a tha san roinn an dèidh a' Chogaidh agus an uair sin aig toiseach na 21mh Linn.

## Siorrachdan ann an Norðurland vestra
Tha trì seann shiorrachdan ann an Norðurland vestra: Austur-Húnavatnssýsla, Skagafjarðarsýsla agus Vestur-Húnavatnssýsla.



Drangey1.jpg|Drangey.
Bloenduos_01.jpg|Blönduós.
Hofsjökull_from_Nýi-Dalur_july_2005.JPG|Hofsjökull.
Kálfshamarsvík2010.jpg|Kálfshamarsvík.
Drangajökull.jpg|Drangajökull.
Bloenduos_01.jpg|Ósar Blöndu.
Sléttuhlíðarvatn.JPG|Sléttuhlíðarvatn.
Hvammstangi.jpg|Hvammstangi.
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*Norðurland vestra

Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Austurland

'S e roinn ann an Innis Tìle a th' ann an **Austurland** (Gàidhlig: *Tìr a Ear* ainm neo-fhoirmeil: *Austfirðir*). Tha e suidhichte air an àirde an ear na dùthcha, eadar Norðurland eystra agus Suðurland. 'S e Egilsstaðir a th' anns a' bhaile as motha na roinne, far a bheil a cuid rianachd phoblaich suidhichte. 

## Eachdraidh
Eadar 965 agus 1874 bhuinneadh a' mhòr-cuid dhen talamh ann an Austurland gu landsfjórðungur (Gàidhlig: *[[Cairtealan Innise Tìle|Cairteal]]*) air an robh Austfirðingafjórðungur. Bha sgìrean mòra air an àirde an ear na roinne ann an Norðlendingafjórðungur cuideachd. 'S ann aig ìre nam bailtean s' a thathar a' toirt seachad na rianachd phoblaich an latha an-diugh, ged a thathar a' cleachdadh nan roinnean airson anailise stadastaigeil. B' e roinn-phàrlamaid a th' ann an Austurland gu ruige 2003 cuideachd, nuair a chaidh na sia roinnean-phàrlamaid a th' ann a-nis a stèidheachadh.

## Daoine Ainmeil
* Halldór Ásgrímsson: (1947 - 2015) - Neach-poileataigs.
* Nína Tryggvadóttir: (1913 - 1968) - Neach-ealain.
* Sigmar Vilhjálmsson: (1977) - Craoladair.

## Bailtean

* Borgarfjörður
* Egilsstaðir
* Djúpivogur
* Fjarðabyggð
* Fljótsdalshreppur
*Neskaupstaður
* Seyðisfjörður
* Vopnafjörður

## Àireamh-sluaigh
Seo mar a tha àireamh-sluaigh na roinne air atharrachadh fad nam bliadhnaichean agus an taca ris an còrr dhen dùthaich. Thuit an uiread dhaoine a tha san roinn an dèidh a' Chogaidh agus an uair sin aig toiseach na 21mh Linn, ach tha e a-nis nas àirde na bha e a-riamh.

## Siorrachdan ann an Austurland
Tha trì sheann shiorrachd ann an Austurland: Austur-Skaftafellssýsla, Norður-Múlasýsla agus Suður-Múlasýsla.



Vatnajökull.jpeg|Vatnajökull.
Lagarfljot-01.jpg|Lögurinn.
Egilsstadir_Iceland.JPG|Egilsstaðir.
VopnafjordurChurch.JPG|Vopnafjörður.
Iceland_Höfn.jpg|Höfn.
Iceland2008-Neskaupstadur.JPG|Neskaupstaður.
Seyðisfjörður_.1.jpg|Seyðisfjörður.
Seyðisfjörður.12.jpg|Fjarðarheiði.
Seyðisfjörður.14.jpg|Breiðablik.
Alcoa_Reydarfjördur.JPG|Reydarfjördur.
Helgustadir2010.JPG|Helgustaðir.
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*East
*Austurland

Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Jón Þór "Jónsi" Birgisson

'S e neach-ciùil Pop à dh'Innis Tìle a th' ann an **Jón Þór "Jónsi" Birgisson** (IPA: *ˈjouːn ˈθouːr ˈpɪrcɪsɔːn, ˈjounsɪ*). Rugadh i air 21 an t-Samhain 1977 ann an Reykjavík.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Jonsi

Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:LCDT
Jón Jósep Snæbjörnsson

'S e actair ceòladair Pop à dh'Innis Tìle a th' ann an **Jón Jósep Snæbjörnsson** air neo dìreach **Jónsi**. Rugadh i air 1 an t-Ògmhios 1977 ann an Akureyri. B' e esan a stèidhich an còmhlan ciùil *Í Svörtum Fötum* (Gàidhlig: *Ann an Aodaich Dhubh*) agus tha e air a bith an sàs ann an Eurovision cuideachd. Fhuair e a chuid foghlaim aig Menntaskólinn á Akureyri.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Egilsstaðir

‘S e baile air an àirde an ear Innis Tìle a th’ ann an **Egilsstaðir** (IPA: *εiːjɪlsˌstaːðɪr̥*). Tha e suidhichte faisg air Djúpivour, dìreach aig 32m os cionn ìre na mara, san roinn *[[Austurland]]* (Roinn an Ear), ri taobh na h-aibhne  *Lagarfljót*, 647km air falbh bho Selfoss agus 637km bho Garðabær. Tha 2,332 duine a’ fuireach sa bhaile. Tha eaconomaidh a'  bhaile stèidhichte air iasgach agus turasachd. Tha e a' buntainn dhan sgìre-phàrlamaid Norðausturkjördæmi.

## Eachdraidh

Chaidh Egilsstaðir a chlàradh airson a' chiad turais anns an 15mh linn mar àite far a chumadh seanadh reachdail sgìreil Innis-Tìlis: *Þing*. Thathas a' toirt iomradh air an abhainn Eyvindará a tha faisg air làimh ann an Sàga Mhic Droplaug agus Sàga luchd-còmhnaidh Fljótsdalur.

