open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Strontium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **strontium** le samhla **Sr** agus àireamh atamach 38.

'S e meatailt talmhaidh alcaileach a tha ann. Tha ainm a' dol à Sròn an t-Sìthein.

## Taisgealadh
Ann an 1790 lorg Adair Crawford agus William Cruickshank mèinnear ùr, strontianaid, ann an clach às na mèinnean faisg air Sròn an t-Sìthein agus rinn iad am beachd-bharail gun robh e a' cumail eileamaid cheimigeach ùr. Ann an 1808 rinn Humphry Davy **strontium** fìor-ghlan.

## Cleachdadh
Cleachdar strontium ann an glainne airson tiùbaichean gath cathod. Is urrainn dha gathan-x a shùigheadh.

## Iomraidhean
Loch a' Ghlais-Chàrnaich

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch a' Ghlais-Chàrnaich**, (Beurla: * Loch Glascarnoch*). Tha e suidhichte faisg air Loch Droma air an rathad A835 gu Ulapul mu 14 km (22 mìle) san iar-thuath air Srath Pheofhair.

## An loch
'S e farsaingeachd an locha 531.6 ha (1313.6 acair). 'S e 17.3 km (10.7 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 7.2 km am faid san àite as dìriche. Tha bàrr uisge an locha mu 255 m (837 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 17.8 km (11.1 mìle) air falbh bhon mhuir. Chan eil eilean sam bith anns an loch seo.

Thèid an loch a lìonadh san iar bho Loch a' Gharbhrain tro Abhainn a' Gharbhrain.  A bharrachd air sin tha torr alltan beaga eile ann a tha a' sruthadh do Loch a' Ghlais-Chàrnaich. A bharrachd air sin tha cuid lochan eile ann an  iar-dheas às an tèid Loch a' Ghlais-Chàrnaich a lìonadh. Tha uisge a' tighinn bho Loch Sgeireach tro Allt an Loch Sgeirich agus an uair sin tro Abhainn an Torrain Duibh do Loch a' Ghlais-Chàrnaich. Tha Abhainn a' Ghiubhais Lì a' sruthadh cuideachd do dh'Abhainn an Torrain Duibh le uisge bho Loch an Fhuar Thuill Mhòir agus Loch Lì. Air a bharrachd tha uisge a' sruthadh a-mach à Loch Gorm gu Loch Odhar agus an uair sin tro Allt an Loch' Odhair do dh' Abhainn a' Ghiubhais Lì gus Loch a' Ghlais-Chàrnaich a lìonadh.
  
'S e loch-tasgaidh a th' ann  a chaidh a chruthachadh ann an 1957 airson a' phròiseict Neart nan Gleann. Chaidh dama a thogail ann ceann an ear Gleann a' Ghlais-Chàrnaich. 'S e àird an dama 28m (92 troigh) agus tha e mu 510m (1673 troigh) air fad.  Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach tro thunail a tha mu 8 km air fad chun an stèisean-cumhachd *Mossford Power Station*. Gheibhear mu 18.6 megawatt, agus mu 121 millean kWh sa mheadhan gach bliadhna a-mach às an stèisean-cumhachd seo. B' e sin aon de na damaichean a chaidh a thogail gus dealan-uisge a chruthachadh airson an *Conon Hydro-Electric Power Scheme*. An-diugh tha an sgeama a' gabhail a-steach sia damaichean agus seachd stèiseanan-cumhachd uisge.

## Dealbhan

Loch Glascarnoch dam - geograph.org.uk - 750571.jpg|Dama an locha 
Loch Glascarnoch and the A835 - geograph.org.uk - 596018.jpg|Rathad A835 air bruach tuath an locha
Loch Glascarnoch with Beinn Dearg - geograph.org.uk - 1105341.jpg|Sealladh air Loch a' Ghlais-Chàrnaich le Beinn Dearg air a chùlaibh


## Iomraidhean


## Faic cuideachd
* Eachdraidh nan damaichean air a' Ghàidhealtachd

## Ceanglaichean a-mach

* Am Baile (Gàidhlig)
*Gazetteer for Scotland (Beurla)
*Eachdraidh togail an tunail le dealbhan aig Ross and Cromarty Heritage (Beurla)

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Fanaich

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Fanaich**, ainm eile **Loch Fainich**, (Beurla: *Loch Fannich*). Tha e suidhichte ann an Gleann Conan, anns a' Ghàidhealtachd, mu 20 km (12 mìle) iar air Srath Pheofhair. Canar Frìth Fanaich ris an sgìre a tha tuath air an loch seo.

## An loch
'S e farsaingeachd an locha 1080 ha (2668 acair). 'S e 30.7 km (19.1 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 8.5 km am faid san àite as dìriche. Tha bàrr uisge an locha mu 256 m (840 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 19.4 km (12 mìle) air falbh bhon mhuir. Chan eil ach aon eilean bìodach anns an loch seo a tha suidhichte aig ceann an ear an locha.

Thèid an loch a lìonadh san iar le Abhainn Nid, Allt Leac a' Bhealaich agus Abhainn a' Chadha Bhuidhe agus tha Allt na h-Ara agus an t-Alltan Glas a' sruthadh a-steach do Loch Fanaich bhon tuath. Bhon deas tha Allt na Mòine, Alltan Thòmais agus Alltan Tearra a' lìonadh an loch seo. A bharrachd air sin tha torr altan beaga eile ann.

'S e loch-tasgaidh a th' ann an-diugh.  Air sgàth 's gu bheil tòrr bheanntan àrda timcheall air Loch Fanaich, bhathar dhen bheachd gun robh e freagarrachd airson a' phròiseict Neart nan Gleann. Chaidh dama a thogail ann ceann an ear an locha leis an *Ross-shire Electricity Supply Company*. Tha an t-uisge a' sruthadh tro thunail chun an stèisean-cumhachd *Grudie Bridge Power Station*. Gheibhear mu 18.7 megawatt, agus mu 87 millean kWh sa mheadhan gach bliadhna a-mach às an stèisean-cumhachd seo. B' e sin a chiad dama a chaidh a thogail gus dealan-uisge a chruthachadh airson an *Conon Hydro-Electric Power Scheme*. An-diugh tha an sgeama a' gabhail a-steach sia damaichean agus seachd stèiseanan-cumhachd uisge.

## Dealbhan

Summit cairn, Fionn Bheinn - geograph.org.uk - 49593.jpg|Sealladh air Loch Fanaich bho Fhionn Bheinn
Loch Fannich from the north - geograph.org.uk - 1574934.jpg|Slighe air bruach tuath an locha
Abstraction pipe for Loch Fannich - geograph.org.uk - 1233894.jpg|Pìob-uisge faisg air Loch Fanaich


## Iomraidhean


## Faic cuideachd
* Eachdraidh nan damaichean air a' Ghàidhealtachd

## Ceanglaichean a-mach

*Gazetteer for Scotland
*Eachdraidh togail an tunail aig *Ross and Cromarty Heritage* (Beurla)
 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
George Elder Davie

B' e feallsanach Albannach a bh' ann an **George Elder Davie** (18 am Màrt 1912–20 am Màrt 2012). B' e *The Democratic Intellect*: *Scotland and her Universities in the Nineteenth Century* (1961) an leabhar as ainmeile a sgrìobh e, agus “bha buaidh mhòr aig a smaoineasan agus aig a sgoileireachd feallsanachail air sgrìobhaichean, luchd-teagaisg, agus smaoinichean na h-Alba, agus gu ìre mhòr tha an dòigh anns an deach deamocrasaidh, agus foghlam agus cultar an òrdachadh an Alba an urra ris.” 

## Beatha
Rugadh agus thogadh Davie ann an Dùn Dèagh. Bha e a’ frithealadh Àrd-sgoil Dhùn Dèagh mus deach e air adhart gu Oilthigh Dhùn Èideann. Rinn e ceum ann am feallsanachd. 

## George Elder Davie agus Litreachas
Bha Elspeth Davie, a' bhean aig George, na sgrìobhadair ainmeil agus fhuair i Duais Katherine Mansfield airson Sgeulachdan Goirid ann an 1978. Nuair a bha e a' fuireach ann am Beul Feirste, bha George Davie eòlach air Philip Larkin, aon de na bàrd as cliùitiche ann am Beurla anns an 20mh linn.

Ann an Dùn Èideann, bha e gu math dlùth ri Somhairle MacGill-Eain. Fhuair e eòlas air Somhairle as t-samhradh 1933. Bha George Davie na oileanach Feallsanachd an Oilthigh Dhùn Èideann aig an àm seo. “Goirid an dèidh sin, choinnich Somhairle MacGill-Eain ri caraid do George Davie, James Bowman Caird”, a bha na oileanach anns an dàrna bliadhna an Oilthigh Dhùn Èideann, “agus bha an triùir  fhear nan deagh chompanaich bho sin a-mach.” Stiùir Davie agus Caird  Somhairle air bàrdachd Ùisdein MhicDhiarmaid. B' e Davie am fear a chuir Somhairle agus Ùisdean an aithne a chèile a' chiad turas.  Mar a sgrìobh Somhairle mu a dheidhinn: “Bha George Davie gu sònraichte fiosrachail mu iomadach seòrsa gnothach an Alba, agus bha ùidh aige gu h-àraid ann an smaoineasan agus bha am fiosrachadh aige farsaing.”

## Iomraidhean


## Leabhar-chlàr
* *The Democratic Intellect: Scotland and her Universities in the Nineteenth Century* (1961)
* *The social significance of the Scottish philosophy of common sense* (Dow lecture, 1972)
* *The Scottish Enlightenment* (1981)
* *The Crisis of the Democratic Intellect: The Problem of Generalism and Specialisation in Twentieth-Century Scotland* (1986)
* *The Scottish Enlightenment and Other Essays* (1991)
* *A Passion for Ideas: Essays on the Scottish Enlightenment 2* (1994)
* *The Scotch Metaphysics : a Century of Enlightenment in Scotland* (2000)

## Ceanglaichean a-muigh
* George Elder Davie: Eachdraidh-beatha air làrach-lìn Shomhairle MhicGill-Eain (Gàidhlig)
* George Elder Davie: Bella Caledonia (Beurla)
* ["The Democratic Intellectual: George Elder Davie" - aiste le [Christopher Harvie] air Open Democracy (Beurla)]
* Iomradh-bàis: Herald Scotland (Beurla)
* Iomradh-bàis: 

Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Frìth Fanaich

'S e sgìre air a' Ghàidhealtachd a th' ann am **Frìth Fanaich** (Beurla: *the Fannichs* neo *Fannich Forest*). Tha e suidhichte eadar Loch Fanaich san ear-dheas agus Loch Bhraoin san iar-thuath. A rèir Dwelly tha am facal "fanaich" a' ciallachadh "àite rèidh" .

Tha i ainmeil air sgàth nam beann àrda aice le torr Beann Rothaich nam measg. Seo cuid dhiubh:
* Sgùrr Mòr‎ 1,110m 
* Sgùrr nan Clach Geala ‎1,093m
* Sgùrr Breac ‎999m
* A' Chailleach ‎997m 
* Càrn na Crìche 961m
* Beinn Liath Mhòr Fanaich ‎954m
* Meall Gorm 949m 
* Meall a' Chrasgaidh ‎934m
* Sgùrr nan Each 923m 
* An Coileachan 923m

## Oighreachd Fhanaich

Tha an oighreachd Fhanaich suidhichte faisg air bruach a tuath Loch Fanaich aig cois Meall Gorm. Gu eachdraidheil chaidh an oighreachd a chleachdadh airson sealg is caoraich. Bho thus bha e na phàirt den oighreachd *Lochrosque and Strathbran* a bha aig Sir Arthur Bignold aig deireadh an 19mh.  Leis  a' phròiseact Neart nan Gleann chaidh bun-structar nan rathaidean a leasachadh timcheall air an dama aig ceann an ear Loch Fanaich agus tha slighe air bruach tuath an locha a' dol bho Aultdearg chun na h-oighreachd a-nis.

Tha an oighreachd a' gabhail a-steach 3700 ha. Chaidh a reic gu teaghlach ann an 1976.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Gazetteer for Scotland
*
*Seann mhapa na sgìre

*
Frìth Inbhir Làthail

'S e sgìre air a' Ghàidhealtachd a th' ann am **Frìth Inbhir Làthail** (Beurla: *Inverlael Forest*). Tha e suidhichte air an rathad A835 eadar Ulapul is Gairbh, mu 6 mìle (9.6 km)  deas air Ulapul.  Tha Loch Bhraoin san iar oirre. 

Chaidh an coille ann an Inbhir Làthail a phlanntachadh anns na 1930an. An dèidh nan craobhan a leagail airson a' ciad turas, thòisicheadh air daraich, beithean, caorainn fhàs an seo gus bith-iomadachd na sgìre a leasachadh. Tha  fèidh agus iolairean-buidhe a' fuireach ann an Frìth Inbhir Làthail.

Tha an sgìre math airson coiseachd air sgàth nam Beann Rothaich agus nan seallaidhean brèagha. Seo cuid de na beann:

* Beinn Dearg 1,084m
* Cona Mheall ‎ 978m
* Meall nan Ceapraichean 977m
* Eididh nan Clach Geala 927m
* Seana Bhràigh 926m

Ann an *Lael Forest Garden*  a tha faisg air an A835 chithear craobhan cian-thìreach, tha an fheadhainn as sine as na 1870an. Aig an àm seo bha an oighreachd aig Sir John Fowler, prìomh innleadair (còmhla ri Sir Benjamin Baker) den drochaid Linn Giùdain.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*
*Frìth Inbhir Làthail aig Coimisean na Coilltearachd, Alba

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Leigheas Cas Ó Céin

'S e **Leigheas Cas Ó Céin** (Sgeulachd Chois’ Ó Céin, Sgeul Chois Ó Céin) tè dhe na sgeulachdan as fhaide agus as ainmeil a chaidh a cruinneachadh ann am beul-aithris na Gàidhlig ann an Alba. 'S e an dreach as aithnichte dhen sgeulachd fear a chaith aithris le Lachlan MacNèill, griasaiche à Ìle, ri Eachann MacIllEathainn as leth Iain Òig Ìle (John Francis Campbell) air an 22mh latha dhen Mhàirt, 1871. B' e seo an sgeulachd Ghàidhlig a b' fhaide a bh' againn aig an àm, mu 30,000 facal de dh'fhaide, agus chaidh a foillseachadh ann an cruth leabhair le K. C. Craig ann an 1950.

