open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Edwin Muir

'S e sgrìobhadair is eadar-theangaiche Albannach a bh' ann an **Edwin Muir** (15 an Cèitean 1887–3 am Faoilleach 1959).

Còmhla ris a bhean, Willa Muir, dh'eadar-theangaich e iomadh nobhail Gearmailteach dhan Bheurla, mar eisimpleir nobhailean le Franz Kafka neo Lion Feuchtwanger.

## Beatha

Rugadh e ann an Deerness ann an Arcaibh ach dh'imrich a theaglach do Mhòr-thìr agus an-sin do Ghlaschu ann an 1901. Phòs e Willa Muir ann an 1919 agus dh'imrich iad do Lunnainn. Shiubhail iad ri chèile tro Eòrpa. Bha e na stiùiriche na Chomhairle Bhreatainn san Ròimh gu 1950, nuair a dh'imrich e do Dhail Chèith agus chaidh e na Mhaor ann an Colaiste Abaid a' Bhatail Nuaidh far an do choinnich e George Mackay Brown. Chaidh e na ollamh aig Oilthigh Harvard ann an 1955 ach thill e do Bhreatainn agus chaochail e ann an 1959.

## Clàr-leabhraichean

### Bàrdachd
* *First Poems*, Lunnainn, Hogarth Press, 1925
* *Chorus of the Newly Dead*, Lunnainn, Hogarth Press, 1926
* *Variations on a Time Theme*, Lunnainn, J. M. Dent & Sons, 1934
* *Journeys and Places*, Lunnainn, J. M. Dent & Sons, 1937
* *The Narrow Place*, Lunnainn, Faber, 1943
* *The Voyage, and Other Poems*, Lunnainn, Faber, 1946
* *The Labyrinth*, Lunnainn, Faber, 1949
* *Collected Poems, 1921-1951*, Lunnainn, Faber, 1952
* *Prometheus*, dealbhan le John Piper, Lunnainn, Faber, 1954
* *One Foot in Eden*, New York, Grove Press, 1956
* *Collected Poems*, Lunnainn is New York, Oxford University Press, 1965

### Fèin-eachdraidh
* *The Story and the Fable: An Autobiography*, Lunnainn, Harrap, 1940
* *An Autobiography*, Lunnainn, Hogarth Press, 1954

### Nobhailean
* *The Marionette*, Lunnainn, Hogarth Press, 1927
* *The Three Brothers*, Lunnainn, Heinemann, 1931
* *Poor Tom*, Lunnainn, J. M. Dent & Sons, 1932

### Àistean is Obair Sgoilearachd
* *We Moderns: Enigmas and Guesses*, fon far-ainm Edward Moore, Lunnainn, George Allen & Unwin, 1918
**Latitudes*, New York, B. W. Huebsch, 1924
**Transition: Essays on Contemporary Literature*,Lunnainn, Hogarth Press, 1926
**The Structure of the Novel*, Lunnainn, Hogarth Press, 1928
**John Knox: Portrait of a Calvinist*, Lunnainn, Jonathan Cape, 1929
**Scottish Journey* Lunnainn, Heinemann còmhla ri Victor Gollancz, 1935
**The Present Age from 1914*, Lunnainn, Cresset Press, 1939
**The Scots and Their Country*, Lunnainn,  1946
**Essays on Literature and Society*, Lunnainn, Hogarth Press, 1949
**New Poets, 1959* (edited), Lunnainn, Eyre & Spottiswoode, 1959
**The Estate of Poetry*, Cambridge, MA, Harvard University Press, 1962
**The Politics of King Lear*, New York, Haskell House, 1970

## Ceanglaichean a-mach
* Edwin Muir aig BBC2 Writing Scotland
* Edwin Muir aig Scottish Poetry Library
* Edwin Muir aig The Poetry Foundation
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Canonbaidh

‘S e baile beag dùthchasail air iomall na crìochan le Sasainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Canonbie** neo **Canobie** o shean. Tha e suidhichte aig 52m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar an Greatna agus Langaim, ri taobh na h-Aibhne Easg. Tha e 236km air falbh bho Obar Dheathain, 118km bho Ghlaschu, 32km bho Dhùn Phrìs agus 99km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 390 duine a' fuireach an seo agus 's e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Canonbie. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha taigh-òsta, talla a' bhaile, agus bùth an seo. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Langaim. 

## Eachdraidh
Chaidh daingneach a chur air bhog ri linn nan Ròmanach. Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1290 mar *Caneby*. Thogadh mainistir beag an seo ri linn Righ Daibhidh I le taic bhon thighearna Turgis de Rosdale agus dhùnadh ann an 1606 e. Fhuair am baile ainm bho na clèirich a bha nan tàmh an seo. Bha am baile ann am meadhan fearainn na deasbaireachd, far an robh Alba agus Sasainn a' sabaid air na crìochan aca fad iomadach linn, agus bha an suidheachadh gu math doirbh. Thug An t-Iarla Thomas Wharton ionnsaigh a' mhainistir an dèidh Cath na Mòine Shalmhaigh, ann an 1542. Sgrìobh Walter Scott luaidh, air an robh "The Young Lochinvar", mu dheidhinn a' bhaile is na h-aibhne ann an 1808, a thug deagh chliù dhan sgìre. A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair 46 duine à Canonbie bàs sa Chogadh Mòr.