A bharrachd air sin, nochd croit air an robh Egilsstaðir san sgìre seo anns an 72an caibideil dhen Landnámabók:

*Steinbjörn körtur hét son Refs hins rauða; hann fór til Íslands og kom í Vopnafjörð. Eyvindur föðurbróðir hans gaf honum land allt milli Vopnafjarðarár og Vestradalsár; hann bjó að Hofi. Hans synir voru þeir Þormóður stikublígur, er bjó í Sunnudal, annar Refur á Refsstöðum, þriðji Egill á Egilsstöðum, faðir Þórarins og Þrastar og Hallbjarnar og Hallfríðar, er átti Þorkell Geitisson.*

*B' e Steinbjörn Kurts a bh' ann mac Ref Ruadh; Chaidh e a dh'Innis Tìle agus thàinig e a [[Vopnafjörður]]. Thug [[bràthair]] a [[màthair|mhàthar]] Eyvindur fearann dha air an t-slighe eadar Vopnafjörður agus Vestradalsá; b' ann ann an [[Hof]] 's a bha e a' fuireach. Bha mic a nàbaidh Þormóður a' fuireach ann an Sunnudalur, an dàrna Refur ann an Refsstaðir, agus an treas, Egil, ann an Egilsstadir, [[athair]] Þórarin agus Þrastar agus Hallbjarnar agus Hallfríðar, air an robh Þorkell Geitisson*.

Cha deach am baile a stèidheachadh ach ann an 1947, ged a chaidh taigh as aosda a thogail ann an 1944. An dèidh a’ Chogaidh dh' atharraich Innis Tìle an ceann ginealach bho dhùthaich gu math dùthchail gu dùthaich gu math urban. Ann an Egilsstaðir thogadh, fad bliadhnaichean, ospadail, port-adhair, sgoiltean, agus stèisean-cumhachd. Eadar 2001 agus 2010 dh' àrdaich an uiread dhaoine a bha a' fuireach sa bhaile bho 1,600 gu 2,257, 61% an ceann 10 bliadhna.
## Freumh-fhaclachd
Tha an t-ainm a' ciallachadh Àite Egils sa chànan aca, bho staðir (àite) agus an t-ainm Egils.

## Daoine Ainmeil
* Sigmar Vilhjálmsson: (1977) - Craoladair.

## Meadhanan
*RÚV Akureyri

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Spòrs Gàidhlig

’S e buidheann a tha ann an **Spòrs Gàidhlig** a tha a’ tabhainn chothroman, chur-seachadan agus phrògraman do dh'òigridh tro mheadhan na Gàidhlig, leithid champaichean Sradagan agus Sgeama Dhiùc Dhùn Èideann.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Bun-sgoil Stafainn

Tha Bun-sgoil Stafainn suidhichte ann an Stafainn san Eilean Sgitheanach.  Thogadh an sgoil ann an 1989 an àite dà sgoil a bha sa sgìre roimhe.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2019-11-17: Sgoil Stafainn aig 30 *(aithris bhideo 2:28)*
Meänkieli

'S e cànan Finno-Ugriceach a tha ga bruidhinn ann an Gleann Tornio (Meänkieli: *Meänmaa*, Suainis: *Tornedalen*, Fionnlannais: *Tornionlaakso*) a th' ann am **Meänkieli** (Suainis: *tornedalsfinska*). Tha i ga bruidhinn aig gach taobh den chrìoch eadar an t-Suain agus an Fhionnlann, ach tha i air a dìon mar mhion-chànan oifigeil san t-Suain a-mhàin bhon deach Achd Mion-Chànanan na Suaine am bith ann an 2003, còmhla ri Sàmais, Fionnlannais, Iùdhais, agus Romanais.

San latha an-diugh, tha mu 60 mìle duine aig a bheil Meänkieli, a' mhòr-chuid anns na ginealachdan as sine.

## Litreachas
Ged nach robh sgilean-leughaidh ann am Meänkieli gan teagasg anns na sgoiltean, gu h-eachdraidheil, tha tòrr sgrìobhadairean ann am Meänkieli fhèin no a bhios a' sgrìobhadh mu dheidhinn Meänmaa. Nam measg, 's iad Mikael Niemi agus Bengt Pohjanen as ainmeile, le leabhraichean anns an dà chànan.

Cuideachd, tha tòrr eadar-theangachaidhean de leabhraichean Suainis air tighinn a-mach ann am Meänkieli, gu sònraichte leabhraichean cloinne. 

Tha am pàipear-naidheachd ionadail ann an Haparanda, Haparandabladet/Haaparannanlehti, dà-chànanadh ann an Suainis agus Fionnlannais le suplamaid
ann am Meänkieli.
## Foghlam
Tha cùrsa air astar aig Oilthigh Umeå ri fhaighinn airson luchd-ionnsachaidh na cànain.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cànain
Roinn-seòrsa:Cànain Ùraileach
Sigmar Vilhjálmsson

'S e craoladair à dh'Innis Tìle a th' ann an **Sigmar Vilhjálmsson**, far-ainm **Simmi**). Rugadh i air 3 am Faoilleach 1977 ann an Egilsstaðir. 'S e mac Vilhjálmur Einarsson, am fear a bhuannaich bonn airgid anns na Geamannan Oiliompaiceach 1956 ann am Melbourne, airson an leum trìbilte. Tha Simmi aon den dithis a tha an làthair aig a' phrògram *Idol Stjörnuleit* air an stèisean Stöð 2 ann an Innis Tìle. Nuair a bha e gu math òg, thòisich e air taisbeanadh maidne air an rèidio a dh' fhàs gu mòr-chòrdte agus mar sin tha e air nochd an an iomadh prògram air an telebhisean.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Craoladh
Roinn-seòrsa:Craoladairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Svandís Svavarsdóttir

'S e neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an **Svandís Svavarsdóttir**. Rugadh i air 24 an Lùnasdal 1964 ann an Selfoss. Tha ise na ball Vinstrihreyfingin - grænt framboð,  an dara fòrsa poileataigeach as motha san Alþingi, agus a tha san riaghaltas ann an co-bhann  còmhla ri Sjálfstæðisflokkurinn agus Framsóknarflokkurinn. Bha Svavarsdóttir na ministear na h-Àrainneachd fo Jóhanna Sigurðardóttir eadar 2009 agus 2013. The i a-nis na ministear Slàinte fo Katrín Jakobsdóttir.  Fhuair i a cuid foghlaim aig Menntaskólinn við Hamrahlíð agus Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: *Háskóli Íslands*). Bha a h-athair na bhall-pàrlamaid.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Vinstrihreyfingin - grænt framboð

Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Daoine
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Rósa Björk Brynjólfsdóttir

'S e neach-poileataigs à Innis Tìle 's a th' ann an **Rósa Björk Brynjólfsdóttir**. Rugadh i air 9 an Gearran 1975 ann an Hafnarfjörður. Tha ise na ball Vinstrihreyfingin - grænt framboð,  an dara fòrsa poileataigeach as motha san Alþingi, agus a tha san riaghaltas ann an co-bhann  còmhla ri Sjálfstæðisflokkurinn agus Framsóknarflokkurinn. Fhuair i a cuid foghlaim aig Menntaskólinn í Reykjavík, Oilthigh Stendhal san Fhraing agus Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: *Háskóli Íslands*). Bha i na neach-aithris le Al Jazeera, TF1, BBC, CBC, NRK, France 24 Stöð 2 agus RÚV roimhe. Chuir i seachad bliadhnaichean a' fuireach thall thairis ann am Paris agus Grenoble. Bha an duine aice - Kristján Guy Burgess - na iar-mhinistear fo Ossur Skarphéðinsson.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Vinstrihreyfingin - grænt framboð

Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Daoine
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Verslunarmannafélag

'S e aonadh-ciùird à Innis Tìle s' a th' ann am **Verslunarmannafélag** (Gàidhlig: *Aonadh Luchd-obrach Malairt*, ainm goirid: *VF*). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík ann an 1891 le luchd-obrach nam Bùithtean ann an co-bhann le companaidhean. Chaidh atharrachadh gu aonadh-ciùird coitcheann ann an 1955. 'S e luchd-obrach ann am malairt a tha Verslunarmannafélag a' riochdachadh. 'S e Ragnar Þór Ingólfsson a tha na chathraiche an aonaidh an latha an-diugh, ged a bha Jóhanna Sigurðardóttir - seann prìomhaire na dùthcha - na cathraiche eadar 1973 agus 1976. An latha an-diugh tha 29,000 buill aig VF. Tha oifisean VF ann an Akranes, Egilsstaðir, Reykjavík, Selfoss agus Vestmannaeyjar. B' e Verslunarmannafélag a stèidhich Sgoil Mhalairt Innise Tìle ann an 1905.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*Verslunarmannafélag

Roinn-seòrsa: Innis Tìle
Roinn-seòrsa:aonaidhean-ciùird
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins

B' e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bha a' gabhail ri Deamocrasaidh Sòisealta a bh' ann an **Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins** (Gàidhlig: *Dùsgasdh Nàiseanta - Gluasad nan Daoine*). Chaidh a stèidheachadh ann an 1994, nuair a thuit Alþýðuflokkurinn a-mach à chèile. 'S ann gu Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins a bhuinneadh Jóhanna Sigurðardóttir, a' chiad thè ann an eachdraidh na dùthcha agus a' chiad neach LCDT a bhios na Forsætisráðherra (Gàidhlig: prìomh-mhinistear) a-riamh.  Dh'aontaich Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins gu Samfylkingin ann an 2000.

## Taghaidhean dhan Alþingi
Cha robh Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins an sàs ach anns na taghaidhean dhan Alþingi ann an 1995,  nuair a fhuair iad 4 seataichean.

## Ceanglaichean a-muigh
* Samfylkingin

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Jónína Leósdóttir

'S e sgrìobhadair agus Innleadair à dh' Innis Tìle a th' ann an **Jónína Leósdóttir**. Rugadh i air 16 an Cèitean 1954 ann an Reykjavík. Phòs i aig tè air a bheil Jóhanna Sigurðardóttir a tha na neach-poileataigs, ann an 2010. Fhuair i a cuid foghlaim aig Menntaskólinn í Reykjavík agus Oilthigh Innis Tìle.

## Leabhraichean
* *Rósumál: Líf og störf Rósu Ingólfsdóttur*, 1992: Fróði 
* *Þríleikur: skáldsaga*, 1994: Fróði 
* *Guð almáttugur hjálpi þér: endurminningar séra Sigurðar Hauks Guðjónssonar*, 1998: NB 
* *Afi og abbadísin*, Smásögur, 2006: Fróði 
* *Talað út um lífið og tilveruna*, 2007: Salka 
* *Allt fínt...en þú?*, 2010: Mál og menning 
* *Am liebsten gut*, 2011: Kiepenheuer & Witsch 

### Leabhraichean cloinne
* *Sundur og saman*, 1993: Fróði
* *Kossar & ólífur*, 2007: Vaka-Helgafell
* *Svart & hvítt*, 2008: Vaka-Helgafell
* *Ég & þú*, 2009: Vaka-Helgafell

### Dealbhan-cluiche
* *Að vera eða vera ekki*, 1996, Akureyri
* *Frátekið borð*, 1996, Höfundasmiðja L.R
* *Leyndarmál*, 1997, Leikfélag Fjölbrautarskólans í Breiðholti
**Lófalestur*, 1998, Listaklúbbur Leikhúskjallarans

### Rèidio
* *Símastefnumót*, 1997, RÚV
* *Stundarbrjálæði* 2002, RÚV
* *Hér er kominn maður*, 2003, RÚV
* *Faraldur*, 2006, Útvarpsleikhúsið – RÚV

### Telebhisean
* *Koddahjal*, 2000, RÚV
* *Helgarferð*, 2000, RÚV
* *Fyrsta nóttin*, 2000, RÚV
* *Stóra Stundin*, 2002, RÚV/sjónvarp

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Jónína Leósdóttir

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Innis Tìleach
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Kommúnistaflokkur Íslands

B' e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bha a' gabhail ri Co-mhaoineas a bh' ann an **Kommúnistaflokkur Íslands** (Gàidhlig: *Pàrtaidh Comannach Innise Tìle*). Chaidh buidheann òigridh na làimhe chlì, air an robh *Félag ungra kommúnista* (Gàidhlig: Commann nan Comannach Òga), a stèidhedachadh am broinn Alþýðuflokkurinn - Pàrtaidh deamocratach sòisealta - ann an 1922. B' e gu robh ideòlas an fheadhainn siud gu math eadar-dhealaichte bho bheachdan Alþýðuflokkurinn air fad agus ann an 1930, fo bhuaidh na Comintern, stèidhich iad pàrtaidh Comannach fa leth. Ghabh iad pàirt anns na taghaidhean dhan Alþingi (pàrlamaid) ceithir tursan fad na 30an. Mu dheireadh thall, ann an 1937, bha triùr *þingmenn* (Gàidhlig: buill-pàrlamaid) commanach air an taghadh: Brynjólfur Bjarnason, Einar Olgeirsson agus Ísleifur Högnason. Mhair Kommúnistaflokkur Íslands gu ruige 1938 nuair a thill iad gu Alþýðuflokkurinn. B' e *Verklýdsblaðið* a bh' ann pàipear-naidheachd a' pàirtidh.

