open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Selim II

B' e aonamh Sultan Impireachd nan Otomanach a bh' ann an **Selim II** (far-ainmean: *Sarhoş* - 'drongaire', *Sarı* - 'bàn', Istanbul 28 an Cèitean 1524–Istanbul 12 an Dùbhlachd 1574). B' e an còigeamh mac Süleyman I agus Hürrem Sultan a bh' ann. Bha e os cionn na dùthcha bho 1566 gus a chaochail e ann an 1574. Cha robh e idir coltach gum biodh esan na shultan ach b' e seannsa a bh' ann màthair adhbhar na cùise: chaochail a bhràthair Mehmed leis a' ghalar bhreac, chaidh a leth-bhràthair Mustafa a mhùchadh le athair agus chuir Selim I agus Selim II gu bàs a bhràthair eile, Şehzade Bayezid. Phòs e aig  Cecelia Venier Baffo ann an Konya ann an 1545. Cha robh uidh aige air cogadh agus ceannsachadh is b' e na ministearan a bh' aige a bha a' riaghladh na dùthcha na àite. Chuireadh e seachad a h-ùine is e ri raoitearachd is geòcaireachd. Cha do chuidich Impireachd nan Otomanach ar-a-mach nam Muslamach thall ann an Granada san Spàinn. Chuir e ainm gu còrdadh na sìthe le Ìmpireachd Naomh na Ròimhe. Chailleadh Cath Lepanto an aghaidh An Spàinn agus corr dhùthaich san Eadailt ann an 1571 agus cha b' urrainn Impireachd nan Otomanach a cuid talmhainn a leasachadh san Ruis. Bha an dùthaich beagan na bu shoirbheachaile ann an Hejaz, Tunis agus Iemen, is iad a' toirt seasmhachd dha na colonaidhean aca an siud.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Impireachd nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Murad III

B' e dara Shultan deug Impireachd nan Otomanach a bh' ann am **Murad III** (far-ainmean: *Kayser-i Rûm* - Cèasar an Roimhe -  *İki Kutsal Cami'nin Hizmetkârı* - Neach-glèidhidh an dà mhosg - Bozdağan 4 an t-Iuchar 1546 - Istanbul 15 am Faoilleach 1595). B' e a' chiad mhac Shelim II agus Afife Nurbanu Sultan a bh' ann. Bha e os cionn na dùthcha bho 1574 gus a chaochail e ann an 1595. An dèidh a timcheall-ghearraidh chaidh ainmeachadh riaghladair (Turcais: *sancakbeyi*) air Akşehir le a sheanair Süleyman I agus an uair sin Saruhan nuair a bha e 18 bliadhna a dh' aois. Nuair a chaochail Selim I chaidh Murad III ainmeachadh na riaghladair ann am Manisa, an aghaidh an tradaisein. Thoisich e a bhith na shultan is e a' chur a chòignear bhràithrean gu bàs los gun seasadh iad na aghaidh. Bha 21 mic aige, is chaidh 20 dhuibh a chur gu bàs nuair a dh'eug am athair. A bharrachd air sin, chaill e 16 nigheannan a-mach à 20 dhan a' phlàigh. B' e gur robh suidheachadh eaconomach na h-Impireachd gu math cugallach nuair chaidh Murad III a chrùnadh. Bha an Roinn-Eòrpa loma-làn airgead is òr à Aimearaga, agus bha atmhorachd na thrioblaid chruaidh dhan dùthaich. A bharrachd air sin, thoisich an Roinn-Eòrpa ri teicneolas ùr a dhèanamh agus b' fheudar dhan Impireachd phàigh mòran air a shon-sa. Bha an dùthaich ann an cogadh gu math cosgail fad 12 bliadhna an aghaidh Iran gu ruige 1590. Cha d'fhuaras ach pìos beag talmhainn ann an Cabhcas a fhuair Iran air ais ann an 1618. Cha robh uidh aige air cogadh agus ceannsachadh is b' e na ministearan a bh' aige a bha a' riaghladh na dùthcha na àite. Cha deidheadh e a-mach à Istanbul agus fiù ’s cha deidheadh dhan Mhosg los gun cuireadh an t-arm aige gu bàs e.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Impireachd nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Northern Chronicle

'S e pàipear-naidheachd a bh' anns an **Northern Chronicle** a chaidh a chur air bhonn ann an Inbhir Nis san Fhaoilleach 1881. B' e Donnchadh Caimbeul a' chiad deasaiche aige agus 's e pàipear glèidhteachail a bh' agus 's e sealbhadairean fearainn agus luchd-lagha a chuir taic ris a' phàipear seo aig àm a chur air bhog, gu sònraichte fear Teàrlach MacAonghais a bha 'na fhear-lagha ann an Inbhir Nis agus 'na fhear-coiteachadh a' Phàrtaidh Ghlèidhteachail. Bha am pàipear cuideachd a' brosnachadh imrich thar sàile air feadh Impireachd Bhreatainn, ged nach robh iad a' moladh imrich dha na Stàitean Aonaichte. Cha robh an fheallsanachd seo a' còrdadh ris a h-uile agus bha Màiri Mhòr nan Òran turas a' moladh pàipearan an Northern Chronicle, an Scotsman agus an Inverness Courier a losgadh.

Chaidh a cheannach le Roy Thomson, sealbhadair phàipearan-naidheachd à Canada a cheannaich an Scotsman beagan bhliadhnaichean roimhe sin, ann an 1958. Bha na 1960an doirbh do phàipearan agus chaidh an Northern Chronicle a dhùnadh ann an 1969.

Fhad 's a bha e a' ruith, bha an Northern Chronicle a' foillseachadh pìosan Gàidhlig gu cunbhalach. Gu sònraichte 'nam measg bha sgrìobhaidhean is eadar-theangachaidhean sgeulachdan leis an Urr. Iain MacRuairidh à Beinn na Faoghla mar na *Sgeulachdan Arabianach*.

## Tùsan

Roinn-seòrsa:Pàipearan-naidheachd à Alba
Fiabhras-ballach

'S e galar marbhtach a dh'fhàsas sa chorp a th' anns an **Fhiabhras-bhallach**. 'S ann à galarachadh baictearach a gheibhear bho bhiastagan beaga mar mhialan, neòlagan, dreangadan, gartain, a bhios daoine a' bàsachadh leis an Fhiabhras-bhallach. 'S Iad uile nan arthropod agus 's daonnan bidh iad a' toirt bacterium air a bheil rickettsial san fhuil.
 
## Ìobairtean
* Ahmed I
*Jan Saenredam

## Ceanglaichean a-muigh
* Seirbheis Nàiseanta na Slàinte 
* Healthline

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Tinneasan
Roinn-seòrsa:Slàinte
Mustafa I

B' e còigeamh Sultan deug Impireachd nan Otomanach a bh' ann am **Mustafa I** (tiotalan: *Kayser-i Rûm* - 'Cèasar an Roimhe', *İki Kutsal Cami'nin Hizmetkârı* - 'Neach-glèidhidh an dà mhosg', far-ainm: *Deli* - caothach, Manisa 24 an t-Ògmhios 1591–Istanbul 20 am Faoilleach 1639). B' e còigeamh mac Mhehmed III agus Halime Sultan, à Abkhazia a bh' ann. Bha e os cionn na dùthcha dà thuras: bho 1617 gu ruige 1618 agus an uair sin bho 1622 gu ruige 1623. Rugadh e nuair a bha a sheanair Murad III fhathast air an rìgh-chathair agus bha mac agus dithis nighean.Cha do chuir a bhràthair mòr Ahmed I gu bàs e nuair a dh'eug athair Mehmed III, an aghaidh an tradaisein, agus mar sin mhair e beò. Nuair a chaochail Ahmed I aig 23 bliadhna a dh'aois leis an fhiabhras-bhallach bha deagh staing ann leis gun do nochd suidheachadh nach do thachair a-riamh roimhe: iomadh prionnsa uabhasach fhèin òg le deagh agartas air an rìgh-chathair is iad uile ri chèile ann an Istanbul. B' e Mustafa a chaidh a chrùnadh an àite Osman II an dèidh mòran dheasbad eadar nan caillteanach is ministearan agus a dh'aindeoin gu robh trioblaid inntinn aige. B' e a' chiad turais a chaidh bràthair a chrùnadh an àite mhic agus a rèir an aoise ann an eachdraidh nan Otomanach. Cha do mhair e fiù 's bliadhna mus ro a chur às a dhreuchd airson Osman II air sàilleabh gur robh e faiceallach dhan a h-uile duine gur robh e glan às a rian. Ann an 1622 chaidh Osman II a chur gu bàs leis na Yeniçeri agus fhuair Mustafa I an crùn air ais fad bliadhna eile, gu ruige 1623. Chuir e gu bàs a h-uile duine a bha an lùib bàs Osman II. Chuireadh Murad IV na àite an ceann greis. 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Impireachd nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Mehmed III

B' e treas Sultan deug Impireachd nan Otomanach a bh' ann am **Mehmed III** (tiotalan: *Kayser-i Rûm* - 'Cèasar an Roimhe', *İki Kutsal Cami'nin Hizmetkârı* - Neach-glèidhidh an dà mhosg, Manisa 26 an Cèitean 1566–Istanbul 22 an Dùbhlachd 1603). B' e a' chiad mhac Mhurad III agus Safiye Sultan, à Albàinia a bh' ann. Bha e os cionn na dùthcha bho 1595 gus a chaochail e ann an 1603. Rugadh e nuair a bha a sheanair Süleyman I fhathast air an rìgh-chathair. Thoisich e a bhith na shultan is e a' chur a 19 bhràithrean gu bàs los gun seasadh iad na aghaidh. Cha robh uidh aige air riaghladh na dùthcha leis gu robh e cho leisg leis a' chù agus b' e a mhàthair Safiye Sultan a dhèanadh an gnothach na àite. Le sin, cha b' urrainn dha còmhstri eadar a chuid mhinistearan a fhuasgladh. Bha an dùthaich ann an cogadh gu math cosgail fad 13 bliadhna an aghaidh na h-Ostaire fo na Habsburg gu ruige 1606. B' e cogadh gun toraidhean a bh' ann: bhuannaich na Otomanaich ann an Transsilvania ach chaill iad ann an Țara Românească an aghaidh Mihai Viteazul. Cuideachd b' fheudar do Mhehmed III ar-a-mach a measg a chuid shaighdearan a chur sìos. Chaochail e gu math òg, aig 37 bliadhna a dh' aois, leis a' phlàigh no stròc. Bha sianar mic aige, dithis dhuibh a bha nan sultain fhèin: Ahmed I agus Mustafa I. Chan ann ach an t-ainm Arabais *محمد* (*Muhammad*) ann am foirm Turcais a th' ann *Mehmed*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Impireachd nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Urmia

'S e baile mòr agus sgìreachd (Farsi: *شهرستان*) air an àirde an iar-thuath Ioràn a th' ann an **Urmia** (IPA: *oɾumiˈje*, Farsi/Asarbaideànais: *ارومیه*, seann ainm: *رضائیه*). Tha Urmia suidhichte faisg air na crìochan leis An Tuirc agus Siria, ri taobh na h-Aibhne *Shahar Chay*, eadar Erbil agus Tabriz san roinn (Farsi: *استان*) Asarbaideàn an Iar, shuas aig 1,332m os cionn ìre na mara. Tha 680,228 duine a' fuireach ann. 'S e an deicheamh baile as motha na dùthcha a th' ann cuideachd.
## Eachdraidh
Bha am baile na cholonaidh Impireachd nan Otomanach gus a chaill Ahmed I e ann an 1606. Rinn feachdan Otomanach sgrios-cinnidh air na h-Airmeinich an seo aig àm Cogadh a' Cheusair.

## Daoine Ainmeil
*Zaratustra

## Bailtean Co-cheangailte
* Erzurum

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Ioràn
Roinn-seòrsa:Àisia
Osman II

B' e siathamh Sultan deug Impireachd nan Otomanach a bh' ann an **Osman II** (tiotalan: *Kayser-i Rûm* - 'Cèasar an Roimhe' agus *İki Kutsal Cami'nin Hizmetkârı* - 'Neach-glèidhidh an dà mhosg', far-ainm: *Genç* - 'òg', Istanbul 3 an t-Samhain 1604–Istanbul 20 am Màrt 1622). B' a' chiad mhac Ahmed I agus Mahfiruze Hatice Sultan a bh' ann. Cha robh e os cionn na dùthcha ach ceithir bhliadhna bho 1618 gus a chaochail e ann an 1622. Rugadh e nuair a bha athair Ahmed I fhathast air an rìgh-chathair. Cha robh luchd-taic nam ban aige anns an Harem, a lùghdaicheadh a chuid chumhachd. Chuir Osman II ainm gu còrdadh na sìthe le Ioràn. An uair sin thug e ionnsaigh air A' Phòlainn esan fhèin ach chailleadh an cogadh. Thuirteadh gur e na Yeniçeri a bha os coireach. Chuir na Yeniçeri Osman II ann an ar-a-mach na aghaidh leis gun do dh'fheuch bacadh a chur air an cuid chumhachd agus arm eile a chur air dòigh nan àite. Chuireadh Mustafa I na àite a-rithist, ged a bha trioblaid inntinn aige. cha robh ach aon mhac aig Osman II, Şehzade Ömer, a chaidh a chur gu bàs le athair is e na leanabh.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Impireachd nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Ahmed I

B' e ceathramh Sultan deug Impireachd nan Otomanach a bh' ann an **Ahmed I** (tiotalan: *Kayser-i Rûm* - 'Cèasar an Roimhe', *İki Kutsal Cami'nin Hizmetkârı* - 'Neach-glèidhidh an dà mhosg' - Manisa 18 an Giblean 1590–Istanbul 22 an Dàmhair 1617). B' e a' chiad mhac Mhehmed III agus Handan Sultan, à Bosnia a bh' ann. Bha e os cionn na dùthcha bho 1603 gus a chaochail e ann an 1616. Rugadh e nuair a bha a sheanair Murad III fhathast air an rìgh-chathair. Leis gun deach a chrùnadh nuair a bha e dìreach 13 a dh'aois, cha do chuireadh gu bàs a bhràthair airson an a chumail nan robh clann aig Ahmed I. Chuir sin crìoch air mort bràthar anns an teaghlach rìoghail nan Otomanach. Bha an dùthaich ann an cogaidhean an aghaidh na h-Ostaire fo na Habsburg agus Iran gu ruige 1606. B' e cogadh gun toraidhean a bh' ann: bhuannaich na Otomanaich ann an Transsilvania ach chaill iad aig Urmia. Cuideachd b' fheudar do dh' Ahmed I ar-a-mach a measg a chuid shaighdearan a chur sìos ann an Aisia Bheag. Chaochail e gu math òg, aig 23 bliadhna a dh' aois, leis an fhiabhras-bhallach. Bha 12 mic aige, triùir dhuibh a bha nan sultain fhèin: Osman II, Murad IV agus Ibrahim. A bharrachd air sin, bha deichnear nighean aige cuideachd. B' e Ahmed I a thog am Mosg *Sultan Ahmet Camii*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Impireachd nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Poileataigs
Bozdağan

'S e baile beag anns an sgìreachd  (Asarbaideanais: *rayon*) Laçın, air an àirde an iar-dheas Asarbaideàn a th' ann am **Bozdağan** (IPA: *bozdɑ:ɣɑn*). Tha Bozdağan suidhichte faisg air na crìochan le Airmeinia agus an Abhainn Hakari, eadar Baku agus Yerevan, aig 1,540m os cionn ìre na mara, shuas air druim Karabakh nam Beanntan Cabhchas. Tha an uiread dhaoine a tha a' fuireach an seo a' sìor-thuiteam. Chan eil ach 51 taigh, aon bhùth agus leabharlann sa bhaile is 208 duine a' fuireach ann.
## Eachdraidh
B' e Turcaich Oghuz a bh' anns a' mhòrchuid nan daoine a bha nan tàmh an seo fad linntean. 'S ann à dà fhacal Oghuz a tha an t-ainm: *Dağlıq* (beanntach) agus *boz* (liath). Bheireadh sin *Baile nam Beanntan Liatha* duinn sa Ghàidhlig. Tha e coltach gu robh treubh Oghuz leis an aon ainm nan tàmh sa sgìre o chionn linntean. Buineadh am baile dhan roinn fèin-riaghlaidh (Asarbaideanais: *Muxtar Vilayət*) Nagorno-Karabakh eadar 1923 agus 1991. Nuair a thuit An t-Aonadh Sobhiatach às a chèile thoisich cogadh eadar Airmeinia agus Asarbaideàn: ghabh feachdan os làimh am baile agus an sgìre air fad. Tha iad fhathast ann. Chaidh dithis às a' bhaile  a mharbhadh sa chogadh is dithis eile a tha air dhìth gus ar làithean.

## Daoine Ainmeil
*Murad III (1546 - 1595)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean A-mach
*Riaghaltas na Roinne
Roinn-seòrsa:Bailtean
Roinn-seòrsa:Asarbaideàn
Roinn-seòrsa:Àisia
Eadraig, Roxburgh agus Siorrachd Bhearaig (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Eadraig, Roxburgh agus Siorrachd Bhearaig** (Beurla: ''Ettrick, Roxburgh and Berwickshire').

Chruthaicheadh i ann an 2011 o phàirtean de Eadraig agus Roxburgh. Tha Hawick, Jedburgh, Kelso, Duns, Coldstream agus Eyemouth san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Lodainn an Ear, Lodainn Mheadhanach a Deas, Srath Thuaidh agus Srath Labhdair agus Siorrachd Dhùn Phris.

Ann an 2017 dh'ainmich am BPA, John Lamont gun seasaidh e san taghadh coitcheann 2017 airson Siorrachd Bhearaig, Roxburgh agus Salcraig agus leigidh e dheth a sheat Taigh an Ròid.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Bhearaig
Murad IV

B' e seachdamh Sultan deug na Osmanlı Devleti/Osmanlı İmparatorluğu (Gàidhlig: *[[Impireachd nan Otomanach]]*) a bh' ann am **Murad IV** (tiotalan: *Kayser-i Rûm* - 'Cèasar an Roimhe', *İki Kutsal Cami'nin Hizmetkârı* - 'Neach-glèidhidh an dà mhosg', Murād-ı Rābi, Istanbul 26 an t-Iuchar 1612–Istanbul 8 an Gearran 1640). B' e dara mhac Ahmed I agus Kösem Sultan, às A' Ghrèig, a bh' ann. Bha e os cionn na dùthcha bho 1623 gus a chaochail e ann an 1640. Bha e fo bhuaidh agus stiùireadh a mhàthar is cuid a dhaoine eile gu ruige 1632, air sàilleabh gu robh e uabhasach fhèin òg. Bha dubh-choimeasg ann fad bliadhnaichean o chionn ’s nach robh duine sam bi os cionn na stàite. Thug Ioràn ionnsaigh air Ioràc, nochd ar-a-mach ann an Aisia Bheag agus ann an 1631 sheas na Yeniçeri an aghaidh mhinistearan ann an Istanbul. Chuir e a bhràthair-chèile gu bàs anns An Èipheit. Thoirmisg e iomadh rud coirbte. Chuireadh esan fhèin gu bàs duine sam bith a chitheadh a' cleachdadh alcol, cofaidh agus tombaca. Bha e an aghaidh deoch làidir mar riaghladair ged a dh'òladh e fhèin torr. Cuideachd mharbhadh e mòran dhaoine air adhbharan caran neònach. Thug e ionnsaigh air Ioràn ann an cogadh a mhair bho 1623 gu ruige 1639 agus cheannasaich e Asarbaideàn, Baghdad agus Airmeinia an Iar. Chruthaich sin na crìochan eadar An Tuirc, Ioràn agus Ioràc gus ar làithean. Chuir e gu bàs prìosanaich agus sìobhaltach nam mìltean. Bha deichnear mic agus naoidhnear clann-nighean aige, ach cha do mhair ach còignear clann-nighean an deidh a bhàis. Chaochail e le caitheamh a' ghrùthain nuair a bha e dìreach 27 bliadhna a dh'aois.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Rìghrean nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Daoine à Impireachd nan Otomanach
Roinn-seòrsa:Eachdraidh
Roinn-seòrsa:Daoine às an Tuirc
Caitheamh a' ghrùthain

'S e galar marbhtach a dh'fhàsas sna grùthain a th' ann an **Caitheamh a' ghrùthain**. 'S e gum bi deoch làidir - alcol - a' deanamh cron air na grùthain agad, gus a bhàsaicheas thu. Beag air bheag nochdaidh eàrran air na grùthain is le sin cha dèan iad an cuid obrach.
 
## Ìobairtean
* Murad IV
*Seán Ó Riada
*Mustafa Kemal Atatürk

## Ceanglaichean a-muigh
* 
* Drink Aware

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Tinneasan
Roinn-seòrsa:Slàinte
Siorrachd Dhùn Phris (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Siorrachd Dhùn Phris** (Beurla: *Dumfriesshire*).

Chaidh i a chruthachadh ann an 2011 o phàirtean de Dhùn Phris. Tha Dùn Phris fhèin, Sanquhar, Moffat, Langholm, Greatna agus Moniaive san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Eadraig, Roxburgh agus Siorrachd Bhearaig, Lodainn Mheadhanach a Deas, Srath Thuaidh agus Srath Labhdair, Dail Chluaidh, Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn agus Gall-Ghàidhealaibh agus Dùn Phris an Iar.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Dhùn Phris
Gall-Ghàidhealaibh agus Dùn Phris an Iar (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Gall-Ghàidhealaibh agus Dùn Phris an Iar** (Beurla: *Galloway and West Dumfries*).

Chaidh i a chruthachadh ann an 2011 o phàirtean de Ghall-Ghàidhealaibh is Bràigh Nid agus de Dhùn Phris. Tha pàirtean de Dhùn Phris fhèin, an t-Sròn Reamhar, Cille Chuithbeirt, Wigtown, agus Carsphairn san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Siorrachd Dhùn Phris agus Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Michelle Thomson

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Michelle Thomson**.

Bhuannaich i Dùn Èideann an Iar anns an Taghadh Coitcheann 2015 ach thug i a' chuip suas san t-Sultain 2015 an dèidh do sgrùdaidh poilis. Thagh am pàrtaidh sgìreil neach-tagraidh eile, Toni Giugliano, airson an taghaidh choitchinn 2017 ach bhuannaich an Lib Deamach, Christine Jardine, an seat. Chaidh i fhìreanachadh le Oifis a' Chrùin san Lùnastal 2017.

## Ceanglaichean a-mach
* 
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn** (Beurla: *Carrick, Cumnock and Doon Valley*).

Chaidh i a chruthachadh ann an 1999 le crìochan de sgìre Phàrlamaid Westminister, ach mhùth na crìochan ann an 2005. Tha Cumnag, Cumnag Nuadh, Maybole, Inbhir Garbhairn, agus Baile na Tràgha san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Siorrachd Dhùn Phris, Inbhir Àir, Dail Chluaidh, Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn agus Coineagan a Deas.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Eòghann Mac Colla

'S e fear-ealain a th' ann an **Eòghann Mac Colla** a rugadh ann an 1970.

Roinn-seòrsa:Luchd-ealain
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Dail Chluaidh (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Dail Chluaidh** (Beurla: *Clydesdale*).

Tha Srath Athainn, Lannraig agus Dùghlas san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn, A' Choille Shear, Cille Bhrìghde an Ear, Hamilton, Taigh na h-Uiseig agus an Taigh Cloich, Tobar na Màthar agus Wishaw, An t-Àrd Ruigh agus Shotts, Gleann Iucha, Lodainn Mheadhanach a Deas, Srath Thuaidh agus Srath Labhdair, Siorrachd Dhùn Phris agus Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn.

## Eachdraidh
Chaidh i a chruthachadh ann an 1999 's a crìochan co-ionnann ris na sgìre Westminster. Bha Karen Gillon, ball Pàrtaidh Làbarach na h-Alba na ciad BhPA airson na sgìre, agus lean Aileen Chaimbeul i ann an 2011. 

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Lannraig

'S e baile ann an Lannraig a Deas a tha ann an **Lannraig**.

'S e baile fìor aosd' a tha ann, agus bha Uilleam Uallas a' fuireach ann.

## Aistidhean ceangailte
* Siorrachd Lannraig

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Lannraig
Lodainn Mheadhanach a Deas, Srath Thuaidh agus Srath Labhdair (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Lodainn Mheadhanach a Deas Srath Thuaidh agus Srath Labhdair** (Beurla: *Midlothian South, Tweeddale and Lauderdale*).

Chaidh i a chruthachadh ann an 2011 o phàirtean de Lodainn Mheadhanach agus Srath Thuaidh, Eadraig agus Srath Labhdair. Tha Maolros, Galashiels, Penicuik, Peebles agus Inbhir Lìteann san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri Dail Chluaidh, Siorrachd Dhùn Phris, Eadraig, Roxburgh agus Siorrachd Bhearaig, Lodainn an Ear, Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan, Dùn Èideann Pentlands agus Gleann Iucha.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Michael Jackson

B' e neach-ciùil agus seinneadair Aimeireaganach a bha ann an **Michael Joseph Jackson**. Rugadh e san 29 an Lùnasdal 1958 ann an Gary, Indiana agus chaochail e san 25 an t-Ògmhios 2009 ann am Los Angeles, Calafòrnia. 'S e "*King of Pop*" am far-ainm a th' air.

## Clàran
* Got to Be There (1972)
* Ben (1972)
* Music & Me (1973)
* Forever, Michael (1975)
* Off the Wall (1979)
* Thriller (1982)
* Bad (1987)
* Dangerous (1991)
* HIStory: Past, Present and Future, Book I (1995)
* Invincible (2001)
* Michael (2010)
* Xscape (2014)

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Luchd-ciùil
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Seinneadairean
Okazu

Is e **okazu** an t-annlan a bhithear ag ithe le rus an cois diathaid Iapanaich. Coltach ris an fhacal Ghàidhlig fhèin - *annlan* - gheibhear iomadh seòrsa bìdh an lùib an fhacail okazu.

## Ro-ràdh
 Aig diathad Iapanach, gheibhear bobhla ruis is bobhla brot miso, agus gabhar aon gu trì frith-thruinnsearan (truinnsearan beaga) is aon phrìomh thruinnsear na chois. Mar as trice, 's e sailead is glasraich (no pònairean, tofu, feamainn, sashimi msaa.) a bhios sna trì truinnsearan beaga, agus feòil no iasg anns a' phrìomh thruinnsear. Is e okazu a theirear riutha seo uile.

Is àbhaist do bheil am biadh anns gach frith-thruinnsear air a chòcaireachd ann an dòigh eadar-dhealaichte air sgàth co-chòrdadh fallaineachd. Mar thoradh, is tric a gheibhear soitheach beag saileid, agus soithichean beaga an urra de ghlasraich stòbhte, fraighigte no ròsta. Dh'fhaodadh am prìomh-thruinnsear a bhith air a bhruich  le sabhs sòighea, air fraighigeadh no air a ghrìosadh a-rèir dè gnè de bhiadh a th' ann.

Roinn-seòrsa:Biadh Seapanach
Liu Xiaobo

B' e **Liu Xiaobo** (刘晓波 Sìonais simplichte; 劉曉波 Sìonais traidiseanta; 28mh An Dùbhlachd 1955 - 13mh An t-Iuchar 2017)
beachdadair litreachais Sìonais, bàrd, sgrìobhadair, labhraiche Duais Nobel airson Sìthe, agus  
fear-dèanadais airson còraichean daonna a strì airson deamocrasaidh ann an Sìona.

Bha e ag obair na sgoilear thall thairis ri linn nan casaidean Ceàrnag Tiananmen, ach thill e gu Sìona a ghabhail pàirt anns an iomairt deamocrasaidh.

'S na bliadhnaichean ri thighinn, chuireadh an riaghaltas comannach e sa phrìosan iomadaidh uair. Ann an 2008, chuir e ainm ri *Charter 08*, gairm-fhollaiseach airson còireachan daonna, saorsa labhairt, agus deamocrasaidh. Beagan às dèidh làimh, chaidh a chur an greim, agus aig an deuchainn, fhuair na h-ùghdarrasan e ciontach airson *truailleadh cumhachd na stàit*, le dìt 11 bliadhna. Bhuannaich e Duais Nobel airson Sìthe ann an 2010, nuair a bha e fhathast sa phrìosan.

Dh'fhuiricheadh e am prìosan còrr a bheatha gus an do chaochail e ann an 2017 le aillse a' ghrùthain.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às an t-Sìn
Roinn-seòrsa:Tiananmen
Roinn-seòrsa:Duais Nobel airson Sìthe
Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn (sgìre Phàrlamaid na h-Alba)

'S e sgìre Phàrlamaid na h-Alba a tha ann an **Cille Mheàrnaig agus Srath Irbhinn** (Beurla: *Kilmarnock and Irvine Valley*).