## Daoine Ainmeil
*Greum Mac a' Chùbair: Bàrd.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Taigh-solais

'S e tùr no togalach a th' ann an **taigh-solais** a thèid a chleachdadh mar uidheam-taice seòlaidh. Tha siostam de lampaichean is lionsaichean aca a bhios a' sealltainn na slighe ceart do bhàtaichean ann an àitichean cunnartach no cudromach, gu h-àraid san oidhche. Mar as trice tha iad suidhichte air a' chosta, fiù anns a’ mhuir no ann an aibhnichean is slighean-uisge air feadh na dùthcha. Mar eisimpleir gheibhear fiosrachadh mun t-slighe sàbhailte timcheall air creagan fon uisge no far a bheil na calaidhean. Tha dòighean eadar-dhealaichte ann airson an togail. Ged a tha mòran dhiubh à clachan, chìthear feadhainn eile à meatailt, à fiodh no à concrait. B' àbhaist àite-fuirich a bhith aca airson an neach a bha a' coimhead an dèidh an taigh-solais. Ann an taighean-solais àrda tha seòmar sònraichte ann far a bheil an lampa. Tha comharra diofraichte aig na taighean-solais, nochdaidh solas an lampa ann an dathan eadar-dhealaichte, geall, uaine no dearg, agus tha tricead is ùine eadar-dhealaichte aig na boillsgidhean. Faicear iad eadar 5 is 20 mìltean mara, tha sin a' crochadh air àirdead an t-solais os chionn na mara is lùb na talmhainn. A bharrachd air sin tha cumhachd is dath an t-solais cudromach agus an t-sìde cuideachd.

Bha na taighean-solais gu math cumanta anns na seann làithean ach leis teicneòlas ùr is na siostaman dealanach eil iad cho cudromach san latha an-diugh mar a bha iad. Ann an Alba tha iad ag obair fhèin-obrachail an-diugh.

## Faic cuideachd
* Taigh-solais Innis Sgeap
* Taigh-solais Àird nam Murchan
* Robert Stevenson


Faidhle:Sunset at Dorum with Obereversand lighthouse.jpg|Taigh-solais à meatailt
Faidhle:Corran Lighthouse.JPG|Taigh-solais beag
Faidhle:Lybster Lighthouse - geograph.org.uk - 324798.jpg|Taigh-solais a' sealltainn cala
Faidhle:Tarbatness lighthouse - geograph.org.uk - 605947.jpg|Seòmar an lampa
Faidhle:Light Code Al WR.gif|Eisimpleir de chomharra
Faidhle:Optic from the Tarbat Ness Lighthouse.jpg|Seann lampa taigh-solais


Roinn-seòrsa:Ailtireachd
Roinn-seòrsa:Muir
Torthorwald

‘S e baile beag dùthchasail shuas air leathad Chnuic Carthat os cionn Dhùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Torthorwald** (**Tirthorrald** o shean).  Tha e suidhichte aig 80m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar an loch Mhabain agus Dùn Phrìs, ri taobh an Uillt Pierbanks. Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 95km bho Ghlaschu, 19km bho Inbhir Anainn agus 98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.  'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Torthorwald.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha taigh-òsta. Taobh fhoghlaim, dhùnadh a' bhun-sgoil ann an 2010 agus le sin feumar a dhol dhan sgoil ann an Dùn Phrìs. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gu bheil an t-ainm a' ciallachadh *Tùr Thor sa Choille*, bhon sheann Bheurla *Torr* (Tùr) agus *Weald* (Coille), ged a tha seann dòigh sgrìobhaidh an ainm a' cur freumhan Gàidhlig nar cinn, is le sin 's dòcha gur e Tìr/Tòrr agus ainm pearsanta a bhiodh ann. Tha an eileamaid *weald* gu math cumanta san sgìre: Tinwald, Mousewald, Torthorwald. 'S ann gu math pailt  's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheis na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.

## Eachdraidh
Thogadh daingneach an seo san 12mh Linn ann an stoidhle *motte* nuair a bha làmh an uachdair aig an teaghlach de Torthorwald. Dh'ath-leasachadh sin gu Caisteal aig deireadh an 14mh Linne   ri linn na Chille Phàdraig. Leasaich William de Carleil e san 15mh Linn, leis gun d'fhuair e seilbh air a' bhaile nuair a phòs e tè dhe na Cille Phàdraig, ann an 1418. Bha duine a' fuireach ann gu ruige 1715 ach tha e na thobhta a-nis.

Tha eaglais air a bhith ann fad na linntean, ged an do deach an eaglais a chithear nar làithean a thogail ann an 1782. 'S ann le Òrdugh na Trianaid (Laideann: *Ordo Sanctissimae Trinitatis Redemptionis Captivorum)* a bha an eaglais o shean. B' e David Wallace Reader a' chiad mhinistear an dèidh An Ath-Leasachaidh ann an 1567. S'ann à Afraga a Deas a tha am ministear an latha an diugh, air a bheil Louis Christiaan Bezuidenhout (Johannesburg, 1954). Dh'aontadh Torthorwald, Cille Mhìcheil agus Tinwald ann ann aon parraist ann ann 1981.   

Fhuair am baile a chuid chòirichean mar *Borgh a' Bharain* (Beurla Ghallda: Burgh of Barony) ann an 1473, agus le sin b' urrainn dhan thighearna margadh a chumail agus ceartas a chur an gnìomh. A thuilleadh air sin, tha an taigh-tughaidh mu dheireadh na sgìre suidhichte ann an Torthorwald.  Chaidh e a thogail san 18mh Linn ann an stoidhle *cruck*, le fiodh agus ùir. A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 20 duine  à Torthorwald bàs sa Chogadh Mòr agus còignear eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Mouswald

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Mouswald** (Mosswald o shean). Tha e suidhichte aig 52m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar an Cathair Ruairidh agus Dùn Phrìs, ri taobh an Uillt Cleughbrae. Tha e 248km air falbh bho Obar Dheathain, 102km bho Ghlaschu, 14km bho Inbhir Anainn agus 103km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.  Bha mu 410 duine a' fuireach an seo ann an 1951. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Mouswald.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha pàirc charabhan ann. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Dùn Phrìs. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à seann Bheurla neo Lochlannais a tha ainm a' bhaile, a tha a' ciallachadh Coille a' Mhòintich bho *Méos* (Mòinteach) agus *Weald* (Coille). Chan eil am baile idir fada air falbh bhon a' Mhòinteach Lochar. Bha coilltean mòra ann o chionn fhada. 'S ann gu math pailt  's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.

