open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Punnd Sasannach

Bho thùs, ann an linn nan Sagsonaich (A thug ainm do Ear-Dheas na Breatuinn), cha b' ann an punnd Shasannach ach cumhachd cheannaich Punnd Troigh de miotail airgead. Gu ìre mhòr, chleachd dùthaich Tuatha na h-Eòrpa airgiod mar meadhan-mhalairt agus tìrean deasach na h-Eòrpa òr. Ann an Sasunn agus Alba, bha an 1/240mh phairt den phunnd aithnichte a bhi na chuideam-pheighinn, agus b' e sin an cuideam airgid a bha anns a' pheighinn Sasunnach roimhe linn nan Tormodaich.
As deidh 1066, mean air mhean mheasgaich rìghrean na Sasuinn bun-mheatailtean le airgiod nam buinn agus chaidh luach an "airgid" seo sìos. Chaidh rìghrean na h-Albainn torr nas fhada na rìghrean na Sasuinn air taobh milleadh an cuid airgid, agus aig am Achd an Aonaidh de 1707 cha robh luach a' Phunnd Albannaich ach 1/12 mh de Punnd Shasannach. As deidh 1707 chleachd an da dhùthaich am Punnd Shasannach, a dh'aindeoin sin bha cuid Albannach a' measadh 1 s. 8 d. Shasunnach ( 1 Sgillinn agus 8 peighinn) a bhi na "punnd Albannach" iomadh bliadhna as deidh sin. Is e sin a bha Raibeart Burns a' ciallachadh nuair a sgrìobh e an sreath "Twa pund Scots twas a' her riches" anns a' bhàrdachd Tam o' Shanter.

Ged a dh'fhalbh am punnd Albannach os cionn 300 bliadhna, bha feum aig na Gaidheal a dh'aithneach an difir eadar am Punnd Sasannach agus am Punnt Éireannach sìos ri 2002, nuair a chuir Èireann a punnd seachad, a ghabhail pàirt an ruith-airgid ùr na h-Eòrpa: An Euro.

## Roinneadh de Punnd
B'e roinneadh nan Punnd an Sgillinn agus am Peighinn.

12 Peighinn = 1 Sgillinn

20 Sgillinn = 1 Punnd

Is ann bho nach robh 1 Sgillinn Albannach ach an uimhir ri 1 Peighinn Sasunnach, a tha na Gaidheal Albannach a' cleachdadh am facal "sgillinn" an aite "peighinn" ( a bha na h-Èireannaich a' cleachdadh mun deach iad ris an Euro an 2002). Cha cleachdar am facal "peighinn" an Alba an diugh ach far a bheil e na phàirt de ainm aite: Mar eisimpleir "Peighinn a' Chorrain" an Bràighe Throndarnais, far a bheil "peighinn" a' comharraich pìos fearann air a bhiodh (is docha anns na meadhan-aoisean) màl bhliadhnail de Peighinn Albannach.

Roimhe meadhan an 19mh cheud, bha gluasad air ainmean cumanta 's a' Ghàidhlig

1 Punnd (Sasannach) = 20 tasdan

1 Tasdan = 12 Sgillinn

Nuair a chaidh Breatainn 'o cleachdadh ruith-airgid stèidhichte air bonnaibh oir aig toiseach a' chogadh mhòr, chuireadh muilnean de notaichean banca luach 1 punnd a mach an àite an oir a bha air cumail mar caile nàiseanta. Ré ùine, chaidh cleachdadh air an ainm Nota an aite punnd.

## Deicheamhachd
Chuireadh as an roinneadh den phunnd le sgillinnean is peighinnibh as anns a' bhliadhna 1971, nuair a chaidh ath-roinneadh den phunnd ri siostam deicheamhachd, le cheud sgillinn ris an nota.

## A Sealladh Air Adhart

Anns an latha an diugh (2008) cha mhòr nach eil notaichean singilte air dol a mach a bhith, agus is "Tughadaran", bonn umha le luach de punnd a chuir an Riaghaltas aig Maighread Nic an Tughadair an gnìomh anns na 1980'n a tha air gabhail an aite.

Tha cuid an dòchas gun tèid Alba a-steach ri roinn an Euro ré na beagan bliadhnaichean a tha romhainn.

## Ceanglaichean a-mach
* Punnd Sasannach

Roinn-seòrsa:Airgead
Almost Famous

Is e **Almost Famous** film a bha air a chruitheachadh ann an 2000 agus air a stiùradh le Cameron Crowe. Tha, am measg neach eile, Patrick Fugit, Kate Hudson agus Billy Crudup nan cleasaichean ann.

Roinn-seòrsa:Film
New Delhi

'S e prìomh-bhaile  na h-Innseachan a tha ann an **New Delhi** (Hindi: नई दिल्ली),  Urdu: نئی دلی) 
Tha e suidhichte anns an àrd-bhaile Dhelhi  san àird a tuath na dùthcha. Anns a’ bhliadhna 2006 bha 321,883 duine  a' fuireach anns a’ bhaile fhèin. Tha riaghaltas na h-Innseachan stèidhichte an seo, agus mar sin dheth ‘s e teas meadhan poileataigeach a th’ ann an New Delhi.
 
## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil an Riaghaltais ann an New Delhi
* Mapa New Delhi

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Thimphu

'S e prìomh-bhaile Bhutàin a tha ann an **Thimphu** (Cànan Tibetianach: ཐིམ་ཕུག།) agus cuideachd 's e ainm a’ ghleann a tha timcheall air a’ bhaile. Tha am baile suidhichte air bruach na h-Aibhne *Wang Chhu*. 'S e am baile as motha den dùthaich a thaobh àireamh-shluaigh. Chaidh a’ mhanachain *Tashichoedzong* air a togail anns an 17mh linn. Bho 1952 tha an riaghaltas Bhùtain suidhichte an seo. Tha an Teampall *Dechenphu*, a’ mhanachainn *Tango*, a’ mhanachainn *Cheri* agus an lùchairt *Dechenchoeling* san àird a tuath a’ bhaile. Tha an rìgh a’ fuireach anns an Lùchairt *Dechenchoeling*. Tha ìomhaigh Buddha, an *Buddha Dordenma statue* air a togail air a' bheinn *Kuensel Phodrang*. Bidh i deiseil anns a’ bhliadhna 2008, ‘s e sin an ìomhaigh Bhudda as motha air feadh an t-Saoghail.

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Bandar Seri Begawan

'S e prìomh-bhaile Brùnaigh a tha ann am **Bandar Seri Begawan** (Cànan Jawi: بندر سري بگاوان). Tha ainm a’ bhaile a’ ciallachadh: *port-mara den riaghladair* anns a’ chànan Mhalaidhsianach.
Tha am baile suidhichte air bruach na h-Aibhne Brunei.

Is math as fhiach an lùchairt *Istana Nurul Iman* fhaicinn. Tha còrr is 1,800 seòmraichean ann. Tha an lùchairt cho mòr ri 200,000 meatair ceàrnagach agus mar sin dheth 's e seo an lùchairt as motha air an t-saoghail. Chaidh *Mosg Omar-Ali-Saifuddin* a thogail anns a' bhliadhna 1958. Faisg air a' mhosg tha *Kampong Ayer*, (Gàidhlig: baile-uisge). 'S e baile a th' ann a chaidh a thogail anns an uisge, coltach ri Venice.

## Bailtean co-cheangailte
*Santiago de Cuba

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil
* Sealladh Bhandar Seri Begawan 

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Ear-Dheas
Luch

'S e seòrsa creimiche a tha sa **luch**, mamal beag, a tha cumanta mar peata, agus bidh luch fiadhaich a' fuireach sna taighean aig daoine cuideachd.