Chaidh i a chruthachadh ann an 2011 o shean Cille Mheàrnaig agus Lùghdan. Tha Cille Mheàrnaig fhèin, Galston agus Baile nan Stiùbhartach san sgìre seo.
Tha i ann an crìch ri A' Choille Shear, Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn, Dail Chluaidh, Coineagan a Tuath agus Coineagan a Deas.

## Buill-phàrlamaid

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìrean Phàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Àir
Ribe ochd-chasaich

Is e **ribe ochd-chasaich, **seòrsa** **poit-chrèadha a** **th' air a cleachdadh le iasgairean Iapanach is timcheall a' Mhuir Mheadhan-tìrich airson ochd-chasaich a ghlacadh. Tha feadhainn phlastaig a' fàs nas bitheanta.

Bidh na poitean-crèadha seo air am fàgail air grunnd na mara 's gun acainn eile ann ach ròpa airson an tarraing a-nìos. Thig na h-ochd-chasaich, no gibearnaich eile dhen t-seòrsa, a-steach don phoit-chrèadha, 's iad a' cur feum air mar dhìdean. Nuair a tharraingear na poitean a-nìos, mar as trice, cha dèan na h-ochd-chasaich oidhirp air teicheadh ach, air a' chaochladh, crubaidh iad air ais ri ballachan an ribe. Mar sin, chan ionann ribeachan ochd-chasaich agus ribeachan eile, leithid clèibh-giomaich a bhios a' bacadh a' chobhartaich o bhith faighinn às.

Roinn-seòrsa:An t-Seapan
Roinn-seòrsa:Iasgach
IMDb

’S e a th’anns an **IMDb** (*Internet Movie Database*) ach stòr-dàta mór den a h-uile film a bha riamh ann, ann an cànan sam bith, agus de torr phrògraman telebhisein agus gheumaichean bhideo cuideachd, agus den a h-uile actair a bha riamh annta.

## Ceanglaichean a-mach
* Internet IMDb

Roinn-seòrsa:Film
Roinn-seòrsa:Stòir-dhàta
Ōwakudani

S e **Owakudani** (大涌谷, Gleann Mòr Goileach) no **Owakuzawa** cruinn-shloc a dh’fhàgadh ann le spreadhadh deataich (*phreatic*) anabarrach mòr bho chionn mu thrì mìle bliadhna. Tha e suidhichte ann an Hakone, Kanagawa san Iapan.

Tha gasaichean fumaroileach a’ sgaoileadh haidroidean sulphaighd is sulfar dà-ogsaid puinnseanta às a’ chruinn-shloc fhathast. Le sin, chan eil nasg na tìre san sgìre seo ach brisg, lag air sgàth an sgaoilidh fhumaroilich seo, agus e ʼna adhbhar do dh’iomadach maoim-talmhainn san aimsir a dh’fhalbh. 

An 1910, bha maoim-slèibhe fharsaing ann air sgàth dile mhòr a thug air grùid sleamhnachadh sios gu ruige bruaichean Abhainn Hayakawa ʼs ag adhbhrachadh tubaist mhòr san deach mòran dhaoine a chall. Chun an-diugh fhèin, ʼs tric a bhios maoimean-slèibhe a’ tachairt air an taobh seo dhen bheinn.

Mar dhòigh air mòr-thubaist eile a bhacadh, tha riaghaltas sgìre Kanagawa a’ gabhail contra-cheumannan leithid obraichean gus smachd a chumail air crìonadh na talmhainn, agus lìnigeadh nan slèibhtean le clachan, is obair bòraigidh is acrachaidh.

Roinn-seòrsa:An t-Seapan
An Comann Rìoghail

'S e comann fiosraichte agus acadamh nàiseanta airson nan saidheans na Rìoghachd Aonaichte a tha anns **an Comann Rìoghail** (Beurla: *The Royal Society*).

Chaidh e a stèidheachadh ann an 1660 agus dh'fhoillsich e *Micrographia* le Robert Hooke agus a' chiad leabhar de *Philosophical Transactions* ann an 1665.

## Cinn-shuidhe ainmeil

* Isaac Newton (1703–1727)
* Lord Rayleigh (1905–1908)
* Michael Atiyah (1990–1995)

## Urraman
Tha an Comann Rìoghail air am Bonn Copley airson sàr-obair anns gach meur an saidheans a' toirt o 1731.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Comainn fiosraichte
Roinn-seòrsa:Saidheans
Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans

'S e comann fiosraichte agus acadamh nàiseanta nan Stàitean Aonaichte a tha ann an **Acadamh Aimeireaga nan Ealan is nan Saidheans** (Beurla: *American Academy of Arts and Sciences*).

Chaidh e a stèidheachadh ann an 1780 le John Adams agus James Bowdoin.

## Cinn-shuidhe ainmeil

* Harlow Shapley (1939-1944)
* Herman Feshbach (1982-1986)

## Urraman
Tha an Acadamh air an Duais Rumford airson sàr-obair a' toirt o 1839.

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Comainn fiosraichte
Roinn-seòrsa:Saidheans
Acadamh Nàiseanta nan Saidheans

'S e comann fiosraichte agus acadamh nàiseanta nan Saidheans sna Stàitean Aonaichte a tha ann an **Acadamh Nàiseanta nan Saidheans** (Beurla: *National Academy of Sciences*).

Chaidh e a stèidheachadh ann an 1863 le Achd na Mòr-dhàil sna Stàitean Aonaichte. Dh'fhoillsich e a' chiad leabhar de *Proceedings of the National Academy of Sciences* (*PNAS*) ann an 1914.

## Cinn-shuidhe ainmeil

* Albert Michelson (1923-1927)
* Othniel Marsh (1883-1895)

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Comainn fiosraichte
Roinn-seòrsa:Saidheans
Acadamh Ruiseanach nan Saidheans

'S e comann fiosraichte agus acadamh nàiseanta airson nan saidheans na Rìoghachd Aonaichte a tha ann an **Acadamh Ruiseanach nan Saidheans** (Ruisis: *Российская академия наук*). Chaidh e a stèidheachadh ann an 1724 le Peadar Mòr agus ath-stèidheachadh ann an 1991.

## Urraman
Tha an Acadamh Ruiseanach nan Saidheans air am Bonn Mòr Òir Lomonosov a' toirt o 1956, nuair an robh e na Acadamh nan Saidheans.

## Buill
*Peter von Köppen
*Volodymyr Veksler

## Iomraidhean

Roinn-seòrsa:Comainn fiosraichte
Roinn-seòrsa:Saidheans
Williamina Fleming

B' e reuladair à Dùn Dèagh a bha ann an **Williamina Fleming**.

Rugadh i ann an Dùn Dèagh agus dh'imrich i còmhla ris a fear do dh'Ameireaga ann an 1878. Dh'fhalbh a fear nuair a bha i trom agus lorg i obair mar shearbhanta le Edward Pickering, stiùiriche Amharclann Colaiste Harvard. Thug Pickering i obair mar "computer" ann an 1881 agus sgrùd i corr is 200 mìle speactraman sùghachd.

