open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iain Major

: *Airson an neach-poileataigs à Sasainn, faic [[John Major]].*

B' e feallsanach agus eachdraiche à Alba a bha ann an **Iain Major**. Tha e ainmeil airson a *Historia majoris Britanniae, tam Angliae quam Scotiae* ('Eachdraidh Breatainn nas motha, eadar Shasainn is Alba') a dh'fhoillsich e ann am Paris ann an 1521.

Rugadh e ann an Gleghornie eadar Bearaig a Tuath agus Caisteal Tantallon ann an 1469. Bha e na sgoilear sa sgoil-ghràmair ann am Baile Adainn agus na oileanach aig Oilthigh Chambridge agus ann am Paris. Thill e do dh'Alba nuair a chaidh e na ollamh aig Oilthigh Ghlaschu ann an 1518. Thill e do Pharis ann an 1525 ach rach e na phrobhaist Colaiste Naomh Salvator ann an Cill Rìmhinn ann an 1533.

Chaochail e ann an 1550.

## Tùs
* Dictionary of National Biography: [Major, John (1469-1550)](https://en.wikisource.org/wiki/Major,_John_(1469-1550)_(DNB00))

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Fiona Hyslop

'S e neach-poileataigs Albannach agus Rùnaire a' Chaibineit ann an Riaghaltas na h-Alba a tha ann am **Fiona Hyslop**, BPA.

Rugadh i air 1 an Lùnastal 1964 ann an Siorrachd Àir agus thogadh i ann an Sasainn. Bha i na h-oileanach aig Oilthigh Ghlaschu agus Oilthigh Heriot-Watt.

Tha i na BPA airson Gleann Iucha agus bha i na Rùnaire a' Chaibineit airson Foghlaim agus Foghlaim Fhad-Beatha ron iomlaid dreuchd air buill chaibineit ann an 2011. Tha i nise na Rùnaire a' Chaibineit airson Cultair, Turasachd agus Cùisean Taoibh A-Muigh.

Tha i na ball den Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid na h-Alba: Fiona Hyslop (Beurla)
* They Work For You: Fiona Hyslop (Beurla)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Tuna

'S e baile beag (Suainis: *tätort*) agus *socken* (Suainis: *[[Baile Fearainn]]*) na sgìre-riaghlaidh Vimmerby kommun, ann an cridhe na Suaine a th' ann an **Tuna**. Tha e suidhichte eadar Kalmar agus Linköping, air an dùthaich, anns an sgìre Kalmar län, 137km air falbh bho Uppsala agus 318km bho Stockholm. Chan eil ach 227 duine a' fuireach ann.
## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an ainm seo chio soilleir, tha a h-uile coltas ann gur ann à *tūn* (dùn) a th' ann. Bheireadh sin *An Dùn* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha an eileamaid seo gu math cumannta ann an cuid de sgìrean ann an Lochlann.
## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1322. Bhuineadh an sgìre air fad dhan teaghlach uachdaran Hammarskjöld fad linntean. Thàinig an Rathad-iarainn dhan bhaile anns an 19mh linn.

## Daoine Ainmeil
*Hjalmar Hammarskjöld: (1862 - 1953). Neach-poileataigs.
## Ceanglaichean A-muigh
*An aimsir ann an Tuna
*Riaghaltas na Sgìre
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Gnothach Dharien

B' e **Gnothach Dharien** oidhirp mhì-shealbhach le Rìoghachd na h-Alba air tuineachas a stèidheachadh aig Aoidh Phanama ann an Camas Dharién aig deireadh na 17mh linn. Bha Darien air a mholadh le Sir Uilleam Paterson, stèidhichear Banca Shasainn, do na h-Albannaich mar àite a bha freagarrach ri malairt taobh an iar 's taobh an ear dà cheann Ameireagaidh. Bha dùil ann gum biodh an t-àite aig teis-meadhain malairt an t-saoghail, le longan a' luchdadh is a' di-luchdadh air costaichean a' Chuain Sèimh is a' Mhuir Charaibich.

Air a' cheann thall ge-tà, dh'fhàillig air an iomairt air sgàth cion taic bho Rìgh Uilleam II (Alba) a dhiùlt gnùis a thoirt don ghnothach an dèidh gearanan bho mharsantaich Shasannach. Fhuair cuid de stàitean tìr-mòr Ameireagaidh agus cuid de na h-eileanan as fhaisge a bha fo uachdaranachd Shasainn òrdagh gun dad a reic ris an luchd-imrich. An ceann bliadhna, thug ionnsaighean leis na Spàinntich air na h-Albannaich gèilleadh agus an t-àite fhàgail aca. Bhàsaich mu 2,000 neach-imrich uile gu lèir le plàigh is gainne, agus ann an Alba, cha do shòr iad a' choire a chur air an Rìgh airson fàilligeadh na h-iomairt air fad.

Bhon a chaidh cuid mhòr de mhaoin na dùthcha a chur an seilbh Gnothach Dharien, dh'fhàgadh mòran teaghlaichean beartach air a' Ghalltachd ann an airc agus eaconomaidh na h-Alba gu math nas miosa dheth.  
## Iomraidhrean

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Aimearaga Mheadhanach
Roinn-seòrsa:Panama
Angela Constance

'S e neach-poileataigs Albannach agus Rùnaire a' Chaibineit ann an Riaghaltas na h-Alba a tha ann an **Angela Constance**, BPA.

Rugadh is thogadh i ann an Lodainn an Iar agus bha i na h-obraiche sòisealta.

Chaidh i na BPA airson Livingston ann an 2007 agus chaidh i na Rùnaire a' Chaibineit airson Trèanaidh, Òige agus Cosnaidh nam Boireannach ann an 2014.

Tha i na ball den Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid na h-Alba: Angela Constance (Beurla)
* They Work For You: Angela Constance (Beurla)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Lodainn an Iar
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain

B' e stàit air a stèidheachadh air aonadh pearsanta an Rìgh a bh' anns an **Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain** (Nirribhis: *Den svensk-norske union*, Suainis: *Svensk-norska unionen*). Chaidh a chruthachadh ann an 1814 tro aonadh Rìoghachd Nirribhidh agus Rìoghachd na Suaine. Chruthachadh Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain air sàilleabh gun do bhris dlùth dhàimh a bha aig Nirribhidh leis An Danmhairg, leis gu robh An Danmhairg ann an caidreachas leis An Fhraing, fo bhuaidh Napoleon Bonaparte. Chaidh polasaidhean nan Dùthchannan Cèin air a stiùireadh bho Stockholm, ach bha a h-uile càil eile air a rèiteachadh fa leth, fiù 's an t-Arm. Bhris an t-Aonadh a-mach às a chèile ann an 1905 mu dheireadh thall, air sàilleabh gu robh Nirribhidh dhen bheachd nach b' e deagh làimhseachadh a bha iad a' faighinn bhon t-Suain. Fhuair Nirribhidh cuideachadh bho luchd-poileataigs na làimhe chlì anns an t-Suain, mar Klas Pontus Arnoldson agus Hjalmar Branting - a bhuannaich an Duais Nobel airson Sìthe. Le sin, chaidh cogadh a sheachnadh.
## Rìghrean an Aonaidh
* Karl VIII na Suaine/Karl II Nirribhidh (1814 - 1808)
* Karl XIV Johan na Suaine/Karl III Johan Nirribhidh (1818 - 1844)
* Oscar I na Suaine agus Nirribhidh (1844 - 1859)
* Karl XV na Suaine/Karl IV Nirribhidh (1859 - 1872)
* Oscar II na Suaine agus Nirribhidh (1872 - 1905)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Fårö