## Creimich eile
* Feòrag
* Hamstair
* Radan

Roinn-seòrsa:Creimiche
Roinn-seòrsa:Mamalan
Roinn-seòrsa:Peataichean
Tehran

'S e prìomh-bhaile Ioràin a tha ann an **Tehran** (IPA: tʰehˈɾɒn; Cànan Persianach: تهران *Tehrān*). 
Tha am baile suidhichte air cois na beanntan *Alborz*. 'S e teas meadhan gnìomhachail a tha ann an Tehran, gu h-àraid air càraichean, bathar ceimigeach, ola,  agus bratan-ùrlair.

## Bailtean Co-cheangailte
*  Los Angeles (Calafòrnia)
*  Pretoria

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil:Tehran
* Fiosrachadh cruinn-eòlais Tehran

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Edward Said

B' e sgoilear Palastaineach a bh’ ann an **Edward Wadi Said** a rugadh ann an Ierusalam air 1 an t-Samhain 1935 nuair a bha Palastain fo smachd Ìompaireachd Bhreatainn. Ged a b’ e Crìosdaidhean a bhuineadh dha Eaglais Shasainn (Easbaigeachas) a bha san teaghlach aige, thuirt Said ma dheidhinn fhèin gur e “*Crìosdaidh còmhdaichte ann an cultar Muslamach*” a bh’ ann dheth. Chuir e seachad a' chuid bu mhotha de bhliadhnaichean fhìor òigridh ann an sgoiltean Ierusalam, ach an dèidh a' chogaidh eadar na h-Iùdhaich agus na h-Arabaich ann an 1948 ghluais e fhèin agus a theaghlach gu Cairo far an robh bùth aig athair. An dèidh dha a bhith a' frithealadh àrd-sgoil ainmeil anns an Èipheit, chuir e crìoch air a chuid foghlaim anns na Stàitean Aonaichte aig Oilthigh Phrinceton agus Oilthigh Harvard; agus an dèidh greis fhuair e dreuchd mar ollamh ann an litreachas na Beurla aig Oilthigh Cholumbia ann an New York. Bhiodh e gu tric a' càineadh poileasaidhean stàit Iosrael is e a' toirt taic do mhuinntir Phalastain. Tha e ainmeil airson an leabhair 'Orientalism' a sgrìobh e mu bhuaidh ìompaireachdan na Roinn-Eòrpa air seallaidhean an luchd-ealain Eòrpaich mu choinneamh coimhearsnachdan, cànanan is cultar an Ear-Mheadhanaich is Àisia a Deas. Cho math ri bhith na sgoilear cliùiteach a thaobh litreachais, bha Said cuideachd na neach-ciùil gu math ealanta air a' phiàno. An dèidh dha a bhith a' fulang le aillse airson còrr is deich bliadhna, fhuair e bàs air 25 an t-Sultain 2003. 

## Aistean co-cheangailte
* Orientalism (leabhar)

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Palastainiach
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach
Roinn-seòrsa:Daoine à Palastain
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Orientalism (leabhar)

'S e leabhar a th' ann an **Orientalism** (ISBN 0-394-74067-X) a chaidh fhoillseachadh an 1978. Anns an leabhar seo chuir Eideard Said air adhart am beachd nach robh ann an “*Orientalism*” (ainm airson beachd, sgrùdadh no rannsachadh sam bith air an saoghal Earrach – an *Orient*) ach dòigh smaointinn a bha a cuir a h-uile cinneadh, dùthaich agus creideamh nach buineadh ris an t-saoghal Siarach air leth mar “*the other*”- àite nas borb, nas sìmplidh le cultar nas lag  na bh’ anns an Roinn Eòrpa agus America agus nach biodh a chaidh cho math no cho làidir ri na sgìrean Chrìosdaidh. Bha e den bheachd gur ann stèidhichte air ceangalan “colonial” a bha “orientalism” agus nach deidheadh a dhealachadh bho na h-Impireachdan a bh' aig na dùthchannan Eòrpach agus an cumhachd a bh’ aca air saoghal nan Arab.

Thòisich an leabhar tòrr connspaid, gu h-àraidh eadar an sgoilear ainmeil Bernard Lewis agus Said, agus tha a chuid mhòr den bheachd gun dh’atharraich e gu ìre mòr an dòigh a tha oilthighean a teagaisg mu an Ear Mheadhanach. 

Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Roinn-seòrsa:Càirdeas Eadar-Nàiseanta
Malé

'S e prìomh-bhaile nan Eileanan Mhaladaibh a tha ann an **Malé** (Cànan Dhivehi: މާލެ, "Maa-lay"). The e suidhichte san àird a deas ann an Malé a Tuath (Kaafu Atoll). 'S e seo an co-chomharran aige:
4° 10' Tuath agus 73° 30' Ear.
B’ àbhaist na teaghlach rìoghail den eilean a bhith a’ fuireach an seo. 

Ged a tha Malé suidhichte ann am Male' Atoll, (Kaafu Atoll), chan eil e na phàirt poileataigeach den eilean. 'S e teas meadhan malairteach a th' ann am Malé. Tha port-mara aig a’ bhaile, agus tha am port-adhair eadar-nàiseanta *Malé International Airport* air an eilean Hulhule Island faisg air. 

Thàinig ainm nan eileanan (Na h-Eileanan Mhaladaibh) bho ainm a' phrìomh-bhaile (Malé) aca.

## Gailearaidh

Faidhle:Male-jardins del sulta-glorieta.jpg|Pàirc: *Sultans Gardens* ann am Malé

## Iomraidhean


## Ceangal a-mach
* Fiosrachadh mu na h-Eileanan Mhaladaibh agus Malé

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Clash of Civilizations

Chaidh an aiste **Clash of Civilizations**, a sgrìobh Samuel Huntington, fhoillseachadh airson a chiad uair ann an 1993 mar freagairt ri leabhar a sgrìobh Francis Fukuyama am bliadhna roimhe: “The End of History and the Last Man”. 

Bha Fukuyama ag ràdh gun robh bàs an t-Aonadh Sobhiat a' toirt eachdraidh mac-an-duine gu crìoch agus nach biodh anns an àm ri teachd ach dùthchannan deamocratach oir gun gabhadh a h-uile pàirt den t-saoghal ris an seòrsa “deamocratach libearal” a bhuineadh ris an t-saoghal Siarach. 

Cha do ghabh Huntington ris an seo idir agus esan ag ràdh gun ro an comh-strì eadar siostaman poilitigeach a tighinn gu crìoch (agus an aontachadh le Fukuyama mu seo) ach nach ann ag atharrachadh gu dòighean deamocrach a bha an t-saoghal air fad idir ach a tilleadh gu suidheachadh far am biodh sìobhaltachdan mòra a strì an aghaidh a-chèile agus dh’ainmich e na Sìobhaltachdan agus na dùthchannan a bhuineadh riutha. Nam measg bha:

* **An t-Saoghal Siarach** (*USA, taobh Siar na Roinn Eòrpa*)
* **An t-Saoghal Orthodox** (*Ruis, taobh Ear na Roinn Eòrpa*)
* **An t-Saoghal Arabach/Muslamach**
* **An t-Saoghal Sìneach** (*Sìona, Bhiet-Nam, Taiwan, Singeapòr etc*)
* **[[Hinduachd|An t-Saoghal Hionduthach]]** (*Innseachan, Neapàl etc*)

## Iomraidhean


## Leabhar
Huntington, Samuel P. (1993), The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order, The Free Press, London: Simon $ Schuster. ISBN 0-7432-3149-X.