## Taghaidhean dhan Alþingi
Seo na torraidhean a fhuair Kommúnistaflokkur Íslands anns na taghaidhean dhan Alþingi, a-rèir Dieter Nohlen (2010). 

## Ceanglaichean a-muigh
* Félagshyggja

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Kvennalistinn

B' e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bha a' gabhail ri Boireann-dhligheachas agus a bha air an làimhe chlì ann am poileataigs s' a bh' ann an **Kvennalistinn** (Gàidhlig: *Liosta nam Ban*, ainm fada *Samtök um kvennalista*). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík air 13 am Màrt 1983. Dh'aontaich a' mhòr-chuid nam ball Kvennalistinn gu Samfylkingin ann an 2000, còmhla ri Alþýðuflokkurinn, Alþýðubandalagið agus Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins. A dh'aindeoin sin, chaidh cuid dhuibh gu Vinstrihreyfingin - grænt framboð.

## Taghaidhean dhan Alþingi
B' ann ann an 1987 a bha Kvennalistinn na bu shoirbhachaile anns na taghaidhean dhan Alþingi,  nuair a fhuair iad 6 seataichean.

## Buill-pàrlamaid
* Anna Ólafsdóttir Björnsson (1989–1995)
* Danfríður Skarphéðinsdóttir (1987–1991)
* Guðrún Agnarsdóttir (1983–1990)
* Ingibjörg Sólrún Gísladóttir (1991–1994)
* Jóna Valgerður Kristjánsdóttir (1991–1995)
* Kristín Ástgeirsdóttir (1991–1999)
* Kristín Einarsdóttir (1987–1995)
* Kristín Halldórsdóttir (1983–1989, 1995–1999)
* Málmfríður Sigurðardóttir (1987–1991)
* Þórhildur Þorleifsdóttir (1987–1991)
* Þórunn Sveinbjarnardóttir (1996)

## Ceanglaichean a-muigh
* Kvennalistinn

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Boireann-dhligheachas
Flugfreyjufélag Íslands

'S e aonadh-ciùird à Innis Tìle s' a th' ann am **Flugfreyjufélag Íslands** (Gàidhlig: *Aonadh Luchd-frithealaidh Itealain Innse Tìle*). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík ann an 1954 agus 's e luchd-obrach itealain a tha e a' riochdachadh. 'S e Berglind Hafsteinsdóttir a tha na cathraiche an aonaidh a-nis. Chaidh a stèidheachadh gus teirmichean obrach is cumhaichean luchd-frithealaidh itealain a dhìon agus an cuid cùmhnant fastaidh a rèiteachdh. Anns an Fhaoilleach 1955, chuir an t-aonadh ainm ris a' chiad aonta barganachaidh aca. Bha an t-aonadh cuideachd na thùsaire ann a bhith a' faighinn fòrladh màthaireil airson a buill. Ann an 1973, thàinig iad gu bhith na àite tionndaidh ann an suidheachadh bana-mhaighstir itealain oir chaidh na crìochan aois atharrachadh gus am b' urrainn do luchd-frithealaidh itealain an obair a ghabhail fad am beatha obrach no gus an ruigeadh iad an aois peinnsein. An latha n-diugh tha 1,700 aig FFF, is iad ag obair airson Icelandair, Flugfélagi Íslands agus Wow Air.

## Àrd-rùnairean
* Andrea Þorleifsdóttir 1955-1957
* Guðrún Steingrímsdóttir 1957-1959
* Erla Águstsdóttir 1959-1960
* Kirsten Thorberg 1960-1961
* María Jónsdóttir 1961-1963
* Þóra Kristín Jónsdóttir 1963-1964
* Arnheiður Þórhallsdóttir 1964-1966
* Jóhanna Sigurðardóttir 1966-1967
* Jóhanna Kristjánsdóttir 1967-1968
* Jóhanna Sigurðardóttir 1969-1970
* Inga Eiríksdóttir 1970-1971
* Jóhanna Björnsdóttir 1971-1972
* Erla Hatlemark 1972-1977
* Jófríður Björnsdóttir 1977-1982
* Margrét Guðmundsdóttir 1982-1986
* Sigurlín Scheving 1986-1989
* Jóhanna Kristjánsdóttir 1989-1990
* Gréta Önundardóttir 1990-1993
* Erla Hatlemark 1993-1998
* Anna Dóra Guðmundsdóttir 1998-2001
* Ásdís Eva Hannesdóttir 2001-2005
* Sigrún Jónsdóttir 2005-2013 
* Sigrún Ása Harðardóttir 2013-2017
* Berglind Hafsteinsdóttir 2017

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-muigh
*Flugfreyjufélag Íslands

Roinn-seòrsa: Innis Tìle
Roinn-seòrsa:aonaidhean-ciùird
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Jón Baldvinsson