'S e eilean faisg air Gotland anns An t-Suain a tha ann am **Fårö** (Gutnais: *Faroy*). Ann an 2011 cha robh ach 498 duine a' fuireach ann. Ged nach eil freumh-fhaclachd an àite idir soilleir, tha e coltach gur ann à *får* (slighe) agus *ö* (eilean) a tha e. Bheireadh sin *Eilean na Slighe* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Chaochail Ingmar Bergman an seo ann an 2007. 
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Dag Hammarskjöld

B' e eaconamaiche, riochdaire dioplòmasach agus sgrìobhadair às An t-Suain a bh' ann an **Dag Hjalmar Agne Carl Hammarskjöld** (IPA: *dɑːɡ ˈhamːarɧœld*, Jönköping 29 an t-Iuchar  1905 - Ndola 18 an t-Sultain 1961). Bhuineadh Hammarskjöld do sheann theaghlach uasal agus thogadh e ann an caisteal faisg air Uppsala. Bha athair, Hjalmar Hammarskjöld, na phrìomhaire na Suaine eadar 1913 agus 1918. Chuir e seachad bliadhnaichean ag obair ann am bancaireachd agus às leth an Riaghaltais san dùthaich aige fhèin, mus an d'fhuair e an dreuchd mar cheannard nan Dùthchannan Aonaichte. Chaidh a mharbhadh ann an tubaist phlèana Afraga, is e air an t-slighe gu còmhraidhean sìthe ann an Katanga. Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe às dèidh a bàis ann an 1961.
## Na sgrìobh e
*1963 – Vägmärken (Air fhoillseachadh às dèidh a bàis)
## Aistean Co-cheangailte
*Duais Nobel
*Duais Nobel airson Sìthe
## Ceanglaichean A-mach
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe
Hjalmar Branting

B' e fear-saidheans, matamataigear, neach-poileataigs agus riochdaire dioplòmasach às An t-Suain a bh' ann an **Karl Hjalmar Branting** (Stockholm 23 an t-Samhain 1860–Stockholm 24 an Gearran 1925). Bhuineadh e do theaghlach uabhasach fhèin foghlaimte: b' e ollamh a bh' ann athair, Lars Gabriel Branting, agus cluicheadair phiàna a bh' ann a mhàthar, Emma af Georgii. Dheasaicheadh e *Tiden* agus *Social-Demokraten*. Chaidh e dhan phrìosan fo chasaidean naomh-mhallachd ann an 1888 o chionn 's gun do chuir e artaigil a sgrìobh Axel Danielsson sa chlò, a bha gu làidir an aghaidh na h-eaglaise. Stèidhich e am Pàrtaidh Sòisealta Deamocratach Luchd-obrach na Suaine (Suainis: *Sveriges socialdemokratiska arbetareparti*) ann an 1889 agus chaidh a thaghadh do Phàrlamaid na Suaine airson a' Phàrtaidh ann an 1896. Bha e na mhinistear an Ionmhais (1917–1918) agus na mhinistear nan Dùthchannan Cèin (1921–1923). A bharrachd air sin, bha e na phrìomhair trì tursan: greiseag ann an 1920, an uair sin bho 1921 gu ruige 1923 an mu dheireadh thall bho 1924 gu ruige 1925. B' e a' chiad phrìomhair Sòisealach san Roinn-Eòrpa a chaidh a thaghadh a-riamh tro Chòir-bhòtaidh uile-choitcheann. Chuir e air dòigh iomairt airson Nirribhidh a dhìon, a bha a' sireadh a cuid neo-eisimeileachd. Fhuair i sin gun strì ann an 1905, a' cur crìoch air an Aonadh Nirribhidh agus An t-Suain. Bhris e bho na Comannaich an dèidh Ar-a-mach na Ruise ann an 1917. Bhuannaich e an Duais Nobel airson Sìthe ann an 1921 còmhla ri Christian Lange leis gun do rinn e mòran às leth Lìg nan Nàiseanan agus air sàilleabh gun do rèitich e gu sìtheil A' Cheist Åland, an dèidh a' Chogaidh Mhòir. Phòs e aig an neach-aithris Anna Matilda Charlotta Jäderin ann an 1884. Tha ceàrnag ann an Göteborg - *Hjalmar Brantings Plads* -  ainmeachadh an a dhèidh.

## Ceanglaichean a-mach
*Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe
Féis Cheilteach Innse Gall

Tha **Féis Cheilteach Innse Gall** (Beurla: *Hebridean Celtic Festival* no *HebCelt*) ’na fhéis eadar-nàiseanta de cheòl “cheilteach” a tha ga chumail gach samhradh ann an Steòrnabhagh ann an Eilean Leòdhais.  Tha e a’ maireachdainn mu ceithir làithean san Iuchair, agus tha iomadh còmhlan-ciùil ainmeil air a bhith a’ cluich ann.  Nuair a thòisich e ann an 1996 bha mu 1000 an làthair, ach ann an 2014 bha mu 16,000 ann.  ’S ann sa Gharradh Chruaidh air beulaibh Caisteal Leòdhais a tha prìomh làithreach na Féise, ach tha tachartasan cuideachd sa Lanntair agus a-muigh sna bailtean.

## Ceanglaichean a-mach
* HebCeltFest - làrach oifigeil *(Beurla)*
* BBC Naidheachdan 2012-07-12: Fèis Cheilteach Innse Gall a’ tòiseachdainn
* BBC Naidheachdan 2014-06-19: Tosgaire ùr dhan HebCelt (Donnchadh Siosalach)
* BBC Naidheachdan 2014-07-16: Fèis Cheilteach Innse Gall a' tòiseachadh
* BBC Naidheachdan 2014-07-17: Fèis Cheilteach Innse Gall air tòiseachadh *(aithris-bhideo 2:47)*
* BBC Naidheachdan 2014-07-18: Ceòl anns a' Ghearraidh Chruaidh *(aithris-bhideo 4:41)*
* BBC Naidheachdan 2015-01-09: Còmhlain HebCelt gam foillseachadh
* BBC Naidheachdan 2015-07-15: Fèis Cheilteach Innse Gall gus tòiseachadh *(aithris-bhideo 2:10)*
* BBC Naidheachdan 2015-07-17: Fèis Heb Celt 2015 *(aithris-bhideo 2:08)*
* BBC Naidheachdan 2015-11-24: Runrig aig an Heb Celt an 2016
* BBC Naidheachdan 2016-02-04: Luchd-ciùil eile gan ainmeachadh airson Fèis Cheilteach Innse Gall
* BBC Naidheachdan 2016-07-12: Fèis Cheilteach Innse Gall
* BBC Naidheachdan 2016-07-14: Fèis Cheilteach Innse Gall *(aithris-bhideo 2:35)*
* BBC Naidheachdan 2021-07-15: Fèis Cheilteach Innse Gall air tòiseachadh

Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Fèisean ann an Alba
Lidingö

'S e eilean faisg air Stockholm anns An t-Suain a tha ann an **Lidingö**. Ged nach eil freumh-fhaclachd an àite idir soilleir, tha e coltach gur ann à *ludd* (lachan) agus *ö* (eilean) a tha e. Bheireadh sin *Eilean an Lachain* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e an treas sgìre as beartaiche na dùthcha, an dèidh Danderyd agus Täby. Chaochail Gustaf Dalén an seo ann an 1937. 
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Mìcheil MacMhathain

'S e neach-poileataigs Albannach agus Rùnaire a' Chaibineit ann an Riaghaltas na h-Alba a tha ann am **Mìcheil MacMhathain** (Beurla: *Michael Matheson*), BPA.

Rugadh is thoghadh e ann an Glaschu agus bha e na theiripiche-gnìomhachd.