## Eachdraidh
Bha a' chiad eaglais do Naomh Peadar, ann san 13mh Linn mar-thà, ach thogadh eaglais ùr an seo an an 1816 agus lesachadh ann an 1929, nuair a chuireadh geata mòr air bhog. Chaidh an eaglais a dhùnadh ann an 2011, leis gun do deach Comar na Drise, Ruadhail agus Mouswald a chur ri chèile mar aon pharraist. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair deichnear à Mouswald bàs sa Chogadh Mòr agus fear eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Cill Osbrain

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Penpont, ri chùlaibh a' chnuic Queensberry, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Cill Osbrain** (Beurla: *Closeburn*). Tha e suidhichte aig 111m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar an Bàrr na Dris agus Auldgirth, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 95km bho Ghlaschu, 19km bho Inbhir Anainn agus 98km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.  'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Cill Osbrain.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha bùth  agus taigh-òsta ann. Taobh fhoghlaim, tha a' bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Bàrr na Dris. 

## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1185 mar *Killosbern* Chaidh Na Seumasaich seachad air Cill Osbrain air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair ceithir duine thar fhichead à Cill Osbrain sa Chogadh Mòr agus aon duine deug eile san Dàrna Cogadh.

## Daoine Ainmeil
*James Williamson (1725 - 1795). Matamataigear.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Dàin do Eimhir

'S e co-chruinneachadh bàrdachd Ghàidhlig le Somhairle MacGill-Eain a th' ann an ***Dàin do Eimhir agus Dàin Eile***. 'S e aon de na leabhraichean Gàidhlig as cudromaiche ann an 20mh lìn a th'ann.

## Foillseachadh
Anns an t-Samhain 1943, nochd *Dàin do Eimhir agus Dàin Eile* ann an clò, is bha dealbhan ùr-fhasanta anns an leabhar le William Crosbie. B' e sin a' chiad chruinneachadh dhen bhàrdachd aig Somhairle MacGill-Eain na h-aonar. Tha mòran dhen bhàrdachd seo a' làimhseachadh strì eadar gaol is poileataigs, gu h-àraidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne. Dh'fhàs iomadh dàn, mar "A Chiall 's a Ghràidh",  "Coin is Madaidhean-allaidh", neo Dàn XXII ("An Roghainn") ainmeil 'na chòir fhèin. 
Anns an eagran ùr sgoilearach a rinn Crìsdean Whyte, tha 59 dàin ann an *Dàin do Eimhir*, còmhla ri "Dimitto". 

## Eadar-theangachadh gu Beurla is Beurla Ghallda
Dh'eadar-theangaich MacGill-Eain fhèin *Dàin do Eimhir* gu Beurla. Ann an 1999, dh'fhoillsich Acair eadar-theangachadh eile gu Beurla, le Iain Mac a' Ghobhainn, is ro-ràdh le Dòmhnall Eachann Meek. Ann an 2011, dh'fhoillsich Acair eadar-theanagachadh ùr gu Beurla Ghallda, le J Derrick McClure. 

## Na h-eagrain
* *Dàin do Eimhir agus Dàin Eile*. Glaschu: Maclellan, 1943.
* *Eimhir*. Translated by Iain Crichton Smith, with an introduction by Professor Donald Meek. Steòrnabhagh: Acair Earranta, 1999.
* *Dàin do Eimhir / Poems to Eimhir*. Edited by Christopher Whyte. Glaschu: Association for Scottish Literary Studies, 2002. 
* *Dàin do Eimhir / Poems to Eimhir*. Edited by Christopher Whyte. Dùn Èideann: Polygon, 2007.
* *Sangs tae Eimhir*. Owerset intae the Lawlan Scots Tung. J Derrick McClure. Steòrnabhagh: Acair Earranta, 2011.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàrdachd
Mionc

’S e mamal a tha sa **Mhionc** no **minc**, *Neovison vison* (Schreber).  Tha e anns an teaghlach *Mustelidae*, anns a bheil cuideachd an dòbhran, an neas, agus am broc.

## Eachdraidh

Dh'iom-phortaicheadh am mionc Aimearaganach do Bhreatann Mhòr o thùs ann an 1929 ach an-dràsta tha mioncan ath-fhiadhaichte air feadh na Bhreatainne Mhòire, a' toirt leis Leòdhas agus Arainn agus Na Hearadh.
Tha tuathanasan a' togail mioncan airson feannadh.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Mink
* BBC Naidheachdan 2019-02-19: Pròiseact minc ùr
* BBC Naidheachdan 2019-03-15: Sgeama spadaidh a' mhinc a' leantainn

Roinn-seòrsa:Neasan
Roinn-seòrsa:Mamalan
Creimiche

'S iad na **creimichean** no **criomadairean** beathaichean a tha san òrdugh **Rodentia**. Nam measg tha:

* Hamstair
* Feòrag
* Radan
* Luch
* Coineanach
* Capybara
* Leas-leathann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creimiche
Roinn-seòrsa:Mamalan
Dòrnach, Siorrachd Dhùn Phris

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Ruadhail, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Dòrnach** (Beurla: *Dornock*). Tha e suidhichte aig 19m os cionn ìre na mara, air an àirde ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phris ro 1975), eadar Inbhir Anainn agus Eastriggs, ri taobh an Uillt Dhòrnaich, a shruthas dhan Linne Shalmhaigh an dèidh a' bhaile. Tha e 249km air falbh bho Obar Dheathain, 115km bho Ghlaschu, 24km bho Dhùn Phris agus 107km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dòrnach.  Tha eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Cathair Luail. A bharrachd air sin, tha taigh-spadaidh ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann agus feumar a dhol dhan bhun sgoil ann an Eastriggs agus dhan àrd sgoil ann an Inbhir Anainn. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à *dobhar* sa a' Ghàidhlig fhèin a tha ainm a' bhaile. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn. A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Cuimris *Durn* agus am meanabhan *og* a tha e, gu seachd-àraidh ar sàilleabh an fhuaim *k* a th' ann an t-ainm sa Bheurla. Bheireadh sin *Àite nan Clachan Beaga* dhuinn. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba.

## Eachdraidh
Chithear clachan Lochlannach bhon 13mh Linn air a bheil *druim nam muc* sa chladh. Thogadh eaglais an seo an an 1793 agus leasachadh ann an 1884. Chuireadh glainne dhathte neo dhà a-steach ann an 1893, air an dèanamh le  Ballantine is Gardiner. Tha clag air dhìth o chionn 's gun do ghoid na Sasannaich e: tha e ri fhaicinn ann an Tèarmann thall ann am Bowness-on-Solway.  Tha an eaglais seo ag obair ann an co-bhann leis an t-sean eaglais ann an Inbhir Anainn. 

