open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Iain Rothach

Bha **Iain Rothach** ( 10 Dùbhlachd 1889 - 16 An Giblean 1918) ’na shaighdear agus ’na bhàrd Gàidhlig, bho Shuardal ann an Leòdhas.  *John Munro* a bh’ air sa Bheurla ach sgrìobh e fon ainm Iain Rothach.  Fhuair e MA bho Oilthigh Obar Dheathain ann an 1914.  Fhuair e am Military Cross anns a’ Chogadh Mhór ’s e a’ sabaid còmhla ris an 7mh Cath de na Sìobhortaich.  Chaidh a mharbhadh trì làithean às déidh sin air 16 an Giblean 1918.

## Sgeul-beatha
Rugadh Iain "Beag" Rothach ann an 1889 ann an Suardail, Leòdhas, agus chaidh a thogail ann an Aiginis. Fhuair e foghlam ann an Sgoil a' Chnuic agus bha e 'na "pupil-teacher" anns an sgoil. A-rèir Murchard Moireach, a charaid, bha e glè mheasail air bàrdachd Shakespeare. Nuair a thàining rian nam pupil teachers gu crìoch, chaidh e do Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh airson trì bliadhna. As dèidh do Rothach Sgoil MhicNeacail fhàgail, fhuair e MA bho Oilthigh Obar Dheathain ann an 1914 agus bha e airson a bhith na mhinistear. Nuair a thòisich An Cogadh Mòr, ghabh e anns an arm gun dàil. Bha e a’ sabaid còmhla ris an 7mh Cath de na Sìobhortaich, gu h-àraid anns an Fhraing. Fhuair e àrdachadh gu 2na morair-ionaid anns an Òg-Mhìos 1916. Choisinn e Crois a' Mhìlidh air an 13 An Giblean, 1918. Chaochail e air 16 An Giblean 1918 anns an Fhraing.

## Bàrdachd
Nuair a bha Iain Rothach aig Sgoil MhicNeacail, chuir Àrd-cheann na sgoile, W. G. MacGileabairt (Gibson) co-fharpais bàrdachd air dòigh, agus bha Herbert Grierson, ollamh aig Oilthigh Obair Dheathain, na bhritheamh on taobh a-muigh. Rinn Iain Rothach ealaidh sa Bheurla ann an dubh-rannaidheachd air Eilean Leòdhais, agus thuirt Grierson gun chuireadh e iongnadh mòr air nan rugadh bàrd nas fheàrr ann an Leòdhas a-riamh. 

Cha do mhair ach dòrnan beag de na dàin a sgrìobh e.  Mhol Ruaraidh MacThòmais gu sònraichte dà dhiubh: *"Ar Tìr, 's Ar Gaisgich a Thuit sna Blàir",* agus *"Air Sgàth nan Sonn"*. Thathar ag ràdh gur e Iain Rothach a' chiad bàrd Gàidhlig ùr-nòsach.
* "Ar Tìr, 's Ar Gaisgich a Thuir sna Blàir"
* "Air Sgàth nan Sonn"
* "Am Brosnachadh"

**Ar Gaisgich a Thuit sna Blàir**

*S iomadh fear àlainn òg sgairteil,*

*ait-fhaoilt air chinn a bhlàth-chridh,*

*tric le ceum daingeann làidir,*

*ceum aotrom, glan, sàil-ghlan,*

*dhìrich bràigh nam beann mòra,*

*chaidh a choinneamh a’ bhàis -*

*tric ga fhaireach’ roimh-làimh -*

*a chaidh suas chum a’ bhlàir;*

*‘s tha feur glas an-diugh ‘fàs*

*air na dh’fhàg innleachdan nàmh,*

*innleachdan dhubh-sgrios an nàmh a chòrr dheth.*

## Iomraidhean


## Leabhraichean is artaigilean
* Derick S. Thomson: *The Companion to Gaelic Scotland*. Basil Blackwater Publisher Lim., Àth nan Damh 1983.
* Murchadh Moireach. "Iain Rothach I + II." *[[Gairm]]* 19 An t-Earrach 1957 is *Gairm* 20 An Samhradh 1957.

## Ceanglaichean a-muigh
* Iain Max a' Ghobhainn agus Ruairidh MacÌomhair. "Iain Rothach". Scottish Review. (Beurla)
* BBC Naidheachdan 2018-11-04: A' cuimhneachadh Iain Rothaich *(aithris-bhideo 4:47)*

Iain Rothach
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Sgreapadal

'S e làrach baile fuadaichte ri taobh an iar anns an Eilean Ratharsair a th' ann an **Sgreapadal**. 

## Eachdraidh a' bhaile
Chaidh Sgreapadal fhàsach còmhla ri 11 baile eile eadar 1852 agus 1854, nuair a bha George Rainy na shealbhaiche Ratharsair: Eighre, Suidhisnis, Na Feàrnaibh Iarach, Na Feàrnaibh Uarach, Leac, Hallaig Uarach, Hallaig Iarach, An Caisteal, Sgreapadail a Tuath, Sgreapadail a Deas, Manish agus Doiredomhain.

## Sgreapadal ann am bàrdachd

Sgrìobh Somhairle MacGill-Eain an dàn: "Sgreapadal".
An toiseach mhol e bòidhchead an àite:
"Sgreapadal a tha cho bòidheach,
a cheart cho bòidheach ri Hallaig." 

An uair sin tha e a' toirt dealbh air  na thachradh ann an Sgreapadal aig Àm nan Fuadaichean:
"Dh’fhag Rèanaidh Sgreapadal gun daoine,
gun taighean, gun chrodh ach caoraich,..."

## Iomraidhean


## Leabhraichean
* Richard Sharpe, *Raasay: A Study in Island History*. *Documents and Sources – People and Places *(Lunnainn: Grant & Cutler Ltd, 1978) 102. 

## Ceanglaichean a-mach
* Scottish Poetry Library - Sgreapadal.  Teacsa an dàin gu lèir.

Roinn-seòrsa:Bailtean fàs
Roinn-seòrsa:Ratharsair
Na Sìophortaich

'S e rèisimeid eachdraidheil de Arm na Breatainne a tha anns **Na Sìobhortaich** (Beurla: *Seaforth Highlanders*), ceangailte ri dùthaich fharsaing an taobh tuagh na Gàidhealtachd.

## Ceanglaichean a-mach

Roinn-seòrsa:Cogadh
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Làmh-sgrìobhainn Fheàrnaig

Anns an **Làmh-sgrìobhainn Fheàrnaig** (Beurla: *Fernaig Manuscript*) tha mu 4200 loidhne de bhàrdach - air cuspairean poileataics agus creideimh dhan chuid as motha.  Chaidh a sgrìobhadh eadar 1688 agus 1693 le Donnchadh nam Pìos (Donnchadh MacRàth) ann an Taobh Siar Rois.  Chleachd e dòigh-litreachaidh sònraichte aige fhéin, stéidhte air litreachadh a’ Bheurla mar a tha an litreach anns an làmh-sgrìobhainn nas ainmeile Leabhar Deathan Lios Mòir.  Sa bhliadhna 1923 dh’fhoillseachadh Calum MacPhàrlain cnuasachadh air an làimh-sgrìobhainn, agus “eadar-theangachadh” dì don chiad uair ann an litreachadh àbhaisteach na Gàidhlig.

Eisimpleir dhen dàn "Gillimichells ansr to ye ford lyns":

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Leabhraichean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Maol Rubha

'S e naomh agus manach Ceilteach a bh' ann am **Maol Rubha** (Mo Rubha neo Ma Ruibhe sa Ghàidhlig; Máel Ruba neo Máelrubai sa Ghàidhlig na h-Èireann), uaireannan, thathar a' cleachdadh "Rufus" cuideachd. Bha e beò eadar 642–722 AD is bha e à Èirinn bho thùs. Stèidhich e tuineachadh mhanach anns A' Chomraich, Siorrachd Rois. 

## A bheatha
Rugadh e anns an sgìre Doire Chaluim Chille agus fhuair e foghlam ann am Bangor. Ann an 671, nuair a bha e deich air fhichead bliadhna a dh'aois, sheòl e bho Èirinn gu Alba còmhla ri buidheann manaich. Mus do shuidhich iad anns A' Chomraich ann an 673, bha iad air a bhith a' siubhal anns an Earra-Ghàidheal. 

## Manachainn anns A' Chomraich
Tha an t-ainm-àite, "A' Chomraich", a' ciallachadh "comraich" neo "tèarmann" ("sanctuary" sa Bheurla), is b' àbhaist don sgìre talmhainn naomh timcheall na manachainn a bhith air a chomharrachadh le croisean. 

Tha iomradh air Maol Rubha agus a thuras gu Alba anns an eachdraidh bhliadhnail co-aoiseach na h-Èireann. Bha manachainn na Chomraich na h-ionad culturail is cràbhach glè chudromach, is bha Maol Rubha na mhiseanaraidh: chaidh e dhan Eilean Sgitheanach, Eilean Leòdhais, Loch Sin, Diùranais is Farr, airson Crìosdaidheachd a bhrosnachadh. 

## Maol Rubha anns an litreachas
Tha Somhairle MacGill-Eain a' toirt iomradh air Maol Rubha anns an dàn "Sgreapadal": "Sgreapadal an crò ’s a’ bhuaile / le ballachan a deas ’s an iar ’s a tuath, / agus an ear an linne / a-null gu Comraich Ma Ruibhe."

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
GRD: Naomh Maolrubha

Roinn-seòrsa:Creideamh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Rois
Roinn-seòrsa:Naoimh
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Bairrfhionn

'S e ainm Gàidhlig a th' ann am **Bairrfhionn**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.

## Bunachas
Is dòcha gur e cruth eile dhen ainm Barra a th' ann am Bairrfhionn. 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Blàr

Tha am facal **blàr** a’ ciallachadh achadh mòr, no raon car farsaing car còmhard de dh’ fhearainn car garbh.  Bhuaidh sin, tha e aʼ ciallachadh cuideachd àite far an robh cath no còmhrag.  Tha e aʼ nochdadh ann an iomadh ainm-àite ann an Albainn.  Bho fear air choireigin de na h-ainmean-àite sin thàinig an t-ainm-sloinnidh “Blàr”, no *Blair* sa Bheurla, agus an uair sin chaidh a chleachdadh mar ainm-baistidh fireann cuideachd.

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Blàr" neo "Blàrach"
* Tony Blair
Faic cuideachd: Ainmean Gàidhealach

## Ann an ainmean-àite
Nochdaidh an t-àinm "Blàr" ann an iomadh àite ann an Alba. Seo dìreach cuid dhiubh:
* Blàr Athall
* Blàr Ghobharaidh
* Blàr mac Faoilteach
* Blàr Lagaidh

## Blàir chatha ann an Albainn
Faic an duilleag Blàir chatha ann an Albainn
* 84 - Blàr Mons Graupius
* 1263 - Blàr na Leargaidh Ghallta
* 1297 - Blàr Drochaid Shruighlea
* 1314 - Blàr Allt a' Bhonnaich
* 1411 - Cath Gairbheach
* 1513 - Blàr Flodden
* 1645 - Blàr Inbhir Lòchaidh
* 1651 - Blàr Inbhir Cèitein
* 1679 - Blàr Drochaid Bhothwell
* 1689 - Blàr Coille Chnagaidh
* 1746 - Blàr Chùil Lodair
* 1715 - Blàr Sliabh an t-Siorraim
* 1882 - Blàr a' Chumhaing
Mapa aig an GRD

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Peadar Ó Tuathail

B' e cleasaiche à Èirinn a bha ann am **Peadar Seamus Ó Tuathail** (Beurla: *Peter O'Toole*, Conamara, 2 an Lùnasdal 1932–Lunnainn, 14 an Dùbhlachd 2013). Tha e ainmeil a thaobh na filmichean *Lawrence of Arabia* (1962) agus *Ratatouille* (2007). S' ann à Alba a bha a mhàthair.

## Filmichean
* 1962: *Lawrence of Arabia*
* 1964: *Becket*
* 1968: *The Lion in Winter*
* 1987: *The Last Emperor*
* 2007: *Ratatouille* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Anggun

'S e seinneadair Ròc, Pop, Urban agus World às an an Innd-Innse a th' ann an **Anggun Cipta Sasmi**. (IPA: *aŋˈɡun ˈt͡ʃipta ˈsasmi*, Jakarta, 29 an Giblean 1974). Thoisich i ann an saoghal ciùil nuair a bha i dìreach 12 bliadhna a dh'aois. Tha i a' fuireach san Fhraing an latha an-diugh.
## Ceanglaichean A-muigh
*IMDB
## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às an Innd-Innse
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Mvezo

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Mthatha, ann an ceann a deas Afraga a Deas a th’ ann am **Mvezo**. Tha suidhichte aig 342m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Rubha an Ear (Xhosa: EMpuma Koloni), anns an sgìre OR Tambo, eadar KuMveso agus Mmangweni, ri taobh na h-aibhne Mbashe. Tha e  46km air falbh bho Mthatha, 21km bho Qunu, 641km bho Johannesburg  agus  695km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha dìreach 403 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Xhosa a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Mvezo.

## Daoine Ainmeil
*Nelson Mandela (1918 - 2013) Neach-poileataigs agus Stàitire

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Cairbre

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cairbre**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e  mar "Carbrey" no "Carbry" anns a' Bheurla.

## Bunachas
'S e seann ainm Gàidhlig is Gaeilge a th' ann an  "Caibre". Tha e  a' ciallachadh 'carbadair' no 'cairbne' ann an Gàidhlig. 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Paul Roux

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Welkom, ann an cridhe Afraga a Deas a th’ ann am **Paul Roux**. Tha e suidhichte aig 1,538m os cionn ìre na mara, ann am meadhan na roinne Saor stàit (Afrikaans: Vrystaat, Sotho: Foreistata), anns an sgìre Thabo Mofutsanyane, eadar Senekal agus Bethlehem. Tha e  234km air falbh bho Johannesburg  agus  289km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 6,152 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Afrikaans a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Paul Roux. Chaidh am baile seo a stèidheachadh ann an 1909 le ministear às Na Tìrean Ìsle air an robh Paul Roux.

## Daoine Ainmeil
*P. W. Botha (1916 - 2006) Neach-poileataigs

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Caoilte

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Caoilte**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice cha  chuirear an t-ainm  seo don Bheurla.

## Bunachas
Tháinig a t-ainm bhon seann Ghaeilge, is dòcha gu bheil e a' ciallachadh 'casan luath'. . Canar gun do nochd an t-ainm airson a’ chiad turais leis a' ghaisgeach Èireannach  Caoilte Mac Rónáin 
 
## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Caointean

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Caointean**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice thèid Caointean eadar-theangachadh gu Beurla mar Quentin.

## Bunachas
Thàinig an t-ainm Caointean/Quentin bho Laideann. Bha ciad ainm ann mar "Quintinus", agus 's e ainm meanbhach bhon ainm sloinnidh "Quintus" a th' ann.  Tha sin a' ciallachadh 'an còigeamh'.

## Cruthan eile
Nochd e cuideachd mar **Cuintean ** no Caoidhean

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Nkandla

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Ladysmith, air an àirde an ear Afraga a Deas a th’ ann an **Nkandla**. The suidhichte aig 1,145m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne KwaZulu-Natal, anns an sgìre uThungulu, eadar Nqutu agus Eshowe, ri taobh na h-aibhe Nsuze. Tha e  127km air falbh bho Ladysmith, 137km bho Durban, 399km bho Johannesburg agus 429km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 3,557 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Zulu a th’ ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Nkandla.

## Daoine Ainmeil
*Jacob Zuma (1942) Neach-poileataigs

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Cailean

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cailean**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar "Colin".

## Bunachas
'S e fìor ainm Gàidhlig a th' ann an Cailean, tha e a' ciallachadh 'cuilean'.   Tha dlùth-cheangal ann ri  Naomh Calum Cille.. Tha cuideachd ceangal ann don fhacal "Cuilén" ann an Gaeilge àrsaidh.  Bha e gu math cumanta a-measg nan Caimbeulach is Clann MhicCoinnich.. Thàinig e a-steach don Bheurla mar Colin. 

Ach tha freumh eile aig an ainm Colin cuideachd, thathar den bheachd gum b' e meanbh ainm a bh' ann bhon ainm Frangach "Col(le)", ainm goirid airson "Nicholas" (Greugais), a' ciallachadh 'daoine bhuadhalach'.

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Cailean"
* Cailean Fox
* Cailein MacCoinnich

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cathal

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cathal**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh an t-ainm anns a' Bheurla mar Catheld, Kathel no Cathaldus. Uaireannan chaidh Cathal eadar-theangachadh gu Beurla mar *Charles*  ged a tha freumh-fhaclachd gu tùr eadar-dhealaichte aig Charles.

## Bunachas
Thàinig an t-ainm Cathal bhon Ghaeilge agus tha e a' gabhail a-steach na h-eileamaidean Ceilteach "cath" agus "val" (riaghail). Nochd an t-ainm seo airson a' chiad turais anns an 7mh linn aig Naomh Èireannach a bha na cheannard aig sgoil mhanaich ann an Lios Mòr mus do dh'fhalbh gu ceann a deas na h-Eadailt mar easbaig. Thàinig an t-ainm bho Èirinn gu Alba leis an teaghlach MhicMhuirich.

## Cruthan eile
Chithhear cruthan eile mar "Cathel" , "Cahal"  no Càrdadh. Tha  "Cathalan" co-cheangailte ri Cathal cuideachd agus nochd an t-ainm seo ann an seann Ghaeilge mar Cathalán. 

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Cathal"
* Cathal Ó hEochaidh

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Thabo Mbeki

'S e neach-poileataigs Afraganach agus an dàrna Ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a tha ann an **Thabo Mvuyelwa Mbeki** (IPA: **tʰaɓɔ mbɛːkʼi**, Mbewuleni, 18 an t-Ògmhios 1942. Bha Mbeki na cheann-suidhe fad naoi bliadhna, dìreach an dèidh Nelson Mandela. Chuir Mbeki seachad iomadach bliadhna thall thairis far an robh e na oileanach san oithigh ann an Sasainn agus far an robh e an sàs anns an iomairt an aghaidh Apartheid. Phòs e ri a bhean, Zanele Dlamini, ann am Farnham, ann an 1974. Mar iomadach bhuill dhen iomairt an aghaidh Apartheid, 's e isiXosa an cànan a fhuair e bho ghlùn, ged a bheil freumhan AmaZulu agus BaSotho aige cuideachd.

## Ceanglaichean A-mach
*Stòras Thabo Mbeki

## Iomraidhean


Mbeki, Thabo
Mbeki, Thabo
Jacob Zuma

'S e neach-poileataigs Afraganach agus an ceathramh ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a th' ann an **Jacob Gedleyihlekisa Zuma** (Far-ainm san treubh aige: Msholozi, Nkandla, 12 an Giblean 1942). Tha Zuma air a bhith na cheann-suidhe bho 2009, dìreach an dèidh Kgalema Motlanthe. Cha do deach Zuma dhan sgoil idir leis cho bochd 's a bha a chuid phàrantan is chuir e seachd bliadhnachan a' siubhal fad is farsaing san dùthaich aige na fhear-iomairt an aghaidh Apartheid. Tha e air a bhith pòsta sia turas (ioma-phòsadh) agus thathar dhen bheachd gu bheil còrr is fichead duine-cloinne aige. Leig e a dhreuchd suas ann an 2018 is lean Cyril Ramaphosa e mar cheann-suidhe.

'S e isiZulu an cànan a fhuair e on ghlùn is bha a chuid fhreumhan Zulu uabhasach feumail nuair a bha an ANC a' rèiteachadh riaghaltas ùr leis a' cheann-feadhna Mangosuthu Buthelezi, a bha dìreach airson cumhachd dhan na h-AmaZulu fhèin.

San t-Sultain 2021, chuir Cùirt Bun-reachdail Afraga a-Deas às do athchuinge an t-seann Cheann-suidhe Jacob Zuma gus an riaghladh aige a chuir air ais gu 15 mìosan sa phrìosan airson tàir air ceartas.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Calum

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Calum**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar Calum, Callum, Malcolm no Colm. 

## Bunachas
Thàinig an t-ainm Calum bhon ainm Laideann *Columba* a tha a' ciallachadh 'calman'. Bha an t-ainm dlùth ceangailte ri Naomh Calum Cille agus bha e gu math cumanta aig an àm ud. Mar sin nochd e ann an cruthan eadar-dhealaichte, mar Calum no Cailean. A bharrachd air sin dh'atharraich e gu "Colm" ann an Gaeilge agus an nuair sin don mheanbh-ainm "Colmán" (Gaeilge) no "Coleman" (Beurla). Nochd e cuideachd mar "Colum" ann an Gaeilge agus air sgàth 's an ciall aige chaidh a cheangladh leis an ainm "Máel Coluim", ainm a nochdas ann an Alba mar "Malcolm" sa Bheurla.

## Cruthan eile
Nochdaidh e mar **Colum** no **Caluman** cuideachd.

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Calum"

### gu eachdraidheil
* Naomh Calum Cille
* Máel Coluim mac Domnaill, rìgh na h-Alba eadar  943 is 954
* Máel Coluim mac Cináeda, rìgh na h-Alba eadar 1005 is 1034
* Máel Coluim mac Donnchada, rìgh na h-Alba eadar 1058 is 1093
* Máel Coluim mac Eanric, rìgh na h-Alba eadar 1153 is 1165

### an-diugh
* Calum Dòmhnallach
* Calum Alasdair Dòmhnallach 
* Calum Iain MacGillEathain
* Calum MacLeòid
* Calum MacPhàrlain
* Tormod Calum Dòmhnallach

### ann an ainmean-àite
* Ì Chaluim Chille

### ann am ficsean
* Calum Clachair, prògram cloinne air BBC Alba

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cathair (ainm)

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cathair**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar "Cahir".

## Bunachas
Bho thùs 's e ainm Gaeilge a th' ann an "Cathair". 'S e "Cathaoir" am bun a tha aig an ainm seo. Tha e a' gabhail a-steach na seann fhaclan Ceilteach 'cath' agus 'vir' (fear) agus mar sin a' ciallachadh 'cathach, gaisgeach'.
  
## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Boksburg

‘S e baile mòr air iomall Johannesburg, ann an ceann a tuath Afraga a Deas a th’ ann am **Boksburg**. The suidhichte aig 1,590m os cionn ìre na mara, ann an cridhe na roinne Gauteng (Transvaal roimhe), anns an sgìre Ekurhuleni, eadar Springs agus Spartan, ri taobh an Locha Boksburgmeer. Tha e  1,275km air falbh bho Kaapstat, 382km bho Bhloemfontein agus 56km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 260,321 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Afrikaans a th’ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Boksburg, ach tha isiZulu agus Beurla gu math làidir cuideachd. Chaidh Boksburg a stèidheachadh ann an 1887 agus chuireadh ainm ministear an riaghaltais air.

## Daoine Ainmeil
*Kgalema Motlanthe (1949): Neach-poileataigs
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Camran

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Camran**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann am Beurla mar *Cameron*. 

## Bunachas
Thàinig an t-ainm bho ainm sloinnidh. 'S e na faclan "cam" is "sròn" am bun a tha aig an t-ainm seo air a' Ghàidhealtachd.  Ach thathar den bheachd gu bheil an t-ainm  Cameron anns a' Ghalldachd  ceangailte le teaghlach uaisle Nòrmannach aig an robh an t-ainm *Cambernon*.

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Camran/Cameron"
* Clann Chamshron
* Sir Ailean Camshron
* David Cameron

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cormag

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cormag**. 
'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e ann a' Bheurla mar *Cormack*.

## Bunachas
Thàinig an t-ainm Cormag bhon seann ainm Gaeilge tradaiseanta Cormac. Tha e a' gabhail a-steach nan eileamaidean "corb" (coirbeachd, truailleachadh) agus "mac". 

## Cruthan eile
Nochdaidh e mar **Cormac** , **Carmag**, **Carmaig** agus **Cormaig** cuideachd.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Kgalema Motlanthe

'S e neach-poileataigs Afraganach agus an treas Ceann-suidhe dubh ann an Afraga a Deas a tha ann an **Kgalema Petrus Motlanthe** (IPA: ** ˈkxɑ.lɪ.mɑ mʊ.ˈtɬʼɑ.n.tʰɛ **, far-ainm sa treubh aige: Mkhuluwa, Boksburg, 19 an t-Iuchar 1949). Bha Motlanthe na cheann-suidhe fad caochladh mhìos, dìreach an dèidh Thabo Mbeki. Cha do deach Motlanthe  dhan oilthigh idir, ach chuir e seachad iomadach bhliadhna sna sgoiltean easbaigeach agus theab e a dhol thall thairis airson a bhith na shagart ach dhiùltadh cead-siubhal a thoirt dha. A bharrachd air a bhith  an sàs anns an iomairt an aghaidh Apartheid ‘s e Riochdaire nan Aonaidhean Ciùird a th' ann cuideachd. Phòs e ri a bhean, Mapula Mokate, ann an 1976, ach dhealaich iad ann an 2010. 'S e sePedi an cànan a fhuair e bho ghlùn. Ged nach e ach ceann-suidhe eadar-amail a bh' ann, bha e gu math sgileil taobh poileataigs agus ‘s e esan a stiùirich Jacob Zuma dhan cheannas. Thathar dhen bheachd gur e fear an làimh-chlì ath’ann. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Poileataigs
F. W. de Klerk

'S e neach-poileataigs Afraganach agus an Ceann-suidhe geal mu dheireadh ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas a tha ann am **Frederik Willem de Klerk** (Johannesburg, 18 am Màrt 1936–Baile a' Chip, 11 dhen t-Samhain 2021). Bha de Klerk na cheann-suidhe fad còig bliadhna, dìreach an dèidh P. W. Botha. Rèitich de Klerk agus Nelson Mandela na còrdaidhean a chruthaich stàit ùr gun gràin-chinnidh ann an Afraga a Deas is bhuannaich an dithis aca an Duais Nobel airson Sith ann an 1993. 'S e Afrikaans an cànan a fhuair e bho ghlùn, ged a bheil freumhan Khoikhoi, frangach agus Innseachanach aige cuideachd. Bha piuthar-màthar pòsta ri seann phrìomhair na dùthcha, Johannes Gerhardus Strijdom.

## Ceanglaichean A-mach
*Stòras F.W. de Klerk

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Caomhan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Caomhan**.
'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar *Kevin*, uaireannan ann an Èirinn mar *Kevan*  agus anns a' Chuimrigh mar *Cefin*.

## Bunachas
Nochd an t-ainm seo gu math tràth ann an eachdraidh na h-eaglaise ann an Èirinn. 
Bha naomh ann air an robh an t-ainm "Cóemgen". Ann an seann Ghaeilge nochd e mar "Cóemgein" [/koiṽʲ.ɣʲinʲ/] agus dh'atharraich e gu "Caoimhghín" [/kəiṽʲ.ʝiːnʲ/] ann an Gaeilge meadhanach. Tha e a' gabhail a-steach na h-eileamaidean "caomh" (seann Ghaeilge: cóem)  agus  "gin" (seann Ghaeilge gein, Gàidhlig: "breith").

## Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo cuideachd mar **Caomhainn**.  

An-diugh tha e cumanta ann an Èirinn mar **Caoimhín** no **Cóemgein**.

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Caomhan/Kevin"
* Kevin Costner

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
P. W. Botha

B' e **Pieter Willem Botha** (Paul Roux, 12 am Faoilleach 1916 - Wildernis, 31 an Dàmhair 2006) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas. Bha Botha na phrìomhair fad sia bliadhna dìreach an dèidh Balthazar Johannes Vorster agus na cheann-suidhe fad còig bliadhna, dìreach an dèidh Marais Viljoen. Bha Botha na bhall an Ossewabrandwag (Gàidhlig: freiceadan a' Charbad-daimh), buidheann na làimh dheis a bha an aghaidh nam Breatannach agus airson na Gearmailt rè an dàrna Cogaidh. 'S e Afrikaans an cànan a fhuair e bho ghlùn. Bha far-aimn aige cuideachd: Die Groot Krokodil (Gàidhlig: An Crogall Mòr)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Cailbhin

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cailbhin**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar *Calvin*.

## Bunachas
Nochd an t-ainm seo leis an diadhair Fhrangach Jean Calvin (1509-1564)  a bha an sàs anns an Ath-Leasachadh. 'S e meanbh ainm den fhacal "calve" a th' ann ann an cainnt Nòrmannach is cainnt Picard, an sgìre far an do rugadh Calvin. Tha e a' nochdadh ann am Fraingis mar "Chauve". Tha e a' ciallachadh "fear beag maol". Ged as e ainm sloinnidh a bh' ann an toiseach chaidh a chleachdadh bhon 19mh linn a-mach mar chiad ainm gus urram a thoirt do Jean Calvin.  Chaidh e a-steach don Laideann mar "Calvinus" (bho 'calvus' maol)
 
## Faic cuideachd
* Jean Calvin
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Balthazar Johannes Vorster

B' e **Balthazar Johannes Vorster** (IPA:ˈbɐltɐzɐr joˈhɐnəs ˈfostər, Far-ainm: John, Uitenhage, 13 an Dùbhlachd 1915 - Wildernis, 10 an t-Sultain 1983) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas. Bha Vorster na phrìomhair fad dà bliadhna deug dìreach an dèidh Hendrik Verwoerd agus na cheann-suidhe fad bliadhna, dìreach an dèidh Marais Viljoen. 'S e Afrikaans an cànan a fhuair e bho ghlùn.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Uitenhage

‘S e baile meadhanach faisg air Port Elizabeth, ann an ceann a deas Afraga a Deas a th’ ann an **Uitenhage** (IPA: œjtənˈɦɑːxə). The suidhichte aig 89m os cionn ìre na mara, ann an ceann a deas na roinne Rubha an Ear (Xhosa: EMpuma Koloni), anns an sgìre Nelson Mandelabaai, eadar Kirkwood agus Motherwell, ri inbhir na h-aibhe Swarkopts. Tha e  520km air falbh bho Bhloemfontein, 645km bho iKapa, 880km bho Johannesburg  agus  936km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 103,639 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Afrikaans a th' ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann an Uitenhage. Chaidh Uitenhage a stèidheachaidh ann an 1804, leis a' Bhreitheamh Jacob Glen Cuyler. Tha taigh-gnìomhachais nan Carbadan Volkswagen an seo. 

## Daoine Ainmeil
*Balthazar Johannes Vorster (1915 - 1983) Neach-poileataigs

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Apartheid

B’ e **Apartheid** (IPA: aˈpɑrtɦɛɪ̯t) Poileasaidh poileataigeach agus siostam dhe sgaradh-cinnidh a mhair bho 1948 gu ruige 1990 ri linn riaghaltasan a’ Pàrtaidh Nàiseanta ann an Afraga a Deas (agus Naimibia nuair i a bha fo bhuaidh Afraga a Deas). Nochd am facal airson a' chiad turas ann an òraid a rinn Jan Smuts ann an 1917 nuair a bha esan na phrìomhair. Tha am facal a’ ciallachadh "dealachadh'" neo fiù’s "sgaradh" ann an Afrikaans is Duitsis, ach thathar ga chleachdadh ann an iomadach cànan an latha an-diugh is tha brìgh an fhacail air fàs nas fhaide, gu seachd àiridh gus cunntas a thoirt air dealachadh-cinnidh air choireigin,ann an caochladh shuidheachadh air feadh an t-saoghail. 

Thoisich dealachadh-cinnidh ann an Afraga a Deas ri linn cholonachd, ach thugadh inbhe oifigeil air an dèidh nan taghaidhean choitcheann ann an 1948. Sheòrsadh na daoine ann am buidhnean cinnidh (daoine geala, dubha, dathte is Innseanaich) agus chaidh na bailtean air an dealachadh cuideachd a-rèir cinnidh is sgapadh na daoine le làmhachas-làidir. Chaill na daoine dubha an cuid saoranachd agus bha iad air am fuadachadh gu ruige deich 10 ranntairean fèin-riaghlaidh treubhail neo bantustans, is bha ceithir dhiubh fiù 's nan stàitean neo-eisimeileach. Dhealachadh an riaghaltas a h-uile càil air sàilleabh adhbharan cinnidh: slàinte, foghlam agus seirbhisean poblach: ‘S e na daoine geala a gheibheadh an cuid na b’ fheàrr is na daoine dubha an cuid na bu mhiosa.

Nochd comhaireachd làidir an aghaidh apartheid taobh a-staigh na dùthcha. Dh’fheuch an riaghaltas ris an iomairt seo a mhùchadh: thoirmisg iad na buidhnean dùbhlanach is chuir iad na dùbhlanaich na bu chudromaiche, mar Nelson Mandela, dhan a’ phrìosan. Dh'fhailich leasachadh fad na 80an piseach a thoirt do shuidheachadh na dùthcha agus ann an 1990 thoisich an ceann-suidhe F. W. de Klerk crìoch an t-siostaim a rèiteachadh. Thug taghaidhean saora aite mu dheireadh thall ann an 1994 agus bhuannaich Nelson Mandela agus a phartaidh, an ANC.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Giorrachadh

Tha **giorrachadh** 'na fhacal no abairt a chaidh a dhèanamh na bu ghiorra a dh'aona-ghnothach. Mar is trice, 's e sreath litrichean a tha ann a bha san fhacal no san abairt thùsail.

## Giorrachaidhean Gàidhlig
Chan eil giorrachaidhean cho pailt ann an sgrìobhadh na Gàidhlig an coimeas ri cànain eile. Seo grunn eisimpleirean:

Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Giorrachaidhean
Hendrik Verwoerd

B' e **Hendrik  Frensch Verwoerd** (Amsterdam, 8 an t-Sultain 1901 - iKapa, 6 an t-Sultain 1966) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas. Bha Verwoerd na phrìomhair fad ochd bliadhna dìreach an dèidh Johannes Gerhardus Strijdom agus thathar ag ràdh gur e Ailtire Apartheid a bh' ann. 

## Beatha
Chaidh e a chur gu bàs ann an 1966 le Communach à Mòsaimbic air an robh Dimitri Tsafendas. Dh'inimrich an teaghlach aige gu Afraga a Deas ann an 1901 agus le sin 's e Afrikaans agus Duitsis an dà Chànain a fhuair Verwoerd bho ghlùn.

## Iomraidhean


Verwoerd, Hendrik
Verwoerd, Hendrik
Verwoerd, Hendrik
Wildernis

‘S e baile beag dùthchasail air iomall George, ann an ceann a deas Afraga a Deas a th’ ann am **Wildernis**. Tha e suidhichte ri taobh na mara, ann am meadhan na roinne Rubha an Iar (Afrikaans: Wes-Kaap, isiXhosa: iNtshona Koloni), anns an sgìre Eden, eadar Sedgefield agus Thembalethu. Tha e  1,013km air falbh bho Johannesburg, 445km bho iKapa, 638km bho Bhloemfontein  agus  1,068km bho Phretoria, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 6,164 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Afrikaans a th’ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine ann am Wildernis. Chaidh am baile seo a stèidheachadh ann an 1877 le tuathanach le freumhan ann an Sasainn air an robh George Bennet. Chaochail Balthazar Johannes Vorster, seann phrìomhair, an seo ann an 1983 agus P. W. Botha, seann cheann-suidhe na dùthcha ri linn Apartheid, an seo ann an 2006. Tha am baile seo ainmeil airson a chuid deagh thràighean is a phàirc nàdarra, agus le sin tha e cliùiteach taobh thurasachd. A bharrachd air sin, cha mhi an teodhachd nas ìsle na 10° neo nas àirde na 22° feadh na bliadhna.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Afraga
Roinn-seòrsa:Afraga a Deas
Roinn-seòrsa:Bailtean
Cè (ainm)

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cè**. 
'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar *Keith*.

