Seumas Mac a' Phearsain

B' e sgrìobhadair Albannach agus neach-poileataigs a bha ann an **Seumas Mac a' Phearsain** no **Seumas MacMhuirich** (Beurla: *James Macpherson*) (27 an Dàmhair 1736  ann an Ruadhainn, a' Ghàidhealtachd - 17 an Gearran 1796). Tha e ainmeil mar "eadar-theangaiche" de bhàrdachd Oisein (Ossian).

## Beatha

Rugadh Mac a' Phearsain ann an Inbhir Tromaidh, Ruadhainn ann am Bàideanach, agus bha Gàidhlig aige bho thùs. Mar a mhìnich Ruaraidh MacThòmais, "balach a chaidh a thogail faisg air gearasdan Ruadhainn ann am Bàideanach, far an deach an t-arm Seumasach ma sgaoil an dèidh Blàr Chuil-lodair, chan eil rian nach biodh e eòlach air a' chreich 's air a' bhriseadh-dùil a dh' fhuiling na Gàidheil an dèidh Bliadhna Theàrlaich." Chaidh e gu sgoil-pharaiste ann an Ruadhainn, is an uair sin gu sgoil-ghràmair ann an Inbhir Nis. Bho 1753 a-mach chaidh e don King's College ann an Obar Dheathain agus an uair sin do dh'Oilthigh Dhùn Èideann. Cha d' fhuair a ceum agus ann an 1756, thill e do Ruadhainn agus bha e a' teagaisg anns an sgoil-pharaiste. Mu 1758, chaidh e do Dhùn Èideann a-rithist agus fhuair a dreuchd mar oide-ionnsachaidh ann an teaghlach uasal, Graham of Balgowan. Anns na 1760, dh'fhàs e ainmeil mar eadar-theangaire agus deasaiche bàrdach Oisein. Ann an 1764, fhuair Mac a' Phearsain dreuchd mar rùnaire àrd-riaghladair Mór-roinntean an Iar, agus chaidh e a dh' Aimeireaga. Bha e ann airson dà bhliadhna agus thadhail e air Na h-Innseachan an Iar. Thill e ann an 1766 agus ghabh e còmhnaidh ann an Lunnainn. Bha e ag obair airson an riaghaltais agus cuideachd airson Iain Mac a' Phearsain (às an Eilean Sgitheanach bho thùs) a bha na àrd-riaghladair Na h-Innseachan aig an àm seo. Ann an 1780, fhuair Mac a' Phearsain àite anns a' Phàrlamaid agus bha e na bhall Phàrlamaid gu 1796. Bha Mac a' Phearsain beartach dha-rìribh, cheannaich e fearann ann am Bàideanach agus thog e taigh mòr spaideil ann, leis an ainm Balavil. Bha deagh chliù aige mar uachdaran, oir bha e fialaidh agus fiùghantach. Nuair a bhàsaich e ann an 1796, chaidh a thìodhlacadh ann an Abaid na h-Iar-mhanachainn (Westminster). 

## Litreachas
Thòisich e bàrdachd a sgrìobhadh ann am Beurla, mar eisimpleir dàn gaisgeil "The Highlander" ann an 1758, ach cha deach mòran dhiubh foillseachadh. 

### Leabhraichean eachdraidh
* *An Introduction to the History of Great Britain and Ireland* (1771) 
* *Papers Concerning the Secret History of Great Britain* (1775) 
* *History of Great Britain from the Restoration to the Accession of the House of Hanover* (1775) 

### Eadar-theangachaidhean
* *Illiad* (1773)

## Oisean

Ann an 1759, thachair Mac a' Phearsain ris an t-Urr. John Home, sgrìobhaiche-dràma ainmeil, aig an robh ùidh mhòr ann an seann bhàrdachd Ghàidhlig. Bha Home ag iarraidh air Mac a' Phearsain dàin Ghàidhlig eadar-theangachadh gu Beurla. Ged a bha Mac a' Phearsain aindeonach an toiseach, dh'eadar-theangaich e corra dàin. Chòrd iad ri John Home gu mòr, ris an Dr Hugh Blair agus ri daoine cumhachdach foghlamaichte eile, agus mhol iad do Mhac a' Phearsain leabhar slàn a chuir ann an clò. B' e sin *Fragments of Ancient Poetry* a nochd ann an 1760.  

Ann an Lùnastal 1760, rinn Mac a' Phearsainn turas gu math farsaing air feadh na Gàidhealtachd, air siorrachdan Pheairt, Earra-Ghàidheil is Inbhir Nis, air Muile, Uibhist is air an Eilean Sgitheanach, is e a' cruinneachadh làmh-sgrìobhainnean agus beul-aithris. Bha na leabhraichean *Fingal, an Ancient Epic Poem in Six Books* (1761), *Temora* (1763) agus *The Works of Ossian* (1765) ga leantainn. 

Fhuair iad cliù mar obair den òranaiche Gàidhealach Oisean. Bhathar den bheachd gum b’ e cruinneachadh de sheann beul-aithris a bh’ annta, a lorg Macpherson air a' Ghàidhealtachd is na h-Eileanan Siar. Chaidh na leabhraichean eadar-theangachadh ann an cànain Eòrpach eile, far an robh iad tarraingeach don luchd-leughaidh cuideachd agus a’ leantainn do àm Romansach. Leis an ùidh ann an Oisean dh'atharraich an t-ainm "Erse" gu Gàidhlig airson Gàidhlig na h-Alba. 

Bha deasbad mòr ann mu Oisean agus dè cho fìrinneach 's a bha obair Mhic a' Phearsain, an-diugh thathar den bheachd gun do sgrìobh Mac a' Phearsain a' bhàrdachd leis fhèin. Ann an 1952, dh'fhoillsich Ruaraidh MacThòmais an leabhar *The Gaelic Sources of MacPherson's "Ossian"*, anns a bheil e a' sgrùdadh nan tùsan Gàidhlig a bha Mac a' Phearsain a' cleachdadh. 

## Poileataigs
Bha Mac a' Phearsain eòlach air Iain Stiubhart, 3mh Iarla Bhoid. Nuair a chaidh *Temora* fhoillseachadh, choisrig Mac a' Phearsain an leabhar do Iarla Bhoid. Ann an 1764, fhuair Mac a' Phearsain dreuchd mar rùnaire àrd-riaghladair Mór-roinntean an Iar, agus chaidh e a dh' Aimeireaga. Bha e ann airson dà bhliadhna agus thadhail e air Na h-Innseachan an Iar. Thill e ann an 1766 agus ghabh e còmhnaidh ann an Lunnainn. Bha e ag obair airson an riaghaltais. Ann an 1780, fhuair e àite anns a' Phàrlamaid agus bha e na bhall Phàrlamaid gu 1796, nuair a bhàsaich e.  

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* James Macpherson ann an ''Classic Encyclopedia'' (Beurla)

Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba