open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uilleam Dhòmhnaill 'ic Choinnich

Bha **Uilleam Dhòmhnaill ’ic Choinnich** (“Uilleam MacCoinnich”, “Bàrd Cnoc Chùsbaig”) (1857 gu 1907) ’na Bhàrd Ghàidhlig.  Rugadh e ann an Siadar an Rubha, Leòdhas, agus bhàsaich e ann an Fort William, Ontario, Canada.

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Uilleam Dhòmhnaill 'ic Choinnich (Uilleam MacCoinnich)
* BBC: Bliadhna nan Òran: Uilleam MacCoinnich (Bàrd Cnoc Chùsbaig)

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Bàrd Bharbhais

Bha **Dòmhnall Chràisgein** (“Dòmhnall MacDhòmhnaill”, “Dòmhnall Dòmhnallach”, “Bàrd Bharbhais”) (1861-1916) ’na bhàrd agus ’na ghobha.  Rugadh e ann an Gabhsann ach ghluais iad gu Dail bho Dheas, ann an sgìre Nis,Leòdhas, goirid as dèidh don t-sluagh ann an Gabhsann a bhi air am fuadach às a bhaile sin.  S e clachair - agus bàrd - a bha 'na athair fhèin agus 's e goibhneachd a dh'ionnsaich Dòmhnall ann an Steòrnabhagh nuair a bha e 18. Chaidh e an uairsin a Dheimhidh, deas air Inbhir Nis, a dh'obair agus is ann an-sin a rinn e a' chiad òran, Òran na Lice.

Thill e air ais a Leòdhas agus chaidh e a Bharbhas, airson coimhead as dèidh a sheannair.  Stèidhich e ceardach an sin.  Bha e pòsda dà thuras, agus bha an dithis bhean à Barbhas. Cha do dh'fhàs e ainmeil mar bhàrd gus an do thill e a Leòdhas.

Bha aon leanabh (Fionnlagh) aig Dòmhnall, leis a chiad bhean. Chaidh Fionnlagh agus a' bhean air imrich gu Manitoba. 

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Bàrd Bharbhais (Dòmhnall MacDhòmhnaill)
* Tobar an Dualchais: Tachartas a thug air Bàrd Bharbhais 'Òran na Lice' a dhèanamh
* BBC: Bliadhna nan Òran: Eilean mo Ghaoil, le Dòmhnall Dòmhnallach (Bàrd Bharbhais)
* BBC: Bliadhna nan Òran: Bàthadh Dhail, le Dòmhnall Dòmhnallach (Bàrd Bharbhais)

Roinn-seòrsa:Bàird Ghàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Tucson, Arizona

'S e baile ann an Arizona a tha ann an **Tucson** ann an Pima County. Tha 520,116 a' fuireach ann.

## Daoine ainmeil
* Duane Eddy
* Farrah Fawcett
* Greg Kinnear
* Link Wray
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Arizona
Eilean Bhanks

'S e **Eilean Bhanks**  an eilean mòr a tha e suidhichte anns a' Chuan Argtach. Tha an eilean fhèin le Canada, ann an Roinnean an Iar Thuath.

Tha Eilean Bhanks cho mòr ri 70,028 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Eilean Bhanks an 24mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.

Anns a' bhliadhna 2010 bha timcheall air 136 duine a’ fuireach air an eilean fhèin, tha Sachs Harbour am baile as motha a tha ann. 

Roinn-seòrsa:Canada
Roinn-seòrsa:Eileanan
Dùn Sgàthaich

’S e tobhta de chaisteal a tha ann an **Dùn Sgàthaich** air an oirthir ri taobh siar Shlèite san Eilean Sgitheanach, faisg air Tòcabhaig.

## Eachdraidh
An toiseach, b’ ann le Dòmhnallaich Shléite a bha an Caisteal.  Ach uaireigin san 14mh Linn, ghlac Clann MhicLeòid e, agus fad greis bheag b' e Clann MhicAsgaill, caraidean nan Leòdach a bha ga ghléidheadh.  Ach ghlac na Dòmhnallaich a-rithist e uaireigin san 15mh Linn.

Chaidh an caisteal a ghlacadh a-rithist san 15mh Linn, an turas seo le Seumas I, Rìgh Alba nuair a bhris e Tighearnas nan Eilean, ach leig e le na Dòmhnallach seilbh a chumail den chaisteal.  Thréig na Dòmhnallaich an caisteal tràth san 17mh Linn.

## An drochaid-thogalach
Anns an latha an-diugh, tha an drochaid-thogalach - an té a tha a dhìth! - an còmhnaidh a’ toirt beagan spòrs dhan luchd-turais.

File:Dùn Sgàthaich, an drochaid-thogalach 01.jpg|A’ smaoineachadh
File:Dùn Sgàthaich, an drochaid-thogalach 02.jpg|A’ dol tarsainn
File:Dùn Sgàthaich, an drochaid-thogalach 03.jpg|Car eagalach
File:Dùn Sgàthaich, an drochaid-thogalach 04.jpg|Na dèan!


## Aistean co-cheangailte
* Alasdair Crotach MacLeòid

## Ceanglaichean a-mach
* Fiosrachadh aig rcahms.gov.uk
* Cúchulainn ag foghluim cleasa riderachta [Corpas CELT]

Roinn-seòrsa:Caistealan na h-Alba
Roinn-seòrsa:An t-Eilean Sgitheanach
Pearl City, Hawaii

'S e **Pearl City** am baile a tha ann an Hawaii. Tha e suidhichte ann an Honolulu County air Eilean Oahu. Anns a' bhliadhna 2010 bha 47,698 duine a’ fuireach an seo.

## Daoine ainmeil
* Jason Scott Lee

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Hawaii
Eilean Devon

'S e **Eilean Devon**  (Inuit: Tatlurutit) an eilean mòr a tha e suidhichte anns a' Chuan Argtach. Tha an eilean fhèin le Canada, ann an Nunavut.

Tha Eilean Devon cho mòr ri 55,247 cilemeatair ceàrnagach agus mar sin 's e Eilean Devon an 27mh eilean as motha air feadh an t-Saoghail.

Chan eil fear sam bith a' fuireach air, agus canar gur e an eilean as motha nach eil daoine air.

Roinn-seòrsa:Canada
Roinn-seòrsa:Eileanan
Inbhir Spè

'S e baile ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an **Inbhir Spè** (Beurla: *Spey Bay*). Tha e na laighe aig bun na h-aibhne Spè.

Bha stèisean-iasgaich ann an Tugnet air an oirthir far an robh 150 daoine ag obair an seo ann an 18mh linn. Tha an taigh-deighe na thaigh-tasgaidh a-nis.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Baile nan Granndach

'S e baile anns a' Ghàidhealtachd a tha ann am **Baile Ùr nan Granndach** neo **Baile nan Granndach** (Beurla: *Grantown on Spey*). Tha e na laighe faisg air Uisge Spè. Ro 1975 bha e ann an Siorrachd Mhoireibh.