B' e bancair, clò-bhuailtear agus neach-poileataigs à Innis Tìle a bh' ann an **Jón Baldvinsson**. Rugadh e air 20 an Dùbhlachd 1882 faisg air Ísafjörður (Vestfirðir). Rinn e preantasachd còmhla ri ann an Ísafjörður eadar 1897 - 1901. An uair sin bha e na chlò-bhuailtear ann am Bessastaðir  agus Reykjavík, gu ruige 1918. Bha esan a-measg an feadhainn a stèidhich Alþýðuflokkurinn ann an Reykjavík ann an 1916. B' e esan a bh' anns a' chiad *þingmaður* (Gàidhlig: ball-pàrlamaid) a' phàrtaidh nuair a chaidh a thaghadh dhan Alþingi ann an 1920. Bha e cuideachd na cathraiche a' phàrtaidh bho 1916 gu ruige 1938.  B' e Baldvinsson a' chiad neach-lagh a mhol lagh air fois nam maraichean, air an robh Achd nan Uisgeachan. Chaochail e ann an Reykjavík ann an 1938.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*

Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Daoine
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Alþýðubandalagið

B' e partaidh poileatagach à Innis Tìle a bha air an làimhe chlì ann am poileataigs s' a bh' ann an **Alþýðubandalagið** (Gàidhlig: *Caidreachas nan Daoine*). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík air 4 an Giblean 1956, nuair a thàining ri chèile iomadh buidheann beag on làimhe chlì, fheadhainn a bha nam ball Kommúnistaflokkur Íslands roimhe cuideachd. Bha 1,000 buill a' phàrtaidh ann fad nan 70an, air neo 1% dhen luchd-obrach na dùthcha. Dh' aontaich a' mhòr-chuid nam ball Alþýðubandalagið gu Samfylkingin ann an 2000, còmhla ri Alþýðuflokkurinn, Kvennalistinn agus Þjóðvaki – Hreyfing Fólksins. A dh'aindeoin sin, chaidh cuid dhuibh gu Vinstrihreyfingin - grænt framboð, an dèidh bhriseadh sìos a' phàrtaidh ann an 1998. B' ann gu Alþýðubandalagið a bhuinneadh Ólafur Ragnar Grímsson a bha na cheann-suidhe. 

## Taghaidhean dhan Alþingi
B' ann ann an 1978 a bha Alþýðubandalagið na bu shoirbhachaile anns na taghaidhean dhan Alþingi,  nuair a fhuair iad 14 seataichean.

## Buill-pàrlamaid
*Hannibal Valdimarsson (1956-1968)
*Ragnar Arnalds (1968-1977)
*Lúðvík Jósepsson (1977-1980)
*Svavar Gestsson (1980-1987)
*Steingrímur Jóhann Sigfússon (1983-1998)
*Ólafur Ragnar Grímsson (1987-1995)
*Margrét Frímannsdóttir (1995-1998)

## Ceanglaichean a-muigh
* Alþýðubandalagið

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Grettir Ásmundarson

B' e gaisgeach agus duine fon choill à Innis Tìle a bh' ann an **Grettir Ásmundarson**. Rugadh e ann am Bjarg ann an 997 agus chaochail e ann an Drangey ann an 1031. Rugadh agus thogadh Grettir ann an Cairteal Norðlendingafjórðungur (Norðurland vestra an latha an-diugh) do theaghlach beartach uachdaran.  Bha e anns na h-oghaichean le Rìgh Harald à à Nirribhidh. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Olga Tokarczuk

'S e sgrìobhaiche às a' Phòlainn a tha ann an **Olga Nawoja Tokarczuk**.
Rugadh i ann an Sulechów 29 Faoilleach 1962 agus ann an 2019 bhuannaich i an Duais Nobel ann an Litreachas airson 2018.

Dh'ionnsaich i inntinn-eòlas aig Oilthigh Warsaw. Dh'fhoillsich i a chiad chruinneachaidh bàrdachd, *Miasto w lustrach* ('Baile anns an Sgàthan') ann an 1989 is dh'fhoillsich i a chiad nobhail, *Podróż ludzi Księgi* ('Turas Luchd an Leabhair') ann an 1993.

Bhuannaich a nobhail *Bieguni* ('Teichidhean', eadar-theangaichte gu Beurla mar *Flights*) an Duais Eadar-nàiseanta Man Booker ann an 2018.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Litreachas
Taghadh Phàrlamaid na Rioghachd Aonaichte 2019

Théid taghadh Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte, taghadh Westminster, a chumail air 12 an Dùbhlachd 2019, dà bhliadhna gu leth ás déidh an taghaidh mu dheireadh san Ògmhìos 2017. ’S e seo a’ chiad taghadh Westminster a chaidh a chumail san Dùbhlachd bho 1923.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan: An Taghadh 2019
** BBC Naidheachdan 2019-11-13: Am bi bhòtadh tactaigeach a' tachairt san taghadh seo? *(aithris-fuaime 5:32)*
** BBC Naidheachdan 2019-11-18: Tagraichean nan sgìrean Gàidhealach
** BBC Naidheachdan 2019-11-19: Deasbadan an taghaidh a' tòiseachadh Dimàirt
** BBC Naidheachdan 2019-11-25: Dè na nithean a tha fo smachd Westminster? *(aithris-bhideo 2:35)*
** **Manifestothan**
*** Pàrtaidhean ann an **Albain**
**** BBC Naidheachdan 2019-11-25: Manifesto nan '''Uaineach''' ga fhoillseachadh *(Pàrtaidh Uaine na h-Alba)* *(aithris-bhideo 1:40)*
**** BBC Naidheachdan 2019-11-26: Manifesto nan '''Tòraidhean''' ann an Alba *(aithris-bhideo 2:25)*
*** Pàrtaidhean ann am **Breatainn**
**** BBC Naidheachdan 2019-11-20: Manifesto nan '''Lib Deamach''' ga fhoillseachadh *(aithris-bhideo 2:52)*
**** BBC Naidheachdan 2019-11-21: Manifesto nan '''Làbarach''' air fhoillseachadh *(aithris-bhideo 2:13)*
**** BBC Naidheachdan 2019-11-25: Manifesto nan '''Tòraidhean''' ga fhoillseachadh *(aithris-bhideo: 1:48)*
** **An Taghadh air chuairt**
*** BBC Naidheachdan 2019-11-18: An Taghadh air chuairt: '''Diùranais''' *(aithris-bhideo 3:35)*
*** BBC Naidheachdan 2019-11-25: An Taghadh air chuairt: '''Àird nam Murchan''' *(aithris-bhideo 3:01)*
*** BBC Naidheachdan 2019-11-22: Roinnean taghaidh: '''Na h-Eileanan an Iar''' *(aithris-bhideo 3:11)*
** **Beachdan bho luchd-taice**, BBC Naidheachdan 2019-11-01: Tòraidhean, Làbaraich, Nàiseantaich, Lib-Deamaich

## Faic cuideachd
* Taghadh Phàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte 2024

Roinn-seòrsa:Poileataigs na Rìoghachd Aonaichte
Eugene Wigner

B' e fiosaigiche às an Ungair a bha ann an **Eugene Wigner**. Bhuannaich e an Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1963 còmhla ri Maria Goeppert-Mayer agus J. Hans D. Jensen airson obrach air an niùclas atamach.