Roinn-seòrsa:Leabhraichean
Samuel Huntington

B' e Aimeireaganach (18 an Giblean 1927 – 24 an Dùbhlachd 2008) agus sgoilear saidheans poileataigeach a bh' ann an **Samuel Huntington**. Chaidh e gu Harvard agus Yale. B' e comhairliche a bh’ ann do Cheannard nan Stàitean Aonaichte, Lyndon Johnson, aig àm chogadh Bhiet-Nam agus shuidh e air Comhairle Nàiseanta airson Dìon na Dùthcha. A bharrachd air an sin stèidhich e an iris cumhachdach “Foreign Affairs” agus b' e Ollamh a bh’ ann aig Oilthigh Harvard airson Càirdeas Eadar-Nàiseanta. Tha e ainmeil airson na h-aiste (agus an uairsin an leabhar) "*[[Clash of Civilizations]]*" fhoillseachadh.

## Foillseachaidhean
* *Political Order in Changing Societies.* Yale University Press, New Haven 1969, ISBN 0-300-01171-7
* *The Soldier and the State. The Theory and Politics of Civil-Military Relations.* Belknap Press, Cambridge 1981, ISBN 0-674-81736-2
* *The Third Wave. Democratization in the Late Twentieth Century.* University of Oklahoma Press, Norman 1991, ISBN 0-8061-2516-0
* *The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order.* Simon & Schuster, New York 1996, ISBN 0-684-84441-9
* *Who Are We? The Challenges to America's National Identity.* 2004, ISBN 3-203-78060-7

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Aimeireaganach
Roinn-seòrsa:Poileataigs
James Watt

Is e saor-innealan-thomhais, fiosaigiche, innleadair agus neach-malairt a bha ann an **James Watt** (19 am Faoilleach 1736 - 25 an Lùnasdal 1819). Rugadh e ann an Grianaig, far an robh a h-athair na bhàillidh agus na fhear-togail thaighean is bhàtaichean. Chaochail e aig aois de 83 bliadhna ann am Birmingham, Shasainn. 

Cha robh deagh shlàinte aige nuair a bha e na bhalach agus fhuair e foghlam tràth on a mhàthair mus deach e gu sgoil gràmair. Chaidh e an 1753 gu Glaschu airson tàilleabhachd agus an 1755 gu Lunnainn. Thill e gu Glaschu aig aois 21 a dh'fhosgladh bùth aig Oilthigh Ghlaschu airson innealan-thomhais matamataigeachd a dhèanamh agus a chàradh. 'S ann anns a' cheàrd sin a bha e nuair a chaidh iarraidh air samhail de dh'inneal Newcomein a chur an gleus. Bha an t-inneal an seilbh roinn Feallsanachd Nàdurra na h-Oilthighe ach cha do dh'obraich e gu cheart. 'S ann anns an iomairt siud a chruthaich e ciste fa-leth airson fuaradh agus dlùthadh stotha. Leis a' chiste-dhlùthaidh an staid falamhantas, nan chuireadh an ciste-dhluthaidh an co-radhas leis an t-siolandair làn stotha, teicheadh stotha bhon t-siolandair dhan chiste-dhlùthaidh - far an rachadh a dlùthadh ri uisge-glèidheadh mar sin falamhantas a' chiste-dhlùthaidh agus aobhraicheadh anns an t-siolandair an falamhantas a bha dhìth a dh'obraich an t-inneal.

Is e an dlùthadair (ciste-dhlùthaidh) fa-leth agus am brèbhet a chlàraich e air an son a bha na bhun-stèidh da fhortan.

Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Yerevan

'S e prìomh-bhaile Airmeinia a tha ann an 
**Yerevan**, (Airmenianais: Երևան neo Երեւան, Asarbaideanais: İrəvan, Ruisis: Ереван), seann ainm: **Erebuni** agus **Erivan**. 'S e am baile as motha den dùthaich cuideachd. Tha e suidhichte air bruach na h-Aibhne *Hrazdan* anns an earra-thuath Gleann *Ararat*.
Tha e na theas mheadhan poileataigeach ‘s gnìomhachail Airmìnia.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns an 8mh linn RC, nuair a chaidh an dùn *Erebuni* a thogail anns a’ bhliadhna 782 RC.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Antananarivo 
*  Cambridge (Massachusets)
*  Los Angeles (Calafòrnia)
*  Odesa

## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil Yerevan Municipality
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roald Amundsen

B' e Rannsachair agus paidhleat Nirribheach a bha ann **Roald Amundsen** (IPA: **ɾuːɑl ˈɑmʉnsən**, Borge, 16 an t-Iuchar 1872–mu 18 an t-Ògmhios 1928).

Rugadh e aig Borge an Smaalanene. Rè 1903 - 1906 sheòl e an Linn Iar-Thuath o bheul gu beul a’ dèanamh tomhasan maigneatachd luachmhòr. Bu esan a’ chiad fhear a ruigsinn am Pòla a Deas (14 an Dùbhlachd 1911). Chaidh e tron Linn Ear-Thuath anns a’ Mhaud, ach dh’ fhàillig e a sheòladh thar a' Pòla a Tuath (1918–1921). Air fàgail Caiptean Whisting a’ leantainn an iomairt sin (1922 - 1924), chaidh Amundsen ri Point Barrow an Alasca, le amas a thoir itealan thar a' Phòla. Air a chiad iteal à Spitsbergen fhuair e gu domhainn leud 87˚ 44’ T (1925), air an dàra trup (Cèitean 1926) chaidh e thar a' Phòla gu Alasca. Ann an 1928, chaidh e a shabhail sgioba Nobile, a bha air fàillig a’ ruigsinn am Pòla le bàta-siùil agus chailleadh e.

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean
Roinn-seòrsa:Daoine à Nirribhidh
James Cook

B' e maraiche, fear-tomhais agus rannsachair a bha ann an **James Cook** (1728-1779).

Mar oifigear an Cabhlach Rìoghail na Breatainne, rinn e trì bòidsean tomhais/rannsachaidh dhan Chuan Sèimh, 1768-1771, 1772-1775 agus 1776-1779.

Rugadh e 28mh an Dàmhair 1728, mac sgalaig, aig Marston faisg air Cleveland an Siorramachd York. Cha d'fhuair e ach bun-sgoileadh. Nuair a bha e trì bliadhna deug a dh'aois chaidh a fhasdadh fo bhonn ri ceannaiche anns a' bhaile iasgaidh de Staithes air oir Siorramachd York. Cha do dh'fhan e fada anns an dreuchd sin, ach chaidh a fhasdadh fo bonn ri neach-sheilbh luing à Whitby. Thàinig e a-mach na mharaiche agus bha e grunnan bliadhna an malairt a' ghuail agus malairt na Bailtic.

Ann an 1755, chaidh e do Cabhlach Rìoghail na Breatuinn, a' seòladh a roimhe na cruinn ach taobh a-steach ceithir bliadhna dh'èirich e gu inbhe maighstear-seòlaidh. Bha e, as deidh sin, mu deich bliadhna a' seòladh mun oirthir An Talamh Ùr agus beul Abhainn Naoimh Labhrainn, air longan-tomhais a bha ri tomhais an oirthir agus cruthaich cairtean agus leabhraichean phiolaid. Fad 's a bha e air an obair seo, ionnsaich e matamataig dha fhèin agus rinn e fhèin-ullachadh airson obair as àirde. 

Rinneadh leifteanant dheth an 1768, agus thoireadh dha uallach a ghiùlan expedition Saidheansail gu Haiti a thomhais trasnadh Bhèineas a bha ri tachairt air 3 Ògmhios 1769. Air an slighe dhachaidh sheòl e suas an taobh sear de Astràilia, ga chairteachadh aig a h-aon am, mun do rinn e air an iar, a' seòladh eadar Gini Nuadh agus e Astràilia, sgrìob a chuir as an creideamh gu robh mòr-thìr deasachd a shìneadh gu tuath ri 40°Deas. Nuair a thill an luing gu Breatuinn rinneadh chomandair dheth. 

Chuireadh e ri dreuchd air tìr airson beagan mìosan ach an ath bhliadhna, chuireadh e os cionn iomairt rannsachaidh eile. Bha amas a' bhòidse seo a thomhais meud de Antartica. Thug Cook an long-thomhais cho fada dhan deas gun b' urrainn dha, a sheòl mun agus a phlot crìochan den deigh a chuairteachas Antartica. Nuair a thill e bhon tomhais seo an 1775 rinneadh làn-chaiptean dheth.
 
Air a bhòidse mu dheireadh fhuair e bàs aig Hawaii, an sabaid le tùsanaich, (17 Faoilteach 1779).

Roinn-seòrsa:Seòladairean Sasannach
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Manama

'S e prìomh-bhaile Bhachrain a th’ ann am **Manama** (Arabais: المنامة **Al-Manāmah**). 'S e am baile as motha den dùthaich cuideach, tha an ceithreamh pàirt de muinntir na dùthcha a’ fuireach an seo. Tha am baile suidhichte san àird an earra-thuath den eilean Bachrain air leth-eilean bheag. Tha am port-adhair eadar-nàiseanta, am *Bahrain International Airport*, air an eilean *Al Muharraq* faisg air, agus tha cabhsair eadarra.

## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil le dealbhan mu Mhanama

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Douglas Murray (sgrìobhadair)

'S e naidheachdair agus ùghdar poileataigeach à Leòdhas, Alba a tha ann an **Douglas Murray** (b.1979). Tha e ag obair mar Stiùiriche an Centre for Social Cohesion, buidheann-bheachdachaidh a chaidh a stèidheachadh le Civitas.

Fhuair e fhoghlam aig St. Benedict's, Ealing agus Eton College, mus do chùm e air gu Magdalen College, Oilthigh Oxford airson ceum a dhèanamh ann am Beurla. Greiseag ghoirid an dèidh dha ceumnachadh ghabh e àite mar an ùghdar a b' oige a-riamh a dh'fhoillsich leabhar mu eachdraidh-beatha duine nuair a sgrìobh e mu beatha am Morair Alfried Douglas.

Tha e air aithisgean a sgrìobhadh airson a' Guardian agus an Sunday Times. Chaidh an leabhar connspaideach aige, "*Neoconservatism: Why We Need It*", a mholadh gu mòr agus dh'ainmich Andrew Roberts e mar "*the right's answer to Michael Moore*".

Feumaidh e dìonadairean bho phoilis an Òlaind nuair a tha e anns an dùthaich ud an dèidh dha beachdachadh air Ioslam anns an dùthaich ud.

Bidh e cuideachd a' bruidhinn air prògraman air telebhisean Breatannach bho àm gu àm mar Question Time agus The Daily Politics. 

## Clàr-leabhraichean
* Douglas Murray. *Neoconservatism: Why We Need It*, 2005. ISBN 1-904-86305-1.
* Douglas Murray. *Bosie: A Biography of Lord Alfred Douglas*, 2000. ISBN 0-340-76771-5.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Official Douglas Murray website
* Centre for Social Cohesion
* His most famous television appearance

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Roinn-seòrsa:Naidheachdas
Roinn-seòrsa:LCDT
Nicosia

'S e prìomh-bhaile Chìoprais a tha ann an **Nicosia**, ainm eile: **Lefkosia** neo **Lefkosha** (Greugais Λευκωσία, Turcais, Lefkoşa)

Tha am baile suidhichte ann am meadhan na dùthcha air bruach na h-aibhne *Pedieos*. 'S e teas meadhan malairteach na dùthcha a tha ann an Nicosia. Tha an riaghaltas suidhichte an seo cuideachd. 

Tha dà phàirt anns a’ bhaile: tha na Turcaich a’ fuireach ann an taobh tuath a’ bhaile, agus na Greugaich anns an taobh a deas. Tha àrainn ann eatarra a tha dìonta leis na Dùthchannan Aonaichte.

Tha mu 309,500 duine a’ fuireach anns an àrd-bhaile gu lèir.
Tha mu 224,500 duine a’ fuireach anns a’ phàirt Ghreugach, agus 84,893 duine anns a’ phàirt Turcach.

## Bailtean Co-cheangailte
* Abu Dhabi
*  Odesa

## Iomradh


## Ceanglaichean a-mach

* Videos: Cultar Nicosia
* Duilleag oifigeil: Municipality of Nicosia (Λευκωσια)

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Fernão de Magalhães

B' e maraiche agus rannsachair a bha ann am **Fernão de Magalhães** (Sabrosa 1470 - Mactan 1521).

Rugadh e anns a' Phortagail agus bha e iomadh bliadhna 'san t-seirbhis rìoghail. Chosnaich e urram 'san t-seirbhis sin anns na h-Innsean Searach agus chaidh a leòn ann am Morocco. Dh'fhàgadh esan le càs cham agus gun meas ach culaidh-mhagaigh an suil Rìgh Immanuel. Chaidh Magalhaens as àicheadh a h-àiteachadh a' Phortagail agus thairgse e a sheirbhisean ri Rìgh na Spàinne.

Bha esan a' creidsinn gum bhitheadh slighe do na Molucaich seachad air Mòr-Thir Aimeireaga a Deas. Thugadh cabhlach de còig luing dha còmhla le feachd de 250 daoine is rinn e air an Iar an 1519.

Lorgadh caolais eadar Ameireaga a Deas agus Tierra del Fuego, ris an chanar Caolas Mhagellan an-diugh. Bhèat a luingean tron Chaolais seo fad 17 làithean, mun do dh'fhosgail cuan eile a roimhe. Chuir Magalhães An Cuan Sìth air an fhairge seo air sgàth 's an faireachdainn sìochan a thàinig air nuair a chaidh a ruigsinn.

A chumail dhan iar, lorg e na h-Eileanan Filipineach far an deach buidheann aigesan a mach le buidheann tùsanaich. Mharbhadh esan anns an t-sabaid. As deidh an t-uabhas seo chum a sgioba nan seòladh dhan iar fo stiùir a h-iar-cheannard anns a long-bhrataich *Victoria* . Ràinig iad air an Spàinn ann an 1522 aig deireadh a chiad cuairt-sheòladh na cruinne an eachdraidh clann dhaoine.

Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phortagail
Baghdad

'S e prìomh-bhaile Ioràic a tha ann am **Baghdad** (Arabais: بغداد, *Baġdād*). Anns a' bhliadhna 2008 bha 6,431,839 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin,

ach tha an àireamh-shluaigh anns an àrd-bhaile Bhaghdad nas motha na 8 millean.
Mar sin dheth ‘s e am baile as motha anns an dùthaich cuideachd. ‘S e an dàrna baile as motha anns an t-saoghail Araibianach an dèidh Cairo.
Tha e suidhichte air bruach na h-aibhne Tigris.
## Bailtean co-cheangailte
*  Amman
*  Beirut
*  Dubai
*  Sanaá
*  Nishapur
*  Pyongyang

## Gailearaidh

Faidhle:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|Baghdad air bruach na h-aibhne *Tigris*
Faidhle:Baghdd.jpg|Baghdad aig beul na h-oidhche


## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Amman

'S e prìomh-bhaile Iòrdain a tha ann an **Amman** (uaireanan: **Ammann**; Arabais: **عمان**, **ʿAmmān**).

Tha Amman suidhichte ann an taobh tuath na dùthcha. Chaidh am baile a thogail air seachd beanntan, ach an-duigh tha e a' sgaoileadh air 19 beanntan ris an canar *jabal*. 
Anns a' bhliadhna 2005 bha 2,125,400 duine a' fuireach anns a' bhaile fhèin.

‘S e teas meadhan malairteach Iòrdainn a tha ann an Amman. Tha am baile cudthromach cuideachd airson foghlam àrd-ìre, nam meadhanan agus an roinn turasachd. 
Tha port-adhair eadar-nàiseanta, an *Queen Alia International Airport*, faisg air a’ bhaile.

Chaidh am baile a stèidheachadh mu 8500 RC, lorg na rannsaichearan arc-eòlas piosan beaga den seann bhaile ann an *Ain Ghazal*. 

## Bailtean Co-cheangailte
*  Algiers
*  Astana
*  Chicago (Illinois)
*  Khartoum
*  Miami Florida
*  Nouakchott
*  Pretoria
*  San Francisco (Calafòrnia)
*  Tunis

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 360 degrees panorama bho ''Citadel Hill'' ann am meadhan Amman

* Mapa: Amman .

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-Dheas
Carl Benz

B' e innleadair Gearmailteach a bha ann an **Carl Benz**. B' esan ann an 1885, a' chiad fhear a dh'iomain carbad (rothair nan trì a dh'innis am firinn) le inneal a loisg a chonnadh an broinn an t-siolandair aige fhèin. (*qv.* inneal broinne-losgaidh).

## Ceanglaichean a-mach
* Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg/Germany
* Bertha Benz Memorial Route

## Dealbhan

Image:Werkstatt Carl Benz.png| Bothan Obraich Carl Benz‘ an Mannheim/A' Ghearmailt
Image:Benz Patent Motorwagen (replica) IMG 0850.jpg|Leth-bhreac den Benz Patent Motorwagen thogta an 1885
Image:Benz Patent Motorwagen Engine.jpg|Inneal den Bhenz Phatent Mhotorwagen
Image:Karl Benz Führerschein.jpg|A' Chiad Chead Stiùiridh 's an t-Saoghal, air a thoirt ri Carl Benz air 1 Lùnastal, 1888 
Image:Automuseum Dr Carl Benz.jpg|Automuseum Dr. Carl Benz an Ladenburg/A' Ghearmailt
Image:Patentmotorwagen mit Karl und Bertha Benz.jpg|Carl agus Bertha Benz
Image:berthabenzmemorialrouteschild.jpg|Sanas a' comharrachadh slighe a' chiad sgrìob fhada dèanta le Benz Patent Motorwagen an 1888.
Image:WslErsteTanke.jpg|A' Chiad Stèisean Lìonaidh anns an t-Saoghal: Bùth Poitigear na Cathair, Wiesloch, A' Ghearmailt.


Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Inneal broinne-losgaidh

Is e a tha ann an **inneal broinne-losgaidh**, inneal teas a libhrigeas cumhachd cruthaichte le losgadh connadh am broinne uidheam an inneil fhèin.  Is e a tha ann an inneal ghais, inneal pheatroil, inneal dheiseil, inneal Wankel agus Rothadair-Ghais uile eisimpleirean de innealean broinne-losgaidh.

Tha iadsan eu-coltach ri innlean-stoithe, a tha iomanaichte le gas (stoith) cruthaichte le losgadh connadh taobh a muigh nan soitheachachan obraichidh.

Chaidh turcadh air a' chiad inneal broinne losgaidh le innleadair Frangaich a dh'iomain inneal mhuilinn le ghas cho fad air ais ri 1857.

Roinn-seòrsa:Innleadaireachd
Roinn-seòrsa:Inneal
Kozhikode

Is e port mara de Cearala, na h-Innseachan, a tha ann an **Kozhikode** a tha na laighe aig 75° 47' Ear, 11° 15' Tuath.

Bha Calicut na cathair malairt air leth bheartach anns an 15mh linn. B' e Calicut am prìomh phort Innseach air an do rinn Bhasco da Gama air a' chiad bòidse do na h-Innseachan ann an 1498. 

Chuir na Portagailich ionnsaigh air a' bhaile an 1509, ach chaidh an iomain air ais dà thrup. Stèidhich na Frangaich Ionad malairt aig Calicut an 1698, a mhair sìos gu na 1930an. Fhuair na Breatannaich seilbh air a' bhaile an 1792 agus chum na Breatannaich greim air mun d'fhuair na h-Innseachan saorsa an 1948.

Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Na h-Innseachan
Kerala

Is e roinn an Ear Deas na h-Innseachan a tha ann an **Kerala**. 

Tha na Keralaich don chreideamh Chrìosdachd. Chaidh an Abstol Tómas ri Kerala agus stèidhich e eaglais. Tha an Eaglais Keralach an làn chomain leis an Eaglais Caitligeach Siarach .

Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Àisia a Deas
Roinn-seòrsa:Creideamh
Duffy

'S e seinneadair às a' Chuimrigh a tha ann an **Duffy**. Rugadh i san 23mh latha den Ògmhios 1984 ann an Nefyn (Gwynedd). 

## Clàr
* *Rockferry* (2008)
* *Endlessly* (2010) 

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Vasco da Gama

B' e taisgealaiche, seòladair is àrd-mharaiche às a' Phortagail a bha ann **Vasco de Gama**.
Rugadh e mu 1469 aig Sines, port beag ann an Roinn Alentejo. Chosnaich e ainm maraiche gal dha fhèin tràth na bheatha.

Ann an 1497 thill Bartolem Diaz chun na Portagail as deidh bòidse a bha air chuairteachadh Ceap nan Stoirm. Chuir Rìgh João roimhe tuilleadh rannsachadh a dhèanamh, ach b' e an ath rìgh, Manoel am Fortunach a chuir an iomairt air coise. Chaidh a thaghadh Da Gama a bhith os cionn a' ghnàthach agus air 8mh Iuchair 1497 dh'fhàg e Lisbon le ceithir luing agus 160 daoine. Cha do lorg iad gaoth fàbharach agus chaidh ceithir mìosan seachad mus an do ràinig iad Bàgh Naoimh Eilidh. Air cuairteachadh a' cheap agus air cuir sìos cor agus aon ar-a-mach ràinig iad Melinda tràth an 1498. Is ann an sin a lorg Da Gama paidhleat Innseanach agus sheòl e air adhart dhan ear-thuath a' ruigsinn Calicut air 20mh Chèitein 1498. 

Bha Zamorin (Righ) na Calicut mì-earbsach de na h-Eòrpaich aig an toiseach agus an greis chaidh e calg dìreach nan aghaidh. Aig a' cheann thall b' fheudar do Da Gama a shabaid a slighe a mach as a' Chala. Bhuannaich a chabhlach air ais gu Lisbōa 's an t-Sultain 1498, a' lorg fàilte mhòr agus urram dhan Admiral. Cho luath 's a b' urrainn dha dh'ullaich Manoel cabhlach de 13 luingean fo stiùir de Pedro Alvarez Cabral agus chaidh an cuir a mach le òrdughan a stèidhich colonaidhean Portugach anns na h-Innseachan. Sheòl Cabral ro fhada dhan iar agus (air an slighe gus na h-Innseachan) lorg e oir Bhraisil. 

Chaidh Da Gama a mach gu Innse da thrup eile, an 1502-03 agus 1524-25. Air an treas sgrìob dh'eug e gu h-obann aig Cochin an Dùbhlachd 1525 .