## Càraid-bhailtean
* Notre-Dame-de-Monts ann an Vendée, Pays-de-la-Loire
* Grant Town, West Virginia

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-01-28: Taigh-smocaidh ga dhùnadh
* BBC Naidheachdan 2016-05-04: Stocainnean Bhaile nan Granndach gan comharrachadh
* BBC Naidheachdan 2016-05-24: 20 cosnadh ùr am Baile nan Granndach

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Inbhir Druidh

'S e baile ann an Siorrachd Inbhir Nis a tha ann an **Inbhir Druidh** (Beurla: *Inverdruie*). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè air an B970.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Nis
Baile na Dàlach

'S e baile ann an Siorrachd Bhanbh a tha ann an **Baile na Dàlach** (Beurla: Ballindalloch). Tha e suidhichte faisg air an abhainn Spè. Tha caisteal ainmeil an seo, agus taigh-staile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhanbh
A' Ghearmaich

'S e baile ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an **Geàrr Magh**, **A' Ghairmich**, **Gearramaid** no **a' Ghearmaich** (Beurla: *Garmouth*). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè.
## Eachdraidh

Tha a' Ghearmaich ainmeil airson landadh Teàrlaich II ann an 1650. Thogadh companaidh coilltearachd laimhrig anns a' Ghearmaich ann an 1784 ach chan eil sgeul sam bith ann a-nis.
Thogadh drochaid mhòr thar an Spè eadar 1883 agus 1886 airson Rèile Oirthir Mhoireibh. Dhùnadh an drochaid agus an stèisean-rèile ann an 1968.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Paraiste Urchadain
Roinn-seòrsa:Comhairle Mhoireibh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Dùn Dà Leth

'S e ionad ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an **Dùn Dà Leth** (Beurla: *Dandaleith*). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè.

Lorgadh leac shnaidhte Chruithneach chudromach an seo san Cèitean 2013. 'S e leac chlas I a th'ann, a tha a' ciallachadh nach eil samhlaichean Crìostail air. Tha Taigh-Tasgaidh Eilginn ga taisbeanadh.
Dh'fhosgaileadh an stèisean-rèile ann an 1934 agus dhùineadh e ann an 1965.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Àbhaidh

'S e baile beag ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an **Àbhaidh** (Beurla: *Advie*), far a bheil drochaid thar an Uisge Spè a thogadh ann an 1922.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Paraiste Chrombaile, Inbhir Ailein agus Àbhaidh
Cnoc Cheannachd

'S e baile beag ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann an **Cnoc Cheannachd** (Beurla: *Knockando*). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè ann am Moireabh. Tha dà thaigh-staile ainmeil an seo.

## Daoine ainmeil
* James William Grant, reuladair

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Taigh-staile

Bidh **taighean-staile** a' dèanamh uisge beatha, bhodca m.s.a.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-08-10: Barrachd a' tadhal air taighean-staile
* BBC Naidheachdan 2016-12-13: Inbhe shònraichte do sheann staile

Roinn-seòrsa:Deoch
Roinn-seòrsa:Deoch làidir
Crombail

'S e baile beag anns a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Cromdhail** neo **Crombail** (Beurla: *Cromdale*). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè agus Baile nan Granndach. Ro 1975 bha e na Siorrachd Mhoireibh.

## Faic cuideachd
* Blàr Chrombail

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Baile Chruaidh

'S e baile beag ann an Siorrachd Mhoireibh a tha ann am **Baile Chruaidh** (Beurla: *Pitchroy*). Tha e na laighe faisg air na h-aibhne Spè.

Tha tursachan ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Mhoireibh
Bad nam Manach

Tha **Bad nam Manach** (Beurla: *Monklands*) na sgìre ann an Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath.

## Bailtean
* An t-Àrd Ruigh
* Bàrr Geadaidh
* Calderbank
* Caldercruix
* Coatbridge
* Chapelhall
* An Gleann Bhog
* Glenmavis
* Greengairs
* Plains
*Salsburgh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Lannraig a Tuath
Falkland Ridge

Tha **Falkland Ridge** ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Mount Hanley

Tha **Mount Hanley** ann an Siorrachd Annapolis ann an Alba Nuadh.

## Daoine ainmeil
* Joshua Slocum

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Latha a' Bhreitheanais

'S e bun-bheachd cràbhach a th' ann an **Latha a' Bhreitheanais**. Tha Latha a' Bhreitheanais cudromach anns na creideamhan Crìosdal, ann an Ioslam agus ann an Iùdhachd cuideachd. 

Anns a' chreideamh Chrìosdail, thathar dhen bheachd gum bi Ìosa Crìosd a' breithneachadh a h-uile neach gu pearsanta. 

Sgrìobh am bàrd Dùghall Bochanan an dàn ainmeil leis an ainm "Latha a' Bhreitheanais".

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
The National

‘Se pàipear-naidheachd Beurla a th’ anns ***The National*** a chuireadh air chois ann an 2014. Tha e air fhoillseachadh bho Dhiluain gu Disathairne ann an Glaschu. Tha dàimh aige ris An Herald, agus tha e a' cur a thaic ri neo-eisimeileachd na h-Alba. 

Bidh *The National* a' foillseachadh artaigil sa Ghàidhlig gach di-Màirt, le colbhaichean Eilidh Cormack no Calum MacLeòid.

## Ceangal a-mach
* Làrach-lìn oifigeil

National
Na h-Eileanan Aleutianach

Tha **na h-Eileanan Aleutianach** suidhichte anns a' Chuan Seimh eadar 100 is 500 cileameatair air falbh bhon àirde an deas oirthir Alasca gu Siberia an ear. 'S e An Ruis agus Na Staitean Aonaichte na dùthchannan a tha faisg air.
An Crasg

'S e baile ann an Comhairle na Gaidhealtachd a tha ann **An Crasg** neo **A' Chrasg** (Beurla: Crask). Tha e ann an Cataibh

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgrabstal

’S e baile ann an Gallaibh ann an Roinn na Gaidhealtachd a tha ann an **Sgrabstal** no **Sgrabastal** (Beurla: *Scrabster*). Tha e 3 km (2 mhìle) bho Inbhir Theòrsa agus 175 km (109 mìle) bho Inbhir Nis. Chaidh e na bhorgh bharanachd ann an 1526 no 1527.

Tha cala ann a tha cudromach airson iasgaich, agus tha an t-aiseag MV Hamnavoe aig Northlink a’ seòladh gu cunbhalach gu Stromness ann an Arcaibh. Chaidh taigh-solais a thogail air Little Holburn Head faisg air Sgrabstal le David agus Thomas Stevenson ann an 1861 is 1862. Dh'fhàs e fèin-obrachail ann an 1988 is chaidh a dhùnadh ann an 2003.

## Ciall an ainme
Tha Ruairidh MacIllEathain a’ sgrìobhadh: “Tha fhios gun do thòisich àiteachan mar *Sgrabastal*/*Scrabster*, *Liabost*/*Lybster*, *Camster* agus *Brabster* mar bhailtean-fearainn oir tha iad a’ gabhail a-steach na h-eileamaid [Lochlannaich] *bólstaðr* ‘tuathanas’, a tha mar as trice air a giorrachadh (ann an dreach na Beurla) gu *-bster* no *-ster*.  Uaireannan, ge-tà, chan eil a’ chiad eileamaid soilleir idir. Tha *Sgrabastal*/*Scrabster* a’ nochdadh mar *Skarabólstaðr* ann an Orkneyinga Saga, ach thathar a’ mìneachadh *skara-* ann an diofar dhòighean, eadar ‘faoileag’, ‘oir bearraidh’ is ‘-Skári’ (ainm pearsanta).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* BBC: Naidheachdan: 2015-03-26: Factaraidh ghiollachd ùr

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Baile Iongrach

'S e baile ann an Comhairle Fhìobha a tha ann **Baile Iongrach** (Beurla: *Ballingry*).
## Daoine ainmeil
* Richard Jobson

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Taigh Iain Ghròt

'S e baile ann an Comhairle na Gaidhealtachd a tha ann an **Taigh Iain Ghròt** (Beurla: *John o' Groats*; farainm: *The Groats*). Tha e ann an Roinn Ghallaibh (Gallaibh an ear) air taobh tuath na h-Alba.

'S e Taigh Iain Ghròta an t-àite far an robh Duitseach don b' ainm Iain a' ruith aiseag dha Arcaibh uaireigin anns an linn Hainseatachd. Bha fàradh an aiseig seo a' cosgadh gròt. A rèir na h-ùghdarrasan turasachd tha Taigh Iain Ghròt aig a' phuing as fhaide tuath air tìr-mhòir na h-Alba. Gu mì-fhortanach chan eil seo fìor: Tha am Parbh ann an Cataibh aig ceann siar den oirthir an tuath nas fhaisge air a' Phòla.

Tha aiseag a' ceangal Taigh Iain Ghròta ri Burwick ann an Raghnallsaigh eadar an Cèitean agus an t-Sultain.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Visit John O' Groats

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Leven

## Bailtean
* Inbhir Lìobhann, Fiobha
* Bun Lìobhann
* Am Magh Leamhna

## Uisge is burn
* Abhainn Lìobhann
* Loch Lìobhann, Fìobha
* Loch Lìobhann
* Uisge Leamhna
Àird Ghaoithe

'S e baile ann an Cataibh (Siorrachd Rois ro 1975) a tha ann an **Àird Ghaoithe** neo **Àird Gaoith** (Beurla: *Ardgay*).

Tha stèisean-rèile ann air Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Baile Dhubhthaich agus Cùil Rathain.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Cataibh
Roinn-seòrsa:Ros is Cromba
Roinn-seòrsa:Paraiste Cheann Chàrdainn na Gàidhealtachd
Inbhir Lìobhann

'S e baile ann am Fìobha a tha ann an **Inbhir Lìobhann** (Beurla: *Leven*). Tha e na laighe air Abhainn Lìobhann, faisg air Cair Chaladain.

Tha turasachd na phàirt mhòr dhen eaconomaidh a' bhaile. Tha làrachan charabhanaichean ann an agus faisg air a' bhaile, agus taighean-òsta cuideachd.

Tha na tràighean gainmheil agus fada na phàirt Fife Coastal Path, a thèid a barrachd air 150 mìltean (240 km) bho Linne Foirthe do Linne Tatha. Tha slighean ann an Gleann Lìobhann agus Silverburn cuideachd.

Bha stèisean-rèile ann. Ath-fhosglaidh an loidhne eadar Inbhir Lìobhann agus Gleann Rathais a-rithist is Mìcheil MacMhathain an duil gun tachras seo ann an còig bliadhna.

## Daoine ainmeil
* Charles Augustus Carlow FRSE (1878–1954) innleadair mèinnearachd
*  David Gibb FRSE (1883–1946) neach-matamataig agus reul-eòlaiche 
*  Prof Alexander Robert Horne FRSE (1881-1953) innleadair agus ùghdar 
*  Jean Redpath MBE (1937–2014) seinneadair traidiseanta Albannach, neach-foghlaim agus ceòladair

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Ceannachaidh

'S e baile ann am Fìobha a tha ann an **Ceannachaidh** (Beurla: *Kennoway*). Tha e na laighe air Abhainn Lìobhann, faisg air Cair Chaladain.

Chaidh iomradh a chur air eaglais a' bhaile anns an 12mh linn, ach feumaidh gu bheil i fada nas sine.

## Daoine ainmeil
* George Lillie Craik, sgrìobhadair
* Eanraig MacGillÌosa a bha na phrìomh-mhinistear na h-Alba 2000-2001. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Alexandria

'S e baile ann Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Iar a tha ann an **Alexandria** no **Baile Alasdair**. Tha e na laighe eadar Loch Laomainn agus Glaschu faisg air Uisge Leamhain ann am Magh Leamhna.

Tha mu 5,076 daoine a' fuireach ann.
## Daoine ainmeil
* Pàdraig Harvie, neach-poileataigs Albannach agus ceannard Phàrtaidh Uaine na h-Alba
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Roinn-seòrsa:Paraiste Bonhill
Roinn-seòrsa:Comhairle Siorrachd Dhùn Breatann an Iar
Am Magh Leamhna

'S e srath eadar Loch Laomainn agus Abhainn Chluaidh mun Uisge Leamhna a tha ann am **Magh Leamhna**.

Tha na bailtean Alexandria, Bonhill agus Renton ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Breatann
Eachann MacPhaidein

B' e ùghdar Gàidhlig a bh' ann an **Eachann MacPhaidein**.

## Sgrìobhaidhean

* Mac Phaidein, Eachann, 'Pòsadh an Dealain-dé' ann an (1912) *Uirsgeulan Gàidhealach: leis an do choisneadh duaisean aig Mòid a' Chomuinn Ghàidhealach* (Struibhle [Stirling]: Aonghas Mac Aoidh [Eneas MacKay]), d.58-64.

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Drochaid Dhè, Gallobha

‘S e baile beag air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Drochaid Dhè**. Tha e na laighe air Uisge Dhè.

## Eachdraidh
Ann an 1763 chaidh rathad a chruthachadh leis an arm eadar Port Phàdraig agus Cathair Luail, a dheidheadh tro Dhrochaid Dhè. Bhathar ag iarraidh an rathad seo a chleachdadh airson Èirinn a cholonachadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Drochaid Dhe, Gallobha
Parton

*Is docha tha sibh a' lorg [[partan]] neo [[Dolly Parton]]*

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Caisteal Dhùghlais air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann am **Parton**. Tha e suidhichte aig 61m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), eadar Crois Mhìcheil agus Clachan Eòin, ri taobh na h-aibhne Dhè.  Tha e 56km air falbh bho Dhùn Phrìs, 150km bho Glaschu, 100km bhon An t-Sròn Reamhar  agus  156km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Parton, ged an robh Gàidhlig fhathast beò ro 1700. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas.