Chaidh e na BhPA airson Alba Mheadhanach agus Fìobh ann an 1999 agus thaghadh e mar BhPA airson na Eaglaise Bhric an Iar ann an 2007.
Chaidh i na Mhinistear airson Slàinte a' Phobaill ann an 2007 agus Rùnaire a' Chaibineit airson Ceartais ann an 2014.

Tha e na ball den Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid na h-Alba: Michael Matheson (Beurla)
* They Work For You: Michael Matheson (Beurla)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:An Eaglais Bhreac
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Falköping

'S e baile (Suainis: *tätort*) ann am meadhan na Suaine a th' ann am **Falköping**. The suidhichte eadar Skara agus Jönköping, anns an roinn Västra Götalands län, 120km air falbh bho Ghöteborg, 288km bho Mhalmö agus 290km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha agus 300km bho Uppsala. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1100 agus tha 16,350 duine a’ fuireach ann.
## Freumhan an Ainm
Tha e coltach gur ann à *falk* (seabhag) agus am facal *köping* (margaidh) a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Fèil na Sealbhaige* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha cuis eile dhen bheachd gur ann à *fala*, seann fhacal airson talamh nach robh freagarrach do dh' àiteachas a th' ann, a bheireadh *Fèil na Talmhainn Fhalamh* dhuinne. 'S e co-dhàimh leis a' Bheurla chipping/shopping agus a' Ghearmailtis kaufen a th' ann *köping* agus 's e co-dhàimh leis a' Ghàidhlig *falamh* a th' ann *fala*. 'S e *Falbygden* a chanar ris an sgìre mu timcheall a' bhaile.

## Eachdraidh
B' e àite gu math cudromach do Chrìosdaidhean anns an meadhan aoisean leis gu robhar a' dèanamh taistealachd gu eaglais an Naoimh *Allghar MacArailt* (Suainis: *Olof Haraldsson*), a bh' anns a' bhaile. Chuireadh às do sin an dèidh An Ath-Leasachaidh. Chaidh am baikle a chlàradh mar Phalokopia ann an 1331 (ann an Laideann) agus mar Ffallaköpwngh ann an 1502 (ann an Suainis).Rinn feachdan às An Danmhairg droch sgrios agus milleadh an seo dà thuras, ann an 1520 fo Otto Krumpen agus ann an 1566 fo Dhaniel Rantzau aig àm Cogadh Lochlannach nan Seachd Bliadhna. bha mu 225 duine a' fuireach anns a' bhaile ann an 1560, ach thuit sin gu 100 ann an 1571. Thogadh ospadal ann an 1856. Thàinig an Rathad-iarainn anns an 19mh linn agus leis an rèile thàinig na taighean-gnìomhachas cuideachd. Dh' fhàg àireamh-sluaigh a' bhaile mean air mhean agus bha 3,135 duine a' fuireach ann aig deireadh na linne.

## Daoine Ainmeil
*Gustaf Dalén: (1869 - 1937). Fear-saidheans.
## Bailtean Co-cheangailte
* Hobro
* Lier
* Kokemäki
* Sigulda
* Fontanellato

## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Eachann MacDhùghaill

B' e sgrìobhadair Gàidhlig a bh' ann an **Eachann M. MacDhùghaill** (1880–1954) (Beurla: *Hector MacDougal*). Bha e gu mòr an sàs ann an iomairtean as leth na Gàidhlig. 

## Beatha
Rugadh e air 28 am Màrt 1880 air Colla. Chaochail e air 27 am Màrt 1954. 

Sgrìobh MacDhùghaill bàrdachd, sgeulachdan, eachdraidh, dealbhan-cluiche agus 'beachdaireachd'. 

Choisinn e Crùn na Bàrdachd aig a' Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann an 1936. Sgrìobh e colbh (sa Bheurla) anns a' *[[Stornoway Gazette]]* agus ann Beurla agus Gàidhlig dhan *Weekly Scotsman*.

Bha e gu mòr an sàs anns a' Chomunn Gàidhealach agus am buidheann Gàidhlig na bhroinn, Clann an Fhraoich.

Ann an *[[Gairm]]* ann an 1953, dh'iarr Iain M. MacGille-na-Brataich, Iain M. Moffat-Pender agus T. M. MacCalmain air leughadairean taic-airgid a chur a dh'ionnsaigh 'tiodhlac-speis' do dh'Eachann.

## Sgrìobhaidhean
### Dealbhan-cluiche
* An Gaol a Bheir Buaidh (1912)
* Coir Samhna air Leannan (1912)
* Mar dh’aisigeadh dhi a’ Ghàidhlig (1912)

### Aistean
* MacDhùghaill, Eachann. 1938. 'Colla', Am Measg nam Bodach (Glaschu: An Comunn Gaidhealach), 34-42.

### Deasaiche
* Bàird Chille-Chomain

## Iomraidhean


## Tùsan
* MacCalmain, T.M., 1954. 'Eachann MacDhughaill', Gairm 8, d.362-8. [ath-fhoillsichte ann an MacCalmain, Tòmas M. 2010. Os Cionn Gleadhraich nan Sràidean (Edinburgh: Scottish Gaelic Texts Society), d.276-281.]

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Collaich
MacDhùghaill, Eachann
Sgìre Timrå

'S e baile (Suainis: *tätort*) agus sgìre-riaghlaidh (Suainis: *kommun*) faisg air Härnösand, ann an ceann a tuath na Suaine, a th' ann an **Timrå**. The suidhichte anns an roinn Västernorrlands län, 293km air falbh bho Uppsala, 804km bho Mhalmö agus 353km bho Stockholm, prìomh-bhaile na dùthcha. Chaidh Timrå a chlàradh airson a' chiad turais anns an 14mh Linn mar *Timmeradh* agus tha 17,895 duine a’ fuireach ann.
## Freumhan an Ainm
Tha e coltach gur ann à *timmer* (fiodhrach) agus am facal *rå* (boglach) air neo *bygd* (dùthchail) a tha an t-ainm. Bheireadh sin *Boglach an Fhiodhraich* no *Talamh an Fhiodhraich* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S e co-dhàimh leis a' Bheurla *timber* agus Innis Tìlis *timbur* a th' ann *timmer* agus 's e co-dhàimh leis a' Bheurla *raw* a th' ann *rå*. 
## Eachdraidh
Chaidh eaglais a thogail an seo san 14mh Linn. Thogadh obair-iarainn faisg air a' bhaile aig Lögdö bruk anns an 17mh Linn - a tha na thaigh-tasgaidh a-nis. Bha Timrå Kommun mar a tha e an latha an-diugh air a' chruthachadh ann an 1971 nuair a thàinig Timrå köping agus Hässjö landskommun ri chèile.
## Daoine Ainmeil
*Anders Ångström: (1814 - 1874). Fear-saidheans.
## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Sgìre
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Achd na h-Alba

Tha ceithir **Achdan na h-Alba** ann:
* Achd na h-Alba 1978 (mì-laghaichte)
* Achd na h-Alba 1998 a chruthaich Pàrlamaid na h-Alba
* Achd na h-Alba 2012
* Achd na h-Alba 2016
Keith Brown

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Keith Brown** BPA.

Rugadh is thogadh e ann an Dùn Èideann agus bha e na shaighdear sna Maraichean Rìoghail. Cheumnaich e o Oilthigh Dhùn Dè agus bha e na oileanach aig Oilthigh Eilein Eòin.

Chaidh e na BhPA airson Ochail ann an 2007 
a chaidh na Siorrachd Chlach Mhanann agus Dùn Blàthain ann an 2011.