Thachair cath eadar Arm na h-Alba agus feachd Shasannach an seo ri linn Cogadh Neo-eisimeileachd na h-Alba ann an 1333. Chuir na Gall ruaig air fir na h-Alba, mar a sgrìobh am bàrd Anndra Wyntoun:

Chaidh Na Seumasaich seachad air Dòrnach air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Thogadh loidhne-rèile eadar Glaschu agus Cathair Luail ann an 1848, le stèisean ann an Dòrnach. Bha an stèisean a dhùnadh fad 11 bliadhna bho 1854 gu ruige 1865. Chaidh ainm an stèisein atharrachadh gu Eastriggs ann an 1923, agus dhùnadh e a-rithis ann an 1965. Tha an loidhne-rèile fhathast ann. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 19 duine à Dòrnach bàs sa Chogadh Mòr agus 18 eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Ròn

’S e mamal a th' ann an **ròn**. Tha e beò anns a' mhuir agus air sgeirean mara.

Tha dà sheòrsa cumanta ann an Alba, an ròn glas agus an ròn cumanta. 

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Ròin
* BBC Naidheachdan 2015-08-31: Figearan marbhaidh nan ròn gam foillseachadh

Roinn-seòrsa:Mamalan
Eastriggs

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an **Eastriggs**. Tha e suidhichte aig 490m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Greatna agus Dòrnach. Tha e 351km air falbh bho Obar Dheathain, 136km bho Ghlaschu, 30km bhon Dùn Phrìs agus 140km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 1,876 duine a' fuireach an seo agus 's e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Eastriggs. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus gnìomhachas. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile, ionad-sòisealta, taigh-seinnse agus taigh-tasgaidh anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann an Inbhir Anainn.

## Eachdraidh
Chaidh Na Seumasaich seachd air Eastriggs air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail, nuair a bha dìreach dà thaigh san àite. Chaidh Eastriggs a stèidheachadh leis an Riaghaltas àite falamh eadar Dòrnach agus Lowthertown ann an 1915 agus a choileanadh ann an 1918, ri linn A' Chogaidh Mhòir mar taigh-ghnìomhachais mòr, air an robh HMS Factory Gretna.  Bha duilgheadasan mòra ann taobh àirneis-chogaidh is le sin chaidh mu 30,000 luchd-obrach a thoirt dhan sgìre le Ministrealachd an Dìona. Dh'fhosgladh eaglais easbaigeach a' bhaile an ceann dà bhliadhna, ann an 1917.
Thaghadh an t-àite seo leis gu robh e fad air falbh bho na bailtean eile agus leis gu robh loidhne-rèile ann cuideachd, le stèisean ann an Dòrnach. Fhuair an stèisean an t-ainm ùr Eastriggs ann an 1923.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Ròn cumanta

'S e mamal a tha ann an **ròn cumanta** (*Phoca vitulina*) a bhuineas don teaghlach *Phocidae*. Canar ròn calaidh ris cuideachd, ged nach eil iad rim faicinn cho tric ann an calaidhean mar a tha an ròn glas. Tha an ròn cumanta aithnichte mar ròn-mulbhach cuideachd ann an Gàidhlig no rasmhaol. Channadh "tang fish" ris ann an Sealtainn air sgàth 's gun bheil iad rim faicinn am measg an "tang" (feamainn).

Tha an t-ainm saidheansail *Phoca vitulina* a' ciallachadh "laogh sultmhor". Tha am facal phoca a' tighinn bhon fhacal Ghreugach "phoce" (sultmhor) a thàinig bhon fhacal Sanskrit "spha" (reamhar). Tha am facal Laideann "vitulus" a' ciallachadh laogh. 

## Coltas
Chan eil e furasta eadar-dhealachadh a dhèanamh eadar ròn cumanta is ròn glas, gu h-àraidh ma bhios iad anns an uisge. 'S e meud nan inbheach, pàtran a' chòta is cumadh a' chinn na prìomh fheartan a tha gan dealachadh bho chèile.

Tha ròin chumanta nas lugha na ròin ghlasa. Mar as trice tha an ròn glas fireann mu 1.85 meters (6.1 ft) a dh'fhaid agus faodaidh 55 to 168 kg (120 to 370 lb) de chuideam a bhith ann an ròin fhireann air fàs. Chan eil an tè bhoireann a bhith cus nas lugha na an fheadhainn fhireann. 
Tha còta ròin chumanta air a bhreacadh le tòrr spotan beaga a tha e gu math cunbhalach air feadh a' chuirp gu lèir. Tha dath a' chòta ag atharrachadh air feadh na bliadhna. Aig àm breith tha cota dorcha aig na cuileanan a tha caran coltach ris a' chota ma bhios iad bliadhna a dh'aois. Tron bhliadhna bidh an còta ag atharrachadh bho bhàn-dhonn ro àm mus cuir iad am bian gu dorch gual-ghlas àn dèidh sin. 

Tha sùilean mòra aca a tha barrachd air aghaidh a' chinn agus nas fhaisge air gob na sròine.
Leis a' mhaoil chas àird agus an t-sròn ghoirid tha cumadh a' chinn caran coltach mar cù no cù-eunaich. Tha na cuinnleanan aca suidhichte ann an cumadh-V.

## Roinneachd

Chìthear ròin chumanta anns an Cuan a Tuath agus anns a' Chuan Sèimh, far a bheil e a' fuireach air cladaichean le oitirean-gainmhich far a bheil iad dìonta an aghaidh nàimhdean. Uaireannan tha iad a' fuireach air costa le creagan sàbhailte.

