open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Uilleam I na h-Alba

B' e **Uilliam mac Eanric** neo **Uilleam an Leòmhann** Rìgh na h-Alba eadar an 1165 agus an 1214. Bha e na mhac dara Eanraig, prionnsa na h-Alba, agus Ada de Warenne. Chaidh a chrùnadh mar rìgh ann an 24 an Dùbhlachd, 1165. Rugadh e ann an Huntingdon, Sasainn, mu 1143. Phòs e Ermengarde de Beaufort, nighean Eanraig I Shasainn, is bha còignear cloinne aca. Chaochail e 4 an Dùbhlachd 1214, ann an Sruighlea agus lean a mhac, Alasdair II na h-Alba, mar rìgh. Chaidh a thìodhlacadh ann an Abaid Obar Bhrothaig.

## Aistidhean co-cheangailte
* Rìghrean na h-Alba

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Nevenoe

B' e chiad Diùc na Breatainn Bheag a bh' ann an **Nevenoe** (Fraingis: *Nominoë*; chaoc. 7 am Màrt 851).

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bhreatainn Bheag
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Vladimir Putin

'S e neach-poileataigs Ruiseach a tha ann an **Vladimir Vladimirovich Putin** (Ruiseis: *Влади́мир Влади́мирович Пу́тин*; rugadh 7 an Dàmhair 1952). Is e ceann-suidhe Caidreachas na Ruise.

24 Gearran 2022 chuir e feachdan Ruiseanach anns an Ucràin ann an "iomairt armaichte shònraichte".

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Ruis
Nynorn

Tha **Nynorn** (**[[Nòrnais]] ùr**) 'na chànan ath-bheòthaichte ann an Arcaibh is Sealtainn. Tha i stèidhichte air seann Nòrnais a chaidh a bheàrnan a choileanadh le taic on Fhàrothais agus cànain Lochlannach eile. Gu ruige seo, chan eil ach àireamh bheag de dhaoine gnìomhach san iomairt seo agus chan eil fhios cò mheud duine a tha fileanta innte.

## Tùsan


## Ceanglaichean a-mach
* Pròiseact Nynorn
Sam Houston

B' e stàitire, neach poileataigs, agus saighdear Aimeireaganach a bha ann an **Samuel "Sam" Houston** (2 am Màrt, 1793 – 26 an t-Iuchar, 1863).  Bha e na ciad cheann-suidhe na Poblachd na Texas.

Rugadh Sam Houston anns an Gleann Shenandoah na Virginia ann an 1793.  Bha e an Riaghladair na Tennessee eadar 1827 agus 1829.

Roinn-seòrsa:Texas
Blàr Flodden

Chaidh an cath ainmeil air a bheil **Blàr Flodden** a chur air an 9mh latha den t-Sultain ann an 1513  ann an Northumbria, nuair choinnich arm na h-Alba ri arm Sasannach. 'S ann air sgath an àireamh glè mhòr de dh’uaislean a chall am beatha air taobh na h-Albannaich, còmhla ris an rìgh fhèin, a tha an cath seo comharraichte. Chan ann dìreach ceannardan na h-Alba a chaidh a chur às aig a’ bhlàr, ach beatha innleachdail na dùthaich, oir bha na h-uaislean aig an àm sin an sàs gu mór anns a’ bheatha innleachdail na dùthaich.

Bho 1511, bha Alba agus Sasainn an sàs ann an cogadh mòr, iomadh-fhillte Eòrpach ris a chanar Cogadh na Lìoge Naomh, no Cogadh na Lìoge Chambrai. Bha an Rìgh Seumas IV airson taic a thoirt don Fhraing, air sàilleibh an t-seann chaidreamh eadar na dà rìoghachd, fhad ’s a bha an Rìgh Eanraig VIII Shasainn a’ dèanamh ionnsaigh oirre.  Aig an aon àm, bha Pàpa na Ròimhe an strì an aghaidh na Frainge, le cobhair bho Eanraig VIII. Leis an robh Eanraig VIII san Fhraing, bha arm Sasannach aig Blàr Flodden fo cheannard Iarla Surrey, Tòmas Norfolk (seanair Anne Boleyn).

Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Alba
Northfield, Minnesota

‘S e baile faisg air Faribault ann an cridhe nan Stàitean Aonaichte a th’ ann an **Northfield**. Tha e suidhichte aig 276m os cionn ìre na mara, ri taobh na h-aibhne Cannon, 1,472km air falbh bho Washington, prìomh-bhaile na dùthcha agus 54km bho Shaint Paul, prìomh-bhaile na stàite. Tha 20,0071 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1855.

## Daoine Ainmeil
*Peter Agre (1885 – 1951): Ceimigear a bhuannaich an Duais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2003.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Stàite
*Comhairle Rice
*Comhairle Dhakota

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Minnesota
Suharto

B' e an dàrna cheann-suidhe na h-Innd-Innse bho 1968 gu 1998 a bha ann an **Suharto** (8 an t-Ògmhios 1921–27 am Faoilleach 2008).

Rugadh e ann an baile beag Kemusuk ann an Java, ann an 1921.

Roinn-seòrsa:An Innd-Innse
Blàr San Jacinto

B' e seo blàr a chuireadh faisg air an abhainn San Jacinto ann an Texas eadar arm Texasach fo stiùir General Sam Houston agus arm Mexicanach le General Sanat Ana air a cheann, ann an 1836.

Roinn-seòrsa:Texas
Llywelyn Mòr

B' e prionnsa na Gwynedd anns a' Chuimrigh ann an 13mh Linn a bha ann an **Llywelyn ab Iorwerth** neo **Llywelyn Mòr** (Cuimris:*Llywelyn Fawr*; IPA: [ɬəˈwɛlɨn]; c. 1172 – 11 an Giblean 1240). Bha e na mhac Iorwerth Drwyndwn. Phòs e Siwan, nighean Rìgh Iain Shasainn. Chaochail e ann an 1240.

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Rìghrean na Cuimrigh
An t-Eilean Gainmhich

Tha **an t-Eilean Gainmhich** no **Sanndaigh** air fear de na h-Eileanan Tarsainn. Tha e glé fhaisg air Canaigh agus tha iad a-nis ceangailte le drochaid-choise. Ann an 2011 bha naoinear a' fuireach an-seo.

Ann an 1981 thug Iain Latharna Caimbeul e dhan Urras Nàiseanta na h-Alba, còmhla ri Canaigh. Tha Bun-sgoil Chanaigh san eilean. Thogadh e ann an 1878 agus tha trì sgoilearan aice. Chaidh a' chiad rathad air an eilein a thogail is fhosgladh ann an 2018.

## Freumhan an ainm
Sgrìobh Iain Latharna Caimbeul san leabhar aige mu Canaigh:
Sanday is the Norse term for an island with a sandy beach; there is a Sanday in Orkney and another in the Faeroes. But only the Gaelic equivalent is used in everyday Gaelic speech, *An t-Eilein* Gainmhich.*
* [...] Colloquially the genitive *eilein* is used for the nominative *eilean*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
CITB

Is e bòrd trèinidh airson a' ghnìomhachais togalach air feadh na Rìoghachd Aonaichte a tha san **CITB**. Chaidh a stèidheachadh tro inneal reachdail ann an 1964.

Roinn-seòrsa:Buidhnean san Rìoghachd Aonaichte
Roinn-seòrsa:Togail
Zen

'S e sgoil Bhùdach a th' ann an **Zen** (Sanscrit: *Dhyāna*; Sìonais: 禪, Chán; Bhiet-Namais: *Thiền*; Coireanais: *Seon*) a chaidh a stèidheachadh ann an Sìona anns a' chòigeamh linn agus a chuireas an cuideam as treasa air meòrachadh mar am prìomh rathad gu soillseachadh. 'S e *Zen* an t-ainm Seapanais air an sgoil, a chaidh a thar-litreachadh bhon t-Sìonais. A rèir an eachdraidh thraidiseanta, chaidh an sgoil a stèidheachadh leis a' mhanach, Bodhidharma, a thàinig a Sìona às na h-Innseachan.

Anns an latha an-diugh, 's e *Soto* (Sìonais: 曹洞, *Cáo dòng*) agus *Rinzai* (Sìonais: 临济, Lín jì) an dà sgoil as motha ann an Zen, a tha eadar-dhealaichte a thaobh feallsanachd agus stoidhle mheòrachaidh.

## Zen agus Eòrpa is Ameireaga
Bha D. T. Suzuki à Iapan cudromach mar neach-labhairt airson Zen anns a' Bheurla. Sgrìobh e *Introduction to Zen Buddhism* 'Ro-ràdh do Bhùdachas Zen' ann an 1956 agus cho-sgrìobh e le luchd-smaoin spioradail mar Thomas Merton.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Creideamh
Mì-rian oireach na pearsantachd

Tha **mì-rian oireach na pearsantachd**, (air chantainn ri *Mì-rian Caochlaideach na Pearsantachd* no *Seòrsa Iomallach* leis na luchd a cleachdaidh an t-seòrsachaidh a' ghalar den ICD-10 a' Bhuidhinn Shaoghalta na t-Slàinte) 'na chor inntinneil comharraichte le buaireadh leantach na dreuchd na pearsantachd, comharraichte le atharrachaidhean is doimhne neo-àbhaisteach nan seòl. Faodaidh na siùil seo gluasad gu dàrnach ciall agus co-cheanglaichean eadar-phearsanta.

## Diagnostic and Statistical Manual
Sònraichidh an Leabhran Breithneachail is Àireamhail nan Galar Inntinneil (on Bheurla **''D**iagnostic and **S**tatistical **M**anual of Mental Disorders*) clò-bhualadh ceathramh, *'DSM** IV-TR = 301.7, 'na leabhran air a chleachdadh gu cumanta airson bhreithneachaidh nan [[galar inntinneil]], mì-rian oireach na pearsantachd ('san Aisil II [[Galar na pearsantachd#Grunnan B .28galaran.2C dràmadach.2C tòcala no seachranach.29|Grunnan B]]) cho:

:A) Tha ann cumadh leantach neo-sheasmhachd anns na [[Càirdeas eadar-phearsanta|càirdeasan eadar-phearsanta]], [[dearbh-aithne]] agus [[Tocadh (eòlas-inntinn)|tocaidhean]], cho math ri [[Smachd an spreigidh|giùlan spreigearra]] comharraichte, a' tòiseachadh mus inbheachd mhoch agus an làthair ann an atharrachadh nan cuspair, mar nochdaidh còig (no tuilleadh) nam feart seo:

:# Oidhirpean air chuthach a sheachnadh trèigeadh fìor no dealbhta. **Nòta:** Na gabhaibh a-staigh giùlan fèin-mharbhach no fèin-mhillteach làimhsichte sa' chuspair-deuchainn 5''
:# Cumadh de [[Co-cheangal eadar-phearsanta|càirdeasan eadar-phearsanta]] neo-sheasmhach is dian comharraichte le sealaidheachd eadar iomaill de [[foirfeachd is dì-luachadh]].
:# [[Buaireas na fèin-aithne]]: [[fèin-aithne]] comharraichte neo-sheasmhach is leantach.
:# [[Smachd an spreigidh|Giùlan spreigearra]] ann an dà h-àite co-dhiù gu bheil coltach fèin-mhillteach (mar [[cleamhnas lom]], cosgadh caithteach, [[mì-rian ithe|mì-rianan ithe]], [[mì-ghnàthachadh stuthan]], [[Dràibheadh cunnartach|stiùireadh coma charbaid]]). **Nòta:*' Na gabhaibh a-staigh giùlan fèin-mharbhach no fèin-mhillteach làimhsichte sa' chuspair-deuchainn 5*
:# Giùlan, maoidhidhean, gluasad-bhodhaig pillteach fhèin-mharbhach no giùlan fèin-mhillteach mar geàrradh, a' buntainn leis an leigheas de leòntan (sgrath) no smeanglachadh agaibh fhèin.
:# Neo-sheasmhachd tocaidhean airson frith-ghluasaid de seòl (mar trom-inntinn, crosdachd, no iomagain dian air uairibh, gun seas mar as trice beagan uair agus gu h-ainneamh tuilleadh na beagan làithean).
:# Mothachaidhean leantach na falamhachd
:# Fearg mì-iomchaidh no duilgheadas anns an smachd na feirge (mar seallaidhean trice feirge, fearg dhaingeann, ionnsaighean corporra pillteach).
:# Diom-bhuan, smaointean paranoidheach ceangailte ri spàirn, meallaidhean no comharran cruaidhe an sgaraidh.

Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn mì-ghnàthach
Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn mòdach
Roinn-seòrsa:Mì-rianan na pearsantachd
Èideard I Shasainn

B' e Rìgh na Sasainn a bh' ann an **Èideard I** (Beurla: *Edward I Longshanks*; 17 an t-Ògmhios 1239–7 an t-Iuchar 1307). 

Bha e na mhac Eanraig III, Rìgh na Sasainn agus Eleanor na Provence.

## Iomraidhean

}
Roinn-seòrsa:Rìghrean Shasainn
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Bathar-bog Gàidhlig

'S e bathar-bog a tha sa Ghàidhlig no a chuireas taic ri cleachdadh na ionnsachadh na Gàidhlig a th' ann am **bathar-bog Gàidhlig** (no *Scottish Gaelic software* sa Bheurla). 'S e gu h-àraidh faclairean agus bathar-bog le còd saor a nochd gu ruige seo.

## Eachdraidh
A-rèir coltais b’ e am faclair air loidhne an Stòr-dàta Briathrachais, air an làraich-lìn aig Sabhal Mór Ostaig ann an 1994, a’ chiad ghoireas mór coimpiutaireachd na Gàidhlig a bha ri fhaighinn a-riamh, agus a’ chiad ghoireas a bha ri fhaighinn air an Eadarlìon. Agus chaidh am faclair freumh-eòlais aig MacBheathain a chur air an Eadarlìon caran aig an aon àm mar fhaclair air-loidhne, aig ceantar.org ann an California le teacsa a fhuaireadh bho SMO.  Beagan as dèidh sin, nochd Opera, am brabhsair-lìn. Cha do nochd prògraman cumanta eile ach greis mhath ’nan déidh, can OpenOffice ann an 2004 no Firefox ann an 2010.

## Loidhne-ama

On a nochd an Stòr-dàta, tha iomadh goireas eile air nochdadh:

### 1994
* An Stòr-dàta Briathrachais; faclair air loidhne
* Faclair MhicBheathain *(MacBain)*; faclair freumh-eòlais, aig ceantar.org

### 2000
* Opera; brabhsair-lìn

### 2001
* Faclair na Pàrlamaid; faclair ann an clò is air loidhne (’na thàmh, ach ri fhaighinn tro Multidict)
* Google (cuid dheth slighe a' phròiseict Google In Your Language a tha air a bhith 'na thàmh a-mach i 2012)

### 2002
* Am Briathrachan Beag; faclair bho 1912 ri fhaighinn air-loidhne
* GaidhealSpell; dearbhair-litreachaidh
* Google; einnsean-luirg
* LER-BIML; còrpas

### 2003

* Uicipeid na Gàidhlig; leabhar mòr-eòlais air loidhne

### 2004
* OpenOffice; prògraman oifis. Chaidh a sgaoileadh a' chiad turas ann an 2004 agus nochd ùrachaidhean gu ruige 2009 (tionndadh 3.0.1) ach bha e 'na thàmh an uairsin. Às dèidh dhan Apache Software Foundation a ghabhail os làimh, chaidh ùrachadh leis an sgioba a tha os cionn LibreOffice agus ath-sgaoileadh sa Ghearran 2013 (tionndadh 3.4.1)

### 2005
* MediaWiki; bathar-bog a bheir cothrom dhut uicipeid a ruith

### 2006
* An Dearbhair (LTS); dearbhair-litreachaidh

### 2007
* AbairThusa; lìonra sòisealta a chaidh à bith ann an 2012 agus a thill ann an 2014
* An Seotal; faclair air loidhne
* Penfriend; prògram taic-sgrìobhaidh

### 2008
* phpBB; bathar-bog fhòraman-lìn, chaidh sgaoileadh oifigeach a dhèanamh dheth ann an 2014
* Multidict; gluasad gu furasta eadar gach faclair Gàidhlig a tha air-loidhne
* WordLink; goireas a cheanglas duilleag Eadarlìn facal-air-an-fhacal ri faclairean tro Multidict

### 2009
* Dwelly-d; faclair air loidhne
* Am Faclair Beag; faclair air loidhne
* MyGaelic.com; lìonra sòisealta a chaidh à bith ann an 2012

### 2010

* An Dearbhair Beag (Mozilla); dearbhair-litreachaidh
* An Dearbhair Beag (LibreOffice/OpenOffice); dearbhair-litreachaidh
* Mozilla Firefox; brabhsair-lìn
* Mozilla Thunderbird; prògram puist-d

### 2011
* Faclair airson Riaghaltas Ionadail (

Roinn-seòrsa:Bathar-bog
Roinn-seòrsa:Coimpiutaireachd
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Eadar-theangachadh a' Bhìobaill gu Gàidhlig

Tha **eadar-theangachadh a' Bhìobaill gu Gàidhlig** a' dol air ais gun bhliadhna 1801. 'S e Seon Carsuel, Easbaig nan Eilean, a chuir Gàidhlig air *Foirm na n-Urrnuidheadh* ann an 1567. Ged a tha an cànan ann nas fhaisge air Gàidhlig Chlasaigeach na Gàidhlig, thathar a' gabhail ris mar a' chiad leabhar a chaidh a chlò bhualadh sa Ghàidhlig. Rinn Dùghall Caimbeul a bhuineadh a Chnapadal eadar-theangachadh dhen t-Seann Tiomnadh ann an 1673 ach 's e làmh-sgrìobhainn a bh' ann agus cha deach fhoillseachadh a-riamh. Bha James Kirkwood (1650-1709) a' brosnachadh foghlam tro mheadhan na Gàidhlig agus rinn e oidhirp tionndadh dhen Bhìoball Ghaeilge a rinn William Bedell ach cha do shoirbhich leis, ged a shoirbhich le pròiseact eile, foillseachadh de shalmadair sa Ghàidhlig ann an 1684.

Cha b' ann ach an dèidh Blàr Chuil Lodair ann an 1746 gun do thòisich an Society in Scotland for Propagating Christian Knowledge air Gàidhlig a chur air a' Bhìoball ann an da-rìreabh a-mach on bhliadhna 1755. Anns a' chiad dol a-mach, chaidh an Tiomnadh Nuadh fhoillseachadh le Seumas Stiùbhart (1701-1789), ministear Chill Fhinn, agus am bàrd Dùghall Bochanan ann an 1767. Stèidhich Seumas obair air an tionndadh Ghreugais agus chuir Dùghall piseach air a' Ghàidhlig. Chaidh am Bìoball slàn fhoillseachadh mar thoradh air sin ann an 1801.

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Creideamh
Ermenonville

'S e baile beag ann an ceann a tuath na Frainge a th’ ann an **Ermenonville**. Tha e suidhichte aig 101m os cionn ìre na mara, anns an sgìre (Fraingis: Département) Oise anns an roinn (Fraingis: Région) Picardie, dìreach 40km air falbh bho Pharis, prìomh-bhaile na dùthcha, agus 169km bho Lille. Tha 949 duine a’ fuireach anns a’ bhaile. Chaochail am feallsanaiche Eilbheiseach Jean-Jacques Rousseau an seo ann an 1778.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*Riaghaltas na Roinne
*Comhairle na Sgìre

Roinn-seòrsa:Bailtean na Frainge
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:An Fhraing
Anna na Breatainn Bige

B' e **Anna na Breatainn Bige** (Fraingis: *Anne de Bretagne*; Breatannais: *Anna Vreizh*; 25 am Faoilleach 1477–9 am Faoilleach 1514) ban-diùc na Breatainn Bige is Banrigh na Frainge dà thuras anns an 16mh linn.

Rugadh i, nighean François II Bhreatainn Bige is Marguerite de Foix, ann an Nantes is chaidh i na ban-diùc nuair a bha i 11 bliadhna a dh'aois. Phòs i Maximilian Hapsburg ann an 1490, agus an sin Charles VIII na Frainge ann an 1492, nuair an deach i na banrigh na Frainge. Chaochail e ann an 1498 is phòs i Louis XII na Frainge. Bha naoinear chloinne aice, ach chaochail seachdnar nuair a bha iad glè òg. Chaidh a mac François na Rìgh na Frainge ann an 1515, aon bhliadhna an dèidh dhi bàsachadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bhreatainn Bheag
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Michael Bauer

'S e cànanaiche agus faclairiche às A' Ghearmailt a tha ann am **Michael Bauer** neo  **Mìcheal Bauer** (München, 4 an t-Samhain 1974). Tha e an sàs rannsachadh is teagasg na Gàidhlig taobh a-muigh an oilthigh, cruthachadh goireasan Gàidhlig digiteach (mar bhathar-bog Gàidhlig is foillseachadh). Rinn e ceum ann an cànanachas agus Gàidhlig aig Oilthigh Dhùn Èideann eadar 1998 is 2002 agus ged a bha e na shaoranach Gearmailtich o thùs, fhuair e saoranachd Bhreatunnach ann an 2010. Bha e cuideachd na bhall dhen *[[Document Foundation]]*, am fonndas a tha a' dealbhadh LibreOffice.

## Faclaireachd
'S e Mìcheal Bauer agus fear Will Robertson a dh'fhoillsich an dà chuid Dwelly-d (tionndadh air loidhne dhen fhaclair aig Dwelly as urrainnear rannsachadh eadar an dà chànan) agus am Faclair Beag (faclair Gàidhlig le briathrachas is abairtean nas ùire ach le Dwelly ann cuideachd) ann an 2009. Fhuair an dithis moladh an dà chuid o Phàrlamaid na h-Alba agus Pàrlamaid Westminister airson an obair shaor-thoileach seo.

## Duais
Fhuair e an duais eadar-nàiseanta ann an Duaisean Gàidhlig na h-Alba 2014.

## Ceanglaichean a-mach
* Am Faclair Beag
* Dwelly-d
* Goireasan Akerbeltz
* iGàidhlig (Làr-ionad ghoireasan IT na Gàidhlig)

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Máirtín Ó Murchú

'S e cànanaiche Èireannach a tha ann am **Máirtín Ó Murchú** is tha e na ollamh air foghnadh (emeritus). Tha e air iomadh rud fhoillseachadh ach a thaobh rannsachadh na Gàidhlig, 's e an leabhar *East Perthshire Gaelic* am fear as cudromaich.

## Ceanglaichean a-mach
* Liosta nam foillseachaidhean air Máirtín Ó Murchú

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Cànanaichean
Uamh 'icDhuinshleibhe

Is uamh a th' ann an **Uamh 'icDhuinshleibhe** ann an Ulbha le tùsan a bhuineas ri Linn Mheadhanach na Cloiche. Tha sitig shligean ann mar fhianais don seo.

Cuideachd, ri linn nam Fuadaichean, ghabh seanair Daibhidh MacDhùnleibh, am fear-trusaidh ainmeil, fasgadh innte fhad 's nach robh taigh aige.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Ulbha
Bert Weedon

B' e neach giotàr agus cumadair-ciùil a bha ann an **Herbert Maurice William 'Bert' Weedon** (10 an Cèitean 1920 - 20 an Giblean 2012).

## A bheatha
Rugadh e ann an East Ham, Lunnainn agus dh'fhàs e ainmeil aig deireadh nan 1950an le a bhith a' cruthachadh ceòl-giotàr leithid  *Guitar Boogie Shuffle*, *Apache* agus *Nashville Boogie*. A-measg nan tiotalan as ainmeile tha *Sorry Robbie* (1960), *China Doll* (1961) agus *Ginchy* (1961).

Chòmhla ris an leabhar-teagaisg *Play in a Day* bha buaidh mhòr aige air cluicheadairean giotàr eile, m.e. Joe Brown, Eric Clapton, Paul McCartney agus Brian May. Chaidh an leabhar fhoillseachadh ann an 1957 airson a' chiad turais agus chaidh barrachd na millean eisimpleirean a reic bhon uair sin.

Chaochail e ann am Beaconsfield, Buckinghamshire nuair a bha e 91 bliadhna a dh'aois.

## Clàran
* King Size Guitar, 1960
* Saturday Club (co-chruinneachadh ), 1960
* Honky Tonk Guitar, 1961
* Your Favourite TV and Radio Themes (co-chruinneachadh), 1962
* The Romantic Guitar of Bert Weedon, 1970
* Rocking at The Roundhouse, 1970
* Sweet Sounds of Bert Weedon’s Guitar, 1971
* Contour Sampler Album (co-chruinneachadh), 1971
* Bert Weedon Remembers Jim Reeves, 1973
* The Gentle Guitar of Bert Weedon, 1975
* Bert Weedon Remembers Nat King Cole, 1975
* 22 Golden Guitar Greats, 1976
* Guitar in Gold (Kompilation), 1976
* 20 Super Guitar Greats, 1977
* Let the Good Times Roll, 1977
* Blue Echoes, 1977
* Honky Tonk „Guitar“ Party, 1977
* Million Selling Guitar Compilation, 1977
* 16 Country Guitar Greats, 1978
* Bert Weedon Plays Nat "King" Cole Favourites, 1978
* 40 Guitar Greats, 1979
* Heart Strings, 1980
* Bert Weedon and His Dancing Guitars, 1982
* Love Letters, 1981
* Bert Weedon Mr Guitar, 1984

## Leabhraichean
* *Bert Weedon’s Play in a Day*, Faber Music, London, ISBN 0-571-52965-8

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn oifigeil Bert Weedon  (Beurla)
* ''Influential guitarist Bert Weedon dies'' aig *bbc news* (Beurla)
* Bert Weedon aig *Allmusic* (Beurla)

Roinn-seòrsa:Ceòl
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Feannag

Is e a tha ann an **feannag**, stiall uire de fearann ann an achadh, ann an cruth de torr ìsle fada, Anns an siostam àiteachas ris an chanar an **[[mor-earran]]** neo roinn-ruithe, cha bhiodh ach dha neo trì achaidhean mòra aig baile-fhearrann agus bhiodh gach achadh roinnte eadar geadan fada, ris an chanar feannagan. B’ e an modh àiteachais traidiseanta a bhi còmhnaidh a’ tionndadh an uir mu coinneamh meadhan na fheannagan agus as deidh bliadhnaichean mòra den àiteachas seo fhàs druman air na feannagaibh. Dh'fhag sin seòrsa claise drèanaidh eadarra. Chan eil an mòr earran ri lorg anns an latha an diugh ach ann am baile croitearachd neo dha. Tha eisimpleirean aig an Druim Buidhe agus a' Chomraidh ( ann an Ros an Iar) agus air Eilean Diura. Tha oirlinn de seann fheannagan agus an mòr-earrann ri fhaicinn cuideachd ann an iomadh àite. Mar eisimpleir anns an Eilean Sgitheanach air slèibhtean iochdar Beinn Thianabhaig.

## Feannagan taomaidh
Is e an cruth fheannaig bu chumanta am **feannag taomaidh** Sònraichte ri fàs nam buntàta, dèanar iad le roinneadh an iomaire buntàta (lann nam buntàta) do stiallaibh 5 troigh anns an leud. Comharraichear an roinneadh air an talamh (a tha mar is trice fo fheòir ro-laimhe) le sreang sìnte, agus susar (gearrar) loidhne tro an fhòd air fad na sreanga le cas-dhireach (neo spaid). An uairsin cuibhrichear stiall, 3 troigh (0.9m) anns an leud sìos meadhan gach feannag le feumainn. As deidh sin, cleachdar cas-chrom (neo spaid) a thionndaich ploc, troigh (0.3m) anns an leud thairis air an fheumainn, gach taobh den loidhne susaidh. Mar sin bithidh torran uire, troigh anns an leud air gach taobh den fheannag, agus eadar an da torran stiall fheumainn, ris an canar an taomadh. Eadar na feannagan, a tha 0.9m anns an leud, tha claisean 0.6m anns an leud. Cuirear pòr buntàta,le pleadhag. mar is tric aig astar de 15 òirlich (0.4m) eadar am pòr air fad an fheannag. Far a bheil na feannagan air an togail air uir mòna, faodaidh do na claisean eadar na feannagan a bhi suas ri 0.6m anns an domhainn.

Roinn-seòrsa:Àiteachas
Dietrich Bonhoeffer

B' e diadhaire, aoghair gearmailteach agus com-pàirtiche ann an bacadh an aghaidh an Nàsaich a bha ann an **Dietrich Bonhoeffer** (4 an Gearran, 1906 – 9 an Giblean, 1945).

## Obraichean
* Verzeichnis der Arbeiten Dietrich Bonhoeffers im Online-Katalog der Deutschen Nationalbibliothek
* *Dietrich Bonhoeffer: Werke.* (DBW) 17 Bände und 2&nbsp;Ergänzungsbände; hrsg. von Eberhard Bethge u.a.; Kaiser, Gütersloh 1986–1999.
* *Sanctorum Communio.* (Dissertation) 1927, ISBN 3-579-01871-X.
* *Akt und Sein. Transzendentalphilosophie und Ontologie in der systematischen Theologie.* (Habilitationsschrift) 1930, ISBN 3-579-01872-8.
* *Nachfolge.* 1937, ISBN 3-579-01874-4; TB, ISBN 3-579-00455-7.
* *Ethik.* 1949, ISBN 3-579-01876-0; TB, ISBN 3-579-05161-X.
* *Beten und Tun des Gerechten. Glaube und Verantwortung im Widerstand.* ISBN 3-7655-1107-2.
* *Schöpfung und Fall. Theologische Auslegung von Genesis 1–3.* Evangelischer Verlag A.&nbsp;Lempp, München 1937.
* *Schöpfung und Fall. Versuchung.* Kaiser, München 1968, ISBN 3-579-01873-6.
* *Die Weisheit Gottes – Jesus Christus.* Hrsg. von Manfred Weber; Kiefel, Gütersloh 1998, ISBN 3-579-05606-9.
* *Gemeinsames Leben.* 1939, ISBN 3-579-01875-2; TB, ISBN 3-579-00452-2.
* *Widerstand und Ergebung. Briefe und Aufzeichnungen aus der Haft.* Hrsg. von Eberhard Bethge; Gesammelte Werke Bd.&nbsp;8; Kaiser, Gütersloh 1998, ISBN 3-579-01878-7; *Auswahl als Taschenbuchausgabe:* Gütersloher Taschenbücher 457; Gütersloher Verlags-Haus, Gütersloh 172002, ISBN 3-579-00457-3.
* *Brautbriefe Zelle 92. Dietrich Bonhoeffer – Maria von Wedemeyer 1943–1945.* Beck, München 2006, ISBN 3-406-54440-1.
* *Das Gebetbuch der Bibel. Eine Einführung in die Psalmen.* Hänssler, Neuhausen/Stuttgart 1980, ISBN 3-7751-0343-0. Zuerst als Nr.&nbsp;8 der Reihe *Hinein in die Schrift,* MBK-Verlag, Bad Salzuflen 1940.
* *Fragmente aus Tegel. Drama und Roman.* Chr. Kaiser Verlag, München 1978, ISBN 3-459-01164-5.
* *Schweizer Korrespondenz 1941/42. Im Gespräch mit Karl Barth.* Kaiser, München 1982, ISBN 3-459-01465-2.
* *Christologie.* Kaiser, München 1981, ISBN 3-459-01351-6.
* *Versuchung.* Bearbeitet und hrsg. von Eberhard Bethge; Kaiser, München 1956.
* *Die Antwort auf unsere Fragen. Gedanken zur Bibel*; 9.&nbsp;Auflage, Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 2005, ISBN 978-3-579-02272-7.
* *Von guten Mächten wunderbar geborgen.* Mosaik bei Goldmann, München 2010, ISBN 978-3-442-17163-7

## Ceangal a-mach
* Duilleag oifigeil anns an Beurla

Roinn-seòrsa:Crìosdaidheachd
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Matilde Camus

B' e **Aurora Matilde Gómez Camus** (Santander, Cantàbria 1919–2012) sàr bhàrd às an Spàinn.

## Obraichean
* *Voces* (1969). 
* *Vuelo de estrellas* (1969). 
* *Manantial de amor* (1972). 
* *Bestiario poético* (1973). 
* *Templo del Alba* (1974). 
* *Siempre amor* (1976). 
* *Cancionero de Liébana* (1977). 
* *Corcel en el tiempo* (1979). 
* *Perfiles* (1980). 
* *He seguido tus huellas* (1981). 
* *Testigo de tu marcha* (1981). 
* *Testimonio* (1982). 
* *La preocupación de Miguel Ángel* (1982). 
* *Tierra de palabras* (1983). 
* *Coral montesino* (1983). 
* *Raíz del recuerdo* (1984). 
* *Cristales como enigmas* (1985). 
* *Sin teclado de fiebre* (1986). 
* *Santander en mi sentir* (1989). 
* *Sin alcanzar la luz* (1989). 
* *El color de mi cristal* (1990). 
* *Tierra de mi Cantabria* (1991).
* *Amor dorado* (1993). 
* *Ronda de azules* (1994).
* *Vuelo de la mente* (1995). 
* *Reflexiones a medianoche* (1996). 
* *Mundo interior* (1997). 
* *Fuerza creativa* (1998). 
* *Clamor del pensamiento* (1999). 
* *Cancionero multicolor* (1999). 
* *La estrellita Giroldina* (1999). 
* *Prisma de emociones* (2000). 
* *Vivir, soñar, sentir* (2005).
* *Cancionero de Liébana* (2006).
* *Motivos alicantinos*.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Spàinnteach
Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Cantàbria
Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Éanna Ó Coinnigh

B' e taoiseach na h-Èireann a bha ann an **Éanna Ó Coinnigh** (Beurla: *Enda Kenny*, Caisleán an Bharraigh, 24 an Giblean 1951).
Rinneadh Taoiseach dheth nuair a leig An t-Each-Thighearna dheth an dreuchd bhon 9 am Màrt, 2011 is lean Leo Varadkar e ann an 2017.

## Ceanglaichean a-mach
* Tighe an Oireachtais

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Èirinn
Roinn-seòrsa:Taoisigh na h-Èireann
Angela Merkel

'S e neach-poileataigs Gearmailteach a tha ann an **Angela Dorothea Merkel** (IPA: /aŋˈɡeːla doʁoˈteːa ˈmɛʁkl/, Hamburg 17 an t-Iuchar, 1954).  Chaidh a thaghadh mar Seannsalair na Gearmailt ann an 22 an t-Samhain, 2005.

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt an Ear
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Mariano Rajoy Brey

'S e neach-poileataigs Spàinnteach a tha ann am **Mariano Rajoy Brey** (Santiago de Compostela, 27 am Màrt, 1955).  Chaidh a thaghadh mar Prìomh-mhinistear na Spàinne 21 an Dùbhlachd 2011 is chaill e gluasad cronachaidh 1 an t-Ògmhios 2018 is lean an Sòisealach Pedro Sánchez e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Spàinn
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Roinn-seòrsa:Daoine à Galicia
Nicolas Sarkozy

'S e fear-lagha agus neach-poileataigs Frangach a tha ann an **Nicolas Sarkozy** (IPA: **ni.kɔ.la saʁ.kɔ.zi**) neo **Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa** (Paris, 28 am Faoilleach 1955). 

B' e an 23mh Ceann-suidhe aig an Fhraing a bh' ann eadar 16 an Cèitean 2007 agus 15 an Cèitean 2012.

## A Bheatha

Tha Sarkozy air a bhith pòsta trì tursan agus tha ceathrar chloinne aige: a mhic Pierre (1985) agus Jean (1986), le Marie-Dominique Culioli (pòsta 1982, dealaichte 1996), Louis (1997), le Cécilia Ciganer-Albéniz (pòsta 1996, dealaichte 2007), et Giulia (2011), le Carla Bruni-Tedeschi (2008).

## Beatha Poileataigeach

Chaidh a thaghadh mar Ceann-suidhe na Frainge air 6 an Cèitean 2007 le 53.06% den bhòt aig an dàrna ceum dhen taghadh an aghaidh Ségolène Royal, an tagraiche sòisealach.

Bha e na thagraiche a-rithist ann an 2012 ach cha d' fhuair e ach 48.36% den bhòt aig an dàrna ceum dhen taghadh. B' e an tagraiche sòisealach François Hollande a bhuannaich.

Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Theravada

Is i **Theravada** an sgoil Bhuddhach as sìne.  Chaidh a stèidheachadh anns na h-Innseachan agus is i a-nis an sgoil Bhuddhach as motha ann an Sri Lanca agus Àisia a Deas (Cambuidea, Làthos, Mianmar, Dùthaich nan Tàidh), le mu 100 millean luchd-leanntainn air feadh na cruinne. Tha Theravada reusanta glèidhteach an coimeas ri sgoiltean Buddhach eile agus is i an sgoil as fhaisge air a' Bhuddhachd arsaidh mar a chaidh a stèidheachadh leis a' Bhuddha fhèin.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Clamhan-gobhlach

Is e eun-creachaidh a tha a' buntainn dhan teaghlach *[[Accipitridae]]* a tha anns a' **chlamhan-ghobhlach** (*Milvus milvus*). Tha e a' fuireach anns an Roinn-Eòrpa agus ann an Afraga an Iar-thuath.

Bha e uaireigin pailt anns a' Bhreatainn, ach aig meadhan an 20mh linn cha robh ach beagan paidhrichean anns a' Chuimrigh ann. Chaidh clamhain-ghobhlach bhon Spàinnt, bhon t-Suain agus bhon Ghearmailt air an cur a-steach do dh'Alba agus do Shasainn agus bha an sgeama soirbheachail. Ann an 2012, chaidh ionad ùr fhosgladh aig Tolaidh san Eilean Dubh far a bheil na clamhain a' tadhal airson biadh agus far am faod am poball coimhead orra.

## Iomraidhean


## Dealbhan


Faidhle:Milvus milvus Jura.jpg
Faidhle:Milvus milvus, Gigrin Farm 1.jpg
Faidhle:Milmil njg 980613.jpg
Faidhle:2011-04-17 14-16-17 Switzerland Kanton Schaffhausen Gennersbrunn.jpg
Faidhle:Milvus milvus L(ThKraft).jpg
Faidhle:Milvus milvus, Meyerode, Belgium 3.jpg
Faidhle:Red Kite - Gigrin Farm Wales (10489884433).jpg
Milvus milvus MHNT.ZOO.2010.11.80.15.jpg |Museum specimen 


Roinn-seòrsa:Eòin
Eideard VI

B' e Rìgh na Shasainn bho 28 am Faoilleach 1547 gu 6 an t-Iuchar 1553 a bha ann an **Eideard VI** (12 an Dàmhair, 1537 - 6 an t-Iuchar 1553).

Roinn-seòrsa:An Rìoghachd Aonaichte
Mario Monti

'S e eaconamaiche agus stàitire Eadailteach a tha ann am **Mario Monti** (Varese, 19 am Màrt, 1943).  Chaidh foghlam aige Oilthigh Bocconi agus Oilthigh Yale.  Chaidh a thaghadh mar 54mh Prìomh-mhinistear na h-Eadailte ann An t-Samhain, 2011.

Roinn-seòrsa:Daoine às an Eadailt
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Mark Rutte

'S e neach-poileataigs Duidseach a tha ann am **Mark Rutte** (Den Haag, 14 an Gearran, 1967). Bha e na Prìomh-mhinistear na Tìrean Ìsle eadar 2010 is 2021 nuair a dh'fhàg a h-uile ball dhen chaibineit an Riaghaltas an dèidh do sgainneal tèarainteachd sòisealta. Chuir na ùghdarrasan foill às leth mìltean teaghlaich le nàiseantachd dhùbailte ged nach rinn iad ach mearachdan beaga ann an iarrtasan airson cuibhreannan saor o chìs.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Tìrean Ìsle
Roinn-seòrsa:Poileataigs
T.A.T.u.

B' e comhlan-ciùil pop sna 90an a bha ann an **T.A.T.u.**.

## Buill
* Julia Volkova
* Elena Katina

## Claran
* 200 по встречной (2001)
* 200 Km/h in the Wrong Lane (2002)
* Dangerous and Moving (2005)
* Люди инвалиды (2005)
* Весёлые улыбки (2008)
* Waste Management (2009)

Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil_Ruiseanach
François Hollande

'S e neach-poileataigs Frangach a tha ann am **François Gérard Georges Nicolas Hollande** (IPA: \fʁɑ̃swa ɔlɑ̃d\; * Rouen, 12 an Lùnastal, 1954). Bha e na cheann-suidhe na Frainge eadar 6 an Cèitean, 2012 agus 2017, nuair a chaidh Emmanuel Macron a thaghadh.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Roinn-seòrsa:Luchd-poileataigs na Frainge
Tiomnadh Bhruis

'S e **Tiomnadh Bhruis air [[neo-eisimeileachd]] na h-Alba** foillseachadh às leth Rìgh Raibeirt Bhruis a chaidh a sgrìobhadh le Bernard de Linton, aba Obar Bhrothaig agus a chur a dh'ionnsaigh a ' Phàpa Eòin XXII, le òrdagh Àrd-luchd-riaghlaidh na h-Alba an dàil na Pàrlamaid ann an Abaid Obar Bhrothaig fo Uachdranachd an Rìgh, Raibeart Brus, an 6mh latha den Ghiblean,1320.

Aig an àm san deach an tiomnadh seo a chur an cèill bha Raibeart Brus, Rìgh nan Albannach, fo ascaoin na h-Eaglaise ri linn a' Phàpa, Eòin XXII, agus bha e a-mhàin roimhe sin fo ainteisteas cheudna le òrdagh a' Phàpa Cleamain V. a thaobh murt Iain Choimin  - "An Coimin Ruadh" - sa bhliadhna 1305.  

'S e litir a th' anns an tiomnadh seo don Phàpa Eòin XXII ag iarraidh air ascaoin a' Bhrusaich a thogail, agus mar sin suidheachadh Rìoghachd na h-Alba a neartachadh. 

Chaidh a sgrìobhadh anns an Laideann agus tha 39 fir (8 iarlan agus 31 barain air an ainmeachadh aig toiseach na sgrìobhainne. Ge-tà, on a fhuaras gun deach seulan eile a chur ris a' lethbhreac, (air a ghleidheadh ann an Tasg-lannan Nàiseanta na h-Alba, Dùn Èideann), tha e coltach gun robh barrachd air 39 seulan ann bho thùs.

'S e an earrann seo shìos a' phàirt den fhoillseachadh air as motha bheil de dh'iomradh:

::*...oir cho fada is a sheasas ceud againn beò, gu bràth cha ghèill sinn do Shasann. Chan ann airson cliù, glòr no saoibhreas a tha sinn a' cath, ach airson na saorsa sin às aonais nach maireann idir duine trèibhdhireach.*

## Faic cuideachd
* Blàr Allt a' Bhonnaich

## Ceanglaichean a-mach
* Taisbeanadh Obar Bhrothaig air làrach-lìn Tasg-lannan Nàiseanta na h-Alba (Beurla)
* Teacsa tùsail an Taisbeanaidh anns an Laideann
* Eadar-theangachadh an teacsa don Bheurla

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Eachdraidh na h-Alba
Roinn-seòrsa:1320an
An Tìr Glan

Tha **Buddhachd na Tìre Glaine** (Sìonais shimplichte: 净土宗; Sìonais thraidiseanta: 淨土宗; Pinyin: Jìngtǔzōng; Seapanais: 浄土仏教, Jōdo bukkyō; Coirèanais: 정토종, jeongtojong; Bhiet-Namais: Tịnh Độ Tông) am measg nan sgoiltean Bùdach as motha anns an t-saoghal, a chreideas gu sònraichte anns a' Bhuddha, Amitābha, a tha a' fuireach ann an Tìr Glan anns an taobh an iar. Mar sin, thèid an sgoil aithneachadh mar Buddhachd Amitābha cuideachd. Creididh luchd na sgoile, ma mheòraicheas iad gu dìleas air Amitābha, gun tig e aig àm am bàis agus gun toir iad dhan Tìr Ghlain iad, far an tèid an soillseachadh. Seinnidh cuid mantra sònraichte a' moladh Amitābha mar eileamaid dhen mheòrachadh aca.

Roinn-seòrsa:Creideamh
Wilson MacLeòid

Tha **An Dr Wilson MacLeòid** (Beurla: *Wilson McLeod*) na àrd-òraidiche na Ceiltis aig an Oilthigh Dhùn Èideann. Rugadh e ann am Boston ach thogadh e ann an iomadh dùthaich. Rinn e ceum aig Oilthigh Harvard ann an lagh le *summa cum laudae* agus bha e na fhear-lagha ann an California fad grunn bhliadhnaichean. 
An uair sin, rinn e iar-cheum ann an Oilthigh Obar Dheathain agus bha e grunn bhliadhnaichean a' teagasg ann an Sabhal Mòr Ostaig, far a chruthaich e am facal *dlùth-chruinneis*.  

Tha e nise na cheannard air Roinn na Ceiltis aig Oilthigh Dhùn Èideann.

Chaidh e na chathraiche Ainmean-Àite na h-Alba ann an 2025 is e a' leantainn Ruaraidh Mac an t-Saoir à Uibhist a Deas.

## Leabhar-chlàr
Is iomadh leabhar is aithisg is aiste a sgrìobh e, m.e.:
* *Gaelic in Modern Scotland: Policies, Movements, Ideologies* (ri thighinn)
* *Am Breacan Uallach / The Proud Plaid: An Anthology of Scottish Gaelic Literature* (co-dheasaichte le Michael Newton) (ri thighinn)
* *Lainnir a’ Bhùirn / The Gleaming Water: Essays on Modern Gaelic Literature* (co-dheasaichte le Emma Dymock) (Dunedin Academic Press, 2011)
* *Bile ós Chrannaibh / A Festschrift for William Gillies* (co-edited with Abigail Burnyeat, Domhnall Uilleam Stiùbhart, Thomas Owen Clancy and Roibeard Ó Maolalaigh) (Clann Tuirc, 2010)
* *Duanaire na Sracaire / The Songbook of the Pillagers: Anthology of Scotland's Gaelic Verse to 1600* (deas. le Meg Bateman) (Birlinn, forthcoming 2007)
* *Gàidhealtachdan Ùra / Nua-Ghaeltachtaí* (deas.) (Celtic & Scottish Studies, University of Edinburgh, 2007)
* *Revitalising Gaelic in Scotland: Policy, Planning and Public Discourse* (deas.) (Dunedin Academic Press, 2006)
* *Cànan & Cultar / Language and Culture: Rannsachadh na Gàidhlig 3* (deas. le James Fraser & Anja Gunderloch) (Dunedin Academic Press, 2006)
* *Divided Gaels: Gaelic Cultural Identities in Scotland and Ireland, c.1200- c.1650* (Oxford University Press, 2004)
* *Cruth na Tíre* (co-edited with Máire Ní Annracháin) (Coiscéim, 2003)

### Aistidhean
* McLeod, Wilson, Bernadette O'Rourke, Stuart Dunmore. ' 'New Speakers' of Gaelic in Edinburgh and Glasgow'. Soillse. An Cèitean 2014
* McLeod, Wilson. 'Planaichean Reachdail Gàidhlig: cothroman is cnapan-starra' ann an *[[A' Cleachdadh na Gàidhlig (leabhar)|A' Cleachdadh na Gàidhlig]]* deas. le R.A.V. Cox & T.C. Armstrong (An t-Eilean Sgitheanach: Clò Ostaig, 2011)
* McLeod, Wilson, Joanna McPake & Christine Stephen. 'Foghlam Tràth agus Cùram Chloinne Meadhain-Ghàidhlig: bun cheistean is mòr dhùbhlain' ann an *[[A' Cleachdadh na Gàidhlig (leabhar)|A' Cleachdadh na Gàidhlig]]* deas. le R.A.V. Cox & T.C. Armstrong (An t-Eilean Sgitheanach: Clò Ostaig, 2011)
* McLeod, Wilson & Charles Jones 'Standards and Differences: Languages in Scotland, 1707-1918' ann an *The Edinburgh History of Scottish Literature Vol. 2* deas. Thomas Owen Clancy & Murray Pittock (Edinburgh: Edinburgh University Press, 2007) pp.21-32.

## Iomraidhean


MacLeòid, Wilson
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Fernanda Rodrigues

'S e actair à Braisil a tha ann an **Fernanda Erlanger Rodrigues**. Rugadh i ann an Rio de Janeiro, 21 an Dàmhair 1979.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Braisil
Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Jean-Yves Le Drian

'S e neach-poileataigs Frangach a tha ann an **Jean-Yves Le Drian** (Lorient, 30 an t-Ògmhios 1947).

Rugadh is thogadh e ann an Lorient is bha e an sàs anns an *jeunesse étudiante chrétienne* (iomairt òigridh poileataigeach) mus robh e na oileanach aig Oilthigh Rennes is e an sàs ann an aonadh nàiseanta oileanach na Frainge. Ghabh e sa' Phàrtaidh Sòisealach ann an 1974 is chaidh a thaghadh mar bhall pàrlamaid airson Morbihan ann an 1978.
Bha e na mhèar Lorient eadar 1981 is 1998 is chaidh a thaghadh mar cheann-suidhe comhairle na Breatainn Bige air 23 am Màrt, 2004 gus 2012 nuair a chaidh e na Mhinistear an Dìon fo François Hollande.
Chaidh e na mhinistear airson Eòrpa agus Cùisean Cèin san riaghaltas Emmanuel Macron an dèidh do taic a thoirt do Mhacron mar thagraiche ceann-suidhe ann an 2017. Anns an t-Samhain 2021, Ann an agallamh leis a ’phàipear-naidheachd" Le Monde ", chuir Jean-Yve Le Drian dragh an cèill mun chreachadh eaconamach a bha a’ toirt cuideam air dùthchannan Afraganach, a ’comharrachadh a’ mheur aig Sìona agus an Ruis. "Chan eil taboos no crìochan aig na farpaisich againn" thuirt Jean-Yves Le Drian, a rèir am feum Eòrpaich aig a h-uile cosgais an dàimh le mòr-thìr Afraganach ath-thogail.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às a' Bhreatainn Bheag
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Marcus Aurelius

B' e Ìmpire Ròmanach agus feallsanaiche eadar 161 agus 180 AC a bh' ann am **Marcus Aurelius** (Laideann: *Marcus Aurelius Antoninus Augustus*; 26 an Giblean 121 – 17 am Màrt 180 AC). Dh'uchd-mhacaich an Ìmpire Antoninus Pius e ann an 138. Dh'ionnsaich e reatoraig fo Marcus Cornelius Fronto is an sin feallsanachd. Chaidh e na cho-ìmpire còmhla ri Lucius Verus ann an 161 is mhair e mar ìmpire nuair a bhàsaich Lucius Verus ann an 169. Stèidhich e cathraichean feallsanachd Plàtonach, Stòthach, Epiciùirianach agus Aristotlach san Àithne. Tha e as ainmeile airson a leabhar *Τὰ εἰς ἑαυτόν* (*Meòrachaidhean*) a sgrìobh e san 170an, anns an do sgrìobh e mu fheallsanachd pearsanta. Bha buaidh mhòr aig feallsanachd Stòthach agus aig Epictetus agus Seneca Òg airsan.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seann-Ròimh
Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Laidinneach
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Greugach
Roinn-seòrsa:Feallsanachd
Trajan

B' e Impire Ròmanach eadar 98 agus 117 AC a bh' ann an **Trajan** (IPA: /ˈtreɪdʒən/; Laideann: *Marcus Ulpius Nerva Traianus Augustus*; 18 an t-Sultain 53 – 9 an Lùnasdal 117).

Roinn-seòrsa:Impireachd na Ròimhe
Carwyn Jones

'S e neach poileataigs Cuimreach agus Prìomh-mhinistear na Cuimrigh a tha ann an **Carwyn Howell Jones**. Rugadh e ann an Abertawe 21 am Màrt 1967 agus fhuair e a chuid fhoghlaim ann an Oilthigh Aberystwyth.

Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Oilthigh Phrinceton

Tha **Oilthigh Phrinceton** gu math ainmeil. Stèidhichte ann an 1746, tha e ann an Jersey Nuadh sna Stàitean Aonaichte.
## Daoine ainmeil
* Alan Turing
* John Horton Conway
## Aistidhean co-cheangailte
* Ivy League

Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ivy League
Oilthigh Phennsylvania

Tha **Oilthigh Phennsylvania** gu math ainmeil agus fear de na prìomh oilthighean anns na Stàitean Aonaichte.
Chaidh a stèidhichte ann an 1740 ann am Pennsylvania.

## Aistidhean co-cheangailte
* Ivy League

Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ivy League
Oilthigh Cornell

'S e oilthigh ann an Ithaca, Eabhraig Nuadh a tha ann an **Oilthigh Cornell**. Stèidhichte ann an 1865 le Ezra Cornell agus Andrew Dickson White, tha e gu math ainmeil.

## Daoine ainmeil
* Freeman Dyson, fiosaigiche
* Richard Feynman, fiosaigiche
* Toni Morrison, sgrìobhaiche
* Vera Rubin, reul-eòlaiche
* Wole Soyinka, sgrìobhaiche

## Aistidhean co-cheangailte
* Ivy League

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ivy League
Oilthigh Cholumbia

Tha **Oilthigh Cholumbia** gu math ainmeil. Stèidhichte ann an 1754, 's ann ann an Eabhraig Nuadh, Eabhraig Nuadh a tha e.

Bidh sreath òraidean a' ruith aig an Oilthigh air cùisean a' buntainn ri Èireann. Thòisich e ann an 1973 's e a' ruith fhathast. 

Tha 48 làimh-sgrìobhainnean Gàidhlig aca anns an leabharlann. Chan eil fhios dè seòrsa Gàidhlig a th' annta. 

## Seann oileanaich
*Hans Blix
*Martin Karplus
*Ernesto Samper
*Nína Tryggvadóttir

## Aistidhean co-cheangailte
* Ivy League

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn na h-Oilthighe

Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ivy League
Oilthigh Bhrown

'S e **Oilthigh Bhrown** oilthigh sna Staitean Aonaichte. Steidhichte ann an 1764, 's ann ann am Providence, Rhode Island a tha e.

## Aistidhean co-cheangailte
* Ivy League

Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ivy League
Oilthigh Shalamanca

Tha an **Oilthigh Shalamanca** (Spàinntis: *Universidad de Salamanca*, Laideann: *Universitas Studii Salmanticensis*) seann oilthigh ann an Salamanca, anns an Spàinn, steidhichte ann an 1218.

## Seann oileanaich
*Pedro Calderón de la Barca
*Hernán Cortés
*Luis de Góngora
*Gonzalo Jiménez de Quesada

Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Oilthighean
Colaiste Dartmouth

'S e **Colaiste Dartmouth** oilthigh sna Staitean Aonaichte. Stèidhichte ann an 1769, 's ann an Hanover ann an Hampshire Nuadh a tha e.
## Daoine ainmeil
* Barry Sharpless, ceimigear
## Aistidhean co-cheangailte
* Ivy League

Roinn-seòrsa:Oilthighean anns na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Ivy League
Albany, Eabhraig Nuadh

'S e **Albany** prìomh-bhaile Eabhraig Nuadh sna Stàitean Aonaichte. Bha 97,856 daoine a' fuireach anns a' bhaile ann an 2010. Tha e suidhichte aig 99m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh eile
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1614.

## Daoine Ainmeil
* William Devane, actair, (1940)

## Bailtean Co-cheangailte
* Nassau, Na h-Eileanan Bhathama
* Nijmegen, Na Tìrean Ìsle
* Quebec, Canada
* Tula, An Ruis
* Verona, An Eadailt

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
* www.albanyny.org

Roinn-seòrsa:Bailtean ann an Eabhraig Nuadh
Cambridge, Massachusetts

'S e baile faisg air Boston ann am Massachusetts anns na Stàitean Aonaichte a tha ann an **Cambridge**. Anns a’ bhliadhna 2010 bha 105,162 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 12m os cionn ìre na mara. Tha Oilthigh Harvard ann an Cambridge.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1630.

## Ceanglaichean a-mach
*   www.cambridgema.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
Innsbruck

'S e baile mòr ann an Ostair agus prìomh-bhaile Thirol a th' ann an Innsbruck. Tha 140,888 daoine a' fuireach anns' a bhaile.
## Eachdraidh
Bhuineadh am baile dhan Ostair-Ungaire bho 1867 gu ruige 1918.
Roinn-seòrsa:An Ostair
Roinn-seòrsa:Bailtean
Dortmund

'S e baile anns a' Ghearmailt a tha ann an **Dortmund** (Laideann: *Tremonia*). Tha 580,444 daoine a' fuireach anns a' bhaile.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Buffalo (Eabhraig Nuadh)
*  Cluj-Napoca
*  Konya
*  Trabzon
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt
Darwin, Astràilia

'S e baile ann an Astràilia a tha ann an **Darwin**. 'S e prìomh-bhaile Roinne-a-Tuath. Bha e stèidhichte ann an 1869.

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Astràilia
Zaragoza

'S e baile mòr anns an Spàinn a tha ann an **Zaragoza** (IPA: *θaɾaˈɣoθa* sa' Bheurla: **Zaragoza** no **Saragossa**). Tha e na phrìomh-bhaile an Zaragoza agus an mòr-roinne Aragón.
## Freumhan an ainm
Tha e coltach gur ann à *Caesaraugusta* ann an Laideann a tha an t-ainm, air sàilleabh gu robh am baile air a stèidheachadh le *Octavius Augustus* airson seann shaighdearan nuair a bha an sgìre fo bhuaidh nan Ròmanach. Tha fuaimneachadh an ainm air atharrachadh fad nan linntean gu Zaragoza ann an Catalanais (k → s) agus fiù 's nas fhaide na sin ann an Spàinntis (k → s → θ).
## Eachdraidh
Chuireadh ainm a’ bhaile air an roinn nuair a chaidh a stèidheachadh ann an 1833. Thuit am baile dha na reubaltaich Faisisteach beagan an dèidh an ar-a-maich an aghaidh an Riaghaltais aig toiseach toisichidh Cogadh Sìobhalta na Spàinne ann an 1936.
## Cruinn-eòlas
A rèir figearan an Riaghlatais, 's e an t-Iuchar a' mhìos as teotha agus 's e am Faoilleach a' mhìos as fhuaire ann an Zaragoza. Cha do thuit ach 322mm de dh'uisge air a' bhaile fad na bliadhna - 851mm nas lugha na Steòrnabhagh (1173mm) - leis gur e àite uabhasach tioram a th' ann.

## Daoine Ainmeil
*Eva Amaral
## Bailtean Co-cheangailte
*  Biarritz
*  Pau
*  Móstoles
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:An Spàinn
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Bailtean na Spàinne
Worcester, Massachusetts

'S e baile ann am Massachusetts, sna Stàitean Aonaichte, a th' ann an **Worcester**.  Anns a’ bhliadhna 2010 bha 181,045 duine a’ fuireach an seo. Tha e suidhichte aig 146m os cionn ìre na mara.

## Eachdraidh
Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 1673.

## Ceanglaichean a-mach
*   www.worcesterma.gov

Roinn-seòrsa:Bailtean ann am Massachusetts
Bristol

'S e baile mòr ann an Sasainn an iar-deas a th' ann am **Bristol**. Tha 441,300 daoine a' fuireach anns a' bhaile.
## Bailtean Co-cheangailte
*  Bordeaux
Roinn-seòrsa:Sasainn
Roinn-seòrsa:Bailtean Sasannach
Galar fèin-spèiseach na pearsanatachd

Tha **galar [[fèin-spèis]]each na pearsantachd** 'na ghalar na pearsantachd, anns a tha cuideigin beò-ghlacte le comasan pearsanta, neart, cliù, agus uaill.

Tha ann cumadh leantach mòrchuise (an dealbhachd no giùlan), miann airson chliùthachaidh, agus dìth cho-fhaireachdainne, a’ tòiseachadh mus inbheachd mhoch agus làthaireil ann an iomadaidh suidheachaidhean, mar chomharraicheadh còig no tuilleadh nan coltas seo leantala:
# Tha ciall mòrchuiseach fèin-spèise aige/aice (mar aibhseachadh nam buadhan agus comasan, bidh dùil aige/aice air aithneachaidh cho ceannasach gun buadhan coltach)
# Is ro-oidhirpichte le dealbhachd buaidhe, neirt, dearsalachd, maise neo-chrìochnach, no gràidh fhoirfe
# Creididh gur e/i “‘na (h-)aonar” agus is urrainn dha/dhi a bhith air thuigsinn le no bu chòir dha/dhi a chumail comann le daoine eile (no comannan) sònraichte
# Iarraidh e/i cliùthachadh anabarrach
# Tha ciall de airidheachd aige/aice, mar dùilean mì-reusanta chàraidh shònraichte bàidheil no gèilleadh fèin-ghluaiseach le d(h)ùilean 
# Tha dubh-shaothrach ‘na (h-)eadar-obair, mar a’ gabhail cair air daoine eile a chosnadh airson a b(h)uannachd fhèin 
# Gun cho-fhaireachdainn: tha aindeonach aithneachadh no faireachdainn dàimh leis na tòcaidhean is feuman dhaoine eile
# Tha e/i gu tric farmadach de luchd eile no creididh gur luchd eile farmadach dhe/dhi 
# Foillsichidh e/i giùlan no beachd àrdanach, uaibhreach

Roinn-seòrsa:Eòlas-inntinn mì-ghnàthach
Roinn-seòrsa:Fèin-spèis
Roinn-seòrsa:Galaran na pearsantachd
Toshiro Mifune

B' e cleasaiche às An t-Seapan a bha ann an **Toshiro Mifune** neo **三船 敏郎** (Qingdao, 1 an Giblean 1920 - Mitaka, 24 an Dùbhlachd 1997).  'S e Seapanaich a bh' ann a phàrantan. Ann an 1946 ghluais e air ais don t-Seapan. Bha e a' cluich ann an gu bhith 170 film, gu h-àraid eadar 1948 is 1965 bha e ag obair còmhla ri Akira Kurosawale. Tha e ainmeil air sgàth nam filmichean mar *Rashomon*, *Seven Samurai*, *Throne of Blood* agus *Yojimbo*. 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Seapan
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film