Rugadh e 17 Samhain 1902 ann am Budapest mar Jenő Pál Wigner, no Wigner Jenő Pál mar a chanas iad anns an Ungair.
Bha e na sgoilear aig a' ghymnasium agus John von Neumann an sin aig an aon àm. Dh'ionnsaich e aig an Institiud Teicnigeach Bhudapest agus aig Oilthigh Teicnigeach Bherlin einnseanaireachd cheimigeach far an do sgrìobh e a theusais, *Bildung und Zerfall der Molekülen* ('Cruthachadh agus Sgriosadh nam Moileciuilean') fo Michael Polanyi. An dèidh bliadhna leis a' chompanaidh teaghlaich anns an Ungair thill e gu Berlin far an do dh'obair e aig an Institiud Kaiser Wilhelm. Dh'obair e cuideachd còmhla ri David Hilbert aig Oilthigh Ghöttingen.

Eadar 1930 is 1933 bha Wigner ag obair aig Oilthigh Phrinceton agus ann am Berlin ach dh'fhàg e Berlin nuair a ghabh na Nàsaich greim air smachd anns a' Ghearmailt. Seach trì bhliadhna aig Oilthigh Madison-Wisconsin, agus àm a' chogaidh nuair a bha e an sàs anns a' phròiseact Mhanhattan aig Oilthigh Chicago mhair e aig Princeton gu ruige a bhàs 1 Faoilleach 1995.

## Samhlaichean Wigner
Ann am meacanaigs cuantamach tha na samhlaichean Wigner a' toirt dòigh feumail airson cumhachdan gluasaid ceàrnach a chur ri chèile, mar eisimpleir far am bi aon fòton ag eadar-obair le aon eileagtron. Tha an t-samhla 3-*j*, airson dà chumhachd a chur ri chèile, nas shimplidhe agus nas cho-chothromaiche na co-èifeachdan Clebsch–Gordan. Tha samhlaichean 6-*j* agus 9-*j* ann cuideachd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Ungair
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Pròiseact Mhanhattan
Richard Feynman

B' e fiosaigiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann an **Richard Feynman**.

Rugadh e ann an Eabhraig Nuadh 11 Cèitean 1918 is dh'ionnsaich e fiosaigs aig MIT agus sgrìobh e a theusais aig Oilthigh Phrinceton.
An dèidh a theusais chaidh e gu Los Alamos far an robh e an sàs anns a' Pròiseact Mhanhattan anns an roinn teòirigeach aig Hans Bethe ann an Los Alamos. Dh'obair e cuideachd ann an Oak Ridge. An dèidh sin chaidh e gu Oilthigh Chornell far an do dh'obair e còmhla ri Bethe agus gu Caltech ann an 1960.
Bhuannaich e a chuid dhen Duais Nobel ann am Fiosaigs ann an 1965 airson diagraman Feynman, is Sin-Itiro Tomonaga agus Julian Schwinger a' bhuannachadh an cuid còmhla ris. Chaochail e 15 Gearran 1988 ann an Los Angeles.

Ghabh e pàirt anns a' choimisean Rogers a rannsaich an tubaist anns an do spreadh an spàl-fànais Challenger ann an 1985.

## Diagraman Feynman

Chruthaich Feynman an diagram Feynman airson àireamhachaidhean mu sgapadh mìrean a shìmplicheadh. Tha loidhnichean dìreach a' riochdachadh mìrean no anti-mìrean is loidhnichean tonnach a' riochdachadh fòtonan. Tha na bheartaigsean a' sealladh far a bheil mìrean gan cruthachadh no gan sgriosadh. 'S ann as cudromaiche a tha na diagraman as shìmplidhe.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann am Fiosaigs
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Pròiseact Mhanhattan
Sgìreachd-easbaig Hólar

'S e sgìreachd-easbaig, oilthigh agus làrach eachdraidheil 's a th' ann an **Hólar**. Tha e suidhichte ann an ceann a tuath Innise Tìle, ann an gleann air a bheil Hjaltadalur, san roinn *[[Norðurland vestra]]* (Roinn an Iar-thuath). Tha an t-ainm a' ciallachadh *Cnocan* sa chànan aca, bho *hol* (cnoc). Ghabh an dùthaich ri Criosdaidheachd anns an 11mh Linn, pròiseas ris an canadh *Kristnitakan* (Gàidhlig: Crìosdachadh Innis Tìle). Chuireadh air dòigh dà sgìreachd-easbaig, Skálholt faisg air Selfoss ann an 1056, a tha suidhichte ann an ceann a deas na dùthcha agus Hólar fhèin, ann an 1106. Chuireadh Hólar ri chèile le Skálholt ann an aon sgìreachd-easbaig nàiseanta ann an 1801. Chaidh eaglais a thogail ann an Hólar goirid às deidh na ràinig Crìosdaidheachd dhan dùthaich. Thogadh sgoil an seo anns na meadhann aoisean agus on latha seo 's e  àite far an robh agus far a bheil sgoilearachd gu math làidir gus an latha an-diugh. Tha Colaiste Oilthigh Hólar a-measg nan oilthighean nas fhèarr na dùthcha.