## Dreachan
* Campbell, Rev. John Gregorson (deas.). ‘Sgeulachd Casa Cein – The Healing of Keyn’s Foot’, *Transactions of the Gaelic Society of Inverness*, xiv (1887–8), 78–100.
* Craig, K. C. (deas.). *Leigheas Cas Ó Céin* (Stirling, 1950).
* Henderson, Rev. George (deas.). ‘Sgeulachd Cois’ O’ Cein’, *Transactions of the Gaelic Society of Inverness*, xxv (1901–3), 179–265.
* MacInnes, Rev. Duncan (deas.). ‘Coise Céin: Koisha Kayn, or Kian’s Leg’, Folk and Hero Tales (London: David Nutt, *Waifs and Strays of Celtic Tradition*, Argyllshire Series ii, 1890), 206–77.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Seann-sgeulachdan
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Eididh nan Clach Geala

'S e beinn ann am Frìth Inbhir Làthail air a' Ghàidhealtachd a th' ann an **Eididh nan Clach Geala**. Tha e 927m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte san ear den rathad A835 agus mu 14km san ear-dheas air Ulapul. Tha an t-ainm a' toirt iomradh air a' chloich-ghràin a bheir dath geal air coltas na beinne. A rèir coltais tha eididh a' ciallachadh nead . Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho cheann a deas Loch Bhraoin. Dh'fhaodadh a ceangal le Cona Mheall, Meall nan Ceapraichean agus Beinn Dearg. Dh'fhaodadh cuideachd coiseachd bho Loch Droma nas fhaide deas air an rathad. Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air An Teallach, beanntan Frìth Fanaich, Asaint agus Beinn Uais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Eididh nan Clach Geala air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Eòghann MacEachainn

B' e sagairt a bh' ann an **Eòghann MacEachainn** (1769-1849) (Beurla: Ewen, Evan MacEachen).

## Beatha

Rugadh MacEachainn ann an 1769 ann an Àrasaig. Fhuair e foghlam ann an Valladolid, An Spàinn gus a bhith na shagart.

An uair a thill e a dh'Alba rinn e obair ann an grunn àitichean. Thog e a' chiad chaibeal ann an Laggan. Bu esan an sagart ann am Bràigh Mhàrr fad fichead bliadhna. Chaochail e aig Tobae, Gleann Lìobhait ann an 1849.

## Sgrìobhaidhean

Tha MacEachainn aithnichte airson na sgrìobhaidhean a rinn air a' Ghàidhlig. Rinn e eadar-theangachaidhean air leabhraichean cràbhaich. Rinn e faclair Gàidhlig cuideachd a thàinig a-mach an clò ann an trì deasachaidhean.

Rinn e eadar-theangachadh air an Tiomnadh Nuadh a dh'fhàg e aig an t-Urramach Cailean Grannd, Srath Ghlais a rinn ùrachadh a bharrachd air agus dh'fhoillsich e ann an 1875. 

### Am Faclair
Chaidh a faclair fhoillseachadh 'son a' chiad uair ann an 1842 (ged a chaidh 1862 a chlò-bhualadh gu mearachdach air an leabhar fhèin). 

Rinn MacEachainn taghaidhean air litreachadh na Gàidhlig a bha neo-àbhaisteach. Mar eisimpleir, litrich e gach facal a thòisicheas le *sr* mar *str*. Thug MacIlleBhàin & Whyte an atharrachadh sin a-mach às an fhaclair anns na deasaichean a rinn iad aig toiseach an fhicheadamh linn. 

### Leabhraichean

* MacEachainn, Eoghan. 1826. *Leanmhuinn Chriost’: air a Tionnadh o Laidinn, gu Gaidhlig* (Peirt [Peairt]: Clo-bhuailt le Morisons, Aireamh 14 An t-Straid Ard)

* MacEachainn, Eobhan. 1842. *Faclair, Gailig us Beurla* (Peirt [Peairt]: Chlo-bhuilte le R. Morison)
* MacEachen, Ewen. 1902. *Faclair Gaidhlig is Beurla /MacEachen's Gaelic-English Dictionary: revised and enlarged by Alexander MacBain, LL.D. and John Whyte* 2na deas.(Inverness: Highland News Office)
* MacEachen, Ewen. 1906. *MacEachen's Gaelic-English Dictionary: 3rd edition revised and enlarged by Alexander MacBain, LL.D. and John Whyte* 3mh edn.(Inverness: Taylor & Bain, The Highland News)
* MacEachen, E. 1979. Maceachen's Gaelic-English dictionary: revised and enlarged by Alexander Macbain and John Whyte (4mh deas.) (Inverness: Highland Printers Ltd)

## Iomraidhean

*Roberts, Alasdair. 2006. Maighstir Eobhan Mac Eachainn and the Orthography of Scots Gaelic’. TGSI LXIII 2002-04. 358-405.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Faclairichean
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Teàrlach Ceanadach

Bha **Teàrlach Ceanadach** (Beurla: *Charles Kennedy*) ʼna neach-poileataigs de chuid aʼ Phàrtaidh Libearalaich Dheamocratach ann am Breatainn.  Bha e ʼna cheannard air aʼ Phàrtaidh Libearalach Deamocratach bho 1999 gu 2006, agus ʼna bhall de Phàrlamaid Westminster bho 1983 gu 2015.  Chaidh a thaghadh aig aois 23 a riochdachadh Rois, Chrombaidh agus an Eilein Sgitheanaich ann an 1983.  Chaill e a sheat Rois, an t-Eilean Sgitheanach agus Lochabar don Phàrtaidh Nàiseanta sa' Chèitean 2015 is chaochail e san Ògmhios.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2015-06-03: Teàrlach Ceanadach 1959-2015 *(aithris bhideo)*
* BBC Naidheachdan 2015-06-03: Caoineadh Theàrlaich *(le [[Niall O'Gallagher]], fear-naidheachd poileataigeach)*
* BBC Naidheachdan 2015-06-12: Teàrlach Ceanadach: chaidh an t-adhlacadh a chumail
* BBC Naidheachdan 2015-08-25: Teàrlach Ceanadach ga chuimhneachadh *(aithris bhideo)*
* BBC Naidheachdan 2016-11-18: Òraid Theàrlaich Cheannadaich
* BBC Naidheachdan 2021-02-23: Prògram a'coimhead air beatha Theàrlaich Cheannadaich air BBC ALBA
* TheyWorkForYou: Charles Kennedy, former MP, Ross, Skye and Lochaber

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Libearal Deamocratach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Am Faochagach

'S e beinn ann an Strathvaich  air a' Ghàidhealtachd a th' anns **An Fhaochagach**. Tha e 927m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte san tuath air Loch a' Ghlais-Chàrnaich.

Dh'fhaodadh gu bheil an t-ainm a' ciallachadh àite làn fhaochagan, ach tha seann litreachadh na beinne, **Am Fraochagach**, a' sealltainn gum faodadh gu bheil e a' ciallachadh àite làn fraoich.

Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho cheann iar-thuath Loch a' Ghlais-Chàrnaich. Tha trì mullaich aige, agus 's e am fear as fhaide tuath am fear as àirde.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Frìth Fanaich agus Beinn Uais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Am Faochagach air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Càrn nan Gobhar (Srath Farair)

'S e beinn ann an Gleann Srath Farair a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Càrn nan Gobhar**. Tha e 992 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte air taobh an ear Loch Monar. Feumar a bhith faiceallach, oir tha beinn eile leis an ainm Càrn nan Gobhar agus an aon àirde anns an ath ghleann, Gleann Canaich.

Chan e cuairt ro fhada a th' ann a bhith a' streap na beinne seo bho cheann an rathaid Gleann Srath Farair. Bidh a' mhòrchuid ga cheangal leis Sgùrr na Ruaidhe, Sgùrr a' Choire Ghlais agus Sgùrr Fuar-Thuill.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Mhonar, Loch Monar, Srath Conain, beanntan Achadh na Sìne agus Frìth Fanaich.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Càrn nan Gobhar air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgùrr a' Choire Ghlais

'S e beinn air taobh tuath Gleann Srath Farair air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Sgùrr a' Choire Ghlais**. Tha e 1,083 m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte air taobh an ear Loch Monar. 

Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho Loch a' Mhuillidh ann an Gleann Srath Farair. Dh'fhaodadh a cheangal le Càrn nan Gobhar, Sgùrr Fuar-Thuill agus Sgùrr na Ruaidhe.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Mhonar, Loch Monar, Strath Conain, beanntan Achadh na Sìne agus Frìth Fanaich.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Sgùrr a' Choire Ghlais air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Loch Toll an Lochain

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Toll an Lochain**. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich. Tha e na laighe aig cois beinn A' Chailleach (997m) agus tha Sgùrr Breac ‎(999m) san ear-dheas. 

Tha an loch seo cho mòr ri 8.3 ha (20.5 acair). 'S e 1.3 km (0.8 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 496 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 661 m (2169 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 13.3 km (8.2 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Toll an Lochain gu tuath tro Allt na Goibhre.

Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Toll an Lochain agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun na locha seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Càrn nan Gobhar

Tha dà bheinn ann leis an ainm **Càrn nan Gobhar**:
* Càrn nan Gobhar (Gleann Canaich) 992m
* Càrn nan Gobhar (Srath Farair) 992m
Łobez

'S e baile mòr ann an ceann a deas na Pòlainn a th’ ann an **Łobez** (, ) (Gearmailtis: Labes). Ann an 2015 bha 10409 duine a' fuireach ann. Tha e suidhichte aig 56-94m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Rega. Tha Łobez 90km air falbh bho Szczecin. A bharrachd air sin, fhuair am baile a chuid chòirichean ann an 1275.  
  
## Eòlas-sluaigh

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  

## Dealbhan

File:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|
File:Łobez-Polska.png|Łobez - A' Phòlainn


## Bailtean Co-cheangailte
* Affing
* Wiek
* Kėdainiai
* Paikuse
* Svalöv
* Guča
* Истра

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*  www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube

Roinn-seòrsa:A' Phòlainn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Oilthigh na Bànrigh, Kingston

'S e fear dhe na h-oilthighean as sine ann an Canada a th' ann an **Oilthigh na Bànrigh aig Kingston**. Tha àrainn an oilthigh faisg air meadhan a' bhaile Kingston ann an Ontario, Canada.

Chaidh a stèidheachadh ann an 1841 le bann sgrìobhte rìoghail bhon Bhànrigh Bhictoria.  Tha timchioll air 25,000 oileanaich ga fhrithealadh.

## Facal suaicheantais
'S e am facal suaicheantais "Sapientia et Doctrina Stabilitas", abairt Laideann a tha a' tarraing air Isaiah XXXIII.6. Thathas ga chleachdadh o na 1850an.

## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn oifigeil

Bànrigh, Oilthigh na
Beinn Chlìbric

'S e beinn ann an Dùthaich MhicAoidh a tha ann am **Beinn Chlìbric** (Beurla: *Ben Klibreck*). 'S e **Meall nan Con** an t-ainm a th' air a' mhullach.  Tha e 962 meatair a dh’àirde, agus 's e  Beinn Rothaich a th' ann. Tha an t-ainm a' tighinn bhon t-seann Lochlannais *clete* no *klif* agus *brekka*, a ciallachadh leathad bearraidh. Dh'fhaodadh e cuideachd tighinn bho *chliath breac*..

Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho Vagastie air an rathad A36. Mar as trice bithear a' gabhail an aon slighe sìos, agus cha bhithear ga ceangal le beinn eile.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Naver, Loch Sìn, Asaint, Beinn Hòb agus Cataibh an Ear.

## Ceanglaichean a-mach

* Beinn Chlìbric air Munromagic

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Beinn Mhòr Asaint

'S e beinn ann an Asaint a tha ann am **Beinn Mhòr Asaint** (Beurla: *Ben More Assynt*). Tha i 998m de dh'àirde, agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha i suidhichte mu 8km an iar 's an iar-dheas de dh'Innis nan Damh agus Loch Asainte.

Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho Innis nan Damh air an rathad A837. Dh'fhaodadh a cheangal le Cona Mheall a tha air an t-slighe gu Beinn Mhòr Asaint. Mar as trice bithear a' gabhail an aon slighe sìos.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Asaint, Cataibh, Sula Bheinn agus Loch Sìn.

## Ceanglaichean a-mach

* Beinn Mhòr Asaint air Munromagic

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Cona Mheall

Tha dà bheinn ann leis an ainm **Cona Mheall**:

*Cona Mheall (Inbhir Làthail) - 978m
*Cona Mheall (Asaint), Beurla: *Conival* - 987m
Seana Bhràigh

'S e beinn ann am Frìth Inbhir Làthail air a' Ghàidhealtachd a th’ ann an **Seana Bhràigh**. Tha e 926m de dh'àirde agus 's e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte mu 12 km san ear den rathad A835 agus mu 13km san ear-dheas air Ulapul, san iar-thuath air Eididh nan Clach Geala agus Beinn Dearg.

Mar as trice bithear a' dèanamh air a' bheinn seo bho cheann a deas Loch Bhraoin agus cha bhithear ga cheangal le beinn eile, leis gu bheil e ann an suidheachadh cho iomallach gun toir e ùine fhada faighinn ann.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Beinn Dearg agus a nàbaidhean, An Teallach, beanntan Frìth Fanaich, Asaint agus Beinn Uais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Seana Bhràigh air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Caol Reatha

ʼS e baile an taobh an ear an Eilein Sgitheanaich a tha ann an **Caol Reatha** (Beurla *Kylerhea*).

Tha an t-ainm Caol Reatha a’ ciallachadh cuideachd, bho thùs, an caolas a tha an seo eadar an t-Eilean Sgitheanach agus tìr mór na h-Albann.  Chan eil ach mu 400m de leud anns a’ chaolas seo, agus b’ ann an seo a bhathar aʼ cur crodh aʼ snàmh a-null tarsainn dhan tìr mór nuair a bhite aʼ dròbhadh cruidh san 19mh Linn agus roimhe.  Tha sruth gu math math làidir an seo nuair a bhios a’ mhuir a’ lìonadh no a’ traoghadh.  Gu dearbha, ’s e sin a tha an “reatha” san ainm a’ ciallachadh. Leis a sin, b’ fheudar dhaibh snàmh fhad ’s a bha an sruthadh lag eadar àm traghaidh agus àm lìonaidh.  Thòisich aiseag chàraichean an seo ann an 1934 , agus tha seirbheis fhathast aʼ ruith as t-samhradh a dhʼaindeoin ʼs gu bheil ceangal drochaid a-nis eadar an t-Eilean Sgitheanach agus an tìr mór.

Tha tèarmann dobhran ann an Caol Reatha.  Tha bothan falaich os cionn a’ chaolais far am bi an luchd-turais agus na dìoghrasaich a’ dol a choimhead (le duilgheas) nam biastan-dubha, agus (gu furasta) nan ròn glasa is nan ròn cumanta. Ri beagan bhliadhnaichean a-nuas chithear iolairean mara a’ sealg sa chaolas cuideachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan: 2015-06-09: Pròiseact fiadh-bheatha ga fhosgladh *(aithris bhideo 2:20)*
* BBC Naidheachdan: 2013-08-08: Glenachulish 45 bliadhna de dh'aois
* BBC Naidheachdan: 2013-06-10: Bàt-aiseig a' comharrachadh 45 bliadhna *(aithris bhideo 1:56)*
* BBC Naidheachdan: 2013-05-16: Dragh mu phròiseact Chaoil Reatha
* BBC Naidheachdan: 2013-03-21: Teagamh mu phròiseact tìde-mhara Chaoil Reatha
* BBC Naidheachdan: 2012-07-12: An t-ionnsachadh òg
* BBC: An Aghaidh an t-Sruth *(aithris fuaime 3:44)*
* Aiseag Gleann Eilge - Caol Reatha

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Gèadh-glas

’S e an **gèadh-glas** *(Anser anser)* (Beurla: *greylag goose*) an seòrsa geòidh as cumanta ann an Albainn, gu h-àraid sna h-Eileanan Siar.  ’S e cuideachd is sinnsear do na geòidh challaichte a gheibhear air tuathanas san Eòraip no an Aimeireaga.  ’S e as motha agus as truime de na geòidh (genus *Anser*).  Tha e ri fhaighinn bho thaobh an Iar na h-Eòrpa gu taobh an Ear Àisia.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2012-03-30: Sùil eile air na geòidh a dhìth
* BBC Naidheachdan 2012-08-03: Trioblaid nan gèadh ga h-aithneachadh
* BBC Naidheachdan 2013-02-27: Plàigh nan gèadh *(aithris bhideo 2:34)*
* BBC Naidheachdan 2014-03-14: Fèill air feòil nan gèadh glasa
* BBC Naidheachdan 2014-04-10: Fianais ghèadh ri thrusadh
* BBC Naidheachdan 2014-06-03: Sgeama nan gèadh ga leudachadh
* BBC Naidheachdan 2014-10-17: Leòdhasaich is Hearaich a' faighinn cead geòidh a mharbhadh
* BBC Naidheachdan 2015-02-17: Geòidh gan spadadh an Leòdhas is na Hearadh
* BBC Naidheachdan 2015-06-12: Soirbheachas le sgeama-spadaidh nan gèadh *(aithris bhideo 2:18)*
* BBC Naidheachdan 2015-08-14: Dh’fhaodadh na geòidh “cur às do chroitearachd”
* BBC Naidheachdan 2015-08-14: Rabhadh mu na Geòidh *(aithris bhideo 2:42)*
* BBC Naidheachdan 2015-12-21: Leudachadh air sgeama nan gèadh *(aithris bhideo 2:01)*
* BBC Naidheachdan 2016-03-09: “Bliadhnaichean mòra” de gheòidh
* BBC Naidheachdan 2016-08-08: Spadadh nan gèadh *(aithris-bhideo 2:06 Leòdhas agus na Hearadh)*

Roinn-seòrsa:Eòin
Kitty NicLeòid

B' e neach-ciùil agus seinneadar Gàidhlig a bh' ann an **Kitty NicLeòid** (1914 - 7 Cèitean 2000) . 

Choisinn i am Bonn Òr aig Mòd Inbhir Nis ann an 1936. 

## Beatha
Rugadh Kitty NicLeòid ann an 1914 anns na h-Innseachan, far an robh a h-athair anns an arm. Bha a pàrantan à Leòdhas. Chuir Kitty seachad a h-òige ann an Nis. Chaidh Kitty do Sgoil Lìonail agus an uair sin do Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh. Dh'fhàg Kitty Leòdhas airson a dhol do dh'Oilthigh Dhùn Èideann.

Bha an teaghlach air gluasad a Ghlaschu timcheall air 1941 agus bha Kitty agus a màthair a' teagasg sa bhaile. An dèidh bàs a màthar chaidh i a theagasg a Lodainn an Ear. Leig i dhith a dreuchd ann an 1974, 's rinn i a dachaigh ann an Ormiston.

Bha i pòsta dà uair, aig Murchadh MacIllFhinnein agus aig an Dotair Ernest Gregson. Cha robh teaghlach aice. Chaochail Kitty NicLeòid air 7 Cèitean, 2000.

## Seinn
B' ann an Dùn Èideann ann an 1935 a choisinn Kitty a' chiad Bonn Òir aig Mòd ionadail. Choisinn i am Bonn Òir aig Mòd Inbhir Nis ann an 1936. 

An dèidh sin bha Kitty a' seinn air feadh Bhreatainn, an àiteachan mar Lunnainn is Manchester, Obar Dheathain agus Dùn Èideann, còmhla ri cuid de phrìomh sheinneadairean an latha, leithid Coinneach MacRath agus Ailean MacIllEathain, Mairead NicDhonnchaidh agus Mairead NicAonghais. Ach cha b' e an stoidhle seinn a bha fasanta aig an àm as an robh ùidh aig Kitty. B' fheàrr leatha òrain a bhuineadh dhan fhìor dhualchas. Bha i air mòran òran ionnsachadh bho a màthair agus bho piuthar a' mhàthar agus bho charaidean ann am Barraigh. A dh'aindeoin an fhèill a bha oirre, agus a dh'aindeoin a bhith gabhail pàirt ann an fìolmaichean leithid Rob Roy, sguir Kitty a sheinn air àrd-ùrlar.

Bho àm gu àm thairis air bliadhnaichean chlàr i òrain do Pharlophone, dhan BhBC, do Sgoil Eòlais na h-Alba agus do Ghaelfonn. Ann an 1943, chaidh a clàradh airson a' phrògram TBh 'The Western Isles'. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Kitty NicLeòid aig Bliadhna nan Òran.
* Kitty NicLeòid aig Tobar an Dualchais
* BBC Naidheachdan 2022-03-28: Kitty NicLeòid *(aithris-bhideo 8:04 — airson mìos eachdraidh nam ban)*

Roinn-seòrsa:Seinneadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Niceal

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **niceal** le samhla **Ni** agus àireamh atamach 28.

'S e meatailt trastach a th' ann.

## Taisgealadh
Ann an 1751, dhearbhaich Axel Fredrik Cronstedt, mèinnear-eòlaiche às an t-Suain, gur e diofar meatailt o chopar a bha ann an niceal. 

## Cleachdadh
Cleachdadh 60% de niceil na cruinne ann an aloidhean niceal-stàilinn.

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Paladium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am **paladium** le samhla **Pd** agus àireamh atamach 46.

'S e meatailt trastach a th' ann.

## Taisgealadh
Ann an 1803 lorg William Hyde Wollaston paladium ann an clach-platanum à Aimeireaga a Deas.

## Cleachdadh
Tha paladium glè fheumail airson catalais, mar eisimpleir ann an iompaichear catalaiseal ann an càraichean. Ann an 2010 bhuannaich Heck, Negishi agus Suzuki an Duais Nobel ann an Ceimigeachd airson an obrach le catalais aig paladium ann an ceimigeachd fhàs-bheartach.

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Bonn Òir an t-Seann Nòis aig a' Mhòd Nàiseanta

’S e **Bonn Òir an t-Seann Nòis** té de na prìomh cho-fharpaisean airson seinn aon-neach aig a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail.

Tha ’n cho-fharpais fosgailte do dh’inbhich agus tha na farpaisich a’ taghadh na h-òrain aca fhèin airson gach ceum den fharpais. Théid duais nam fear agus duais nam ban a thoirt seachad aig gach Mòd.  Gu cunbhalach, théid a’ cho-fharpais a chumail feasgar Diardaoin. Thathar a’ cumail farpais mhór eile, Bonn Òir a' Chomuinn Ghaidhealaich, tron latha Diardaoin, ach tha i sin fosgailte do nòs clasaigeach agus tha na h-òrain uile òrdaichte ach a-mhàin aon anns an fharpais crìochnachaidh.

## Farpais nam Ban

## Farpais nam Fear

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Duaisean
Sinc

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **sinc** no **sionc** le samhla **Zn** agus àireamh atamach 30.

'S e meatailt a tha ann. Tha feartan ceimigeach an t-sinc coltach ri magnesium, ach chan eil e ag iom-obrachadh aig, mar eisimpleir, uisge.

## Taisgealadh

Bha fios aig na Seann-Ghrèigich mu dèidhinn pràis.

Ann an 1746 rinn Andreas Marggraf sinc fìorghlan.

## Cleachdadh

'S e aloidh sinc agus copair a tha ann am pràis.

Cleachdar sinc ann an galbhanachadh iarainn. Tha galbhanachadh a' dìon iarainn an aghaidh meirg.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Meatailt
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
An Teachdaire Gaidhealach

B' e iris Gàidhlig agus Gàidhealach a bh' anns **An Teachdaire Gaidhealach** a chaidh fhoillseachadh ann an Astràilia ann an 1857. 

B' e iris miosail a bh' ann. Nochd naidheachdan o Gaidhealtachd na h-Alba agus o Astràilia ann. Chaidh ainmeachadh an dèidh An Teachdaire Gaelach, iris Albannach a nochd bho 1829 gu 1831. 

#### Àireamhan
Tha na mìosan an seo sgrìobhte mar a nochd iad air an iris. 

* Àir. I, Februari 1857
* Àir. II, Màrt 1857
* Àir. III April 1, 1857 
* Àir. IV May 1, 1857 
* Àir. VI Juli 1, 1857
* Àir. VII August 1, 1857
* Àir. VIII September 1 1857
* Àir. IX October 1, 1857
* Àir. X November 1, 1857

### Puingean Cànain
Cha do chleachdadh sràcan idir san iris. 

## Iomraidhean
* 

Roinn-seòrsa:Astràilia
Roinn-seòrsa:Irisean Gàidhlig
Còbalt

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **còbalt** le samhla **Co** agus àireamh atamach 27. 'S e meatailt trastach a tha ann.

## Taisgealadh

Ann an 1735 dhearbhaich Georg Brandt, ceimigear às an t-Suain, gur eileamaid a bha ann an còbalt agus gun tàinig an dath gorm ann an glainne à còbalt. 

## Cleachdadh

Cleachdar còbalt ann an aloidhean agus co-thàthaidhean còbalt mar stuthan-dath ann an glainne.

## Bith-eòlas

'S e pàirt de bhèothaman B12 no cobalamain a tha ann còbalt.

Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Bobby MacLeod

B' e cluicheadair a' bhogsa Albannach a bh' ann an Alasdair Robert Campbell MacLeod no **Bobby MacLeod** (1925 – 1991).

## Beatha
Chaochail e air 26 am Faoilleach 1991. Aig an tìodhlachadh ann an Tobar Mhoire, chluich Pipe Major John D. Burgess am fonn ‘Happy we’ve been a’ thegither’.

## A Chiùil
Aig an àm, bha an ceòl aige ùrail. Cluinntear a' bhuaidh a thug ceòl na pìoba agus òran Gàidhlig air. Chanadh nach robh na b' fheàrr ann airson dannsadh. 

Stad e a' falbh air cuairt ann an 1958 is thill e do thaigh-òsta a theaghlaich ann an Tobar Mhoire.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Port nan Long

'S e baile beag ann an iar-thuath an Eilean Sgitheanaich a tha ann am **Port nan Long** (Beurla: *Portnalong*). Tha e suidhichte air an B8009 faisg air bruach Loch Harport agus timcheall air 4km (2.5 mìle) tuath air Càrrabost. Chaidh am baile a stèidheachadh le croitearan à Leòdhas agus na Hearadh ann an 1921.

'S e baile croitearachd a th' ann am Port nan Long. Còmhla ri Fiosgabhaig tha 69 croitearan a' ruith nan caorach aca air a' choitcheann.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Gearmainium

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **gearmainium** le samhla **Ge** agus àireamh atamach 32.

'S e meataloighd a tha ann. Tha feartan an gearmainium eadar feartan nam meatailtean agus feartan nam neo-mheatailtean.

## Eachdraidh
Ann an 1869, ro-innis Dmitri Mendeleev a bhith na h-eileamaid a dh'ainmich e *eka-silicon*.
Ann an 1886 rinn Clemens Winkler gearmainium fìorghlan. Lorg e gearmainium ann am mèinnear argarodaid (Ag8GeS6).

## Cleachdadh
Cleachdar gearmainium ann an radharc-eòlas agus ann an catalais.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Càrrabost (Loch Harport)

'S e baile anns an Eilean Sgitheanacha th' ann an **Càrrabost** (Beurla: *Carbost*). Tha e suidhiche air bruach a deas Loch Harport. Tha e mu thimcheall 10 mìle (16&nbsp;km) san iar-dheas air Port Rìgh. Tha an rathad B8009 a leanas gu Port nan Long a' dol tron bhaile. Ann an 1961 bha 118 duine a' fuireach an seo.

Is dòcha gun tàinig ainm a' bhaile bhon Seann-Lochlannais. Tha e a' gabhail a-steach nan eilemaidean: *kjarr* : preasarnach neo boglach agus *bólstaðr* a tha a' ciallachadh tuathanas. 