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phortagail
Pedro Alvarez Cabral

B' e **Pedro Alvarez Cabral** (Belmonte, 1467 - Santarém, 1520) am maraiche Portagaileach a lorg Braisil ann an 1498, tro sheòladh ro fhada dhan iar air bòidse le amas air na h-Innseachan.

Roinn-seòrsa:Seòladairean agus Rannsachairean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Phortagail
Doha

'S e prìomh-bhaile Chatar a tha ann an **Doha** (Arabais: لدوحة, (Ad-Dawḥah) neo (Ad-Dōḥah). 'S e am baile as motha na dùthcha cuideachd, tha mu 80 % de muinntir na dùthcha a’ fuireach anns an àrd-bhaile Doha. Tha e suidhichte air cladach Camas Pearsach. 
B’ ann ann an Doha far an robh na Geamaichean Àisianach anns a' bhliadhna 2006.

Chaidh am baile a stèidheachadh anns a’ bhliadhna 1850 le **Al-Bida** mar ainm. Thàinig an t-ainm “Doha” bhon fhacal Arabach *ad-dawha*, a’ ciallachadh: a’ chraobh mhòr. Canar gun robh craobh mòr, mòr ri taobh a' bhaile iasgach a bha ann aig an àm seo. 

Tha pàirt den baile ann ris an canar *Education City*. Tha mòran oilthighean ann, seo cuid den fheadhainn as cudthromaiche: 

* Oilthigh Chatar; dh’fhosgail e anns a’ bhliadhna 1973
* Oilthigh Georgetown 
* Weill Cornell Medical College, pàirt den Oilthigh Cornell 
* Oilthigh Virginia Commonwealth 
* Oilthigh Texas A&M 
* Oilthigh *Northwestern University* 
* College of the North Atlantic - Catar
* Oilthigh Carnegie 
* Campas HEC Paris

Tha port-adhair eadar-nàiseanta, an *Doha International Airport* ann cuideachd. Ach air sgàth 's gun do fhàs an roinn malairteach ‘s an roinn turasachd cho luath, gu h-àraidh aig àm nan Geamaichean Àisianach, bha am port-adhair ro bheag airson an trafaig a bh’ ann. 
Chaidh port-adhair ùr, an *New Doha International Airport*,  a thogail. Bha a’ chiad phàirt dheth deiseil ann an 2009, is mòr gu leòr airson 25 millean luchd-siubhail gach bliadhna. Bhathar an dòchas gum robh am port-adhair ùr deiseil ann an 2015.
.

## Bailtean co-cheangailte
*  Tunis

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Fiosrachadh 's eachdraidh Doha
* Geamaichean Àisianach ann an Doha, Dealbhan

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Seòlaid an Iar-thuath

'S e th' ann an **[[Seòlaid]] an Iar-thuath** an trannsa shàile a dh'fhosglas gach samhradh eadar oirthir a tuath Chanada agus Alasca air an taobh deasach, agus an t-uachdar deighe a chuairticheas Pòla a Tuath air an taobh tuath. B' e Roald Amundsen a chiad sheòladair a rinn a shlighe troimhe anns na bliadhnaichean 1903–1906.

Dh'fhosgail e gu buileach air a' chiad turas ann an 2007.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Linne (na mara)
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas
Roinn-seòrsa:Canada
Cubhait (baile)

'S e prìomh-bhaile Chubhait a tha ann am **Kuwait City**, (Baile Chubhait, Arabais: مدينة الكويت, *Madīnat al-Kūwait*). Anns a’ bhliadhna 2005 bha 32,500 duine a’ fuireach anns a’ bhaile fhèin, ach bha 2.38 millean duine a’ fuireach ann an àrd-bhaile Chubhait.
Tha am baile suidhichte air a’ Chamas Pheirseanach ann am meadhan na dùthcha. Tha pàrlamaid Chubhait, ris an canar Majlis Al-Umma, suidhichte an seo. Cuideachd tha mòran oifisean riaghaltach, mòran bhancaichean agus ionadan malairteach ann. Mar sin dheth 's e teas meadhan poileataigeach 's ionmhasail na dùthcha a th’ ann am baile Chubhait.

Tha port-adhair eadar-nàiseanta aige cuideachd, an *Kuwait International Airport*. Tha port-mara *Shuwaikh* agus port-mara *Al Ahmadi* mu 50 cilemeatair air falbh, deas air baile Chubhait.
## Bailtean Co-cheangailte
* Gaziantep
*  Ouagadougou
*  Tunis

## Iomradh


Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Gròt

B' e bonn airgid de luach ceithir peighinnean a bha ann an **Grót**. Chaidh an cleachdadh anns na meadhan aoisean. 

O chionn 's gu robh 12 peighinn ris an sgillinn, bha 3 grót ris an sgillinn. 

Bha 40 grót uimhir ri 1 Meirc.

Roinn-seòrsa:Airgead
Ṣan'ā'

'S e prìomh-bhaile Iemein a tha ann an **Ṣan‘ā’** (Arabais:صنعاء, uaireannan **Sanaá** neo **Sana'a**)
Tha San‘a’ suidhichte air àrd-thìr Iemein, tha beanntan mòra timcheall air, m. e. Beinn *Jabal Nuqum* agus Beinn *Aiban*. 
'S e aon de na bailtean as aosda a tha ann an Iemen, canar gun deach am baile a thogail anns an 6mh linn RC. Bha daoine a’ fuireach ann an seann bhaile Ṣan'ā' fad 's 2,500 bliadhna. Tha mòran seann taighean ann, nas motha na 100 mosg agus seann bhallaichean airson a’ bhaile a dhìon, cho àrd ri 20-30 troighean. Tha am *Bāb al-Yaman* (geata Iemein) a tha anns a’ bhalla seo nas sine na 700 bliadhna. Tha am mosg *al-Jami'a l-Kabir* aon de na mosgan as aosta air feadh an t-saoghail Ioslamach.
Mar sin dheth tha Ṣan'ā' air an dìon mar dualchas na cruinne leis an UNESCO. Tha am *Suq al-Milh* (Margadh Salainn) cliùiteach airson a h-uile bathar as urrainnear ceannachd an seo. 'S e am port-adhair eadar-nàiseanta, an Ṣan'ā' *International Airport*, am fear as cudromaiche den dùthaich.

## Ceanglaichean a-mach
* "The Old Walled City of San`a", leabhar sgrìobhte le Ronald Lewcock airson an UNESCO

* a h-uile àite UNESCO ann an Iemen

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia an Iar-dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Chambers Encyclopedia

B' e "Faclair de Eòlas Coitcheann", air a dhèanamh suas de deich Ròl agus mu deidhinn 800 sliosan anns gach ròl, a bha  an gach iris de **Chambers Encyclopedia**. B' e an taigh-foillseachaidh ainmeil  W. R. Chambers à Dhùn Èideann, a bha aig cùl a' gnàthach agus a thug a h-ainm dha. 
Is sàr chuairt-iùil a bha ann, a sheasadh ri co-mheas le na cuairt-iùilibh bu chudthromach anns an t-saoghail, air taobh an domhainneachd agus an leud de na altan a bha ann.

Fhoillseachadh a' chiad iris ròl air ròl, rè mu deidhinn seachd bliadhnaichean eadar 1877 agus 1884. Bha feallsanachd aig Chambers bho thus, gum biodh na altan anns a' Chuairt-Iùil aca domhainn gu leòr gun gabhadh an leughadair greim air prionnsabalan de chuspairean. Bha fìor-dhealbhan pongail agus co-aontaran matamataig a' nochdadh an altaibh air teicneòlasaibh mar eisimpleir.