## Bunachas
Thathar dhen beachd gun tàinig an t-ainm seo bho ainm-àite a bha a' gabhail a-steach an fhacail Briothonnach "cet" a tha a' ciallachadh 'coille'. Dh'fhàs e cumanta an toiseach mar ainm sloinnidh  ann an Lodainn an Ear, gu h-àiridh air sgàth 's an teaghlach uaisle *William Keith, the Great Marischal of Scotland* (1455-1715). Thèid a chleachdadh mar chiad ainm bhon 19mh linn a-mach.

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Cè"

### mar Keith
* Keith Richards 

### ann an ainmean-àite
* Baile Chè

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Conchobhar

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Conchobhar**. 
'S e ainm baistidh fireann a th' ann.  Thèid Conchobhar a-steach don Bheurla mar *Connor*.

## Bunachas
'S ann bhon sheann Ghaeilge a tha an t-ainm Conchobhar agus is dòcha gu bheil e a' ciallachadh "gràdhadair nan con-seilge". Bha an t-ainm seo gu math cumanta anns na seann làithean ann an Èirinn, aig na rìghrean aca agus ann am miotas-eòlas Èireannach.

## Cruthan eile
Nochd e cuideachd mar **Conchubhar** no mar ainm goirid **Conchar**.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Conn

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Conn**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar as trice cha chuirear an t-ainm seo don Bheurla, ach uaireannan thèid Conn  a chleachdadh mar ainm goirid airson an ainm Bheurla *Connor*.

## Bunachas
Canar gun thàinig an t-ainm Conn bho sheann fhacal Cheilteach a tha a' ciallachadh "ceannard".

## Cruthan eile
'S e **Connan** am meanbh-ainm airson "Conn".

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Còiseam

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Còiseam**. 
'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Mar is trice thèid Còiseam eadar-theangachadh gu Beurla mar *Constantine* ged nach eil ceangal ann a thaobh freumh-fhaclachd. Nochdaidh e ann an iomadh cànan, mar *Cystennin* ann an Cuimris no Constantino ann an Eadailtis. .

## Bunachas

Tha dà fhreumh aig an ainm seo. 
Air an dàrna làimh 's e ainm Eòrpach a th' ann a thàinig bho thùs bhon ainm Laidinneach "Constantinus", meanbh-ainm bhon dà chuid Constans agus Constantius. Tha iad a' ciallachadh "cunbhalach, seasmhach". Nochd e ann an Laideann mar Cōnstantīnus agus ann an Greugais mar Κωνσταντῖνος (Kōnstantînos). Dh'fhàs an t-ainm cumanta leis na h-Impirean Romannach, m.e.: Constantine I.

Air an làimh eile chuireadh an t-ainm *Constantine* mar chruth na Beurla ri trì rìghrean Albannach, is dòcha gun robh ceangal ann a thaobh fuaimneachadh tron ainm Conn. 

## Cruthan eile
A rèir Mhic an Tàilleir tha cruthan eile ann airson an ainm *Constantine*: **Cusadain** agus **Cusaintin**..

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Còiseam"
* Còiseam Mòr
* Còiseam mac Choinnich, ainm eile: Causantín mac Cináeda
* Còiseam mac Aoidh, ainm eile: Causantín mac Áeda
* Còiseam mac Chailein, ainm eile: Causantín mac Cuiléin

### ann an ainmean-àite
* Constantinople, seann ainm airson Istanbul

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Johannes Gerhardus Strijdom

B' e **Johannes Gerhardus Strijdom** (IPA: joɦɐnɛs χɛrɦɐrdœs strɛidom, faisg air Willowmore, 14 an t-Iuchar 1893 - iKapa, 24 an Lùnasdal 1958) neach-poileataigs Afraganach geal ri linn Apartheid ann an Afraga a Deas. Bha Strijdom na phrìomhair fad ceithir bliadhna dìreach an dèidh Daniel François Malan. 'S e Afrikaans an cànan a fhuair Strijdom bho ghlùn. Bha far-ainm aige: die Leeu van die Noorde (leòmhann an ceann a Tuath).

## Iomraidhean


Strijdom, Johannes Gerhardus
Strijdom, Johannes Gerhardus
Ceallach

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Ceallach**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh cruth na Beurla a chur ris mar *Kelly*.

## Bunachas
Thàinig an t-ainm bhon sheann Ghaeilge, ged nach eilear cinnteach dè am bun a tha aig an ainm seo. A rèir tradaisean 's e "ceann soilleir" an ciall aige, ach is dòcha gun tàinig e bhon fhacal "ceallach" (cogadh, còmhstri) no "ceall" (eaglais) ann an seann Ghaeilge.
Thathar den bheachd gun bheil ceangal ann ris an ainm sloinnidh "Ó Ceallaigh".

## Cruthan eile
Nochdaidh e mar **Ceallagh** no **Ceallag** cuideachd.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cuithbeart

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cuithbeart** 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar *Cuthbert*.

## Bunachas
'S iad na h-eileamaidean  "cuæ" (ainmeil) agus "beorht" (soilleir) ann an seann Bheurla am bun a tha aig an ainm seo.   

## Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo cuideachd mar **Cuithbeirt**, **Cùithbeirt**, **Cùithbhreith** no **Cuithbrig**

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Cuithbeirt"
* Saint Cuthbert (634 – 687)   

### ann an ainmean-àite
* Cille Chuithbeirt
* Siorrachd Chille Chuithbeirt

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
A Night at the Opera

'S e **A Night at the Opera** an ochdamh clàr le Queen. Bha e air fhoillseachadh ann am Breatainn air 21 an t-Samhain, 1975.

# "Death on Two Legs (Dedicated to...)" – 3:43
# "Lazing on a Sunday Afternoon" – 1:07
# "Lazing on a Sunday Afternoon" – 3:04
# "You're My Best Friend" – 2:52
# "39" – 3:30
# "Sweet Lady" – 4:03
# "Seaside Rendezvous" – 2:14
# "The Prophet's Song" – 8:20
# "Love of My Life" – 3:38
# "Good Company" – 3:23
# "Bohemian Rhapsody" – 5:54
# "God Save the Queen" – 1:13

Roinn-seòrsa:Clàran Ciùil
Aimsir

Is e a tha ann an **aimsir**, aig gach ionad air barr na talmhainn, suim nan èifeachdan a tha staid leantainneach na h-àile ag adhbharachadh. 
Is iad na prìomh feartan den àile a tha cuir ris an aimsir:
* 	An tòthachd
* 	Am brùthadh
* 	A' bhuige (meud uisge a tha anns an àile)
 
Tha feartan na h-aimsir a' gabhail a-steach
* An teòthachd
* A' ghaoth
* Driùchd
* Sileadh uisge
* Na neòil/sgòthan
* Astar seallaidh
agus a bharrachd air sin, dealanach is tàirneanach, clachan-meallain, flin, sneachd, an deòir agus an ceò.