Chaidh e na Mhinistear airson Sgilean agus Foghlaim Fad-Beatha ann an 2009, Mhinistear airson Còmhdhalach san Riaghaltas na h-Alba ann an 2011 agus Rùnaire a' Chaibineit airson Ceartais ann an 2014. Chaidh a thaghadh mar leas-cheannard Phàrtaidh Nàiseanta na h-Alba san Ògmhios 2018 ach chaill e a dreuchd mar Rùnaire Stàite nuair an do chrath Nicola Sturgeon a caibineit is chaidh e na stiùiriche iomairt. 

## Ceanglaichean a-mach
* Pàrlamaid na h-Alba: Keith Brown (Beurla)
* They Work For You: Keith Brown (Beurla)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Oilthigh Helsinki

'S e oilthigh rannsachaidh na stàite ann an Helsinki (Suòmaidh) a th' ann an **Oilthigh Helsinki**. Chaidh a stèidheachadh ann an 1640 ann an Turku mar *Kungliga Akademin i Åbo*, leis a' bhànrigh Kristina na Suaine. Ghluais e gu Helsinki ann an 1829. 'S e oilthigh dà-chànanach (Suomais/Suainis) a th' ann cuideachd.
## Seann Oileanaich
*Johan Gadolin
*Ragnar Granit
*Tarja Halonen
*Linus Torvalds
*Frans Eemil Sillanpää
*Artturi Ilmari Virtanen

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:Suòmaidh
ABBA

B' e còmhlan-ciùil uabhasach fhèin ainmeil agus soirbheachail air feadh an t-saoghail a bh' ann an **ABBA** (IPA: *abːa*, dòigh-sgrìobhaidh shònraichte: **ᗅᗺᗷᗅ**). Chaidh a stèidheachadh ann an 1972, ann an Stockholm le '''A'''gnetha Fältskog, '''B'''jörn Ulvaeus, '''B'''enny Andersson, agus '''A'''nni-Frid Lyngstad. Chaidh an còmhlan fhèin ainmeachadh as an dèidh. Bhuineadh triùir dhuibh dhan t-Suain ach Lyngstad, a rugadh ann an Nirribhidh (Ged a thogadh anns an t-Suain i). Bha an ceathrar gu math ainmeil air feadh Lochlainn mar-thà, mus an do chuthaich iad ABBA: bha Andersson anns na *Hep Stars* agus  bha Ulvaeus anns na *Hootenanny Singers* fad na 60an. Dhèanadh Fältskog agus Lyngstad ceòl air an cinn fhèin. Bhunnaich ABBA Eurovision ann an 1974 leis a' chlàr *Waterloo*. Bha Fältskog pòsta aig Ulvaeus agus bha Lyngstad pòsta aig Andersson, ach dhealaichte iad. Tha Ulvaeus agus Andersson fhathast ag obair ri chèile air pròiseactan ciùil. Bhris ABBA à chèile ann an 1983.
## Albaim
* *Ring Ring* (1973)
* *Waterloo* (1974)
* *ABBA* (1975)
* *Arrival* (1976)
* *ABBA: The Album* (1977)
* *Voulez-Vous* (1979)
* *Super Trouper* (1980)
* *The Visitors* (1981)
**Voyage* (2021)

## Ceanglaichean a-mach
* ABBA
* The ABBA Museum
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Suain
Roinn-seòrsa:Nirribhidh
Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil
Roxette

'S e còmhlan-ciùil ainmeil agus soirbheachail air feadh an t-saoghail a th' ann an **Roxette**. Chaidh a stèidheachadh ann an 1986, ann an Stockholm le Per Gessle agus Marie Fredriksson. 'S ann às t-Suain a tha an dithis. Bha an iad gu math ainmeil air feadh Lochlainn mar-thà, mus an do chuthaich iad Roxette: bha Gessle anns na *Gyllene Tider* fad na 70an agus dhèanadh Fredriksson ceòl air a ceann fhèin. Tha iad fhathast ag obair ri chèile air pròiseactan ciùil.
## Albaim
* *Pearls of Passion* (1986)
* *Look Sharp!* (1988)
* *Joyride* (1991)
* *Tourism* (1992)
* *Crash! Boom! Bang!* (1994)
* *Have a Nice Day* (1999)
* *Room Service* (2001)
* *Charm School* (2011)
* *Travelling* (2012)
* *Good Karma* (2016)
## Ceanglaichean a-mach
* Roxette
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Suain
Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Còmhlanan-ciùil
Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba

Foillsichidh **Comann Litreachas Gàidhlig na h-Alba** (Beurla: *Scottish Gaelic Texts Society*) leabhraichean sgoilearach air litreachas Gàidhlig na h-Alba.

## Am Buidheann-Stiùiridh
* Ceann-suidhe Urramach: an t-Àrd-Oll. Colm Ó Baoill
* Ceann-suidhe: an t-Oll. Sheila M. Kidd
* Iar-cheann-suidhe: an t-Àrd-Oll. Uilleam MacGill-Ìosa
* Deasaiche Stiùireachail: an t-Àrd-Oll. Dòmhnall E. Meek
* Rùnaire: an t-Oll. M. Pía Coira
* Ionmhasair: Roderick Taylor

## Leabhraichean

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil
* Facebook

Roinn-seòrsa:Buidhnean Gàidhlig
Marie Fredriksson

'S e seinneadair às an t-Suain  a th' ann an **Gun-Marie Fredriksson** (IPA: *pɛːr ˈɡɛs.ˈlɛ*, Össjö, 30 an Cèitean 1958–9 an Dùbhlachd 2019). Rugadh i air an dùthaich ann an Össjö, ach thogadh i ann an Halmstad. Tha i ainmeil taobh a-muigh na dùthcha aice airson a cuid obrach ann an co-bhann ri Per Gessle ann an Roxette, a bharrachd air na rinn i ann an Lochlann air a ceann fhèin. Tha ise air a bhith an lùib ciùil san dùthaich aice fhèin fad a beatha. Dh' fhulaing i aillse san eanchainn ann an 2002.

## Ceanglaichean a-mach
* Roxette

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Suain
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Siorrachd Rinn Friù a Tuath agus an Iar (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann am **Siorrachd Rinn Friù a Tuath agus an Iar** (Beurla: *Renfrewshire North and West*).

Chaidh i a chruthachadh ann an 2011 o pàirtean de Siorrach Rinn Friù an Iar agus Inbhir Chluaidh. Tha Arasgain agus Rinn Friù fhèin san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri
Dùn Breatann,
Bruach Chluaidh agus Muileann-Gaidh,
Glaschu Fearann Anna,
Pàislig, 
Glaschu Pollaig, agus
Siorrachd Rinn Friù a Deas.

Bhios luchd-bhòtaidh ann an Siorrachd Rinn Friù a Tuath agus an Iar cuideachd a' taghadh buill liosta airson Alba an Iar.

## Buill-phàrlamaid

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rinn Friù
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Cur-fodha stàite (Coup d'État)

Is e ***coup d'état*** (Fraingis: [ku deta]; gu litireil "buille stàite") no **coup ** gu goirid glacadh stàite gu mì-laghail, follaiseach leis an arm no le dream aig ìre àrd am broinn na stàite.  Measar gun do shoirbhich le coup d'état nuair a ghlacas agus a chumas an luchd-ainneirt cumhachd airson seachd latha aig a' char as ghiorra. Ma thèid riaghaltas na stàite a chur fodha le làmhachas-làidir an airm, canar "*putsch*" ris san Fhraingis, facal Eilbheiseach-Gearmailteach.  

## Seòrsachan
A rèir rannsachaidh  ann an 2016, tha ceithir builean deireannach comasach ann an coup d'État:
* *Coup air fhàilligeadh*.
* *Riaghaltas gun atharrachadh.* Nuair a thèid ceannard a chur à rèim gun atharrachadh a thoirt air a' bhannal a tha a' riaghladh no air an dòigh riaghlaidh.
* *Deachdaireachd eile air a cur an àite na tè a bh' ann.*
* *Fuadach às an deachdaireachd agus [[deamocrasaidh]] a' tighinn an lorg air sin.*
Fhuair an sgrùdadh 2016 gun deach rèisimean ceannsachail ùra a shuidheachadh le mu leth-chuid de na cuirean-fodha** **uile - rè agus an dèidh a' Chogaidh Fhuair. Bidh deachdaireachdan ùra a thòisich le coup d'État a' sìor theannachadh air an t-sluagh sa bhliadhna às a dhèidh seach mar a bha sa bhliadhna ron choup. Cha do rinn treas cuid de na cuirean-fodha rè a' Chogaidh Fhuair agus 10 sa cheud dhiubh an dèidh a' Chogaidh Fhuair ach ath-mheasgachadh air ceannardas na rèisime. Chaidh riaghaltasan deamocratach a shuidheachadh an lorg air 12 sa cheud de chuirean-fodha a' Chogaidh Fhuair agus 40 sa cheud de na cuirean-fodha an dèidh a' Chogaidh Fhuair.

## Ro-fhios air cuirean-fodha
Ann an ath-sgrùdadh air an litreachas sgoilearach an 2003, fhuaras gun robh na leanas co-cheangailte ri cur-fodha stàite:
* gearanan oifigich air sgàth adhbharan pearsanta 
* gearanan a thaobh eagrachadh an airm
* ìre meas air an arm
* co-ionannachd bheachdan an airm
* crìonadh eaconamach
* càs poilitigeach na dùthcha
* buaidh aig coup d'État eile san aon cheàrn
* bagairt bhon taobh a-muigh
* com-pàirt ann an cogadh
* comas veto aig dùthaich cèin agus prionnsapalan an airm a thaobh tèarainteachd nàiseanta
* cultar poilitigeach nan oifigeach
* institiudan nach eil ion-ghabhalach
* dìleab colonaidheach
* leasachadh eaconamach
* às-bhathar gun chaochladh
* coimeasg clas nan oifigeach
* meud an airm
* neart an t-sluaigh
* dligheachd na rèisim agus cuirean-fodha a thachair roimhe   

## Eisimpleirean
*Hitlerputsch (1923)
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs
Iadhtag agus eilean-ranntair

'S e pàirt de dh'aon stàite no roinn a chuairtichear aig stàitean no roinntean eile a tha ann an **iadhtag**.

Mar eisimpleir, b' e pàirt den Eilean Dubh agus 22 iadhtagan ann an Siorrachd Rois a bha ann an Siorrachd Chromba. 'S e **eilean-ranntair** de Shiorrachd Chromba a tha gach iadhtag.

## Iadhtagan agus eileanan-ranntair eile
* Lesotho ann an Afraga a Deas
* San Marino san Eadailt
* Llívia, pàirt den Spàinn san Fhraing

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Rihanna

Tha **Robyn Rihanna Fenty** neo **Rihanna** na seinneadair pop. Rugadh i ann am Barbados air 20 an Gearran, 1988.

## Clàran
* *Music of the Sun* (2005)
* *A Girl Like Me* (2006)
* *Good Girl Gone Bad* (2007)
* *Rated R* (2009)
* *Loud* (2010)
* *Talk That Talk* (2011)
* *Unapologetic* (2012)
* *Anti* (2016)

Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Barbados
Saint Michael

'S e **Saint Michael** fear de na h-aon parraistean deug a th' ann am Barbados. Tha prìomh-bhaile na dùthcha, Bridgetown, ann. 

## Daoine Ainmeil
* Rihanna - seinneadair.

Roinn-seòrsa:Barbados
Reifreann mu bhallrachd Bhreatainn san Aonadh Eòrpach 2016

Air 23 am t-Òg-mhios 2016 chaidh reifreann neo-chuibhreach a chumail anns an Rìoghachd Aonaichte agus ann an Diobraltar a dh’ faighneachd am bu chòir do Bhreatann fuireach ’na ball den Aonadh Eòrpach air neo falbh. Chaidh am bhòt 51.9% airson Falbh agus 48.1% airson Fuireach.  Bha eadar-dhealachaidhean móra eadar na pàirtean den Rìoghachd Aonaichte, leis a’ mhórchuid ann an Sasainn (53.4%) agus anns a’ Chuimrigh (52.5%) a’ bhòtadh airson Falbh agus a’ mhórchuid ann an Éirinn a Tuath (55.8%), ann an Albainn (62.0%), agus ann an Diobraltar (95.9%) a’ bhòtadh airson Fuireach.  Bha eadar-dhealachaidhean móra ann a thaobh aois cuideachd.  Chaidh a thomhas gun do bhòt 75% de dh’ òigrigh aois 18-24 airson Fuireach, agus dìreach 39% de dhaoine seachad air aois 65.

Air oidhche nan toraidhean, chaill an not Breatannach 11% d’a luach an taca ris an dolar, 7.3% d’a luach an taca ris an euro, ann an 4 uairean a thìde.

Gus an cùrsa a chum imeachd a thòiseachadh, ge-tà, cùrsa a mhaireas dà bhliadhna co-dhiù, feumaidh Riaghaltas Bhreatainn Alt 50 den Aonadh a chur an sàs, rud nach do rinn e fhathast. 

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-06-24: Sasamach - beachd poileataigeach aig Niall O'Gallagher
* BBC Naidheachdan 2016-06-27: “Call £100m ri linn Brexit” - beachd aig Ceit Fhoirbeis, BPA
* BBC Naidheachdan 2016-06-27: “Gabhaibh air ur socair” - Rhoda Ghrannd - beachd bho Rhoda Ghrannd, BPA
* BBC Naidheachdan 2016-07-13: CnES gus £5m sa bhliadhna a chall
* BBC Naidheachdan 2016-07-18: Croitearan Uibhist draghail mu Bhrexit
* BBC Naidheachdan 2016-08-29: “Fàilte” iasgairean ro Bhrexit
* BBC Naidheachdan 2016-09-15: Gun Aonta - *(aithris-bhideo 5:20 le Niall O'Gallagher, fear-naidheachd poileataigeach)*
* BBC Naidheachdan 2016-09-28: Dragh mu airgead LEADER *(aithris-bhideo 1:37)*
* BBC Naidheachdan 2016-09-29: Ceist mu choinneimh maoineachadh LEADER
* BBC Naidheachdan 2016-11-03: Breith na Cùirte - beachd bho Niall O'Gallagher, fear-naidheachd poileataigeach
* BBC Naidheachdan 2016-12-08: Sean agus ùr - beachd Niall O'Gallagher air a’ chùis sa Phrìomh Chùirte ann an Lunnainn
* BBC Naidheachdan 2016-12-20: A’ sgrùdadh a' phlana - beachd Niall O'Gallagher air plana Nicola Sturgeon
* BBC Naidheachdan 2016-12-22: Coinneamh mu bhuaidh Brexit *(dragh mu thaic bho AE a théid a chall sna h-Eileanan Siar)*
* BBC Naidheachdan 2017-02-14: Dà bhòt, dà bheachd - beachd Niall O'Gallagher air na bhòtan ann an Westminster agus Taigh an Ròid
*BBC Naidheachdan 2017-03-30: Beachd às na h-Eileanan Siar *(aithris-bhideo 3:32)*

Roinn-seòrsa:Poileataigs na Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Reifreannan
Össjö

'S e clachan (Suainis: *småort*) faisg air Klippan ann an Ängelholms kommun ann an ceann a deas na Suaine a th' ann an **Össjö** (Seann ainm: *Åsbo-Össjö*). Tha e suidhichte anns an roinn Skåne län ri taobh nan coilltean. Tha Össjö 174km air falbh bho Ghöteborg agus 456km  bho Stockholm prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 199 daoine a' fuireach ann. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1406 Odhinsöö.
## Freumhan an Ainm
Chan eil freumh-fhaclachd an ainm seo idir soilleir ach tha e coltach gur ann à dà fhacal ann an Seann-Lochlannais a tha e: *Óðinn* (Odan), Dia-athar nan Lochlannach ron Chrìosdaidheachd agus *ey* (eilean). Bheireadh sin *Innis Odain*, *Eilean Odain* air neo *Odansaidh* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh.