## Urraman
Chaidh i na ball urramach Comann Reul-eòlach Rìoghail is chaidh sloc air a' Ghealaich ainmicheadh oirre is air Alexander Fleming ann an 1970.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Dùn Dè
Roinn-seòrsa:Luchd-saidheans
Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Alex Rowley

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Alex Rowley** BPA.

Rugadh e ann an Dùn Phàrlain agus dh'obair e mar ghàirnealair mus deach e do Colaiste Abaid a' Bhatail Nuaidh agus Oilthigh Dhùn Èideann far an do dh'ionnsaich e sòisealachd agus poileataigs. Bha e na cheannard Comhairle Fhìobha eadar 1995 is 1998 agus 2012 is 2014.

Bhuannaich e Cowdenbeath ann am Pàrlamaid na h-Alba ann am frith-thaghadh ann an 2014 an dèidh do chaochail Helen Eadie. Chaill e an seat do Annabelle Ewing anns an Taghadh Albannach 2016 ach mhair e mar bhall-liosta airson Alba Mheadhanach agus Fìobh.

Chaidh e na leas-cheannard Pàrtaidh Làbarach na h-Alba ann an 2015 agus na cheannard eadar-amail nuair a dh'fhàg Kezia Dugdale a dreuchd san Lùnastal 2017. Leig e a dhreuchd mar cheannard eadar-amail a' phàrtaidh, agus mar leas-cheannard a' phàrtaidh, dhiot san t-Samhain 2017 an dèidh do casaidean mun dol-a-mach aige is mar leas-cheannard san Dùbhlachd 2017. Lean Lesley Laird e mar leas-cheannard.

Tha a nighean, Danielle Rowley, cuideachd na neach-poileataigs agus chaidh i a thaghadh mar BhP airson Lodainn Mheadhanach ann an 2017.  

## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Seonaidh Ailig Mac a' Phearsain

B' e craoladair, bàrd agus leasaiche cànain a bha ann an **Seonaidh Ailig Mac a' Phearsain** (Beurla: *John Alick MacPherson*).

Rugadh e sna Hearadh agus dh'imrich a theaghlach a dh' Uibhist a Deas nuair a bha e na bhalach òg. Bha e na oileanach aig Oilthigh Dhùn Èideann agus Colaiste Chnoc Iordàin. Thill e a dh'Uibhist agus theagaisg e Gàidhlig aig Sgoil Ceann a' Bhagh. Thoisich e a bhith e na chraoladair Gàidhlig ann an Glaschu ann an 1964. Ann an 1972 dh'imrich e do Chanada far an do dh'obair e ann an dàimh poblach. Thill e do dh'Alba sna 1990an far an do chaidh e na leas-stiùiriche Comataidh Craolaidh Gàidhlig. Chaochail e ann an Ceap Breatainn ann an 2017.

## Litreachas
Bhuannaich e Crùn na Bàrdachd aig a' Mhòd Nàiseanta ann an 1961.
Dheasaich e cruinneachadh sgrìobhaidhean de Donnchadh Blàrach còmhla ri Mìcheal Linkletter.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Anas Sarwar

'S e fiaclair agus neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Anas Sarwar** BPA. Rugadh e ann an Glaschu. Bha e na fhiaclair mus do chaidh e taghadh mar BhP airson Glaschu Meadhain eadar 2010 agus 2015. Bha e cuideachd na cheannard eadar-amail Pàrtaidh Làbarach na h-Alba an dèidh do dh'fhàg Seonag NicLaomainn ann an 2015. Chaidh e na BhPA mar bhall-liosta airson Glaschu ann an 2016.

Sheas e mar bhall do cheannardas Pàrtaidh Làbarach na h-Alba an aghaidh Richard Leonard an dèidh do Kezia Dugdale fhàgail agus bhuannaich Richard Leonard. Thuirt e gun seas e airson ceannardas a' phàrtaidh an dèidh Richard Leonard an aghaidh Monica Lennon ann an 2021 agus bhuannaich e.

'S e mac Mohammad Sarwar a tha ann.

## Ceanglaichean a-mach
*
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Mohammad Sarwar

'S e neach-poileataigs ann an Alba agus Pagastàn a tha ann am **Mohammad Sarwar**. Rugadh e ann am Punjab ann an 1952 agus dh'imrich e do Ghlaschu. Chaidh e na chiad BhP Muslamach ann an 1997 nuair a bhuannaich e Glaschu Baile Ghobhainn airson na Pàrtaidh Làbarach. Nuair an do mhùth na sgìrean ann an 2005 chaidh e na BhP airson Glaschu Meadhain. Bha e na riaghladair na Punjab eadar 2013 agus 2015. Tha a mhac, Anas Sarwar, cuideachd na neach-poileataigs agus tha e na bhall-liosta airson Glaschu sa' Phàrlamaid na h-Alba.

## Ceanglaichean a-mach
* 

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Pagastàn
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Alison Thewliss

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Alison Thewliss** BP.

Bha i na sgoilear ann an Cair MoLuaig agus na h-oileanach aig Oilthigh Obar Dheathain far an do dh'ionnsaich i poileataigs agus dàimh eadar-nàiseanta. Dh'obraich i airson Next agus mar neach-rannsachaidh airson Bruce McFee mus deach i na comhairliche Comhairle Baile Ghlaschu ann an 2007.
Chaidh i a thaghadh mar BhP airson Glaschu Meadhain ann an 2015 agus a-rithist ann an 2017.
Tha i na ball Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba.
## Ceanglaichean a-mach
* 
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba
Annie Wells

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **Annie Wells** BPA.

Rugadh i ann an 1972 agus thogadh i ann an Glaschu. Rinn i BNC aig Colaiste Malairt Glaschu.
Dh'obair i airson Marks and Spencer mus deach i thaghadh mar bhall liosta airson Glaschu ann an 2016. Tha i na ball Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba agus dh'fhrithealaich i mar neach-labhairt Tòraidheach airson Slàinte na h-Inntinne, Slàinte Phoblach agus Co-ionnannachdan mus deach i na neach-labhairt airson àrainneachd, atharrachadh na gnàth-shìde agus ath-leasachadh fearainn ann an 2020.
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Adam Tomkins

'S e neach-lagha agus neach-poileataigs a tha ann an **Adam Tomkins** BPA.

Theagaisg e lagha agus rannsaich e lagha bun-reachdail aig Colaiste an Rìgh ann an Lunnainn, Oilthigh Oxford agus Oilthigh Ghlaschu o 2003.
Chaidh e a thaghadh mar bhall liosta airson Glaschu anns an taghadh Albannach 2016.
Tha e cuideachd ag obair pàirt-ùine mar ollamh aig Oilthigh Ghlaschu.
Tha e na bhall Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba agus bha e na neach-labhairt air a' Bhunreachd, Coimhearsnachdan, Tèarainteachd Sòisealta agus Co-ionnannachdan mus deach e na neach-labhairt airson Ro-innleachd ann an 2020.

## Leabhraichean
* Anns a' bheil Tomkins ag argamaid airson neo-eisimeileachd agus poblachdas: 
## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Sasainn
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Alasdair Gray

B' e nobhailiche, sgrìobhadair agus peantair à Alba a bh' ann an **Alasdair Gray**.

Rugadh agus thogadh e ann an Glaschu. Bha e na oileanach aig Sgoil-ealain Ghlaschu agus dh'obair e mar pheantair aig taighean-cluiche ann an Glaschu. Sgrìobh e dealbh-chluichean airson an rèidio agus bha e na bhall buidheann sgrìobhadair Philip Hobsbawm còmhla ri Tom Leonard agus James Kelman. Dh'fhoillsich e a chiad nobhail, *Lanark* ann an 1981. Bha e leth-fhìor-riochdail, leth-fhantasach, le dà earrainn ann an Glaschu fhèin agus dà earrainn ann an Unthank agus Provan, tionndaidhean ficseanail de Ghlaschu.

Sgrìobh e cruinneachadh rò-ràdhan ann an 2000, *The Book of Prefaces*, le faclan o Ghray fhèin agus sgrìobhadairean eile, leithid Aonghas MacNeacail, Iain Mac a' Ghobhainn, A. L. Kennedy, Janice Galloway agus Roger Scruton.
Tha e cuideachd na neach-iomairt agus tha e air obraichean poileataigeach fhoillseachadh, mar eisimpleir *Why Scots Should Rule Scotland* agus *How We Should Rule Ourselves* còmhla ri Adam Tomkins.

Chaochail e ann an Glaschu air 29 an Dùbhlachd 2019.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Albannach
Pauline McNeill

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann am **Pauline McNeill** BPA.

Bha i na ceannard Aonadh Nàiseanta nan Oileanach ann an Alba eadar 1986 agus 1988 agus dh'obraich i mar dhealbhadair.

Bha i na BhPA airson Glaschu Ceilbhinn eadar 1999 agus 2011, nuair a chaill i an seat aice ach thill i mar bhall liosta airson Glaschu ann an 2016.
Stèidhich i companaidh cùisean sòisealta, McNeill and Stone ann an 2015 agus chaidh i na stiùiriche neo-ghnìomhach nuair a chaidh a thaghadh ann an 2016.

## Ceanglaichean a-mach
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
James Kelly

'S e neach-poileataigs à Alba a tha ann an **James Kelly**.

Rugadh e ann an 1963 agus bha e na sgoilear ann an Camas Lang. Dh'ionnsaich e coimpiutairean aig Colaiste Teicneòlas Glaschu agus, an-sin, cunntasachd. Dh'obair e ann an teicneòlas fiosrachaidh mus do chaidh e a thagadh mar BhP airson Glaschu an Ruadh Ghleann ann an 2007. Chaill e a sheat ann an 2016 ach thill e do Phàrlamaid mar bhall liosta.

Dh'fhàg e am pàrlamaid ann an 2021 agus chaidh e na rùnaire coitcheann Pàrtaidh Làbarach na h-Alba.
## Ceanglaichean
* 
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ball Pàrlamaid na h-Alba
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Làbarach na h-Alba
Sgrìobhadair

'S e duine a tha cleachdadh faclan sgrìobhte airson conaltraidh agus ealaine a tha ann an **sgrìobhadair**.

## Seòrsaichean
Tha mòran sgrìobhadairean a' buntainn do dh'iomadh seòrsa.
* Tha bàird, m.e. Meg Bateman no Màiri Mhòr nan Òran a' sgrìobhadh bàrdachd. Gu h-eachdraidheil bha iad cuideachd nan sgrìobhaichean-òran
* Tha nobhailichean, mar eisimpleir Walter Scott no Alasdair Gray, a' sgrìobhadh nobhailean.
* Tha sgrìn-sgrìobhaichean a' sgrìobhadh sgriobtaichean airson nam film no na telebhisein.
* Tha fèin-bheatha-eachdraiche‏‎ mar Dòmhnall Meek a' sgrìobhadh beatha-aisneisean.
* Tha sgrìobhaichean-dràma, m.e. Liz Lochhead neo Alasdair Caimbeul a' sgrìobhadh dealbh-chluiche.
* Tha eadar-theangairean a' toirt teacsaichean ann an aon cànan agus gan ath-sgrìobhadh ann an cànan eile. Dh'eadar-theangaich Walter Scott, mar eisimpleir, teacsaichean o Ghearmailtis do Bheurla. Tha Rody Gorman a' dèan eadar-theangaichean glè chruthachail.
* Tha aistearan, m.e. Michel de Montaigne no William Hazlitt, a' sgrìobhadh aistean.
Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Litreachas
Neach-teagaisg oilthigh

'S e tidsear ann an oilthigh a tha ann an **neach-teagaisg oilthigh**.

## Seòrsaichean
* Tha iar-cheumnaichean uaireannan a' toirt aon no dà chlais gach seachdain.
* Tha oilthighean a' fastadh **òraidichean** mar luchd-teagaisg oilthigh agus tha iad a' rannsachadh cuideachd.
* Tha **ollamhan** (no **àrd-ollamhan**) a' teagaisg agus a' rannsachadh agus mar as trice tha buidheann rannsachaidh aca.

## Eisimpleir
Chaidh Cathair na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu a stèidheachadh ann an 1956. Mus deach Aonghas MacMhathain na chiad ollamh na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu bha e na òraidiche an sin.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Dreuchdan
Roinn-seòrsa:Foghlam
Aonghas MacMhathain

B' e a' chiad shealbhadair Cathair na Ceiltis aig Oilthigh Ghlaschu a bha ann an **Aonghas MacMhathain** (Beurla: *Angus Matheson*).

Rugadh e anns na Hearadh agus thogadh e ann an Uibhist a Tuath. Cheumnaich e ann an Ceiltis aig Oilthigh Dhùn Èideann ann an 1931 agus chaidh e na òraidiche agus ceannard na roinne Cheiltis aig Oilthigh Ghlaschu ann an 1938. Nuair a chaidh Cathair na Ceiltis a stèidheachadh chaidh e na ollamh. Chaochail e ann an 1962.

Bha a bhràthair, Uilleam MacMhathain, na leughadair ann an Ceiltis aig Oilthigh Dhùn Èideann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Oilthigh Ghlaschu
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Citroën 2CV

'S e car a th' ann **Citroën 2CV**. 'S e "deux chevaux" no "deux chevaux-vapeur" a th' air anns an Fhrangais. Bha Citroën gan togail 1948-1990.

'S e càr sìmplidh a th' ann agus bha e saor nuair a thòisich e agus bha mòran dathan rim faighinn. Bha diofar sheòrsaichean de chàraichean ann cuideachd. Bha an 2CV fèin ann, an Dyane, am Mehari, am Bijou, an Ami, an Sahara, an bhan 2CV agus an Acadiane.

An-diugh tha deagh choimhearnsachd ann de dhealasaich Citroën. Tha mòran fhèisean ann gach bliadhna anns an Roinn Eòrpa. Bidh àrd-fèis ann gach bliadhna mu seach, 's e am *World Meeting* a th' air agus tha e ann an dùthaich dhiofraichte gach àm. Thòsich am World Meeting ann an 1975 ann am Poblachd na Fionnlainn. Tha an ath *World Meeting* gu bhith ann an Croatia ann an 2019.

Thòisich na dealasaich Citroën bhith gan rèiseadh ann an 1989 ann am Breatann. 'S e rèiseadh-cuairte a bhios ann le dian-rèiseadh agus rèiseadh-maireannachd, aig iomadh cuairt-rèisidh leithid Croft, Snetterton, Brands Hatch, pàirc Oulton agus pàirc Cadwell.

## Ceanglaichean a-mach
* Cumann 2CV na Breatainne
* 2019 World Meeting
* Cumann 2CV Racing

Roinn-seòrsa:Trafaig
Andy Kaufman

B' e comaig à New York sna Stàitean Aonaichte a bha ann an **Andrew Geoffrey "Andy" Kaufman**. Rugadh e ann an New York ann an 1949 agus thogadh e ann an Great Neck. Nochd e mar chomaig connspaideach air sreath telebhisein *Saturday Night Live* agus bha e ainmeil airson cleas, m.e. nuair an do ghabh e na luchd-èisteachd taigh-chluiche a dh'àite eile airson bainne agus briosgaidean.

Bha e cuideachd na chleasaiche ann an t-sreath telebhisein *Taxi* agus ann an dà film, *Heartbeeps* agus *In God We Trust* còmhla ri Marty Feldman.
## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Cleasaichean
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Richard Henderson

'S e neach-saidheans à Alba a tha ann an **Richard Henderson**.

Tha e ainmeil airson a Dhuais Nobel ann an Ceimigeachd ann an 2017 airson maicrosgopaidh glè fhuar còmhla ri Joachim Frank agus Jacques Dubochet.

Dh'ionnsaich e fiosaigs aig Oilthigh Dhùn Èideann agus rinn e an tràchdas aige aig an Laboratory of Molecular Biology (LMB) ann an Cambridge far an do dh'obraich e air chymotripsin. Rinn e postdoc aig Oilthigh Yale agus thill e gu LMB ann an 1973 far an robh e na stiùiriche eadar 1996 is 2006.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ceimigearan
Roinn-seòrsa:Duais Nobel ann an Ceimigeachd
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Cam Clarke

'S e cleasaiche à Burbank, California sna Stàitean Aonaichte a tha ann am **Cameron Arthur** "**Cam**" **Clarke** Rugadh e 6 an t-Samhain 1957).

## Iomraidhean
Moira Kelly

'S e cleasaiche à Queens, New York sna Stàitean Aonaichte a tha ann am **Moira Kelly.** Rugadh i air 6 am Màrt 1968).

## Iomraidhean
Teddy Taylor

B' e neach-poileataigs à Alba a bha ann an **Teddy Taylor**.

Rugadh e ann an 1937 agus thogadh e ann an Glaschu. Bha e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu far an do dh'ionnsaich e eaconomachd is poileataigs agus dh'obair e mar neach-aithris airson an Glasgow Herald mus do chaidh e a thaghadh mar BhP airson Glaschu Cathcart ann an 1964. Dh'iomair e an aghaidh amalachas Eòrpach san 1960an agus leig e an dreuchd mar mhinistear ann an 1971 nuair a chaidh an Rìoghachd Aonaichte na ball Coimhearsnachd na h-Eòrpa. 
Bha e na Rùnaire Dùbhlachd airson Alba eadar 1976 agus 1979.
Chaill e an seat aige ann an 1979 agus lorg e seat nas sàbhailte, Southend East ann an Essex, ann an 1980. Ged a mhùth na crìochan agus an ainm, bha e na BhP an sin gu ruige 2005.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Buill Pàrlamaid Westminster
Roinn-seòrsa:Pàrtaidh Tòraidheach na h-Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Dan Castellaneta

'S e cleasaiche à Chicago, Illinois sna Stàitean Aonaichte a tha ann am **Daniel Louis** "**Dan**" **Castellaneta** Rugadh e 29 an Dàmhair 1957).

## Iomraidhean
Maya Angelou

B' e bàrd, seinneadair, neach-iomairt agus fèin-eachdraiche à St. Louis, Missouri sna Stàitean Aonaichte a bha ann am **Marguerite Annie Johnson**. Rugadh i ann an 1928 agus chaochail i ann an 2014.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Bàird
Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Kansas City

Canar **Kansas City** ri sgìre mhòr bhailteil de 15 siorrachdan a thèid tarsaing air crìochan Missouri agus Kansas 
ach far a bheil Kansas City, Missouri sa mheadhan.

Tha **Kansas City** cuideachd a' ciallachadh:
* Kansas City, Missouri, am baile a th' aig cridhe na sgìre bailteil.
* Kansas City, Kansas, pàirt den sgìre bhailteil agus an treas baile as motha ann an Kansas
* North Kansas City, Missouri, iomall-bhaile air an taobh tuath 

Tha **Kansas City** cuideachd a' ciallachadh:
* Kansas City, Oregon, coimhearsnachd bheag an iar air Portland, Oregon
* ''Kansas City'' (film), film bho 1996 le Robert Altman
* "Kansas City" (òran le Leiber agus Stoller) - a chaidh a chlàradh le na Beatles
* "Kansas City" (òran le Sneaky Sound System)
* "Kansas City" (''Oklahoma!''), òran bho *Oklahoma!*
* "Jim Jackson's Kansas City Blues", òran bho 1927 le Jim Jackson
* "The Kansas City Song", òran le Buck Owens and the Buckaroos
* "Kansas City", òran le Okkervil River
* "Kansas City", òran le Melissa Etheridge
* "Kansas City", òran le The New Basement Tapes
Gershom Carmichael

B' e feallsanaiche à Alba a bha ann an **Gershom Carmichael**.

Rugadh e ann an Lunnainn ann an 1672. B' e ministear à Alba air fògradh a bha ann an athair. Dh'ionnsaich e feallsanachd aig Oilthigh Dhùn Èideann agus theagaisg e aig Oilthigh Chill Rìmhinn agus Oilthigh Ghlaschu far an deach e na ollamh ann an beus-eòlas agus an robh Francis Hutcheson na oileanach Carmichael.
Chaochail e ann an 1729.

Sgrìobh e leabhar buadhach mu fheallsanaiche Gearmailteach Samuel Pufendorf, *Supplements and Observations upon the two books of the distinguished Samuel Pufendorf's On the Duty of Man and Citizen*. Thuirt Hutcheson gun robh an leabhar le Carmichael nas fheàrr nan leabhar tùsail.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach
Roinn-seòrsa:Oilthigh Ghlaschu
Francis Hutcheson

B' e feallsanaiche à Alba a bha ann am **Francis Hutcheson**. Rugadh e ann an Èirinn ann an 1694 far an robh athair na mhinistear. Chaidh e na oileanach aig Oilthigh Ghlaschu ach thill e gu Èirinn far an d' fhuair e ceadachas searmonachaidh. Cha deach e na mhinistear ach stèidhich e acadamaidh prìobhaideach ann am Baile Átha Cliath. Lean e Gershom Carmichael mar ollamh ann am beus-eòlas ann an 1729. Bha e na chiad ollamh aig Oilthigh Ghlaschu a theagaisg ann am Beurla seach Laideann. Bha Adam Smith am measg nan oileanach aige.

Tha e ainmeil airson nan obrach mu fheallsanachd-mhaise agus beus-eòlas, m. e. *An Inquiry into the Original of our Ideas of Beauty and Virtue*, *Reflections upon Laughter* agus *Remarks on The Fable of the Bees*, *Essay on the Nature and Conduct of the Passions with Illustrations on the Moral Sense* agus *A System of Moral Philosophy* a chaidh fhoillseachadh an dèidh bàis ann an 1755.

'S dòcha b' e a' chiad dhuine a chleachd an abairt *the greatest happiness for the greatest number of people*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Roinn-seòrsa:Feallsanaich Albannach
Roinn-seòrsa:Oilthigh Ghlaschu