Is e feart na h-àile a tha anns an teòthachd fhéin, ach tha feartan eile na h-aimsir a' crochadh air an càirdeas eadar an teòthachd, am brùthadh agus am meud uisge a tha crochaichte anns an àile mar a tha.

Bithidh caochlaidhean anns a' bhrùthadh ag aobhrachadh gaoithean. 

Air barrachd, bithidh càirdeasan fa-leth eadar teòthachd , brùthadh agus a' bhuige aig aobharachadh:
* Sgothan
* Sileadh uisge
* Clachan-meallain
* Flin
* Sneachd
* Ceò

Is e sgoil-aimsir an roinn saidheans a tha ri sgrùdadh na h-aimsir.

## Ceanglaichean a-mach
BBCAimsir - faigh tuairmse sìde airson Alba bhon BBC le Twitter *(anns aʼ Ghàidhlig)*

*
Jan Palach

'S e oileanach aig Oilthigh Theàrlaich ann am  Pràg (Seacais: Univerzita Karlova v Praze; Laideann: Universitas Carolina Pragensis; Gearmailtis: Karls-Universität zu Prag) a bh' ann an **Jan Palach** (IPA: *jan ˈpalax*, Pràg, 11 an Lùnastal 1948 - ibidem 19 am Faoilleach 1969). Dh'ìobair e esan fhèin mar fhianais an aghaidh ionnsaigh Shobhiatach a ghabh àite anns an Lùnastal 1968. 

## An Ionnsaigh Shobhiatach
Air an 21 an Lùnasdal 1968, bhris an t-armailt Sovietach a-steach air an t-Seic-Slòbhac, oir cha robh na h-ath-leasachaidhean a rinn an riaghaltas anns an Seic-Slòbhac a' còrdadh ris an riaghaltas Sovietach, bha an riaghaltas Sovietach ag iarraidh a' cumail a bhuaidh air an t-Seic-Slòbhac. Bha Palach ag ionnsachadh Feallsanachd aig an àm. fon riaghaltas aig Alexander Dubček, is le sin mhùchadh Earraich Phràg. Mar sheòrsa dhe fianais, loisg Palach esan fhèin anns a' Cheàrnaig Vaclav air an 16mh am Faoilleach 1969. Dh'fhàs tìodhlacadh Phalach a bhith an fhianais-dhùbhlain na bu mhò a bh' ann a-riamh an aghaidh nan Sobhiatach, agus an ceann mìos, air 25 an Gearran, mharbh oileanaich eile, Jan Zajíc, esan fhèin san aon dhòigh agus san aon àite. Sa Ghiblean, rinn Evzen Plocek an dearbh rud ann an Jihlava.

## Jan Palach is Saoghal na Gàidhlig
Sgrìobh Somhairle MacGill-Eain an dàn Gàidhlig mu dhèidhinn Jan Palach:

"...nach b’ ann le teine-aighir
mar chunnacas ann am Pràg,
’s nach b’ e an curaidh oileanaich
a rachadh suas ’na smàl..."

## Jan Palach anns a' chultar
Ann an 2013, rinn HBO sreath filmichean mu dhèidhinn na tachartasan a lean às dèidh bàis Phalach: *Hořící keř* (The Burning Bush). Bha Agnieszka Holland, stiùiriche nam film Pòlainneach ainmeil, na stiùiriche. 

## Daoine eile a dh'ìobair iad fhèin mar fianais phoileataigeach
* an t-Seic-Slòbhac: Jan Zajíc, Evžen Plocek, Josef Hlavatý
* A' Phòlainn: Ryszard Siwiec
* An Ucràin:  Vasyľ Makuch

## Ceanglaichean a-mach

* Làrach-lìn mu dhèidhinn Jan Palach (Seicis, Beurla, Fraingis, Pòlainnis, Gearmailtis)
* *[http://www.hbo-europe.com/burningbush/ The Burning Bush]* air làrach-lìn HBO (Beurla)
* "Palach", dàn le Somhairle MacGill-Eain

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seic-Slòbhac
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Cartonaireach

Is e a tha ann an **cartonaireach** fear neo té a nì a bheò-shlàinte le togail rudan as truaill a tha daoine nas beartach air tilgeil a-mach. Chan eil fios le cinnte co mheud cartonairich a tha ann uile gu lèir, ach tha measadh ann gu bheil suas ri 2% de luchd-obraich an t-saoghail a dhèanamh an beò-shlàinte anns an dòigh seo. Tha an t-ainm **cartonaireach** na fhacal-iasaid on Spàinntis **cartonero**.
Ciaran

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Ciaran**. 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh cruth na Beurla a chur ris mar *Kiaran*.

## Bunachas
Thàinig an t-ainm seo bhon sheann Ghaeilge far an robh e air a chleachdadh mar far-ainm. 'S e ainm meanbhach den fhacal "ciar" a th' ann, a tha a' ciallachadh 'dubh'. Chaidh e gu bith le dà naomh Èireannach, Ciarán mac an tSaeir is Ciarán mac Luaigne anns an 5mh is 6mh linn.

## Cruthan eile
Nochd e mar **Ciar** ann am faclair Dwelly.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Cosgrach

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Cosgrach**. 
'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chan eil cruth na Beurla air an ainm seo.

## Bunachas
Nochd an t-ainm seo aig rìghrean Eìreannach, m.e.: Cosgrach mac Flannbhrath.

## Cruthan eile
'S e Coscrach cruth eile den ainm seo.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Conan

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Conan**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh e a-steach don Bheurla mar *Conan*. 

## Bunachas
Thàinig e bhon ainm Gàidhlig "Cónán",  a tha a' ciallachadh  'madadh-allaidh beag' no 'cù-seilge  beag'. 'S e iar-leasachan den fhacal "Cù" a th' ann. 

Chaidh e gu bith le Naomh san 7mh linn a bha is dòcha na easbaig air Eilean Mhannain.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Coinneach

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Coinneach**. 

 'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh e a-steach don  Bheurla mar *Kenneth* . Ach feumar a bhith faiceallach leis an ainm seo, air sgàth 's gun deach an t-ainm "Cinaed" a steach don Bheurla  mar *Kenneth* cuideachd. 

## Bunachas
'S e ainm Gàidhlig tradaiseanta a th' ann an Coinneach a tha gu math cumanta air a' Ghàidhealtachd  Is dòcha gu bheil e a’ ciallachadh "duine bàn, eireachdail".  Nochd an t-ainm seo ann an Leabhar Dhèir anns an 12mh linn mar "Cainnech mac Meic Dobarcon", "Comgell mac Caennaig, taesec Clande Canan", agus "Gartnait mac Cannech".  

## Cruthan eile
Nochdaidh an t-ainm seo mar **Cainneach**  no **Cainnech** cuideachd.

Thèid Coinneach a chleachdadh mar ainm sloinnidh cuideachd: Mac Coinnich no *MacKenzie* anns a' Bheurla 

'S e **Céineag** am meanbh-ainm a th' ann, nochdaidh e ann am Beurla mar "Kenny" . Chithear cruth eile den ainm Kenny ann an Ros an Iar mar **Cadhan**. 

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Coinneach"
### gu eachdraidheil
* Coinneach mac Ailpein  no ainm eile: Cináed mac Ailpín, rìgh na Dail Riata agus *Rex Pictorum*
* Coinneach mac Mhaoil Chaluim, no: Cináed mac Maíl Choluim
* Coinneach mac Dhuibh no: Cináed mac Duib
* Coinneach Odhar

### san latha an-diugh
* Coinneach MacAsgaill
* Coinneach MacIomhair
* Coinneach MacFhionghuin
* Coinneach MacGuaire
* Coinneach MacLeòid
* Coinneach Mac an Tòisich

### mar Kenneth
* Kenneth Arrow

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Jihlava

'S e baile meadhanach ann an cridhe Poblachd nan Seiceach a tha ann an **Jihlava** (IPA:ˈjɪɦlava, Gearmailtis: Iglau, Laideann: Iglavia, Polais: Igława). Tha Jihlava suidhichte aig 520m os cionn ìre na mara, anns an roinn Vysočina, anns an sgìre Jihlava fhèin, eadar Tábor agus Brno, ri taobh na h-aibhe Jihlava, às an d'fhuair e ainm. Tha e 94km air falbh bho České Budějovice, 113km bho Český Krumlov agus 114km bho Phràg, prìomh-bhaile na dùthcha. Tha 50,598 duine a’ fuireach anns a’ bhaile agus 's e Seacais a th’ann a’ chiad chànain aig a’ mhòr-chuid dhe na daoine an seo. Chaidh Jihlava a stèidheachadh ann an 1240. Sa Ghiblean 1968, loisg oileanach air an robh Evzen Plocek esan fhèin ann an Jihlava, mar sheòrsa dhe fianais an aghaidh ionnsaigh Arm Dearg nan Sobhiatach air an dùthaich aige, dìreach mar an d'rinn Jan Palach ann am Pràg trì mìos ro làimhe.

## Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
## Bailtean co-cheangailte
* Eilenburg
* Heidenheim an der Brenz
* Purmerend

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An t-Seic
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean anns an t-Seic
Colla (ainm)

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Colla**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Chaidh e a-steach  e don Bheurla mar *Coll*.

## Bunachas
Thathar den bheachd gun tàinig an t-ainm seo bho sheann fhacal Cheilteach a tha a' ciallachadh "àrd". 

## Cruthan eile
Nochdaidh e mar **Coll** cuideachd. 

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Conall

'S e ainm Gàidhlig a th' ann an **Conall**.  'S e ainm baistidh fireann a th' ann. Nochdaidh e anns a' Bheurla mar *Conall*, *Connal*, *Connel* no *Conal*.

## Bunachas
Thàinig an t-ainm 'Conall' bho sheann eileamaidean Ceilteach airson "madadh-allaidh" agus "làidir" . Bha e gu math cumanta ann an eachdraidh na h-Èireann, gu h-àraid aig na cinn-chinnidh agus na gaisgich Èireannach.

## Cruthan eile
Nochdaidh e cuideachd mar **Comhnall** no **Connull**.

## Daoine ainmeil air a bheil an t-ainm "Conall"
* Conall mac Comgaill, rìgh  Dál Riata eadar 558 is 574.
* Comgall mac Domangairt,  rìgh  Dál Riata aig toiseach an 6mh linn.
* Conall Crandomna, rìgh Dál Riata eadar 650 is 660.

## Faic cuideachd
* Ainmean Gàidhealach

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ainmean Gàidhealach
Gleann-Gaoil

'S e sgìre dùthchail agus gleann faisg air Gleann Aircleid sa pharraiste Bhochanan, Siorrachd Sruighlea, eadar Loch Ceiteirein agus Glaschu a th' ann an **Gleann-Gaoil** (Beurla: Glengyle). Rugadh Rob Ruadh MacGriogair ann an 1671. Tha an sgìre fa-leth ainmeil taobh coiseachd.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Gazetteer of Scotland - Fios agus mapaichean (Beurla)

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Gleanntan
Roinn-seòrsa:Tìr-eòlas
Roinn-seòrsa:Gàidhealtachd
Seumas Greumach, ciad Diùc Mhonadh Rois

B' e  **Seumas Greumach**, ciad Diùc Monaidh Rois (Giblean, 1682 - Lunnainn, 7 am Faoilleach 1742) neach-poileataigs agus uachdaran à Alba. Bha e an sàs ann an rèiteachadh còrdaidhean Aonadh nam Pàrlamaidean ann an 1707. Fhuair Rob Ruadh MacGriogair fìor dhroch- làimhseachaidh bhon fhear seo.

## Beatha
Rugadh Seumas Greumach ann an Alba mu 1682. 'S e an aon mhac Sheumais Ghreumaiche treas Marcas Mhonadh Rois agus na Bhan-tighearna Christian Leslie a bh' ann. Phòs e ri Christian Carnegie, nighean Dhàibhidh Carnegie, treas Iarla Easg a Tuatha, air 31 am Màrt 1721 agus fhuair iad ceathrar mac còmhla, ach chaochail triùir dhuibh gu math òg. Le sin, 's e an treas mac, Uilleam, a fhuair an Diùcachd. Chaidh dithis dhen duine-cloinne aig Seumas Greumach dhan sgoil ann an Eton, Sasainn. Chaochail e thall thairis ann an Lunnainn, fada air falbh bhon Alba, ach chaidh e a thoirt air ais dhan thalamh aige is  a thìodhlacadh ann an Obar Ruadhainn.

## Obair
'S e uachdaran cumhachdail a bh' ann Seumas Greumach. Bha e an sàs ann an rèiteachadh còrdaidhean Aonadh nam Pàrlamaidean Albannach agus Sasannach nuair a bha e na mhinistear ionmhais na h-Alba eadar 1705 agus 1707 agus na àrd-mharaiche na dùthcha bho 1705 gu 1706. Bha e ann an teis-mheadhain pròiseas aonaidh Bhreatainn co-dhiù. Ann an 1707, mar dhìol na rinn e ri linn a' phròiseis, chaidh e ainmeachadh na dhiùc a' Mhonaidh Roise, na bhiocas Dhùin Duibh, na Iarla Cinn Chàrdainn, na mharcas Ghreumach is Bochanain agus na Thighearna Obar Ruadhainn, Mugdock agus Fionn Treabh. An deidh an aonaidh, bha e an sàs anns an Riaghaltas fad iomadach bliadhna: Tighearna Seula Probhaideach na h-Alba (1709 - 1713), Tighearna Sheala Mhòir na h-Alba (1716 - 1733), Rùnaire na Stàite (1714) agus morair ann an Taigh nam Morairean (1715 - 1734), far a bheil a chuid shìol fhathast ann gus ar làithean. A bharrachd air sin dhèanadh e geur-leanmhainn air Rob Ruadh MacGriogair fad mòran bhliadhna. Thug an Diùc sealbh air fearainn a' Ghriogaraich, 's dòcha air sàilleabh gu robh Rob Ruadh an sàs ann an Ar-a-mach ann an 1715, air neo 's mathaid robh e ann am fiachan dhan Ghreumach, taobh ghnothaich a' chruidh. Bha falachd  fhuilteach mharbhtach ann eatorra gu ruige 1722.

## Iomaraidhean


Roinn-seòrsa:Na Seumasaich
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs