Sèimheachadh

'S e atharrachadh chonnragan a tha ann an **sèimheachadh**. Tha a' bhuaidh seo cumanta ann an iomadh cànain, gu h-àraid mar bhuaidh eachraidheil.

Ma thèid connrag a shèimheachadh, thèid a lagachadh gu tionndadh nas laige na connraige agus aig a' cheann thall, faodaidh gun dèid an fhuaim a chur gu neoini. Ann an cànanachas, thathar a' coimhead air mar neartachadh sònorachd cuideachd.

## Atharrachaidhean
Tha iomadh dòigh ann air a dh'obraicheas sèimheachadh. 'S e am "fosgladh" aonan dhiubh 's an fhuaim a' fàs nas fhosgailte ceum air cheum:

Air neo "sònorachadh" 's an fhuaim 'ga ghuthachadh cuideachd: 

Cha bhi slighean an t-sèimheachadh co-ionnann an-còmhnaidh, bidh barrachd cheumannan ann uaireannan no bi diofar toradh ann aig a' cheann thall.

## Sèimheachadh eachdraidheil
Gheibhear sèimheachadh eachdraidheil 's cànan ag atharrachadh mean air mhean o ghlùin gu glùin, mar eisimpleir mar a thachair eadar an Laideann agus an Spàinntis. Bha stadan gun ghuth [p t k] aig an Laideann agus sa chiad àite, chaidh an guthachadh gu [b d g]. Anns a' cheum mu dheireadh, dh'atharraich iad gu [β̞ ð̞ ɰ]. Thachair seo, mar eisimpleir, ann am faclan mar *vita* → *vida*, *caput* → *cabo*, *caelum* → *cielo*.

Thachair rud gu math coltach ri seo sna cànain Cheilteach cuideachd. Mar eisimpleir, chaidh an -t- san Innd-Eòrpais a shèimheachadh nan robh e eadar dà fhuaimreag, mar a thachair eadar **teu̯teh<sub>2</sub>* "muinntir" gu **tou̯tā* ann am Proto-Cheiltis, **tōθā* ann an Gaeilge Thràth, *túath* /tʰuaθ/ ann an Seann-Ghaeilge agus gus neoini sa Ghàidhlig: *tuath* /t̪ʰuə/.

## Sèimheachadh co-aimsireil
### Sandhi
'S e Sàrdais aon dhe na cànain Ròmansach anns am faighear sèimheachadh dhen t-seòrsa sandhi. 'S ciall dha sin gum faighear sèimheachadh eadar faclan fa leth ma bhios connrag eadar dà fhuaimreag. A chionn 's gur e riaghailt fuaime chunbhalach a tha seo, seach riaghailt gràmair, chan eilear 'ga sgrìobhadh.

### Sèimheachadh gràmarach
Gheibhear sèimheachadh eadar faclan fa leth sna cànain Cheilteach cuideachd. 'S e sèimheachadh sandhi a b' àbhaist a bhith ann, le riaghailt shimplidh a chuir sèimheachadh air gach connrag eadar dà fhuaimreag ach mar a chaidh cuid dhe na fuaimreagan air chall thairis air na linntean, dh'fhan an sèimheachadh ach bha e an uairsin 'na riaghailt gràmar aig an robh buaidh air fuaimean. Mar eisimpleir, tha diofar ann a thaobh sèimheachaidh sa Ghàidhlig eadar *am fear* /əm fɛr/ agus *a’ bhean* /ə vɛn/. Chithear gu h-ìosal mar a bha buaidh aig leasachan an uilt -*os* (le ainmearan firinn) agus aig -*a* (le ainmearan boireann):

:Proto-Cheiltis **(s)indo*'s w**iros'' → Seann-Ghaeilge ''ind fer'' → ''in fer'' → ''an fear'' → Gàidhlig ''am fear''

:Proto-Cheiltis ''*(s)ind**a be**na'' → Seann-Ghaeilge ''ind en'' → ''in en'' → ''an bhean'' → Gàidhlig  ''a' bhean''

Tha gach connrag fo bhuaidh an t-sèimheachaidh sa Ghàidhlig (ach /l̪ˠ/ aig nach eil cèile shèimichte tuilleadh). Tha luchd-cànanachais a' roinneadh nam buaidhean ann an co-roinntean eadar-dhealaichte mar eisimpleir:
* call an dàrna fhuaimneachaidh m.e. /n̪ˠ/ gu /n/
* lagachadh fuaim chritheanach gu fuaim tapaichte, m.e. /rˠ/ → /ɾ/
* spìorantachadh, m.e. /m/ gu /v/ (le srònachadh 'na chois .)










Tha sèimheachadh ag adhbharrachadh call an t-sònrachais cuideachadh. Tha a' Ghàidhlig a' coimhead air /l n ɾ/ mar chèilean laga de /ʎ ɲ rˠ/.



Tha /l̪ˠ/ a' dol gu /lˠ/ ann an Gàidhlig [[na Hearadh]].

===Litreachadh===
Thathar a' nochdadh sèimheachadh le ''h'' ann an Gàidhlig is sa [[Gaeilge|Ghaeilge]] an-diugh ach bhathar a' cleachdadh na puinge sèimheachaidh roimhe san dà chànan. Mar eisimpleir, 's e **' an dòigh air an robhar a' sgrìobhadh *a mhàthair* roimhe. Chan eil sin cho cumanta sa Mhanannais far am bi litreachadh ma connraige gu lèir ag atharrachadh, m.e. *ny *'çh**engaghyn'' → ''dy **h*'engaghyn* "na teangannan" → "de theangannan".

### Faic cuideachd
*Ur-dhubhadh

## Tùsan


Roinn-seòrsa:Cànanachas
Roinn-seòrsa:Teirmean gràmair