Tha Càrrabost ainmeil air sgàth 's gu bheil an taigh-staile Talisker an seo a chaidh  a chur air bhonn ann an 1831. Mar neach-fastaidh tha e cudromach do dh'eaconamaidh na sgìre agus gheibhear tòrr chosnaidhean an seo. 

Tha baile eile ann faisg air Port Rìgh aig a bheil an dearbh ainm sa Bheurla. Nochdaidh e ann an Gàidhlig mar Carbost.

## Daoine ainmeil
* Tormod Dòmhnallach (Am Prof)

## Dealbhan

 Carbost.jpg|Prìomh-rathad ann an Càrrabost
 W talisker whiskybrennerei skye schottland 14.06.2007.JPG|Taigh-staile Talisker


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Undiscovered Scotland (Beurla)

Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Gleouraich

’S e beinn ann an Gleann Cuaich air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Gleouraich**. Tha e 1,035m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cuaich agus Gleann Seile.

Tha an t-ainm a' tighinn bhon fhacal Ghàidhlig *gleadhraich*.

Gheibhear dhan mhullach bhon rathad eadar Inbhir Garadh agus Ceann Loch Shubhairne bho thaobh an locha. Dh'fhaodadh a cheangal le Spidean Mialach.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Loch Cuaich beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Gleouraich air Munromagic

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Luaidhe

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann an **luaidhe** le samhla **Pb** agus àireamh atamach 82.

'S e meatailt a tha innte.

## Eachdraidh

Bha luaidhe aithnichte ann an ro-eachdraidh agus cleachdar i, mar mheatailt bog agus sùbailte, airson mìltean bliadhna.

## Bith-eòlas

Tha luaidhe puinnseanach. Is urrainn do phìoban luaidhe, luaidhe ann am peant air dèideagan agus luaidhe ann an gaisean thraoghaidh puinnseanachadh luaidhe adhbharachadh.

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Meatailt
Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Cumhnant Eòrpach airson Cànan Roinneil no Mion-chànanan

’S e Cumhnant Eòrpach (CETS 148) a tha sa **Cumhnant Eòrpach airson Cànan Roinneil no Mion-chànanan** (Beurla: *European Charter for Regional or Minority Languages*, Fraingis: *Charte européenne des langues régionales ou minoritaires*) a chaidh gabhail ris air 5 an t-Samhain 1992, fo sgéith Chomhairle na h-Eòrpa, gus cànanan roinneil eachdraidheil agus mion-chànanan na h-Eòrpa a dhìon ’s a bhrosnachadh.

## Ceanglaichean a-mach
* An Cumhnant sa Ghàidhlig *(pdf)*
* Comhairle na Eòrpa: Foghlam: European Charter for Regional or Minority Languages *(Beurla)*

Roinn-seòrsa:Cànanachas
Roinn-seòrsa:Lagh
Dùn Èideann nan Seachd Cuantan

Is e prìomh-bhaile an eilean Tristan da Cunha anns a' Chuan Siar a tha ann an **Dùn Èideann nan Seachd Cuantan**.

Roinn-seòrsa:Bailtean
Mearcar (meatailt)

'S e eileamaid cheimigeach a tha ann am **mearcair**, no **airgead-beò**, le samhla **Hg** agus àireamh atamach 80.

'S e meatailt trastach a tha ann. Tha mearcair lionnach aig teòthachd an seòmair.

## Cleachdadh

Chaidh mearcair a chleachdadh ann an teas-mheidhean. Cleachdar mearcair cuideachd ann an cothlamaidhean ann am fiaclaireachd.

## Bith-eòlas

Tha mearcair glè phuinnseanach, gu h-àraid na co-thàthaidhean fhàs-bheairteach HgCH3 agus Hg(CH3)2.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileamaidean
Roinn-seòrsa:Meatailt
Roinn-seòrsa:Meatailtean trastach
Derek Moireach (Pluto)

Tha **Derek ‘Pluto’ Moireach** (English: *Derek Murray*) ’na phreasantair réidio agus telebhisein, gu h-àraid ann am prògraman Gàidhlig.

Is esan am prìomh neach-aithris *[[Radio nan Gàidheal]]* airson ball-coise o chionn 2007.  Rinn e aithris air iomairt *Chuach na Cruinne*, air na cuairtean ro-fharpaiseach airson EUFA, agus air geumaichean san Roinn Eòrpa.  Tha e ’na neach-aithris spòrs cuideach airson na seanail telebhisean Gàidhlig BBC Alba, agus uaireannan sa Bheurla airson *Sportsound* air *BBC Radio Scotland*.  B’ esan an neach-aithris spòrs air a’ phrògram naidheachd *[[An Là]]*, agus air *An Caman*, sreath phrògraman air barr-phuigean camanachd a chaidh a chraoladh ann an 2007.  Chaidh ainmneachadh ’na “Neach-aithris Réidio na Bliadhna” aig *[[Fèis nam Meadhanan Ceilteach]]* ann an 2008.

Anns na 1990an, nochd Derek anns an t-siaban Ghàidhlig *Machair*, a’ cluich Iain MacÌomhair.  Ann an 1993-1994 bha e sa phrìomh-sgioba de chluicheadairean anns an t-sreath telebhisein àbhachdais *Ran Dan*, agus a-rithist ann an 2003-2004 bha e sa phriomh-sgioba aig *Air ais air an Ran Dan*.  Ann an 2011 rinn e fhéin agus Emma NicAonais preasantadh air an t-sreath BBC Alba *Siuthad! Siubhail!*, anns an do shiubhail iad air feadh Albann a’ feuchainn ghnìomhachdan annasachd do luchd-turais. 

’S ann à Nis ann an Leòdhas a tha Derek.  Bha e ’na oileanach aig Sabhal Mòr Ostaig bho 1990 gu 1991, agus ’na dhéidh sin ’na phoileasman le *Polas Srath Cluaidh*.  Tha e ’na neach-leantainn Chamanachd Leòdhais.

Tha e a-nis a’ preasantadh a phrògram-ciùil fhéin *Siubhal gu Seachd le Pluto* gach feasgar DiLuain gu Diardaoin bho 5.30f gu 7f air *Radio na Gàidheal*. 

## Iomraidhean

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Alba: Cèilidh na Bliadhn’ Ùire: Derek “Pluto” Moireach
* BBC Alba: 2013-12-19: Derek ‘Pluto’ Moireach ag aithris air ball coise ionadail nan Eilean *(aithris bhideo 2:35)*
* Duilleag Facebook

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Cleasaichean Gàidhlig
Loch Cuaich

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Cuaich** neo **Loch Chuaich**, (Beurla: *Loch Quoich*). Tha e suidhichte ear air Cnòideart anns a' Ghàidhealtachd agus 3 km (2 mhìle) san iar air ceann Loch Garadh. 

## An loch
'S e farsaingeachd an locha 1746.2 ha (4315 acair). 'S e 58.4 km (36.3 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 9.5 km am faid san àite as dìriche. Tha bàrr uisge an locha mu 203 m (666 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 7.7 km (4.8 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha 12 eileanan anns an loch seo.  Tha am fear as motha ris an canar Rubha Dubh nam Fiadh aig ceann an ear an locha.