## Daoine ainmeil
* James Clerk Maxwell/Seumas Mac a' Chleirich Macsuail

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Tongland

‘S e baile beag air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th’ ann an **Tongland**. Tha e na laighe air Uisge Dhè.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a chlàradh airson a' chiad turais ann an 1461 mar *Tungland*.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Dùnaidh

‘S e baile beag air an àirde an ear-thuath na h-Alba a th’ ann am **Dùnaidh** (Beurla: Dinnet). Tha e na laighe air Uisge Dhè.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Crois Mhìcheil

‘S e baile beag dùthchasail ann an cridhe na Stiùbhartachd, air an àirde an iar-dheas na h-Alba air iomall Chaisteal Dhùghlais a th' ann an **Crois Mhìcheil** (Beurla/Beurla Ghallda: *Crossmichael*). Tha e suidhichte aig 95m os cionn ìre na mara, ann an Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Chille Chuithbeirt ro 1975), air an A713 eadar Parton agus Gleann Lochair, ri taobh Loch Ken agus na h-Aibhne Dhè. Tha e 268km air falbh bho Obar Dheathain, 100km bho Ghlaschu, 16km bho Chille Chuithbeirt agus 119km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha. 'S e Beurla a th' ann a’ chiad chànan aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Crois Mhìcheil. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air turasachd, àiteachas agus coilltearachd. A bharrachd air sin, tha eaglais, talla na h-eaglaise agus oifis a' phuist anns a’ bhaile. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil ann, a dh'fhrithealaicheas  am baile seo, Gleann Lochair, Baile Mhic Aoidh, Parton agus Baile Labhrainn, ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann an Caisteal Dhùghlais.  

## Freumhan an Ainm
A rèir  eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha e coltach gur ann à *crois* anns a' Ghàidhlig tha an t-ainm, mar a' mhòr-chuid nan ainmean-àite *crois-* ann an Alba. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Chille Chuithbeirt fhèin anns an 17mh Linn. A dh' aindeoin sin, tha cuid eile dhen bheachd gur ann à *Cors* a tha an t-ainm, leis cho pailt a tha ainmean mar sin san sgìre.

## Eachdraidh
Chaidh Ath Crogaid a chlàradh airson a' chiad turas ann an 1164. Thuit àireamh-shluaigh a' bhaile anns an 18mh Linn nuair a bha na uachdaran a' gabhail ri fuadaichean nan croitear agus cuairteachadh na talmhainn. Stèidhich Walter Scott Jeannie Deans, prìomh charactar an nobhail aige *Heart of Midlothian*, air tè à Crois Mhìcheil air an robh Helen Walker. A-rèir carragh-chuimhne san bhaile, fhuair 41 duine à Crois Mhìcheil bàs sa Chogadh Mòr agus naoinear eile san Dàrna Cogadh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Dhùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Aspotogan, Alba Nuadh

Tha **Aspotogan** ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh. Se Ashmutogun neo Ukpudeskakun sa chànan Micmac.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Bakers Settlement, Alba Nuadh

Tha **Bakers Settlement** ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Conquerall Mills, Alba Nuadh

Tha **Conquerall Mills** ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh. Tha e na laighe air Abhainn LaHave

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Dayspring, Alba Nuadh

'S e coimhearsnachd a th' ann an **Dayspring** ann an Siorrachd Lunenburg, Alba Nuadh, Canada.

Tha an gàrradh-shoithichean, Snyders Shipbuilding, stèidhichte ann. Togaidh iad bàtaichean mar an Theodore Too.

Rè an Cogadh Fraingis agus Innseanach (1758), thug daoine Mi'kmaq agus Acadian ionnsaighean air na Pròstanaich a bha air ùr tighinn dhan leth-innis Lunenburg. 
 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Dayspring on Destination Nova Scotia

 

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Alba Nuadh
Georgetown, Delaware

'S e **Georgetown** baile a tha ann an Delaware. Tha e suidhichte ann an Sussex County. Anns a' bhliadhna 2010 bha 6,422 duine a’ fuireach an seo. Bha e steidhichte ann an 1791.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Delaware
Raleigh, Carolina a Tuath

'S e **Raleigh** prìomh-bhaile Carolina a Tuath, na Stàitean Aonaichte. Tha e suidhichte ann an Wake County. Anns a' bhliadhna 2013 bha 431,746 duine a’ fuireach an seo. 

Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1792. Tha NCSU, oilthigh na stàite Carolina an Tuath, suidhichte ann. Tha e pàirt den "Triantan Rannsachaidh" còmha ri Durham agus Chapel Hill.

Tha am baile suidhichte aig 96m os cionn ìre na mara ri taobh na h-aibhne Neuse. 

## Bailtean co-cheangailte
* Xiangyang (roimhe Xiangfan), Hubei, Sìona
* Compiègne, An Fhraing
* Kingston upon Hull, Rìoghachd Aonaichte
* Rostock, A' Ghearmailt
* Nairobi, Kenya

## Iomraidhean

  

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Carolina a Tuath
Marc-Innis, Fìobha

'S e baile ann am Fìobha a tha ann am **Marc-Innis** no **Marg Innis** (Beurla: *Markinch*). Tha e na laighe air Abhainn Lìobhann. Bha 2,420 a' fuireach an sin ann an 2008.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Fìobha
Alamhagh a Deas

'S e baile ann am meadhon na h-Alba sa tha ann an **Alamhagh a Deas** (Beurla: *South Alloa*). Tha e na laighe air Uisge For, faisg air Alamhagh air a' bhruaich eile.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na h-Eaglaise Brice
An Tom Aiteann

'S e baile ann an an ear-thuath na h-Alba sa tha ann an **Tom [[aiteann|Aitinn]]** no **An Tom Aiteann** (Beurla: *Tomatin*). Tha e na laighe air Uisge Fionn Èireann.

Tha taigh-staile ainmeil an seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Àird Chlach

'S e baile ann an an ear-thuath na h-Alba sa tha ann an **Àird Chlach** (Beurla: *Ardclach*). Tha e na laighe air Uisge Fionn Èireann

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Narann
Roinn-seòrsa:Paraiste Àird Chlach
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Achadh Eochaille

'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an **Achadh Eochaille**.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Aontroim

'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an **Aontroim** (Beurla: *Antrim*). Tha ~20,000 duine a' fuireach ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Ard Eoin

'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann an **Ard Eoin**. 'S e fo-bhaile aig Beul Feirste.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Roinn-seòrsa:Beul_Feirste
Baile an Chaistil

'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am **Baile an Chaistil** (Beurla: *Ballycastle*). Bha aiseag bhuaithe gu Ceann Loch Chille Chiarain aig aon am ach tha an dà aiseig a tha a' dol gu Eilean Reachlainn fhathast ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Baile Andarsan

'S e baile ann an Contae Aontroma ann am Èirinn a Tuath a tha ann am **Baile Andarsan** (no *Baile Mhic Aindréis* ann an Gaeilge). 'S e frith-bhaile Bheul Feirste a th' ann a-nis.