Thathar den bheachd gu bheil mu 500.000 ròn ann air feadh an t-saoghail, le gu bith 90.000 dhiubh a bhith beò air na costachan Eòrpach. Tha 35% dhiubh rin lorg anns an Rìoghachd Aonaichte agus 83% dhiubh ann an Alba.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Mamalan
Drochaid Mhic Iain

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Drochaid Mhic Iain**. Tha e suidhichte aig 93m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Am Magh Fada agus Logarbaidh, ri taobh na h-aibhne Anainn. Tha e 14km air falbh bho Dhùn Phrìs agus  110km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Drochaid Mhic Iain. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air coilltearachd agus àiteachas. Chaidh am baile a stèidheachadh dìreach ann an 1820. Tha taigh-òsda agus seirbheisean a' mhòir-rathaid ann. Tha bun sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil anns a' Mhagh Fada.

## Eachdraidh
Mar a tha an t-ainm a' cur nar cinn, s' ann le Clann 'Ic Iain  a bha an sgìre air fad o shean. Chaidh eaglais a' bhaile a thogail ann an 1819, air tobhtaichean an t-sean eaglais bho 1743. Chaidh clag na h-eaglaise a thoirt bhon Tùr a bhuineadh do Chlann 'Ic Iain ann am Beattock. Chaidh an lùchairt Raehills a thogail san dàrna leth na 18mh Linne. Chruthaich an t-innleadair Thomas Telford drochaid an seo ann an 1818, a bha cho cudromach a thug i ainm dhan bhaile a dh'fhàs mus a timcheall. Thogadh tè ùr na àite ann an 1939. Chaidh am mòr-rathad a thogail ann an 1966 agus seirbheisean còmhla, a tha a' toirt airgead agus dreuchdan dhan sgìre.  A-rèir carragh-chuimhne san sgìre, fhuair trì duine deug às a' pharraist bàs sa Chogadh Mòr agus ceithrear eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Penpont

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Cill Osbairn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am **Penpont**. Tha e suidhichte aig 62m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Am Mòine Naomh agus Bàrr na Dris. Tha e 316km air falbh bho Obar Dheathain, 101km bho Ghlaschu, 27km bhon Dùn Phrìs agus 104km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Penpont, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus Turasachd. A bharrachd air sin, tha carabhanlann, talla a' bhaile agus gailearaidh-ealain ann anns a’ bhaile, ach tha an taigh-seinnse dùinte an-dràsda. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann ach feumar a dhol dhan àrd sgoil ann am Bàrr na Dris.

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann à Pen y Bont (Gàidhlig: Ceann na Drochaid) sa Seann-Chuimris a tha ainm a' bhaile. 'S ann gu math pailt a tha ainmean-àite ann an Cuimris ann an ceann a deas na h-Alba. Chaidh an t-ainm a ghàidhealachadh ann an 1316 mar *Kinpunt*,  leis gun do nochd ar cànan ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.

## Eachdraidh
Tha tobhtaichean chaisteil, air a bheil Tibbers (neo *Tobar* sa Ghàidhlig), faisg air a' bhaile, a bharrachd air tobhtaichean chabhsair bho àm nan Ròmanach. Thug Uilleam Uallas ionnsaigh air a' chaisteal ri linn Cogadh Neo-eisimeileachd na h-Alba. Nochd Penpont sa nobhail *The Private Memoirs and Confessions of a Justified Sinner*, a sgrìobh Seumas Hogg ann an 1824. Thoisich Fèil ann an 1891 agus tha e air a bhith a' dol bho neart gu neart fad còrr is ciad bliadhna. Thogadh eaglais ùr sa bhaile ann an 1867 san aon àite far an robh àite cràbhach air a bhith fad nan linntean. Tha dà chlach bhon 11mh Linn a lorgadh sa chladh ri fhaicinn san taigh-tasgaidh ann an Dùn Phrìs. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair 41 duine à Penpont bàs sa Chogadh Mòr agus naoinear eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Loch Seile

'S e loch ann an Loch Abar a th' ann an Loch Shiel, 30 mìle gu iar air An Gearasdan. 

Aig ceann an loch, chaidh carragh-cuimhne a thogail ann an 1815, mar chuimhneachan air fir nam fineachan Gàidhlig a thuit san ar-a-mach nan Seumasach ann an 1745.

Air bruaichean Loch Seile, chaidh Eaglais Naomh Moire is Fhionnainn a thogail ann an 1873, air a dealbhachadh le Eideard Welby Pugin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Douglas Young

'S e eadar-theangaiche, bàrd, neach-poileataigs is àrd-ollamh Albannach a bh' ann an **Douglas Young** (5 an t-Ògmhios 1913, Port na Creige-23 an Dàmhair 1973). Chaidh e do dh'Oilthigh Chill Rìmhinn is do dh'Oilthigh Oxford. 

## Sgoilearachd
Bha Young na sgoilear clasaigeach, is bha e gu sònraichte eòlach air Greugais. Bha e na òraidiche ann an Greugais an Oilthigh Chill Rìmhinn. Ann an 1960s, bha e a' teagaisg cuspairean clasaigeach (cultar, cànain is eachdraidh nan Seann Ghreug is Seann Ròimh) anns na Stàitean Aonaichte.

## Eadar-theangachadh
Dh'eadar-theangaich e gu Beurla Ghallda bho iomadh cànan: mar eisimpleir an dealbh-chluich *Na Losgannan* le Aristophanes (The Puddocks, 1957) neo an dàn "Le Cimetière Marin" le Paul Valéry (The Kirkyaird by the Sea). Ged nach do nochd iad ann an clò còmhla ri *Dàin do Eimhir* ann an 1943, bha Young ag eadar-theangachadh bàrdachd Shomhairle MhicGill-Eain gu Beurla Ghallda cuideachd.

## Douglas Young is Somhairle MacGill-Eain
Bha Young air leth cudromach a thaobh *[[Dàin do Eimhir]]*, a' chiad leabhar le Somhairle MacGill-Eain na h-aonar. Sgrìobh MacGill-Eain iomadh litir gu Young, is bha Young a' deasachadh an leabhair nuair a bha MacGill-Eain a' sabaid anns an Dàrna Chogadh ann an Afraga a Tuath. Mar a sgrìobh Crìsdean Whyte, ghlèidh Young na dàin a bha MacGill-Eain fhèin ag iarraidh dìtheachadh.