Thèid an loch a lìonadh san iar le Abhainn Chòsaidh, Allt Coire nan Gall agus Allt a' Choire Bhuidhe agus tha Allt a' Mheil agus Allt Coire Peitireach a' sruthadh a-steach do Loch Cuaich bhon tuath. Bhon deas tha Allt a' Mhangair agus Allt na h-Airidh a' lìonadh an loch seo. A bharrachd air sin tha torr altan beaga eile ann.

'S e loch-tasgaidh a th' ann an-diugh.  Air sgàth gu bheil an dòrtadh-uisge an seo nas motha na ceithir tursan na a tha e ann an taobh an ear na h-Alba bhathar dhen bheachd gun robh an àite seo freagarrachd airson a' phròiseict Neart nan Gleann. Chaidh dama a thogail ann ceann an ear an locha. 'S e sin an dama as motha ann an Alba a chaidh a thogail le a bhith a' càrnadh chlachan (Beurla: *rockfill dam*). Tha e 320m (1049 troigh) a' dh'fhad, 90m (295 troigh) air leud aig a chois agus 38m (124 troigh) a dh'àird.. Tha an t-uisge a' sruthadh tro Ghearr Garry agus tro thunail chun an stèisean-cumhachd *Quoich Power Station*. Gheibhear mu 18 megawatt, agus mu 87 millean kWh sa mheadhan gach bliadhna a-mach às an stèisean-cumhachd seo. Tha e na phàirt den *Garry-Moriston Hydro-Electric Power Scheme*, ris an canar *Great Glen Hydro-Electric Power Scheme* cuideachd. Bha am pròiseact uile gu lèir deiseil ann an 1962.

Tha torr beanntan timcheall air Loch Cuaich. Tha Gleouraich agus Spidean Mialach suidhichte air taobh tuath an locha, agus tha Gairich agus Sgùrr Mòr air taobh dheas Loch Cuaich. Tha Sgùrr na Cìche na laighe eadar Loch Cuaich is ceann Loch Nibheis.

## Iomraidhean


## Dealbhan

Footpath back from Spidean Mialach looking west along Loch Quoich - geograph.org.uk - 162334.jpg|Slighe coiseachd air bruach an locha
Loch Quoich - geograph.org.uk - 998423.jpg|Sealladh air Loch Cuaich
Dam for Loch Quoich - geograph.org.uk - 141431.jpg|Dama Loch Cuaich
Quoich Power Station - geograph.org.uk - 1607703.jpg|Stèisean-cumhachd Loch Cuaich
Rubha Dubh nam Fiadh Geograph-1813106.jpg|Rubha Dubh nam Fiadh


## Faic cuideachd
* Eachdraidh nan damaichean air a' Ghàidhealtachd

## Ceanglaichean a-mach

*Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Carbost, Port Rìgh

'S e baile beag ann an Alba a th' ann an **Carbost** no **Càrbost**  (Beurla: *Carbost*). A rèir Mhic an Tàilleir thàinig an t-ainm  Càrbost bho Sheann-Lochlannais agus tha e a' ciallachadh "frith-choille" no "doire"  agus "tuathanas". 

Tha Carbost suidhichte faisg air Sgèabost agus Borbh aig ceann deas an leth-eilein Tròndairnis anns an Eilean Sgitheanach. Tha Port Rìgh san ear-dheas air Carbost. Tha an rathad A850 a' dol tron bhaile. Ear air Carbost tha allt ann leis an ainm *Carbost Burn*.

'S e baile croitearachd a th' ann. Tha bun-sgoil ann.

Tha baile eile ann aig a bheil an dearbh ainm sa Bheurla, ach canar Càrrabost ris sa Ghàidhlig.  

## Iomraidhean


## Dealbhan

Carbost Burn - geograph.org.uk - 1197013.jpg |Carbost Burn 
New House - geograph.org.uk - 101014.jpg|Taigh ann an Carbost


Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Loch Odhar

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Odhar**. Tha e suidhichte ann am Frìth Fanaich san ear air Meall Gorm (949m). Tha Meallan na Saobhaidhe (685m) san iar-dheas. Tha Loch an Eilein san iar air Loch Odhar. 

Tha an loch seo cho mòr ri 1.9 ha (4.7 acair). 'S e 0.7&nbsp;km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 249 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 517 m (1696 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 15.8&nbsp;km (9.8 mìle) air falbh bhon mhuir. Thèid Loch Odhar a lìonadh tro allt bho Loch Gorm agus tha an t-uisge a' sruthadh a-mach gu tuath tro Allt an Loch' Odhair don Abhainn a' Ghiubhais Lì. Bhon uair sin tha an t-uisge a' ruith gu tuath tro Abhainn an Torrain Duibh do Loch a' Ghlais-Chàrnaich.

Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Odhar agus mar sin chan rathaidean ann a leanas chun an locha seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Frìth Fanaich
Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach

B' e sgrìobhaiche agus bàrd a bh' ann an **Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach** (1919–2003) (Beurla: *Donald Alasdair MacDonald*).

B' ann à Garrabost, Leòdhas a bha e. Chuir e seachad iomadh bliadhna ann am Feachd Rìoghail an Adhair (RAF).

## Leabhraichean

* 'Seanchasan à Stobarrag 24 – Dìoghaltas.' *[[Gairm]]* 169, 1994 (Geamhradh), td 46.
* Dòmhnall Ruadh Chorùna agus Dòmhnall Alasdair Dòmhnallach (deas.) *[https://books.google.com/books/about/Domhnall_Ruadh_Choruna.html?id=pvTFMwEACAAJ&hl=en&output=html_text Dòmhnall Ruadh Chorùna: òrain is dàin]*. Comann Eachdraidh Uibhist a Tuath, 1995 - 199 td.
* 1999. *Bàrdachd Dhòmhnaill Alasdair*
* 2001. *Sgeulachdan Dhòmhnaill Alasdair* (Steòrnabhagh: Acair) 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dòmhnall Aonghais Bhàin

B' e bàrd Gàidhlig à Uibhist a Deas a bh' ann an **Dòmhnall Aonghais Bhàin** no **Dòmhnall Dòmhnallach** (1926 - 2000) (Beurla: *Donald Allen MacDonald*).

Rugadh e air 12 an Dùbhlachd 1926 ann an Loch Baghasdail.

## Bàrdachd
* 

### Cruinneachadh
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Uibhistich
Roinn-seòrsa:Bàird Baile
Calum MacFhearghuis

'S e sgrìobhaiche Gàidhlig à Leòdhas a th' ann an **Calum MacFhearghuis**, mac Iain Chaluim Alasdair 'ic Uilleim (1929–) (Beurla: *Calum Ferguson*).

Rugadh e ann an 1929. Chaidh a thogail ann am Port Mholair, Leòdhas.

## Leabhraichean
### Gàidhlig
* MacFhearghuis, Calum. 1995. *Hiort: Far na laigh a' ghrian* (Steòrnabhagh: Acair)

### Gàidhlig agus Beurla
* Ferguson, Calum. 2007. *Lewis in the Passing* (Edinburgh: Birlinn) 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
MacFhearghuis, Calum