B' e daingean nan nàiseantaich a tha ann Baile Andarsan

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Bóthar Chluanaí

'S e baile ann am Beul Feirste ann an Contae Aontroma a tha ann am **Bóthar Chluanaí** (Springfield Road).

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Roinn-seòrsa:Beul Feirste
Baile na Mainistreach

'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann am **Baile na Mainistreach** neo **Baile Úr na Mainistreach** (Beurla: Newtownabbey).

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Carraig Uí Ruagain

'S e baile beag ann an Contae Aontroma, Èireann a Tuath a tha ann an **Carraig Uí Ruagain**.

A rèir cunntas-sluaigh an Rìoghachd Aonaichte ann an 2001, bha 69 daoine a' fuireach ann..

## Places of interest

Tha barpa seòmarach no uaigh le trannsa ann ris an canar 'Càrn Grèine'. (OS map ref: J270842).

## Eachdraidh
Ann an Ar-a-mach nan Èireannach ann an 1798, thog Henry Joy McCracken suaicheantas an ar-a-maich aig Carraig Uí Ruagain. A rèir coltas, bha na fir Aontromach faiceallach mun chùis is cha do chruinnich mòran ann airson taic a chumail dan na 'Èireannaich Aontaichte'. Fhad's a sheinn iad *[[La Marseillaise]]*, rinn iad caismeachd a dh'ionnsaigh Aontroma. Chaidh an ruaigeadh aig Blàr Aontroma an làrna mhàireach.

## Iomraidhean

*Fios Nàbaidheachd aig Èireann a Tuath (en)
*Meagailitean Èireannach - Carraig Uí Ruagain (en)
*Meagailitean Èireannach (en)
*Henry Joy McCracken (en)

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
An Garrán Fearnóige

'S e baile ann an Contae Aontroma faisg air a' phuirt-adhair Beul Feirste is RAF Aldergrove a tha anns **An Garrán Fearnóige** (Beurla: *Aldergrove*).
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
An Grógán

'S e baile ann an Contae Aontroma a tha ann **An Grógán**.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Lóiste Nua

'S e sgire ann Beul Feirste ann an Contae Aontroma a tha ann an **Lóiste Nua**.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Aontroma
Roinn-seòrsa:Beul Feirste
Achadh an Dá Chora

'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann an **Achadh an Dá Chora**.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
An Sruthán

'S e baile ann an Contae Ard Mhacha a tha ann **An Sruthán**.

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Contae Ard Mhacha
An Baile Breac

'S e frith-bhaile  ann am Baile Átha Cliath eadar Cill Iníon Léinín agus Baile Uí Lachnáin a tha ann **An Baile Breac** (Beurla: *Ballybrack*).

## Daoine ainmeil
* Seán Lemass - Taoiseach na h-Eireann (1959–1966)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Ard Aidhin

'S e frith-bhaile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an **Ard Aidhin** (Beurla: *Artaine* no *Artane*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Baile an Áisigh

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an **Baile an Áisigh**.

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
An Baile Bocht

'S e baile ann am Baile Átha Cliath faisg air Cluain Life agus An Trá Thuaidh a tha ann **An Baile Bocht** (Beurla: *Ballybough*).

Tha seann cladh Iùdhach ann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Baile Éamainn

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am **Baile Éamainn** (Beurla: *Edmondstown*).

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
An Baile Gaelach

'S e ionad ann am Baile Átha Cliath eadar An Rinn agus Dumhach Thrá a tha ann **An Baile Gaelach** (Beurla: *Irishtown*).

Tha stèideam ann.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Baile na Lobhar

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am **Baile na Lobhar** (Beurla: Leopardstown).

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
An Chabrach

*Saoil a bheil thu a' lorg na leanas: [[A' Chabrach]]"?*

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha anns **an Chabrach**.

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
A' Chabraich

*Is docha tha sibh a' lorg "[[An Chabrach]]"*

'S e clachan ann an ear-thuath na h-Alba sa tha ann **A' Chabrach** no **A' Chabraich** (Beurla: *The Cabrach*). Tha e faisg air Hunndaidh agus Roinnidh. 

Tha ainm aige airson a bhith iomallach, agus air an sgath sin, 's e  "Siberia" a bha am far-ainm air.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinnidh

'S e baile ann an ear-thuath na h-Alba ann an Siorrachd Obar Dheathain sa tha ann **Roinnidh** (Beurla: *Rhynie*). Tha e faisg air Hunndaidh agus a' Chabrach, agus tha e na laighe air Abhainn Bhalgaidh.

Tha e ainmeil airson an Craw Stane agus an Rhynie Man, leacan shnaidhte Chruithneach.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Truinnsearan deighe

’S e a tha ann an **truinnsearan deighe** ach cearcallan de dheigh le iomall àrdaichte, coltach ri truinnsear, a gheibhear uaireannan a’ snàmh air uachdar na mara no air uachdar aibhne.  Tha iad air an dèanamh bho chop air uachdar na h-aibhne no bho smolasg deighe air uachdar na mara bhith a’ reòthadh còmhla ri chéile ’nan leacan. Tha iad a’ faighinn an cruth cruinn agus an iomallan àrdaichte bho na leacan a bhith a’ sìor bualadh agus a suathadh ri chéile ri linn gluasad uisge na h-aibhne no gluasad nan tonn sa mhuir.

## Ceanglaichean a-mach
* BBC:Naidheachd: “Trainnsearan deighe” air bhog air Uisge Dè, 2014-12-18

Roinn-seòrsa:Eòlas-aimsir
An Clochán Leathan

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann **An Clochán Leathan**.

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Cluain Life

'S e frith-bhailtean ann am Baile Átha Cliath eadar An Baile Bocht agus Droim Conrach a tha ann an **Cluain Life Thiar** agus **Cluain Life Thoir** (Beurla: *Clonliffe West* and *Clonliffe East*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Cnoc Mhuirfean

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an **Cnoc Mhuirfean** (Beurla: Mount Merrion).

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Coill an Phrióra

'S e frith-bhaile anns an Chúlóg a tha ann an **Coill an Phrióra** (Beurla: *Priorswood*).