## Easbaigean
Seo na easbaigean a bh' ann fhad 's a bha an dùthaich fhathast fo sgàil na h-Eaglaise Chaitligiche.

*1106–1121:  St. Jón Ögmundsson
*1122–1145:  Ketill Þorsteinsson
*1147–1162:  Björn Gilsson
*1163–1201:  Brandur Sæmundsson
*1203–1237:  Guðmundur góði Arason
*1238–1247:  Bótólfur
*1247–1260:  Heinrekur Kársson
*1263–1264:  Brandur Jónsson
*1267–1313:  Jörundur Þorsteinsson
*1313–1322:  Auðunn rauði Þorbergsson
*1324–1331:  Lárentíus Kálfsson
*1332–1341:  Egill Eyjólfsson
*1342–1356:  Ormr Ásláksson
*1358–1390:  Jón skalli Eiríksson
*1391–1411:  Pétur Nikulásson
*1411–1423:  Jón Henriksson
*1425–1435:  Jón Vilhjálmsson
*1435–1440:  Jón Bloxwich
*1441–1441:  Róbert Wodbor
*1442–1457:  Gottskálk Keneksson
*1458–1495:  Ólafur Rögnvaldsson
*1496–1520:  Gottskálk grimmi Nikulásson
*1524–1550:  Jón Arason

## Easbaigean Lùtaireach
Seo liosta nan easbaigean on a ghabh an dùthaich ri Lùtaireachd.
*1552–1569:  Ólafur Hjaltason
*1571–1627:  Guðbrandur Þorláksson
*1628–1656:  Þorlákur Skúlason
*1657–1684:  Gísli Þorláksson
*1684–1690:  Jón Vigfússon
*1692–1696:  Einar Þorsteinsson
*1697–1710:  Björn Þorleifsson
*1711–1739:  Steinn Jónsson
*1741–1745:  Ludvig Harboe
*1746–1752:  Halldór Brynjólfsson
*1755–1779:  Gísli Magnússon
*1780–1781:  Jón Teitsson
*1784–1787:  Árni Þórarinsson
*1789–1798:  Sigurður Stefánsson

## Easbaigean Nàiseanta
*1909–1927: Geir Sæmundsson 
*1928–1937: Hálfdán Guðjónsson
*1937–1959: Friðrik J. Rafnar
*1959–1969: Sigurður Stefánsson 
*1969–1981: Pétur Sigurgeirsson
*1982–1991: Sigurður Guðmundsson 
*1991–2002: Bolli Gústavsson 
*2003–2012: Jón Aðalsteinn Baldvinsson
*2012–present: Solveig Lára Guðmundsdóttir

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Ronald Ross

: *Airson a' chamanaiche, faic [[Ronald Ross (camanaiche)]].*

B' e lighiche a bhuannaich an Duais Nobel ann an Leigheas ann an 1903 a bha ann an **Ronald Ross**.

Rugadh e anns na h-Innseachan ann an 1857. Nuair a bha e an sàs anns an Seirbheis Meadaigeach nan Innseachan dhearbhaich e gur e faoighiche a bha ag adhbharachadh mailèiria is mosgaidean a' giùlain am faoighiche seo. Bhuannaich e an Duais Nobel airson an obrach aige is chaidh e na stiùiriche Institiud Ross is Ospadal nan Galar Tropaigeach ann an Lunnainn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Leigheas
Roinn-seòrsa:Mailèiria
Eaglais Innse Tìle

'S e an **Eaglais Innse Tìle** an eaglais as motha ann an Innis Tìle. Tha dà ainm aice ann an Innis-Tìlis: *Þjóðkirkjan* (Gàidhlig: An Eaglais Nàiseanta) agus *Hin evangelíska lúterska kirkja* (Gàidhlig: An Eaglais Shoisgeulach Lùtaitreach). 'S e eaglais Lùtaitreach Phròsdanach a th'ann, a bhuinneas dhan Òrdugh
Porvoo. Chaidh a stèidheachadh ann an 1540 nuair thug An Danmhairg air Innis Tìle gun leigeadh iad seachad an Eaglais Chaitligeach agus gun gabhadh iad leis Ath-Leasachadh. Fad linntean bha dà sgìreachdan-easbaig aice: Skálholt ann an ceann a deas na duthcha, agus Hólar ann an ceann a tuath. An latha an-diugh tha 65.15% dhen dùthaich a' buntainn dhan Þjóðkirkjan. Tha timcheall air 300 paraistean Lùtaitreach air feadh na dùthcha. Tha gach paraiste na aonad ionmhasail neo-eisimeileach, le uallach airson togail agus cumail suas na h-eaglaise, a togalaichean agus obair a' choithionail. A bharrachd air seirbheisean adhraidh, tha obair paraiste a' toirt a-steach iomadh seòrsa gnìomh foghlaim is diaconal, obair cloinne is òigridh. Ann an sgìrean dùthchail bidh an aon sagart gu tric a' frithealadh grunn pharaistean. Tha timcheall air 150 sagart agus 27 de dheucon òrdaichte ann. Bidh ceithir-deug sagartan ag obair ann an ministrealachd speisealta ospadalan agus ionadan eile. Ann an Eaglais Innis Tìle tha sagartan ann cuideachd a bhios a' frithealadh choitheanalan Eaglais Innis Tìle thall thairis. Tha dàmh Diadhachd Oilthigh Innis Tìle, a chaidh a stèidheachadh ann an 1911, an urra ri cruthachadh sagartach na clèirich (sagartan agus deuconan). Feumaidh mòran dhiadhairean a dhol a-null thairis airson sgrùdaidhean san àm ri teachd aig co-labhairtean agus oilthighean air gach taobh den Chuan Siar. Tha an eaglais a ’ceadachadh boireannaich òrdachadh agus beannachadh aonaidhean den aon ghnè a tha diofraichte ri pòsadh.