## Eachdraidh
Chaidh eaglais a thogail an seo san 12mh Linn ann an stoidhle Ròmanach. B' e togalach gu math bunaiteach a bh' ann aig an toiseach ach chaidh a leasachadh eadar an 17mh Linn agus an 19mh Linn. Eadar 1814 agus 1815, thog Adolf Fredrik Tornérhjelm oighreachd an seo, air a bheil Össjö Gård. Thàinig an Rathad-iarainn ann an 1904 ach dhùnadh e ann an 1953.

## Daoine ainmeil
*Marie Fredriksson: (1958) Ceòladair.
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Turasachd anns an sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Suain
Roinn-seòrsa:An t-Suain
Siorrachd Pheairt a Tuath (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann am **Siorrachd Pheairt a Tuath** (Beurla: *Perthshire North*).

Chruthaicheadh i ann an 2011 o pàirtean de Taobh an Tatha a Tuath. Tha Cars Ghobharaidh, Blàr Ghobhraidh, Srath Tatha agus meadhan a' bhaile Peairt fhèin san sgìre seo.

Tha i ann an crìch ri An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach,
Siorrachd Obar Dheathain an Iar,
Aonghas a Deas,
Sruighlea, agus Siorrachd Pheairt a Deas agus Siorrachd Cheann Rois.

Tha luchd-bhòtaidh ann an Siorrach Pheairt a Tuath cuideachd a' taghadh buill liosta airson Alba Mheadhanach agus Fìobh.

## Buill-phàrlamaid

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil na Pàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Pheairt
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Giotàr

Tha an **giotàr** na inneal-ciùil mar bhainsiò, le corp cruinn air. 'S e inneal-ciùil Arabach-spàinnteach a th' ann agus 's ann às an fhacal *قيثارة* (qitara) ann an arabais a tha e. 
## Luchd-cluich a' ghiotàir ainmeil
* Eva Amaral
* Benny Andersson
* Glen Campbell
* Donovan
* Lila Downs
* Marie Fredriksson
* Per Gessle
* Daniel Gildenlöw
* Lennart Grahn
* Paul McCartney
* Dougie MacLean
* Noemi
* Niccolò Paganini
* Robert Plant
* Jimmy Page
* Gerry Rafferty
* Björn Ulvaeus
* Eddie van Halen
* Bert Weedon
* Frank Zappa

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Innealan-ciùil
Garry Marshall

B' e cleasaiche à Eabhraig Nuadh sna Stàitean Aonaichte a bha ann an **Garry Kent Marshall** (Eabhraig Nuadh, 13 an t-Samhain, 1934 – 19 an t-Iuchar, 2016 ann am Burbank, Calafòrnia).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Marshall, Garry
Salamanca (An t-Sile)

**Salamanca** tha Sileneach bhaile agus commune ann Choapa Mhóir-roinn, Coquimbo Region. Tha e suidhichte 30 cilemeatair (19 mìle) an ear air Illapel, na mòr-roinne ionad rianachd, agus tha 316 km (196 mìle) tuath air Santiago. Tha e mar as trice inntrigeadh bho Los Vilos, a tha na laighe ri taobh a 'Panamerican Highway, agus a' ceangal a 'bhaile ris a' chòrr den dùthaich. 

Roinn-seòrsa:Sile
Banca Shasainn

'S e banca coitcheann na Rìoghachd Aonaichte a tha sam **Banca Shasainn**.

Tha e a' toirt a-mach nòtaichean, agus tha e a' stiùireadh an ruith-airgid, luachan-rèidh agus an solair-airgid.

## Eachdraidh

Chaidh e a stèidheachadh 27 an t-Iuchar 1694 mar bhanca prìobhaideach aig am Prìomh Morair an Ionmhais, Charles Montagu.
Nàiseanaich an riaghaltas Làbarach e ann an 1945. Chaidh e neo-eisimileach ann an 1998.

Roinn-seòrsa:Bancaichean
Roinn-seòrsa:Eaconomachd
Mikoshi

Is e ***mikoshi***&#x20;(神輿) seòrsa carbaid dhiadhaidh sa chreideamh Siontò, no taisealan, a tha a' giùlan spiorad dhè agus th' air aiseag a-null bho phrìomh naomh chobhan a' pharaiste gu naomh chobhan sealadach rè matsuri (fèille) san Iapan, air neo, nuair a bhithear a' gluasad gu naomh chobhan ùr. Tha gu tric coltas togalaich air *mikoshi* le colbhan, ballachan, mullach, for-uinneag is rèile.

## Ullachadh
# Bidh na manaich a' cur taisean an naoimh chobhain, corp-ghabhail an *kami*, a-steach don Mikoshi. Caithidh iad bratan-gnùise agus miotagan gus nach salaich iad an kami.
# Bidh am prìomh mhanach a' gabhail orthannan coisrigte agus ag iarraidh air an kami ion-cholainneadh a dhèanamh anns an taisealan (am mikoshi).
# Mu dheireadh, seulaichidh iad am mikoshi agus thèid a ghiùlan an uair sin tron cheàrn-bhaile air fad airson beannachadh a' dhè a tharraing thuige.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Roinn-seòrsa:Creideamh
Cora Droma Rúisc

'S e baile beag ann an ceann a deas Contae Liatroma, Còigeamh Chonnacht, Èirinn a th'ann an **Cora Droma Rúisc**. Tha e suidhichte ri taobh na h-Aibhne Sionainn, 318km air falbh bho Chorcaigh, 111km bho Ghaillimh agus 153km bho Bhaile Átha Cliath, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 3,980 duine a’ fuireach anns a’bhaile fhèin agus 4,101 mu thimcheall air an dùthaich. 'S e am prìomh-àite as lugha na dùthcha a th' ann cuideachd.

## Freumhan an Ainm
Tha e gu math coltach gur ann à trì facail ann an Gaeilge a tha an t-ainm: *cora* (caradh), *droim* (druim) agus *rúisc* (boglach). Tha cruth na tìre a' gabhail ri seo cuideachd. Bheireadh sin *Caradh Droma na Boglaiche* dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha cuid eile dhen bheachd gur ann à *rùisgeach* a tha e.

## Eachdraidh
Thug A' Ghort Mhòr buaidh uabhasach làidir air Cora Droma Rúisc agus chaochail mòran fad na bliadhnaichean dona ud. Tha cladha na gorta fhathast sa bhaile. Thàining an Rathad-iarainn ann an 1862, a thug piseach air gnìomhachas san sgìre.

## Bailtean Co-cheangailte
* Saozon-Sevigneg

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Cupa na Camanachd

'S e co-fharpais camanachd a tha ann an **Cupa na Camanachd**.