## Ceanglaichean a-mach
* St Francis of Assisi Parish, Priorswood, Archdiocese of Dublin

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Domhnach Bat

'S e baile beag cladaich, timcheall air 20 cilemeatair ear-thuath air Baile Átha Cliath, a tha ann an **Domhnach Bat** . Tha am baile air leth-eilean ann an taobh an ear na h-Èireann, eadar Inbhear an Mhóinéir Leathain mu dheas agus Inbhear Bhaile Roiséir sa cheann a tuath.
 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Cúirt an Choirnéil

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann **Cúirt an Choirnéil**. Tha e na shuidhe eadar Cábán tSíle agus Carraig an tSionnaigh.

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Margadh na Feirme

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am **Margadh na Feirme** (Beurla: Smithfield).

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Fatima, Baile Átha Cliath

'S e stèisean Luas ann am Baile Átha Cliath faisg air Rialto a tha ann am **Fatima**.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Fionnghlas

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am **Fionnghlas**.

## Daoine ainmeil
Rugadh  Séamus Ennis (Gaeilge: Séamas Mac Aonghusa), ceòladair, seinneadair agus cruinniche-ciùil Èireannach, an seo 5 an Cèitean 1919.

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Na Glasáin

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha anns **Na Glasáin** (Beurla: *Windy Arbour*).

Tha stèisean Luas ann.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Gráinseach Ghormáin

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an **Gráinseach Ghormáin**.

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Gráinseach an Déin

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an **Gráinseach an Déin** (Beurla: *Deansgrange*).

Tha cladh ann far an do dh'adhlaiceadh Brian O'Nolan, an taoiseach John A. Costello agus an cleasaiche Dermot Morgan.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Rialto

'S e frith-bhaile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an **Rialto**.

Tha stèisean Luas an-sin.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Ráth Maonais

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an **Ráth Maonais**.

## Daoine ainmeil
* Cathal Brugha
* Lafcadio Hearn
* James Joyce
* Conor Cruise O' Brien
* John Millington Synge

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Ráth Garbh

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann an **Ráth Garbh**.

## Daoine ainmeil
* Bram Stoker a sgriobh *Dracula*
* Éamon de Valera
* James Joyce
* Jack Lynch

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Portobello (Baile Átha Cliath)

*Is docha tha sibh a' lorg [[Portbello, Dùn Èideann]] neo [[Portobello, Lunnain]]*

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann am **Portobello** neo **Cuan Aoibhinn**. Tha coimhearsnachd Iudhach an seo.

## Daoine ainmeil
* Eamonn Andrews
* Chaim Herzog, priomh-mhinistear na h-Iosrael
* Jack Butler Yeats

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
An Port Thuaidh

'S e sgìre agus sraid ann am Baile Átha Cliath a tha ann **An Port Thuaidh** (Beurla: *North Wall*).
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
An Trá Thuaidh

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann **An Trá Thuaidh**. CHaidh e air a bombadh ann an Darna Cogadh.

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Teach Giúise

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann **Teach Giúise**.

## Ceanglaichean a-muigh
* Suíomh Ghaelscoil na Giúise

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Séipéal Iosóid

'S e baile ann am Baile Átha Cliath a tha ann **Séipéal Iosóid** (Beurla: *Chapelizod*).

Sgrìobh Sheridan Le Fanu an seo agus tha e na suidheachadh airson *A Painful Case* le James Joyce agus pàirtean de *Finnegans Wake*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Seantrabh

'S e fo-bhaile ann am Baile Átha Cliath a tha ann **Seantrabh** (Beurla: *Santry*).
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Baile Átha Cliath
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Èireann
Drumbrae agus Gyle

'S e uàrd Comhairle Baile Dhùn Èideann a tha ann an **Druim Bràigh agus Gyle**.

Chruthaicheadh e an dèidh don Achd Riaghlaidh Ionadail (Alba) 2004 le Coimisean Crìochan Riaghaltais Ionadail airson Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* Comhairle Baile Dhùn Èideann: Councillors by Ward: Drum Brae/Gyle
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Am Baile Àirneach

'S e baile beag faisg air Dùn Èideann a tha anns **Am Baile Àirneach**.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Balgreen

'S e sgìre timcheall air Balgreen Road ann an Dùn Èideann a tha ann am **Baile Griain** (Beurla: Balgreen).

'S e comharra-stiùiridh ainmeil a tha ann an Jenners Repository, taigh-bathair mòr a thog James Bow Dunn airson Jenners ann an 1925. Cheannaich Edinburgh Self Storage e ann an 2006.

Bha stèisean-rèile ann ro 1968 ach tha stad-trama ann a-nis air an loidhne eadar Saughton agus Murrayfield.

## Iomraidhean
 

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Baile GhilleMhoire

'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann am **Baile GhilleMhoire** (Beurla: *Gilmerton*).

Tha uamhan fo Bhaile GhilleMhoire, Gilmerton Cove, le bùird agus beingean. A-rèir eachdraiche 18mh linn, ghearr George Paterson an t-siostam rè còig bliadhna sna 1710an. Chaidh glainne agus puisteal a lorg innte ann an 2002 agus a' moladh gur e garadh-òil a bh' innte.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Talla na Creige Nuadh

'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann an **Talla na Creige Nuadh** (Beurla: *Newcraighall*).

Tha stèisean rèile air an Loidhne Waverley aige.

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Gyle a Deas

'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann an **Gyle a Deas**. Tha stèisean-rèile ann.
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Duran Duran

Is e còmhlan ciùil à Birmingham, Sasainn, a tha ann am **Duran Duran**.

Tha iad air an dèanamh an àrd le Simon LeBon, Nicol Rhodes, John Taylor, Anndra Taylor agus Roger Taylor
## Clàran
* *Duran Duran* (1981)
* *Rio* (1982)
* *Seven and the Ragged Tiger* (1983)
* *Notorious* (1986)
* *Big Thing* (1988)
* *Liberty* (1990)
* *Duran Duran AKA Wedding Album* (1993)
* *Thank You* (1995)
* *Medazzaland* (1997)
* *Pop Trash* (2000)
* *Astronaut* (2004)
* *Red Carpet Massacre* (2007)
* *All You Need Is Now* (2010)
* *Paper Gods* (2015)
* *Future Past* (2021)
## Ceanglaichean a-mach
*Làrach-lìn Duran Duran

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Cnoc Churraich

'S e sgìre ann an Dùn Èideann, faisg air Currie, a tha ann an **Cnoc Churraich** (Beurla: *Curriehill*). Tha stèisean rèile ann le seirbhisean do Dhùn Èideann Waverley, Glaschu agus Tobar na Mathar. Chaidh William Davidson, marsanta agus neach-brathaidh à Dùn Èideann, na chiad Thighearna à Cnoc Churraich fon Rìgh Teàrlach II.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
4

B' e bliadhna-leum sam Mìosachan Iulianach a bha ann an **4** an dèidh Chrìosta.

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:0an
Dùn Mheinidh

'S e clachan ann an Dùn Èideann a tha ann am **Dail Mheinidh** neo **Dail M'Eithne** no **Dùn Mheinidh** faisg air Cas Chaolais.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
1

B' e bliadhna chumanta sam Mìosachan Iulianach a bha ann an **1** an dèidh Chrìosta.

B' e 1 RC a bha sam bliadhna ro 1.

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:0an
Roinn-seòrsa:Handbook templates
9

B' e bliadhna chumanta sam Mìosachan Iulianach a bha ann an **9** an dèidh Chrìosta.

## Tachartasan
* Cath Coille Teutoburg faisg air Bonn.

## Breithean
* 17 an t-Samhain - Vespasian, impire Ròmanach.

## Bàsan

Roinn-seòrsa:0an
Dail Ruigh

**Dail Ruigh** neo **Dail Ruighe** (Beurla:Dalry)

* Dail Ruigh, Dùn Èideann
* Dail Ruigh, Siorrachd Àir a Tuath
* Clachan Eòin Dail Ruigh, ann an Gallobha

## Faic cuideachd
* Dail Rìgh, faisg air Taigh an Droma
** Cath Dhail Rìgh
Dail Fhraoich, Dùn Èideann

*Is docha tha sibh a' lorg [[Dail Fhraoich]] ann an Siorrachd Àir a Tuath*

'S e sgìre ann an Dùn Èideann a tha ann an **Dail Fhraoich** (neo Dail Righ neo Dail Ruighe).

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Sean Bhaile Dhùn Èideann

Tha **Sean Bhaile Dhùn Èideann** (Beurla: Old Town; Beurla Ghallda: Auld Toun o Embra) a' ciallachadh na phàirtean tùsanach Dùn Èideann, mar eiseimpleir Caisteal Dhùn Èideann, Drochaid a Deas (agus Drochaid a Tuath), Taigh an Ròid 7a.

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Baile Ùr Dhùn Èideann

Tha **Baile Ùr Dhùn Èideann** neo **Baile Nuadh Dhùn Èideann** (Beurla: New Town; Beurla Ghallda: New Toun o Embra) a' ciallachadh na phàirtean Dhùn Èideann air taobh a tuath Sràid nam Prionnsan. 

Roinn-seòrsa:Dùn Èideann
Roinn Ghallaibh

Sa Ghàidhlig tràidiseanta, tha **Roinn Ghallaibh** neo **Machair Ghallaibh** ann an ear Ghallaibh air An Caol Arcach eadar An Cuan Siar agus Muir a Tuath. Tha e na laighe ri taobh an ear Inbhir Ùige agus Inbhir Theòrsa. 'S e sgìre aig nach eil dualchas Gàidhealach làidir (ged a bheil ceann eile Ghallaibh a' bruidhinn na Gàidhlig chun 20mh linn), agus tha dualchainnt na Beurla Ghallda aige.

## Bailtean ann an Roinn Ghallaibh
* Bàgair (Bower)
* Baile a' Chaisteil
* Bhatain (Watten)
* Canasbaidh
* Cèis
* Dùnaid (Dunnet) agus Ceann Dùnaid
* Dùn Gasbaith
* Freasaig (Freswick) is Sgiorsa (Skirza, Skirsa)
* Huna
* Reiss
* Sgarbh Sgeir (Skarfskerry)
* Taigh Iain Ghròt

* Gillock, Mey,  Ackergill, Auckengill, Brabsterdorran，Brough,　Killimster, Harrow, Murkle, Nybster, Papigoe, Staxigoe

## Iomraidhean
* Iain Mac an Tàilleir

Roinn-seòrsa:Gallaibh
*
Roinn-seòrsa:Leth-eileanan_na_h-Alba
Bàgar

'S e baile ann an Roinn Ghallaibh faisg air Hàcraig a tha ann am **Bàgar** no **Bàgair** (Beurla: *Bower*). Tha e deich mìltean bho Inbhir Theòrsa agus aon mìle deug bho Inbhir Uige. 

## Tursachan
Ann am paraiste Bhàgair, tha tursa ann leis an ainm "Stone Lud". Tha e suidhichte mu seachd km (4.3 mi) gu deas air Baile a' Chaisteil. Thathar ag ràdh gur e leac-uaighe Ljot Thorfinnsson a bha na iarla Arcaibh anns an deicheamh linn. Tha an tursa trì meatairean (9.8 troighean) a dh'àirde ged-tà a tha nas àirde na is àbhaist do na tursachan Lochlannais.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Stone Lud aig Canmore
* Stone Lud aig Àrainneachd Eachdraidheil Alba

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Canaispidh

'S e baile ann am Gallaibh a tha ann **Canasbaigh** no **Canaispidh** (Beurla: *Canisbay*). Tha e suidhichte mìle bho Huna agus dà mhìle gu leth bho Thaigh Iain Ghròt.

'S e tosg deireannach anns an sgìre a tha ann an Ailean MacDhòmhnaill aig a bheil cruach-mhòna na chulaidh-iongnaidh airson luchd-turais anns a' bhaile. Is toigh leotha dealbh-camara a dhèanamh neo ceannachadh mòna fheuchadh. 

Ann an drama poballach telebhisean nan Stàitean Aonaichte "Supernatural" (6:4, "Weekend at Bobby's") thuirteadh gun do rugadh caractar Fergus Roderick MacLeod ann an Canaispidh ann an 1661.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Bhatain

'S e baile ann an Gallaibh a tha ann am **Bhatain** neo **a' Bhatan** (Beurla: *Watten*). Tha "Bhatain" a' tighinn bho Lochlannais *vatn* (loch neo poll), agus gun teagamh 's e Loch Bhatain air a bha e a' bruidhinn.

Tha am baile suidhichte air rathad mòr (A882-A9) eadar Inbhir Ùige agus Inbhir Theòrsa, mu dhà chilemeatairean deug (ochd mìlean) iar air Inbhir Ùige agus faisg air Abhainn Ùige agus Loch Bhatain. 'S e an loch as motha ann an Gallaibh a tha sin.

Bha campa prìosanaich a' chogaidh ann eadar 1943 agus 1948, bha mòran daoine Nàsach ainmeil a' fuireach ann an seo.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Dùnaid

'S e baile ann an Gallaibh a tha ann an **Dùnaid** (Beurla: Dunnet). Tha e faisg air Rubha Dhùnaid agus Inbhir Theòrsa air gobhal *A836* agus *B855*.

## Duine ainmeil
Bha an t-urramach Timothy Pont na mhinistear ann an Dùnaid eadar 1601 agus 1614. Rinn e mapaichean na h-Alba.

## Eachdraidh
Rinneadh cladhach àrc-eòlais ann an Dùnaid agus fhuaradh làrach meall tuinidh. Saoilear gun deach e a thogail eadar an 4mh linn RC agus an 2na linn RC.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Achadh Mharasdail

'S e baile ann an Gallaibh a tha ann an **Achadh Mharasdail**  no **Achadh Bhàrrasdail** (Beurla: *Achvarasdal*). Tha e suidhichte mu 3 mìle (4.8 km) iar air Meadhrath. Deas air a' bhaile tha *Achiegullan Burn* agus *Burn of Isauld* ann. Tha Loch Achbuiligan tuath air Achadh Bhàrrasdail. Deas air a' bhaile chithear *Achvarasdal House*. Lorgadh dà thùrsa  agus borg bho Linn an Iarainn  faisg air an taigh seo. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Paraiste Meadhraith
Allt nam Breac

'S e baile ann an Gallaibh a tha ann an **Allt nam Breac** (Beurla: *Altnabreac*).

Tha stèisean-rèile ann air an Loidhne a' Chinn a Tuath eadar Fors An-Àird agus Caladal nan Gall. Dh'fhosgail an loidhne 28 an t-Iuchar 1874. Tha an togalach agus an tùr-uisge trèigte a-nis. 'S e aon de na stèiseanan-rèile as iomallaiche air feadh Breatainn a th' ann, tha an rathad as fhaisge mu 7½ mìle (12 km) air falbh san iar. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Cuimhneachan air stèisean is sgoil Allt nam Breac

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Baile na Bruaich

'S e baile beag ann an Gallaibh faisg air Dùn Bheathadh a tha ann am **Baile na Bruaich** (Beurla **Balnabruich**).

Bhiodh an t-aon ainm-àite Gàidhlig air Balnabreich ann an Siorrachd Bhanbh agus air Balnabroich ann an Siorrachd Pheairt. 

## Iomraidhean


## Dealbhan

Faidhle:Croft west of Balnabruich - geograph.org.uk - 902702.jpg|Faisg air Baile na Bruaich


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Baile a' Chaisteil, Gallaibh

'S e baile ann an Roinn Ghallaibh a tha ann am **Baile a' Chaisteil** (Beurla: *Castletown*).

Chaidh am baile a thogail 1824. Bha siorram James Traill air a phlanaigeadh o chionn 1802 airson nam mèinneadairean ann an cuaraidhean leacan. Chaidh leac bho Bhaile a' Chaisteil dh'às-phortaich don Rìoghachd Aonaichte air fad agus thall thairis. Tha saothrachadh reòthadairean anns a' bhaile an-diugh

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Bearghdal

'S e baile ann an Gallaibh a tha ann am **Bearghdal** (Beurla: *Berriedale*). Tha e suidhichte air costa an ear  far a bheil na h-aibhnichean *Berriedale Water* agus *Langwater* a' sruthadh ri chèile. Tha  e mu 20 mìle (32 km) ear-thuath air Brùra. Ann an 1991 bha 60 duine a' fuireach an seo. Tha sreath de thaighean faisg air an tràigh, b' àbhaist do na h-iasgairean fuireach an seo. Chaidh eaglais a' bhaile a thogail ann an 1826 a rèir planaichean Thomas Telford.

Iar-thuath air Bearghdal tha borg à Linn an Iarainn faisg air *Ousdale Head*. Air mullach creige faisg air a' cladach chithear tobhtaichean Caisteal  Bhearghdal. Anns an 14mh linn bha an caisteal aig Reginald Cheyne no Rannald. Iar air a' bhaile tha *Langwell House* ann a chaidh a thogail anns an 18mh/19mh linn. 

## Dealbhan

Berriedale Church - geograph.org.uk - 1290831.jpg|Eaglais ann am Bearghdal.
Cottages at Berriedale harbour - geograph.org.uk - 1212007.jpg|Taighean faisg air an tràigh.
View towards Langwell House - geograph.org.uk - 482667.jpg|Sealladh air *Langwell House*.


## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Am Bràigh Mòr

'S e baile gu ear air Dùn Bheathadh air Uisge Bhearghadail ann an Gallaibh a tha anns **a' Bhràigh Mhòr** (Beurla: *Braemore*).

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Paraiste Latharain
Rubha Dhùnaid

'S e leth-eilean ann an Gallaibh faisg air Dùnaid a tha ann an **Rubha Dhùnaid**, ainm eile: **Ceann Dùnaid**. 'S e rubha an leth-eilean fìor-iomall tuath a' chinn-tìre Bhreatannaich. Canar *Easter Head* ris san Beurla agus tha e mu 18 km (11 mhìle) san iar 's a bhith tuath air Taigh Iain Ghròt agus mu 20 km (12 mi) air falbh bho Dhùn Gasbaith.

Tha taigh-solais a chaidh a thogail le Robert Stevenson suidhichte an seo. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Leth-eileanan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Dail Healabhaig

'S e baile beag air an Abhainn Halladale deas air a' Mhealbhaich ann an Cataibh a tha ann **Dail Healabhaig** (Beurla: *Dalhalvaig*).

Tha càrn chlachan loisgte faisg air.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Cataibh
Dùn Bheathadh

'S e baile ann am Gallaibh a tha ann **Dùn Bheithe** neo **Dùn Bheitheadh** no **Dùn Bheathadh** (Beurla: *Dunbeath*). Tha e air rathad A6, ear air a' Bhràigh Mhòr.

Rugadh Neil Gunn, nobhailiche, ann an Dùn Bheathadh agus tha ionad dualchas anns an àite-breith aige. Tha beairteach àrc-eòlais ann: lorgadh mòran bhràistean à Linn an Iarainn agus tha àiteachan mhanach às an Linn Dhorcha anns a' bhaile cuideachd (faic leabhair arc-eòlas Alex Morrison, "Dunbeath: A Cultural Landscape").

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Cèis

'S e baile ann an Gallaibh a tha ann  an **Cèis** (Beurla: *Keiss*). **Keiss** (Scottish Gaelic: *Cèis*) 'S e baile-iasgaich a th' ann a tha suidhichte aig ceann a tuath *Sinclairs Bay* air costa an ear Gallaibh.

Tha tobhtaichean Caisteal Chèis nan laighe mu mhìle tuath air meadhan a' bhaile air creigean àrda far am faighear sealladh farsaing thairis air a' bhàgh. Tha an seann togalach tarraingeach don luchd-turais fad bliadhnaichean. Timcheall air 1755 chaidh Keiss House a thogail faisg air a' chaisteal.

## Ainm a' bhaile
A rèir Ainmean-Àite na h-Alba chan eil ainm Gàidhlig air a' bhaile, ach nochd e anns an fhaclair Dwelly  agus aig Mac an Tàilleir  mar "Céis". Tha e coltach gun tàinig am facal Cèis/Keiss bhon fhacal Seann-Lochlannais *keis* a tha a' ciallachadh "druim leth-chruinn". 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Old Keiss Castle aig Canmore

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh
Roinn-seòrsa:Roinn Ghallaibh
Fresgoe

'S e baile beag faisg air Meadhrath ann am Gallaibh a tha ann am **Fresgoe** neo **Freasgò**.

Choimiseanaich William Innes à Sanndasaid an cala is bha James Bremner an einnseanair a thog an dà chithe le leacan. Chosg e £3000 ann an 1835.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Gallaibh