## Faic Cuideachd
*Diadhaireachd an t-saoraidh

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
*Kirkjan

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Steingrímur Jóhann Sigfússon

'S e neach-poileataigs à Innis Tìle a th' ann an **Steingrímur Jóhann Sigfússon**. Rugadh e air 4 an Lùnasdal 1955 ann an Svalbarðshreppur (Norðurland eystra). Tha esan na bhall Vinstrihreyfingin - grænt framboð, an dara fòrsa poileataigeach as motha san Alþingi, agus a tha san riaghaltas ann an co-bhann  còmhla ri Sjálfstæðisflokkurinn agus Framsóknarflokkurinn. Bha Sigfússon na mhinistear an Àiteachais agus Giùlan fo Steingrímur Hermannsson eadar 1988 agus 1991, nuair a bha e fhathast ann an Alþýðubandalagið. An uair sin bha e na mhinistear an Àiteachais agus Iasgach ann an 1999, agus an uair sin na mhinistear a' Mhaoineachais bho 2009 agus 2013, an dà thuras siud fo Katrín Jakobsdóttir ann am Vinstrihreyfingin - grænt framboð. Tha e na *forseti* (Gàidhlig: labhraiche) san Alþingi a-nis. Fhuair e a cuid foghlaim aig Menntaskólinn á Akureyri agus Oilthigh Innis Tìle (Innis-Tìlis: *Háskóli Íslands*). B' e Sigfússon a stèidhich am pàrtaidh aige ann an 1999. Chaidh Sigfússon a dhroch leòn ann an tubaist chàir air 16 am Faoilleach 2006, nuair a dh'fhalbh an càr aige far an rathaid agus rinn e car a' mhuiltein ann an àite air a bheil Klif, eadar Ártúna í Langadal agus Bólstaðhlíðar í Svartárdal. Fhuair e seachad air cha mhòr gu tur às deidh na tubaiste. San t-Samhain 2006, dh'fhoillsich Sigfússon an leabhar *Við öll – Íslenskt velferðarsamfélag á tímamótum* (Gàidhlig: Sinn uile - Comann sochair Innis Tìle aig amannan atharrachaidh) mun dùthaich aige agus na bu chòir a dhèanamh a thaobh shochraichean sòisealta.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Vinstrihreyfingin - grænt framboð

Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Daoine
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Prìomh-mhinistear Innise Tìle

'S e fear no tè a tha os cionn an riaghaltas Innise Tìle 's a th' ann am **Forsætisráðherra Íslands** Gàidhlig: Prìomh-mhinistear Innise Tìle).

### Fèin-riaghladh (1904–1918)
Fad 14 bliadhna bho 1904 gu ruige 1918 bha sèorsa fèin-riaghlaidh on Damhairg aig Innis Tìle. Thàinig sin gu crìoch an dèidh Cogadh a' Cheusair.

### Rìoghachd (1918–1944)
Fhuair Innis Tìle a chuid neo-eisimeileachd an an 1918 ach lean iad orrasa mar rìoghachd is rìgh na Danmhaig ann an aonadh pearsanta leis an dùthaich gu ruige 1944.

### Poblachd (1944 -)
Ann an 1944 bhòt na daoine 97% airson Poblachd a chuir air dòigh ann an Innis Tìle, a bhris an ceangal ri rìgh na Danmhaig

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Framsóknarflokkurinn
* Samfylkingin
* Sjálfstæðisflokkurinn
* Vinstrihreyfingin - grænt framboð

Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs Eòrpach
Roinn-seòrsa:Daoine à Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:Daoine
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Matamataigear

'S e duine a tha ag obair ann am matamataig a tha ann am **matamataigear**.

Tha matamataigearan ag obair ann an oilthighean, mar rannsaichean is mar luchd-teagaisg, airson riaghaltasan agus ann an gnìomhachas. Ann an Alba agus fad na Rìoghachd Aonaichte tha an Institute of Maths and its Applications a' togail matamataigearan proifeasanta gu Matamataigear Cairte (CMath).

## Matamataigearan ainmeil

* À Alba: John Napier, Colin Maclaurin, Mary Somerville, Flora Philip
* À Canada: Saunders Mac Lane
* Às an Fhraing: Adrien-Marie Legendre, Évariste Galois
* Às a' Ghearmailt: Carl Friedrich Gauss, Lejeune Dirichlet, Alexander Grothendieck, Emmy Noether, David Hilbert
* Às an Eilbheis: Leonhard Euler
* À Romàinia: Grigore Moisil
* Às An Ucràin: Naum Landkof, Boris Levitan, Iosif Gikhman, Natan Sharansky

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Matamataig
Francisco Goya

B' e peantair às an Spàinn a bha ann an **Francisco José de Goya y Lucientes** (IPA: *fɾanˈθisko xoˈse ðe ˈɣoʝa i luˈθjentes *).

Rugadh e ann an 1746 ann an Fuendetodos faisg air Zaragoza agus dh'ionnsaich e peantaireachd fo José Luzan ann an Zaragoza agus Francisco Bayeu ann am Madrid. Bha e na pheantair a' chùirt airson Carlos III na Spàinne, Carlos IV na Spàinne agus Fernando VII na Spàinne. Dh'fhàs e bodhar an dèidh do thinneas ann an 1792. Chaidh e air fògradh gu Bordeaux ann an 1824 is chaochail e ann an 1828.

## Goya ann an Alba

Tha 151 dealbhan aig Gailearaidhean Nàiseanta Alba, mar eisimpleir *El Médico* ('An Lighiche').

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Neach-ealain
Sambandsflokkurinn

B' e partaidh poileatagach à Innis Tìle 's a bh' ann an **Sambandsflokkurinn** (Gàidhlig: *Pàrtaidh an Aonaidh*). Chaidh a stèidheachadh ann an Reykjavík ann an 1912, nuair a bha Innis Tìle fhathast na phàirt na Danmhairg, mar chaidreachas eadar Heimastjórnarflokkurinn, Sjálfstæðisflokkurinn agus corra bhall-phàrlamaid neo-eisimeileach. Bhuinneadh 32 bhall-phàrlamaid a-mach 40 do Shambandsflokkurin. Bhathar airson còrdadh an aonaidh eadar Innis Tìle agus An Danmhairg a rèiteachadh. B' e Hannes Hafstein, a stèidhich am pàrtaidh. Bhris Sambandsflokkurinn a-mach à chèile ann an 1914 o chionns gun d'fhuair e fìor droch chàineadh anns na pàipear-naidheachd. Thill a' mhòr-cuid nam ball gu Heimastjórnarflokkurinn.

## Prìomh-mhinistearan
Bha dìreach aon *[[Prìomh-mhinistear Innise Tìle|Forsætisráðherra]]* (Gàidhlig: Prìomh-mhinistear) aige nuair a bha am pàrtaidh ann:
*Hannes Þórður Pétursson Hafstein: 1912 – 1914

## Ceanglaichean a-muigh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Innis Tìle
Roinn-seòrsa:An Danmhairg