## Buannaichean

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Camanachd
Kami (dia)

Is e **kami** (神) facal san Iapanais a bheirear air na diathan no spioradan a th' air an adhradh sa chreideamh siontò.  Is e *shin* a chanar riutha san t-Sìonais. Gu tric, buinidh na kamaidhean ris na siantan, ri beathaichean no ri obair a' chruthachaidh, ach dh'fhaodadh iad cuideachd buntainn ri spioradan nam marbh. Thathar a' smaoineachadh gu bheil mòran kamaidhean nam prìomh-athraichean de na fineachan, agus feadhainn aca a ghabh orra na buadhan is subhailcean aig kami, a' dol nan kami iad fhèin an dèidh am bàis. Bho thùs, cha b' e ach na cinn-chinnidh a bu mhotha 's a bu chumhachdaiche a dh'fhaodadh a dhol nan kamaidhean; tha na h-ìmpirean air feadhainn aca seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Roinn-seòrsa:Creideamh
Ceann na Creige, Bàideanach

: * 'S dòcha tha sibh a' sireadh: [[Ceann na Creige]] ann an [[Cinn Tire]]*

'S e baile ann am Bàideanach a tha ann an **Ceann na Creige** (Beurla: *Kincraig*).

Tha i suidhichte faisg air Ceann a' Ghiùthsaich agus Loch Insh air an A9. Tha an A9 eadar Ceann na Creige agus Dalraddy a' tighinn na rathad dà-fhillteachd.

Tha an *Highland Wildlife Park* an seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Comann Camanachd Ghleann Urchadain

'S e sgioba camanachd a tha ann an **Comann Camanachd Ghleann Urchadain** (Beurla: *Glenurquhart Shinty Club*). Chruthachadh e ann an 1885. Chluich iad agus Comann Camanachd Shrath Ghlais a' chiad gheama camanachd nuadh ann an 1887, le 22 cluicheadairean air gach taobh. Bhuannaich iad an Cupa MhicAmhlaigh ann an 2012. Tha an sgioba glèidhte a' cluich sa' Chiad Roinn Sgìre a Tuath.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Camanachd
Roinn-seòrsa:Sgiobaidhean iomain
Baile a' Ghobhainn

'S e roinn Glaschu, agus b' e borgh ann an Siorrachd Rinn Friù, a tha ann am **Baile a' Ghobhainn** (Beurla: *Govan*).
Bha e na ionad long-thogail ann an Alba san 19mh linn.
Chaidh e na phàirt de Ghlaschu ann an 1912 còmhla ri Partaig.
Lorgadh cruinneachadh Lochlannach clach dhruim-thorcach agus clach-chinn ann an cladh ann am Baile a' Ghobhainn.

## Daoine ainmeil
* Jimmy Reid, ceannard aonaidh-chiùird
* Alex MacFhearghais, manaidsear ball-coise

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Glaschu
Hergé

B' e ** Georges Remi** no **Hergé** (IPA: *ɛʁʒe*) mar a b' fheàrr a dh'aithnichear e, a rugadh air an 22 an Cèitean, 1907 ann an Etterbeek agus a bhàsaich air an 3 am Màrt, 1983 ann am Woluwe-Saint-Lambert, ùghdar-chomaigean beilgeach a bha aithnichte gu h-àraidh airson Na Dàna-thursan aig Tintin.

An toiseach, b' e dealbhaiche amaitearach aig ràitheachan nan scouts a bh' ann, agus bhiodh e a' soighneadh a bhannan-comaige leis an fhrith-ainm "Hergé", air a chruthachadh às na tùsagan "R" agus "G" bhon ainm aige. An ceann corra mhìos, ghabh e anns an làitheachan Le Vingtième Siècle, far an deach a chliù am meud gu luath air sgàth Na Dàn-thursan aig Tintin. Dh'fhoillsicheadh sin sa chiad dol a-mach ann an earrann-leasachaidh dhen iris òigridh, *Le Petit Vingtième*. Smaoinichear an-diugh air Hergé mar "phrìomh athair nan comaigean eòrpach", agus e air fear de na ciad ùghdaran frangach a bhith a' dealbhadh le stoidhle bhuilgeanach nan comaigean ameireaganach.

Rè nan 30an, sgaoil Hergé obair ealain gu iomadh raon (dealbhan irise, nobhaile, chairtean agus sanais-reic) agus e a' cumail ris na dealbhan-èibhinn fad an t-siubhail. Chruthaich e turas mu seach *Les Exploits de Quick et Flupke* (1930*), Popol et Virginie au pays des Lapinos* (1934) agus mu dheireadh *Les Aventures de Jo, Zette et Jocko* (1935). An dèidh a' chomaig Tintin au pays des Soviets, far an tug e air a charactar òg bhith cur aghaidh ri gàbhaidhean ann an tìr nan sovietach, chuir e a-mach Tintin sa Chongo agus Tintin ann an Ameireaga. Is ann an dubh is geal a bha na comaigean sin. An 1934, chuir e eòlas air Tchang Tchong-Jen, oileanach òg sìonach a bha ag ionnsachadh ann an Académie royale des beaux-arts sa Bhruiseal. Thug seo cruth-atharrachadh air smuain is stoidhle Hergé. Thòisich e air rannsachadh son a' chiad uair, agus dhealbhaich e *Le Lotus bleu*, fhathast an dubh is geal. 

Rè an Dàrna Cogaidh, dh'fhoillsich Hergé Na Dàna-thursan aig Tintin san iris-leasachaidh òigridh aig an làitheachan *Le Soir*, fhad 's a bha an Fhraing fo cheannsal nan Gearmailteach; rud a chuir fìor droch shnuadh air a theist agus a rinn gun deach fàgail air aig àm saoradh na Frainge a bhith ri co-obrachadh leis na Nàsaich. Chaidh a chur air ais san dìollaid ge-tà le seann fhear an résistance, Raymond Leblanc, a bha na dheasaiche air an iris Tintin bho 1946. Chaidh Hergé na dheasaiche ealantais air an iris sheachdaineil seo, iris a chuir na h-uibhir ri saoghal nan comaigean frangach-beilgeach, agus a leig leis a stoidhle fhèin a stèidheachadh, stoidhle ris an canar *ligne claire* san fhraingis (strìoch-shoilleir). Bha Hergé làn tèomachd is lèirsinn 's gun do leasaich e an dòigh-dhealbhaidh seo rè nan 50an 's nan 60an anns an iris *Tintin* fhad 's a bha e a' cumail air a' deasachadh *Jo, Zette et Jocko* agus gu h-àraidh, *Quick et Flupke*. Mhair *Tintin *mar phrìomh obair dha ge-tà, 's choisinn e cliù dha air feadh na Roinn-Eòrpa, agus an dèidh sin, air feadh an t-saoghail.
## Ceanglaichean A-muigh
*Musée Hergé
*Tintin
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ealain
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bheilg
Loidig cho-cheanglachail

'S e comharradh loidigeach a tha ann an **loidig cho-cheanglachail**.

Leasaich Moses Schönfinkel agus Haskell Curry e san 1920an agus 1930an. Tha e cudromach ann am prògramadh agus co-cheangailte ri calcalas lambda. Le loidig cho-cheanglachail 's urrainn dhuinn foincseanan a sgrìobhadh gun caochladairean sgaoilte a-muigh.

Tha e a' toirt riaghailtean, eas-preiseain ath-sgrìobhadh le co-cheanglaichean:
* (**I** *x*) = *x*. (ionnannachd)
* ((**K** *x*) *y*) = *x*
* (**S** *x* *y* *z*) = (*x* *z* (*y* *z*))
Chleachd Curry siostam eile de cho-cheanglaichean:
* **B** *x* *y* *z* = *x* (*y* *z*). (co-dhèanamh)
* **C** *x* *y* *z* = *x* *z* *y*
* **K** *x* *y* = *x*
* **W** *x* *y* = *y*

## Ann an cànanachas
Tha gràmar catagaraidheal co-cheanglachail a' cleachdadh nan co-cheanglaichean do gleusan cainnte nach urrainn do gràmar catagaraidheal clasaigeach.