## Poileataigs
Bha Young 'n sàs ann am poileataigs. Ann an 1938, ghabh e ann am Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba. Roghnaich e a dhol dhan phrìosan ann an 1942, an àite a ghabhail pàirt anns an Arm aig àm an Dàrna Chogaidh.

## Leabhar-chlàr
### Bàrdachd
* *Auntran Blads: An Outwale o Verse by Douglas Young. *Glaschu:* *William MacLellan, 1943.

### Mu a dhèidhinn
* McClure, Derrick J. "Douglas Young and Sorley MacLean". *Gaelic and Scots in Harmony. Proceedings of the Second International Conference on the Languages of Scotland*. Deas. le Ruaraidh MacThòmais. Glaschu: Oilthigh Ghlaschu. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Beeswing

‘S e baile beag dùthchasail faisg air An Abaid Ùr, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am ** Beeswing ** (**Taobh an Locha** o shean).  Tha e suidhichte aig 98m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Dail Bheithe agus Dùn Phrìs, ri taobh Loch Artair. Tha e 258km air falbh bho Obar Dheathain, 98km bho Ghlaschu, 14km bho Dhùn Phrìs agus 111km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.  'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Beeswing.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha coimhearsnachd sònraichte ann a bhios a' dèanamh caise, fo stiùireadh na Camphill Village Trust, gus daoine sònraichte a chuideachadh. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan bun sgoil ann an Cill Fhinnein agus dhan àrd sgoil ann an Dail Bheithe. 

## Eachdraidh
Tha tobhtaichean chrannaig neo dhà sa loch agus chithear curach san taigh-tasgaidh ann an Dùn Phrìs, a chaidh a' lorg an seo sna 30an. Tha beul-aithris ag innse dhuinn gur ann Loch Artair a thachair tachartasan co-cheangailte ri Ban-tighearna an Locha sna Sgeulachdan mu dheidhinn an Righ Artair. Bha Seann Chuimris ga bruidhinn sa sgìre o shean agus tha ainm an Righ Artair air an loch, ach cha mhi na h-eachdraichean idir a' dearbhadh na sgeòil sin. B' e Taobh an Locha (Beurla Ghallda: Lochend) an t-ainm a bha air Beeswing gu ruige an 19mh Linne. Cheannaich Robert Orde an taigh-òsda, air an robh Lochend Inn. Dh'atharraich e ainm gu Beeswing Inn, mar chuimhne air deagh eich rèisidh a bhuannaich an Ascot Gold Cup ann an 1842, agus mean air mhean thugadh ainm an taigh-osda dhan bhaile. A dh'aindeoin sin, s' e Lochend a bha air an eaglais gus an latha an-diugh. Chaidh eaglais a thogail ann seo ann an 1868 a bhuineadh dhan Eaglaise Shaoir aig an toiseach, ach dh'aontaich e ri Eaglais na h-Alba ann an 1929. Tha e dùinte a-nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Dubhras na Doire

‘S e baile beag dùthchasail faisg air An t-Seann Chathair, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Dubhras na Doire**. Tha e suidhichte aig 175m os cionn ìre na mara ann an ceanna tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Cuingealach, ri taobh na h-aibhne Uisge Charrain. Tha e 228km air falbh bho Obar Dheathain, 69km bho Ghlaschu, 28km bhon Dhùn Phrìs agus 79km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Dubhras na Doire. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus turasachd. A bharrachd air sin, thathar a' cumail rèis an seo gach bliadhna anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann is feumar a dhol dhan sgoil ann am Bàrr na Dris. 

## Eachdraidh
Bha campa Ròmanach an seo o shean, ri linn Antonius Pius (86 - 161). Thogadh na tobhtaichean sin sa sgìre seo gus smachd a chumail air Bealach Dalveen, a tha dìreach ri chùlaibh a' bhaile. Chaidh Na Seumasaich seachad air Dubhras na Frìthe air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Nochd am baile anns an nobhail *Rab and his Friends*, a sgrìobh an Dotair Iain MacGilleDhuinn ann an 1859. Bha eaglais air a bhith ann bho na meadhan aoisean ach chaidh i a leasachadh sa 17mh linn is sa 18mh Linn leis na Queensberry, uachdaran na sgìre. Bha mu 1,800 duine a' fuireach an seo ann an 1851, ach thuit an àireamh seo san dàrna leth dhen 19mh Linn ri linn a Thionndaidh Ghnìomhachais. A-rèir carragh-chuimhne faisg air an t-stèisean, fhuair 28 duine às an sgìre seo bàs sa Chogadh Mòr agus seachdnar eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Iain Fearchar Rothach

B' e **Iain Fearchar Rothach** (1934 - 2014, Beurla: **John Farquhar Munro**) neach-poileataigs na h-Albann de chuid nan Libearalach-Dheamocratach.  Bha e ’na BPA airson *Ross, Skye and Inverness West* bho 1999 gus an do leig e dheth a dhreuchd ann an 2011. Rugadh Iain Fearchar Rothach air 26 an Lùnasdal 1934 ann an Gleann Seile.  Thogadh e air oighreachd ann an Cluainidh, shuas bho Ghleann Seile, far an robh athair na gheamair. Chaidh an duais Sàr Ghàidheal a bhualachadh air le Sabhal Mòr Ostaig ann an 2011. Chaochail Iain Fearchar ’na dhachaigh aig Drochaid Seile air 26 am Faoilleach 2014, agus e air a bhith ìosal airson ùine.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Luaidh ga dhèanamh air Iain Fearchar Rothach - Sgeul-bàis aig a’ BBC, 2014-01-27
* Iain Fearchar Rothach, 1934–2014 - An t-Albannach, 2014-02-01
* Clàraidhean de Iain Fearchar Rothach aig Tobar an Dualchais
* Mar a chaidh Iain Fearchar gu muir *(agallamh bhideo 2:30)*

Rothach, Iain Fearchar
Rothach, Iain Fearchar
Auldgirth

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Dùn Sgoir, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Auldgirth**. Tha e suidhichte aig 130m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Bàrr na Dris agus Dùn Phrìs, ri taobh na h-aibhne Nid. Tha e 243km air falbh bho Obar Dheathain, 85km bho Ghlaschu, 35km bho Inbhir Anainn agus 94km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 635 duine a' fuireach sa bhaile agus 's e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Auldgirth.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha bùth nan càraichean  agus dà thaigh-òsta ann. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoiltean ann, agus le sin feumar a dhol dhan bhunsgoil ann an Holywood agus dhan àrd-sgoil ann am Bàrr na Dris. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gu bheil an t-ainm a' ciallachadh *Sean Tharrach*, bho Bheurla Ghallda *Auld* (Seann) agus *Girth* (Tarrach). A dh'aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann às a' Ghàidhlig *Allt* agus Lochlannais *Garth* a th'ann, a bheireadh dhuinn *Allt a' Ghàrraidh* sa Ghàidhlig an latha an-diugh. 'S ann gu math làidir  's a tha buaidh nan Lochlannach air ainmean-àite ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh faisg air a' mhuir agus tha iomadh ainm-àite dà-chànanach Gàidhleah-lochlannach ann. A bharrachd air sin, nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.

## Eachdraidh
Thogail na Ròmanaich rathad a rachadh seachad an àite seo. Chaidh Abaid a thogail san àite far a bheil an taigh-òsda an latha an-diugh, le manaich à Maolros mu 1500, Chaidh Na Seumasaich seachad air Auldgirth air an t-seann rathad shuas gu tuath ann an 1746, an dèidh dhaibh Sasainn fhàgail. Rachadh Raibeart Burns dhan taigh-òsda gu tric nuair a bha e na thuathanach aig Ellisland bho 1788 gu ruige 1791, a tha faisg air làimhe. Thogadh loidhne-rèile an seo ann an 1849 ach dhùnadh an stèisean  ann an 1952.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Kirtlebridge

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Inbhir Anainn, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Kirtlebridge**. Tha e suidhichte aig 82m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Greatna agus Eaglais Fheichin, ri taobh na h-aibhne Kirtle Water. Tha e 244km air falbh bho Obar Dheathain, 113km bho Ghlaschu, 26km bho Dhùn Phrìs agus 101km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann an Kirtlebridge.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan an an Cathair Luail. A bharrachd air sin, tha taigh-seinnse/bìdhe  agus taigh-òsta ann. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoil ann, agus le sin feumar a dhol dhan bhun sgoil ann an Cille Phàdraig nam Fleamach agus dhan dhan àrd-sgoil ann an Inbhir Anainn neo Eaglais Fheichein. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a coltas ann gur ann à Lochlannais *kyrtill* neo seann-Bheurla *cyrtel* (Gùn Goirid) tha ainm a' bhaile is na aibhne. Bheireadh sin *Drochaid a' Ghùin Ghoirid* dhuinn sa Ghàidhlig. 'S ann gu math pailt  's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.

## Eachdraidh
'S e na Irvine a bh'ann an teaghlach na bu treasa an seo o shean. Bha iad an sàs ann an còmhstri eadar Albannaich oir bha dlùth càirdeas aca le Clann 'Ic Iain. 'S e iad a thug an Tùr air a bheil Bonshaw, ann an 1545. Thogadh loidhne-rèile an seo ann an 1849 ach dhùnadh an stèisean  ann an 1960. Thachair tubaiste rèile marbhtach an seo air 27 an Giblean 1872. Bhuail trèana luath à Lunnainn trèana luchd slaodach. Chaochail 11 duine san tubaiste. 'S e buaireas ann an Cathair Luail, far a dh'fhàg an trèana à Lunnainn an stèisean fadalach, a bha aig cnag na cùise. Chaidh eaglais a thogail sa bhaile ann an 1840 agus chaidh i a leasachadh ann an 1897. Tha i dùinte is an togalach ri reic. A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair 20 duine à Kirtlebridge bàs sa Chogadh Mòr.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Tìr na h-Eaglaise

‘S e baile beag dùthchasail air iomall Dhùn Phrìs, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Tìr na h-Eaglaise** neo **Teamhair Eaglais** https://www2.smo.uhi.ac.uk/gaidhlig/faclair/sbg/lorg.php?facal=Treamhar%20Eaglais&seorsa=Gaidhlig&tairg=Lorg (Laideann:  *Terra Ecclesiae*, Cuimris: *Tref yn eglwys*). Tha e suidhichte aig 98m os cionn ìre na mara, ann an cridhe Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), faisg air an Abhainn Uisge Cluden. Tha e 250km air falbh bho Obar Dheathain, 94km bho Ghlaschu, 36km bho Chille Chuithbeirt agus 102km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Tìr na h-Eaglaise.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus dreuchdan ann an Dùn Phrìs. A bharrachd air sin, tha muileann-sàbhaidh ann Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann agus le sin feumar a dhol dhan sgoil ann an Dùn Phrìs. 

## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1240 mar *Treueger*. Fhuair am baile a chuid chòirichean mar *Borgh a' Bharain* (Beurla Ghallda: Burgh of Barony) ann an 1510, agus le sin b' urrainn dhan thighearna margadh a chumail agus ceartas a chur an gnìomh. Chuir Màiri I seachad oidhche neo dhà an seo san taigh aig an Tighearna Herries, an dèidh Chath Langside ann an 1568, mus do dh'fhalbh i gu Dùn Droighnein agus Sasainn. Chaidh Herries gu Lunnainn gus taic a thoirt dhan Bhan-righ. Bha an teaghlach Herries dìleas dhan Eaglais Chaitligeach agus do iomairtean nan Seamusach. Chaill an seachdamh Thighearna a chuid oighreachdan air a shon ann ann 1716. Thogadh Lùchairt an seo ann an 1776, a chaidh  leasachadh ann an 1848. Reic na Herries an luchairt anns na 20an. Bha an taigh na ghearasdan Nirribheach ri linn An Dàrna Cogaidh. Chaidh seipeal a thogail an seo ann an 1585 agus chaidh e a leasachadh ann an 1824. Thogadh eaglais a' pharaiste ann an 1799.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Wamphray

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Loch Mhabain, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Wamphray** (**Wamfry** neo **Wamfray** o shean). Tha e suidhichte aig 74m os cionn ìre na mara, ann an ceann a tuath Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Drochaid Mhic Iain agus Am Magh Fada, ri taobh na h-aibhne Anainn. Tha e 227km air falbh bho Obar Dheathain, 88km bho Ghlaschu, 29km bho Inbhir Anainn agus 80km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla agus Beurla Ghallda th' ann an dà chànan aig a’ mhòr-chuid dhuibh ann am Wamphray.  Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann,  agus le sin feumar a dhol dha na sgoiltean anns a' Mhagh Fada neo Logarbaidh. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às a' Ghàidhlig *Uamh* a tha an t-ainm. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Dhùn Phrìs fhèin anns an 14mh Linn.

## Eachdraidh
Chruthachadh tursachan aig Kirkhill ro àm nan  Ròmanach agus thogadh caisteal le *motte* san 12mh Linn. S' ann le Roger de Kirkpatrick a bha an t-àite seo ann an 1357, ach bha làmh an uachdair air a bhith aig Clann 'Ic Iain bhon 1549. Bha faisg air 580 duine a' fuireach an seo ann an 1830 ach tha àireamh-shluaigh na sgìre air a bhith a' tuiteam bhon uairsin. Chaidh eaglais ùr a thogail ann an 1834, ann an aon àite far an robh sean eaglais ann o shean. Sgrìobh Walter Scott luaidh air a bheil *The Lads of Wamphray* ann an 1800 mu dheidhinn eachdraidh trioblaideach na sgìre san 16mh Linn. Thogadh loidhne-rèile tron sgìre ann an 1847, ach dhùnadh an stèisean ann an 1960.  A-rèir carragh-chuimhne san eaglais, fhuair naoinear à Wamphray bàs sa Chogadh Mòr agus ceathrar eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Mykola Azarov

'S e neach-poileataigs ann an Ucràin a th' ann am **Mykola Yanovych Azarov**, (Kaluga, 17 an Dùbhlachd, 1947). Chaidh e a thaghadh mar phrìomh-mhinistear an Ucràin ann an 2010 ach leig e a dhreuchd suas, còmhla ris an riaghaltas, ann an 2014.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Ucràin
Roinn-seòrsa:An Ucràin
Roinn-seòrsa:Aonadh Sobhiat
Hoddom

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Logarbaidh, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Hoddom** (**Hodelm** o shean). Tha e suidhichte aig 7m os cionn ìre na mara air an àirde an ear-dheas Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Eaglais Fheichin agus Cathair Ruairidh, ri taobh na h-aibhne Anainn. Tha e 246km air falbh bho Obar Dheathain, 109km bho Ghlaschu, 19km bhon Dhùn Phrìs agus 101km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Hoddom. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, coilltearachd agus turasachd. A bharrachd air sin, tha raon goilf agus carabhanlann anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil bun-sgoil ann is feumar a dhol dhan bhun-sgoil ann an Eaglais Fheicein agus dhan àrd-sgoil ann an Logarbaidh. 

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a h-uile coltas ann gur ann às an t-Sean Bheurla *héafod* agus *holm*, (Gàidhlig: *Ceann an Eilein*) agus le sin tha e coltach gun d'fhuair e ainm mu 650. Tha cuid eile dhen bheachd gur ann à Lochlannais *holm* (*innis*) cuideachd. 'S ann gu math pailt 's a tha ainmean-àite Lochlannach ann an iar-dheas na h-Alba, gu h-àraidh nas fhaisge air a' Mhuir agus tha iad uile-làthaireach san sgìre eadar Inbhir Anainn agus Greatna.

## Eachdraidh
Chaidh eaglais a thogail an seo le Naomh Mungo eadar 572 agus 575 ann an àite far an robh tèarmann pàganach ro làimhe. Chan eil càil air fhàgail bhon àm ud sin o chionn 's gun do thogadh na toglaichean ann am fiodh. Thogadh crois san 8mh Linn ann an stoidhle gu math àbhaisteach ann an ceann a tuath Shasainn, a chaidh a lorg san 19mh Linn.  Chaidh Caisteal a thogail san 17mh Linn is mean air mhean leasachadh e fad na linntean, gu seach àraidh aig deireadh na 19mh Linne. Chuairtich an Caisteal an dèidh do Mhàiri I Alba fhàgail ach ghèill na luchd-dìon dìreach an ceann latha. Chaidh e a chuairteachadh a-rithis ann an 1559 agus rinn feachdan à Sasainn droch mhilleadh airsan san ath bhliadhna. Tha tobhtaichean an t-sean eaglaise, a chaidh a thogail ann an 1610, ri fhaicinn ged an do deach tè ùr a thogail ann an 1817.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs
Bentpath

‘S e baile beag dùthchasail faisg air na crìochan le Comhairle nan Crìochan, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann am **Bentpath**. Tha e suidhichte aig 143m os cionn ìre na mara, air an àirde an ear Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Dhùn Phrìs ro 1975), eadar Langaim agus Eskdalemuir, ri taobh na h-aibhne Easg. Tha e 225km air falbh bho Obar Dheathain, 105km bho Ghlaschu, 36km bho Dhùn Phrìs agus 84km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Bentpath. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha talla a' bhaile agus leabharlann ainmeil anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, chan eil sgoiltean ann is le sin feumar a dhol dhan sgoil ann an Langaim. 

## Eachdraidh
Thoisich gnothach nam mèinnean sa sgìre san 18mh Linn agus stèidhich na mèinnearan leabharlann ann an 1793. Bha dìreach 23 leabhair aig an toiseach ach fhuair iad dìleab dhe £1,000 bho Thomas Telford agus £1,700 ann an 1851. Bha 8,000 leabhar sa leabharlann ann an 1923. S' e an leabharlann leantainneach as sine an Alba a th' ann. Thogadh eaglais an seo ann an 1880, ach tha clachan bho 1649 ann cuideachd. A-rèir carragh-chuimhne a' bhaile, fhuair naoi duine deug à Bentpath bàs sa Chogadh Mòr agus fear eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phrìs