Fhoillseachadh an dara iris, an "Century Edition", anns an 20mh cheud anns na beagan bliadhnaichean a roimhe a' chogadh mhòr. Is docha gur e seo an cuairt-iùil as fhearr a fhoillsich Chambers riamh. Chaidh ath-bhualadh air an cuid bu mhotha de na fìor dealbhan 'on chiad iris, agus  bha pailteas de foirmle matamataig fhathast a' nochdadh far an robh iad buntainneach ris a' chùise,  agus bha earrannan feumail air teicneolasan ùra, coltach ri rèidio. Bha saidheansan coltach ri ceimigeachd air leum air adhart anns an eadar-àm agus aig bun-ìre bha iad an iomadh dòigh fhreagarrach ri "reference ginearalta" eadhan anns na 1970an.

Chaidh clò-bhualadh air an "New Edition" ann an 1935 aig an University Press an Dùn Èideann. Bha cuid mhath de na h-aistean air an sgrìobhadh as ùr airson an tì seo. Ri sùil an XXImh linn (2008), tha pàirtean den chuairt-iùil seo a' comharrachadh an mì-chinnte poilitigeach de Eòrpa eadar an da chogadh mhòr. Air taobh na h-altan air cuspairean teicneolachd, chan eil na h-altan cho puingeil anns an fharsaingeachd as a bha iad anns an iris a roimhe. Bha amas  air gluasad, bho gearr-leasanan inntrigidh do aistean mu deidhinn gach cuspair.

Roinn-seòrsa:leabhraichean
Oilthigh Chambridge

Is e an dàra oilthigh as sine ann an Sasainn, stèidhichte ann an 1209, a tha an **Oilthigh Chambridge**.

## Daoine cudromach an eachdraidh Oilthigh Chambridge

* Isaac Newton
* Charles Darwin 
* William Harvey
* Paul Dirac
* J. J. Thomson
* Ernest Rutherford
* Hans Blix
* Jane Goodall
* James Clerk Maxwell
* Francis Crick
* Alan Turing
* Stephen Hawking
* Fred Sanger
* Amartya Sen
* Bertrand Russell
* Martin Lowry
* Richard Stone
* James Mirrlees, eaconamaiche Albannach
* Amartya Sen, (1998–2004), eaconamaiche às na h-Innseachan
* Michael Levitt (1947), ceimigear
* Ghil'ad Zuckermann, cànanachas

## Ceanglaichean a-mach

* Duilleag oifigeil Oilthigh Chambridge
* Eachdraidh Oilthigh Chambridge
* Aerial view – bho Google Maps

 

Roinn-seòrsa:Oilthighean ann an Sasainn
Muscat

‘S e prìomh-bhaile Omàin agus am baile as motha den dùthaich a th' ann am **Muscat** (Arabais: مسقط, **masqaṭ**). Tha e suidhichte san ear na dùthcha, air cladach Camas Omàin. Tha an àrd-bhaile Mhuscat, ris an canar "Capital Area",  a’ fàs nas motha gu math luath. Tha e cho mòr ri 3,500 km² agus anns a’ bhliadhna 2008 bha 731,730 duine a’ fuireach ann. 'S e Muscat aon de na bailtean as aosta a th’ ann air feadh an t-Saoghail. B' e Bhasco da Gama às a' Phortagail a’ chiadh fhear Eòrpach a ràinig Oman air an t-siubhail aige chun nan Innseachain.

Tha trì sgìrean ann a tha gu math cudthromach:
* ** Muscat an Iar:** Al-Seeb, Udhaybah, Bawsher, Al-Ghubbrah agus Ghala
* **Meadhan Mhuscat:** Al-Khuwair, Madinat Al Sultan Qaboos, Shati-Al Qurm, Qurm agus Ras Al Hamra
* ** Muscat an Ear:** Wuttayah, Ruwi, Matrah, Kalbuh, Old Muscat, Sidab agus Al-Bustan

Tha am port-adhair eadar-nàiseanta , am *Muscat International Airport*, eadar 15 is 20  cilemeatair air falbh bho na sgìrean Al-Khuwair,  Madinat Al Sultan Qaboos, Shati Al-Qurm agus Al-Qurm.

## Ceanglaichean a-mach
* Duilleag oifigeil roinn turasachd 
* Eachdraidh Mhuscat

Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean
Roinn-seòrsa:Prìomh-bhailtean ann an Àisia
Roinn-seòrsa:Àisia-an-Iar-Dheas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Lon dubh

'S e eun beag a th' ann an **lon dubh** (Laideann: *[[Turdus merula]]*, Beurla: *blackbird*) a tha a' fuireach anns an Roinn Eorpa, Àisia agus Afraga-a-Tuath

## Iomraidhean
* RSPB (en)

## Dealbhan

Faidhle:Common Blackbird (turdus merula).jpg
Faidhle:Amsel Weibchen aufgeplustert edit2.jpg
Faidhle:Turdus merula -autumn leaves -Budapest-8.jpg
Faidhle:Turdus merula -Cradley, England -pied-8.jpg
Faidhle:Turdus merula -Gran Canaria, Canary Islands, Spain-8 (2).jpg
Faidhle:Blackbird nest with 3 eggs.jpg
Faidhle:Hatchling birds in nest with eggs.jpg
Faidhle:Turdus merula -England -chicks in nest-8 (2).jpg
Faidhle:Male Turdus merula feeding chicks.ogv
Faidhle:Blackbird tree.jpg
Faidhle:Male common blackbird with feed in Lausanne.jpg
Faidhle:Blackbird and Kestrel.jpg
Faidhle:SingSong6dcaldecott.jpg


Roinn-seòrsa:Eòin
Steàrnan

'S e eun beag a tha ann an **steàrnan** (Laideann *Sternidae*, Beurla "tern"). Tha e coltach ri faoileag bheag, agus tha ceann dubh, geal is liath air.

Roinn-seòrsa:Eòin
Eala

'S e eun mòr geal (neo dubh ann an Astràilia) a tha ann an **eala** (Laideann: *[[Cygnus|Cygnini]]*, Beurla "Swan") a tha a' fuireach faisg air bùrn. Tha e ainmeil airson na bòidhchead aige, agus cleachdar an t-ainm "eala" neo "eala bhàn" airson bàtaichean ⁊c.

## Ceanglaichean
* An t-òran “An Eala Bhàn”

## Ceanglaichean a-mach
* GRD: Eala (eala ghlòrach)
* GRD: Eala-bhàn (eala bhalbh)

Roinn-seòrsa:Eun-uisge
800

'S e bliadhna-leum a bha ann an **800** (**DCCC**). 

## Tachartasan
* 25 an Dùbhlachd - Teàrlach Mòr 'ga chrùnadh mar Impire

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:800an
806

**DCCCVI**

## Tachartasan
* Chaidh Halle (Saale) anns a' Ghearmailt a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:800an
803

**DCCCIII**

## Tachartasan
*Chaidh Mulhouse (An Fhraing) a chlàradh airson a’ chiad turas.

## Brèithean
* Du Mu, Bàrd Sionach

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:800an
804

'S e bliadhna-leum a bha ann an **804** (**DCCCIV**). 

## Tachartasan

## Brèithean
* Louis an Gearmailteach, Rìgh Francia an Ear

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:800an
809

**DCCCIX**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 24 am Màrt &ndash; Harun al-Rashid, caliph (rug. 763)
 
Roinn-seòrsa:800an
812

'S e bliadhna-leum a bha ann an **812** (**DCCCXII**). 

## Tachartasan

## Breithean
	
## Bàsan
* 11 am Faoilleach &ndash; Stauracius, Impire Bheasantian
 
Roinn-seòrsa:810an
810

**DCCCX**

## Tachartasan
*A' chiad chlàradh Braunau am Inn (an Ostair).

## Breithean
* Coinneach I na h-Alba, ann an Ì Chaluim Chille

## Bàsan

Roinn-seòrsa:810an
811

**DCCCXI**

## Tachartasan

## Breithean
* Impire Basil I na h-Impireachd Bheasantian (ch. 886)

## Bàsan
* 26 an t-Iuchar &ndash; Nicephorus I, Impire Bheasantian
 
Roinn-seòrsa:810an
825

**825** 

## Tachartasan
* Sgrìobh Dicuil, manach Èireannach, an leabhar *De mensura Orbis terrae*, no Tomhas an t-Saoghail, leabhar mu dheidhinn chruinn’-eòlais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:820an
837

**837** 

## Tachartasan
* 18 an Dàmhair - Chaidh Bad Colberg-Heldburg (anns a' Ghearmailt) a chlàradh airson a' chiad turais.
* Chaidh Herisau (An Eilbheis) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:830an
844

**844** 

## Tachartasan
* Chaidh Middelburg (Na Tìrean Ìsle) a chlàradh airson a' chiad turais.
## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:840an
954

B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **CMLIV**.
## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* Maol Chaluim I, Rìgh na h-Alba
 
Roinn-seòrsa:950an
955

**955** 

## Tachartasan
*Chaidh Almería (An Spàinn) a stèidheachadh.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:950an
956

**956** 

## Tachartasan
*Chaidh Lüneburg (A' Ghearmailt) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:950an
953

**CMLIII**

## Tachartasan
*Chaidh Göttingen (A' Ghearmailt) a chlàradh airson a' chiad turas.

## Breithean

## Bàsan
* Rhodri ap Hywel, Rìgh Deheubarth
 
Roinn-seòrsa:950an
960

**960** 

## Tachartasan
*Thoisich riaghladh nam Piast anns A' Phòlainn.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:960an
961

CMLXI

## Tachartasan

## Breithean
* Sigmundur Brestisson

## Bàsan
* Righ Acain I de Nirribhidh.
* Impire Yuanzong den Tang a Deas.

Roinn-seòrsa:960an
962

**CMLXII**

## Tachartasan
* 2 an Gearran: Otto I Mòr a crúnadh mar Impire Naomh Ròmanach

## Breithean

## Bàsan
* Ildulbh na h-Alba

Roinn-seòrsa:960an
964

B' e bliadhna leum anns a' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **964**.

## Tachartasan
* 22 an Cèitean - Chaidh Pàpa Benedict V na Phàpa.
* 23 an t-Ògmhios - Chaidh Pàpa Leo VIII na Phàpa.
## Breithean

## Bàsan
* Pàpa Iain XII
Roinn-seòrsa:960an
965

**965** 

## Tachartasan
*Chaidh Innis Tìle a roinneadh ann an Cairtealan.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:960an
966

**966** 

## Tachartasan
*Chaidh Kraków (A' Phòlainn) a chlàradh airson a' chiad turas.
*Chaidh Urk (Na Tìrean Ìsle) a chlàradh airson a' chiad turas.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:960an
968

**CMLXVIII**

## Tachartasan
*Chaidh Easbaigeachd a stèidheachadh ann am Poznań (A' Phòlainn).

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:960an
969

**CMLXIX**

## Tachartasan

## Breithean
* Olaf I Nirribhidh

## Bàsan
* Harald II Nirribhidh

Roinn-seòrsa:960an
972

'S e bliadhna-leum a bha ann an **972** (**CMLXXII**).

## Tachartasan
* Blàr Cedynia
*Chaidh Satu Mare (Romàinia) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean
* 27 am Màrt &ndash; Rìgh Raibeart II na Frainge (ch. 1031)
* Pàpa Gregory V
* Eanraig II, Impire Naomh Ròmanach

## Bàsan
* 6 an t-Sultain &ndash; Pàpa Iain XIII

Roinn-seòrsa:970an
973

**CMLXXIII**

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 7 an Cèitean - Otto I Mòr, Impire Naomh Ròmanach

Roinn-seòrsa:970an
978

'S e bliadhna anns a' mhìosachan Iulianach a tha ann an **978** (CMLXXVIII). Bha Coinneach II na Rìgh na h-Alba aig an àm seo.

## Tachartasan
* Chaidh Æthelred II 'Unræd' na Rìgh Shasainn.

## Bàsan
* Chaidh Am Mairtireach Rìgh Èideard Shasainn a mharbhadh.

Roinn-seòrsa:970an
976

**976** 

## Tachartasan
* Chaidh Zierikzee (Na Tìrean Ìsle) agus Plzeň (An t-Seic) a chlàradh airson a' chiad turas.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:970an
983

**CMLXXXIII** 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 7 an Dùbhlachd - Otto II, Impire Naomh Ròmanach

Roinn-seòrsa:980an
982

**982** 

## Tachartasan
*Chaidh Meiningen (A' Ghearmailt) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:980an
999

*Faic cuideachd - [[999 (soillearachadh)|999 (soilleireachadh)]]*

**CMXCIX**

## Tachartasan
*Chaidh Gdańsk, A' Phòlainn a chlàradh airson a' chiad turas.
*Crìosdachadh Innis Tìle

## Breithean

## Bàsan
 
Roinn-seòrsa:990an
981

**981** 

## Tachartasan
*Chaidh Litomyšl (An t-Seic) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:980an
993

B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **993**. 

## Tachartasan
*Chaidh Ústí nad Labem (An t-Seic) a chlàradh airson a' chiad turais.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:990an
990

**990** 

## Tachartasan
* Chaidh Lund (An t-Suain) a stèidheachadh.

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:990an
996

'S e bliadhna-leum a bha ann an **996** (**CMXCVI**). 

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan
* 24 an Dàmhair - Hugh Capet, Rìgh na Frainge
 
Roinn-seòrsa:990an
997

B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **CMXCVII**.

## Tachartasan
* Chaidh Coinneach III na Rìgh na h-Alba.

## Breithean
* Alan III, Dùic na Breatainn Bheag

## Bàsan
* Còiseam III na h-Alba

Roinn-seòrsa:990an
998

B' e bliadhna cumanta sa' Mhìosachan Iulianach a bha ann an **CMXCVIII**.

## Tachartasan

## Breithean

## Bàsan

Roinn-seòrsa:990an
Oilthigh Phadua

__NOTOC__




Oilthigh Phadua



	Facal Suiacheantais
	“ Universa Universis Patavina Libertas “

	Stèidhichte
	1222


	Suidheachadh
	Padua, an Eadailt


	Oileanaich
	65.000 gu lèir


	Làrach-lìn
	www.unipd.it/






Tha an t-**Oilthigh Phadua** (*Università degli Studi di Padova* anns an Eadailtis), anns a’ bhaile Padova ann an ear-thuath na h-Eadailte. Chaidh a stèidheachadh anns a' bhliadhna 1222. 
'S e  aon de na oilthighean as sine  a tha ann air feadh na Roinn Eòrpa.
An toiseach bha iad a' teagasg eòlas-lagha, eòlas-diadhaireachd, reul-eòlas agus eòlas-leighis.

An diugh tha timcheall air  65.000 oileanaich ag ionnsachadh an seo.

## Daoine ainmeil anns an Oilthigh Phadua

*Nicolaus Copernicus 
*Galileo Galilei 
*Sir Francis Walsingham

## Ceanglaichean a-muigh
*Duilleag oifigeil Oilthigh Phadua 
*Taighean–tasgaidh  Oilthigh Phadua

## Aistean co-cheangailte
Oilthighean Aosmhor

Roinn-seòrsa:Oilthighean
Roinn-seòrsa:an Eadailt