## Ann am prògramadh
* Dh'ainmicheadh an cànan prògramachaidh Haskell air Haskell Curry.
* Dh'ainmicheadh dèanamh Curry air Haskell Curry.
* Dh'ainmicheadh an companaidh calpa iomairte Y Combinator air a' cho-cheanglaiche **Y**.

Roinn-seòrsa:Matamataig
Taghan

’S mamal feòl-itheach caol Eòrpach a tha san **taghan** (Laideann *Martes martes*; Beurla *pine marten*). Tha e san aon teaghlach ris a’ mhionc, an dòbhran, am broc agus an neas. Tha a chorp mu 53cm a dh’fhaid, agus tha earball molach aige a dh’fhaodas a bhith 25cm a dh’fhaid. Tha e ri fhaighinn ann an Albainn agus air feadh cuid mhór den Roinn Eòrpa. Is toigh leis sgìrean coillteach.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-08-05: Cèicichean aig ‘gym nan taghan’ *(aithris bhideo 2:07)*

Roinn-seòrsa:Beathaichean
Roubaix

'S e seann baile gnìomhachail ann an ceann a tuath na Frainge a th’ ann an **Roubaix** (IPA: ʀu.bɛ, Duitsis: *Robaais*), faisg air a' chrìoch ris an a' Bheilg. Tha e suidhichte anns an sgìre Nord agus anns a’ cheàrn *Hauts-de-France*.

Ann an 2013 bha  duine a' fuireach an seo. mar sin ‘s e sin an treas baile as motha anns a’ cheàrn *Hauts-de-France* a-rèir àireamh-shluaigh, an dèidh Lille agus Amiens. Tha e suidhichte eadar 17m agus 52m os cionn ìre na mara, 84km air falbh bho a' Bhruiseal agus 213km bho Paris.

Chaidh am baile a chlàradh airson a'chiad turais ann an 863, ged a tha an t-ainm a' dol air ais dha na Franks. Aig àm tionndadh-gnìomhachais dh'fhàs am baile cudromach mar aodaich is clòimhe meadhan gnìomhachais. An-diugh tha an gnìomhachas sin air a dhol à bith.

Tha e a-nist ainmeil feadh an t-saoghail airson an deireadh an rothaireachd rèis Paris-Roubaix.

## Ceanglaichean a-mach
* Turasachd ann am Roubaix *(Fraingis)* *(Beurla)* *(Duitsis)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Willie Nelson

'S e neach-ciùil, seinneadair agus sgrìobhadair às na Stàitean Aonaichte a th' ann an **Willie Hugh Nelson** (Abbott, Texas 29 an Giblean 1933).  Tha "Crazy" (1961), "On the Road Again" (1979), "Always on my Mind" (1982), agus "Pancho & Lefty" (1982) am-measg a h-òrain ainmeile.

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Willie Nelson

Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Tuath-Cheòl
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Oileán Acla

'S e eilean sa Ghaeltacht thar chosta an iar na h-Èireann a tha ann an **Oileán Acla** (Tuiseal ainmneach: *Acaill*, Gàidhlig: Acaill, *Eilean Acla*). Tha e suidhichte ann an Contae Mhaigh Eo (Cúige Chonnacht). Ann an 2011 cha robh ach 498 duine a' fuireach ann. 'S e an t-eilean as motha ann an Èirinn air fad a th' ann an Acaill.
## Freumhan an Ainm
Ged nach eil freumh-fhaclachd an àite seo idir soilleir, tha e coltach gur ann à *aicil* (Gàidhlig: iolair) ann an seann-ghàidhlig a tha an t-ainm. B' e gum faiceadh iolairean tric san eilean anns na làithean a dh' fhalbh.
## Eachdraidh
Chaidh an t-eilean a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1253 mar *Eccuill*, anns na h-Annála Loch Cé. Anns an 13mh Linn bhuineadh Acaill agus an talamh air gach taobh a' Chuan Mó do rìoghachd bheag air an robh *Umaill*. Tha an talamh seo a-nis air a roinn eadar am Baranachd Buiríos Umhaill agus Muraisc. B' ann leis an teaghlach *Ó Máille* a bha làmh an uachdar ann an Umaill. B' ann an Acaill a thachair a' chiad Boycott - an aghaidh fìor dhroch Mhorair talmhainn air an robh Boycott. An dèidh sin, thug Conradh na Talún fearann dha na daoine bochd air feadh na sgìre.
## Daoine Ainmeil
*Tomás Patten (1910 - 1936) Saighdear ann an Cogadh Sìobhalta na Spàinne
## Bailtean
*An Aisléim
*An Ascaill
*Bréanascaill
*An Chloich Mhóir
*Dumha Éige
*Gob an Choire

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Eileanan
Roinn-seòrsa:Èirinn
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo
An Aisléim

'S e clachan beag  faisg air Gob an Choire, san Oileán Acla, ann am Chontae Mhaigh Eo sa Chúige Chonnacht ann an Èirinn a th' ann an **An Aisléim** (Gàidhlig: *An Aisleum*). Tha e suidhichte ri taobh Bhréanascaill air Rathad na h-Aisléime. 'S ann dhan Bharanachd Buiríos Umhaill, am Baile Fearainn Dumha Éige agus a' pharraist Acaill a bhuineas An Aisléim.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Contae Mhaigh Eo
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Poblachd na h-Èireann
Roinn-seòrsa:Èirinn
Iolair-mhara

’S eun-creachaidh a tha san **iolair-mhara**.  Theirear eun-mhara ri eun sam bith sa genus *Haliaeetus*, agus tha ochd seòrsaichean gu léir dhiubh beò air feadh an t-Saoghail.  Ach ’s e *H. albicilla* (Beurla: *white-tailed eagle*) an seòrsa a gheibhear ann an Albainn. Tha ainmean eile air sa Ghàidhlig cuideachd: iolair-bhàn; iolair-riabhach; iolair-chladaich; iolair sùil na gréine.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-08-10: Seasan neadachaidh soirbheachail an Canaigh
* BBC Naidheachdan 2018-11-26: Iolairean-mara gan coireachadh airson call uan
* BBC Naidheachdan 2018-11-27: Leanaidh ath-stèidheachadh nan iolairean-mara
* BBC Naidheachdan 2019-06-19: Iolairean no croitearan *(aithris-bhideo 2:07)*
* BBC Naidheachdan 2019-11-26: Iolairean mara Uibhist *(na tha iad ag ithe)* *(aithris-bhideo 2:40)*
* BBC Naidheachdan 2021-03-20: Dragh às ùr mu iolairean-mara *(aithris-bhideo 2:28)*

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eun-creachaidh
Roinn-seòrsa:Eun feòil-itheach
Magaidh Dhòmhnallach

B' e seinneadair Gàidhlig a bha ann am **Magaidh Dhòmhnallach** (Beurla: *Maggie Macdonald*).

Rugadh i mar Mhagaidh Michie ann an Glaschu ann an 1952. Bha a h-athair na fhear-poilis à Camas Tianabhaig. Bhuineadh i do Caimbeulaich a' Ghnìopa san Eilean Sgitheanach.

Chuidich i an Còisir Gàidhlig Inbhir Nis ath-stèidhich agus bhuannaich i am Bonn Òir a' Chomuinn Ghaidhealaich ann an 1994. Sheinn i san còmhlan-ciùil Cliar agus ghabh i pàirt san opara  ann an 2008.

Chaochail i ann an 2016.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba