open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beinn Sgritheall

’S e beinn ann an Cnòideart air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann am Beinn Sgritheall. Tha e 974m de dh’àirde agus ’s e Beinn Rothaich a th’ ann. Tha e suidhichte air bruthaichean an ear-thuath Loch Shubhairne, agus gu deas bhon Linne Shlèiteach. Chìthear na trì mullaichean aige gu soilleir bho Shlèite anns an Eilean Sgitheanach. Tha e cumanta a dhìreadh bho Arnasdal. 

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air Linne Shlèite agus an Eilean Sgitheanach, Loch Shubhairne, Barasdal, beanntan Chnòideirt, agus Cinn Tàile.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Beinn Sgritheall aig munromagic.com (Beurla) 

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgùrr na Ciste Duibhe

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Sgùrr na Ciste Duibhe**. Tha e 1,027m de dh’àirde agus ’s Beinn Rothaich anns an aonach *[[Còig Peathraichean Chinn Tàile]]* a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh tuath Gleann Seile. Tha beinn eile ann an Cinn Tàile, a' Chiste Dhubh, agus feumar a bhith faiceallach nach bithear troimh-chèile eadar an dà bheinn.

'S e a' Bheinn Rothaich as fhaide sear de *Chòig Peathraichean Chinn Tàile* a th' ann, ged a tha mullach eile ann, Sgùrr nan Spàinteach (990m). 'S e bruach a deas na beinne aon de na bruaichean feòir as caise agus as àirde ann an Alba, is e a' cromadh gu bhith 1,000 meatar ann an 1.5km gu Gleann Seile. tha taobh tuath na beinne a' leantainn dhan Choire Dòmhain, agus leanaidh an druim dhan iar dhan ath Bheinn Rothaich, Sgùrr na Càrnach. Leanaidh an druim dhan ear gu Bealach an Lapain agus air adhart gu Sàileag. 'S e an dòigh as cumanta a bhith a' streap na còig beanntan ann an streath bho Bhealach na Lapain gu Allt a' Chruinn. Tha e cuideachd comasach a bhith a' cromadh gu Coire Dòmhain agus Gleann Lic.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Sgùrr na Ciste Duibhe aig Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Loch Lìobhann

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Lìobhann** (Beurla: *Loch Lyon*). Tha e suidhichte ann an Gleann Lìomhann ann am Mòinteach Raineach, a' Ghàidhealtachd agus ann an Siorrachd Pheairt cuideachd.   

A rèir suirbhidh ann an 1902 bha an loch mu 1.75 mìle (2.8 km) a dh'fhad agus bha an leud aige beagan  na bu mhotha na 440 slat (402 m) aig an àite as leathainne. San fharsaingeachd bha e mu 352 slat (321 m) a leud. Bha Loch Lìomhann cho mòr ri 236 acair agus bha an àrainn drèanaidh aige beagan na bu motha na 1o  mìle ceàrnagach (26 km²). B' e 45 troigh (13.7 m) an domhainneachd mheadhanach aige le 100 troigh (30.48 m) aig an àite a bu doimhne. 
Ann an 1902 bha bàrr uisge an locha mu 1050 troigh (320 meatair) os cionn na mara. 

Leis a' phròiseact "Neart nan Gleann" chaidh dama a thogail aig ceann an ear an locha agus dh'fhàs an loch na bu mhotha an uair sin. Tha an dama mu 39 m a dh'àird agus mu 530 m a leud agus chaidh bàrr uisge an locha a thogail mu 21 m. 
Tha Loch Lìomhann na phàirt den *Breadalbane Hydro-Electric Scheme *. Tha stèisean-cumhachd dealan-uisgeach ann an Lubreoch. Gheibhear mu 4 megawatt, 's e sin 16 million units, a-mach às an stèisean-cumhachd seo. 

Thèid an loch a lìonadh le mòran aibhnichean, tha Allt a' Chùirn agus Abhainn Ghlas san iar-dheas agus tha Allt Fionn a' Ghlinne, Allt Sheasgarnaich, Allt Airidh a' Phuill is Allt Chall a' sruthach don loch a-steach bhon deas. San iar thig uisge tro Allt Cailliche agus tha Eas Eoghannan sa tuath dheth.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Mapa an locha ann an 1902 ''Bathymetrical Survey of the Fresh-Water Lochs of Scotland (1910).
*Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Cesar Romero

B' e cleasaiche à Eabhraig Nuadh sna Stàitean Aonaichte a bha ann an **Cesar Julio Romero, Jr.** Rugadh e ann an Eabhraig Nuadh, 15 an Gearran 1907  agus chaochail e 1 am Faoilleach 1994 ann an  Santa Monica ,Calafòrnia.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Roinn-seòrsa:Cleasaichean nam film
Burgess Meredith

B' e cleasaiche às na Stàitean Aonaichte a bha ann an **Oliver Burgess Meredith**. Rugadh e ann an Cleveland, Ohio san 16 an t-Samhain 1907). Chaochail e ann am Malibu, Calafòrnia san 9 an t-Sultain 1997.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte
Meredith, Burgess
Cinn Tàile

'S e sgìre de mhonaidhean air taobh an iar-thuath na Gàidhealtachd a th' ann an
**Cinn Tàile **(cuideachd **Cinn Tàile MhicCoinnich** neo **Cinn Tàile Mhic Rath**). Tha e a' gabhail a-steach beanntan air taobh tuath Gleann Seile agus rathad A87 eadar Loch Dubhthaich agus Loch Cluanaidh. Chan eil na crìochan soilleir agus tha iad air atharrachadh gu tric rè nan linntean. Aig aon àm bha Cinn Tàile a' gabhail a-steach Caisteal Eilean Donain, agus an sgìre gu tuath gu ruige Loch Monar, agus cha robh sgìrean ann a tha ann an-diugh.  

## Cruth na Tìre
'S e am monadh as ainmeile anns an sgìre Còig Peathraichean Chinn Tàile, ged nach robh an t-ainm sin anns a' Ghàidhlig bho thùs. Anns a' Ghàidhlig bhruidhnear mu gach beinn fa-leth: Sgùrr na Ciste Duibhe, Sgùrr na Càrnach, Sgùrr Fhuaran, Sgùrr nan Saighead, agus Sgùrr na Mòraich, druim fada de 8km de dh'fhaid a dh'eiricheas gu cas bho Ghleann Seile gu 1,067 m (3,501 tròigh). Tha cruth nan còig mullach ainmeil agus thig tòrr dhaoine an seo airson coiseachd bho aon cheann dhan cheann eile. Tha trì Beanntan Rothaich nam measg. Leanaidh an druim dhan ear, far a bheil trì beanntan eile, Sàileag, Sgùrr a' Bhealaich Dheirg agus Aonach Meadhoin. Aig crìochan Chinn Tàile air taobh an ear, tha A' Chiste Dhubh, agus gu tuath, air taobh eile Gleann Lic, tha Beinn Fhada.

## Sealbh
'S ann le Urras Nàiseanta na h-Alba a tha a' mhòr-chuid de oighreachd Chinn Tàile. Tha an oighreachd a' gabhail a-steach Cinn Tàile, An t-Eas Glomach agus Afraig an Iar. Chaidh an oighreachd a cheannachd leis an Urras ann an 1944.

## Eachdraidh
Mar phàirt den Ar-a-mach nan Seumasach 1719 thachair Blàr Ghleann Sheile san 10mh an Ògmhios 1719. Chaidh feachdan nan Seumasach a sgapadh às dèidh sabaid dian a mhair ceithir uairean a thìde, aig bonn Sgurr na Ciste Duibhe ann an Gleann Seile. Thug seo ar-a-mach 1719 nan Seumasach gu crìche.

## Dualchas
ʼS e Sàileach, no Tàileach a chanar ri cuideigin às an àite.  A rèir seanfhacal, “Cho fadʼs a bhios monadh an Cinn Tàile, cha bhi MacCoinnich gun àl sa Chrò.”

## Daoine ainmeil
'S ann à Cinn Tàile a bha Iain Mac Rath/Iain Mac Mhurchaidh, bàrd Chinn Tàile. Rugadh e ann am meadhan na h-ochdamh linn deug ann an Lianag a' Chùl Doire, far a bheil atach an taighe aige ri fhaicinn chun an latha an-diugh. Mu 1774 dh'fhàg e Cinn Tàile agus chaidh e a Charolina a Tuath anns na Stàitean Aonaichte. An sin sgrìobh e iomadh òran mu Chinn Tàile. Shabaid e ann an Cogadh na Saorsa an Ameireagaidh air taobh nan Dìleasach.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Urras Nàiseanta na h-Alba
* Cinn Tàile air Walkhighlands

Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgùrr Fhuaran

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Sgùrr Fhuaran**. Tha e 1,067m de dh’àirde agus ’s e a' Bheinn Rothaich as àirde anns an aonach *[[Còig Peathraichean Chinn Tàile]] *a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh tuath Gleann Seile. 

Dh'fhaodadh gu bheil an t-ainm a' ciallachadh gu bheil fuarain an sin, ach tha e aithnichte gu h-ionadail mar Sgùrr Ùrain, a dh'fhaodadh a bhith na h-ainm pearsanta, air neo dh'fhaodadh gur e *odhar-choin* as ciall dha. 

'S e an dòigh as cumanta a bhith a' streap na còig beanntan ann an streath bho Bhealach na Lapain gu Allt a' Chruinn. Tha e comasach cuideachd cromadh air druim an iar Sgùrr Fhuaran air ais gu Gleann Seile.

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

*Sgùrr Fhuaran aig munromagic (Beurla)

Roinn-seòrsa:Beanntan Rothaich
Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Loch an Tachdaidh

'S e loch beag ann an Alba a tha ann **Loch an Tachdaidh**. Tha e suidhichte anns a' ghleann eadar Beinn Bheag agus Lurg Mhòr air a' Ghaidhealtachd, dìreach san àird an iar-dheas air a' Ghead Loch.

Tha an loch mu 2/3 mìle (1 km) a dh'fhad agus tha an leud aige mu 1/3 mìle (530 m) aig an àite as leathainne. Tha Loch an Tachdaidh cho mòr ri 92 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri nas motha na  4  mhìle ceàrnagach (6,5 km²). 'S e 62 troigh (19 m) an domhainneachd aige aig an àite as doimhne. 

Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch an Tachdaidh don Ghead Loch. Tha uisge na Lochan Gobhlach agus Loch Calavie a' sruthadh a-steach do Loch an Tachdaidh.
'S e "Gedd Lochs" (Lochan Gedd) an t-ainm a th' air na Lochan Gobhlach, Loch an Tachdaidh agus an Gead Loch.

Tha Loch an Tachdaidh co-cheangailte ri Lochan Ghleann Srath Farair.

'S e dìreach càrn a th' anns an eilean san ear-thuath, agus tha ceithir eileanan eile gun ainm ann an Loch an Tachdaidh.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Mapa an locha ''Bathymetrical Survey of the Fresh-Water Lochs of Scotland (1910)  
* geograph - dealbh an locha

## Dealbhan

Faidhle:Ridge down Beinn Dronaig - geograph.org.uk - 1570902.jpg|Lochan Gedd bho Bheinn Dronaig


Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Calavie

'S e loch beag ann an Alba a tha ann an **Loch Calavie**. Tha e suidhichte anns a' ghleann eadar Lurg Mhòr, Bidean a' Choire Sheasgaich agus Beinn Dronaig air a' Ghàidhealtachd. Tha e san àird an deas air Loch Monar agus mu 3 mìle san àird an iar air Loch an Tachdaidh.

Tha an loch mu mhìle (1,6 km) a dh'fhad agus tha an leud aige mu 1/3 mìle (540 m) aig an àite as leathainne. Tha Loch Calavie cho mòr ri 167 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri  2 1/2  mhìle ceàrnagach (6,5 km²). 'S e 84 troigh (25,60 m) an domhainneachd aige aig an àite as doimhne. 

Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Calavie do Loch an Tachdaidh.
Tha Loch an Tachdaidh co-cheangailte ri Lochan Ghleann Srath Farair.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* Mapa an locha ''Bathymetrical Survey of the Fresh-Water Lochs of Scotland (1910)  
* Gazetteer for Scotland

## Dealbhan

Loch Calavie - geograph.org.uk - 758291.jpg|Loch Calavie
Allt Coire Calavie - geograph.org.uk - 1580660.jpg|Allt Coire Calavie
Allt Coire Calavie - geograph.org.uk - 1580657.jpg|Allt Coire Calavie
Track fording the Allt Loch Calavie - geograph.org.uk - 4059079.jpg|Allt Loch Calavie



Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Mhuilich

'S e loch beag ann an Alba a tha ann an **Loch Mhuilich**. Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd, san àird a tuath air Loch Monar anns an t-Srath Mhuilich eadar Bidean an Eòin Deirg agus Torran nan Coisichean.

Tha an loch mu 1/2 mìle (800 m) a dh'fhad. 
Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Mhuilich do Loch Monar. 

Tha dà eilean aig ceann a tuath Loch Mhuilich.

Tha Loch Mhuilich co-cheangailte ri Lochan Ghleann Srath Farair.

## Ceanglaichean a-mach
* British Lakes - Fios
* Gazetteer for Scotland - Mapa Loch Monar agus Loch Mhuilich

## Dealbhan

File:The east ridge of Bidean an Eòinn Deirg - geograph.org.uk - 1631941.jpg|Loch Mhuilich (meadhan) agus Loch Monar bho mhullach Bidean an Eòinn Deirg


Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Lochan Gobhlach, Lochan Gedd

'S e dà loch bheag ann an Alba a th' anns na ** Lochan Gobhlach ** (ainm eile: Loch an Gobhlach). 
Tha iad suidhichte air a' Ghàidhealtachd san àird an iar-dheas air Loch an Tachdaidh, eadar Lurg Mhòr agus an Cruachan.

Tha na lochan co-cheangailte le allt beag, agus tha iad gu lèir mu 2/3 mìle (1 km) a dh'fhad. 
Tha dà eilean ann an loch an ear.
Tha uisge Lochan Gobhlach a' sruthadh a-steach do Loch an Tachdaidh.
'S e "Gedd Lochs" (Lochan Gedd) an t-ainm a th' air Lochan Gobhlach, Loch an Tachdaidh agus a' Ghead Loch. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* British Lakes - fios

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Gleann Srath Farair

'S e gleann mòr air a' Ghàidhealtachd a tha ann an **Gleann Srath Farair**. Tha e mu 27 mìle (44 km) a dh’fhaid. Tha e suidhichte eadar Bidean a' Choire Sheasgaich agus Lurg Mhòr sa cheann an iar agus baile Sruidh sa cheann an ear. Tha Abhainn Farair a' sruthadh tron ghleann.

Dh'ainmich na Ròmanach an dùthaich timcheall air Gleann Srath Farair "Vararum", nochdaidh e air an sean mhapa Ptolomaidh às an 2na linn.

Tha dùblachadh annasach san ainm - gleann agus srath. Ma dh'fhaoidte, 's e cruth-tìre an àite as adhbhar air a shon, on a tha a' phàirt an iar coltach ri gleann agus a' phàirt an ear nas leatha agus coltach ri srath. 

'S e loch-tasgaidh a tha ann an Loch Monar an-dràsta agus tha Gleann Srath Farair na phàirt de Neart nan Gleann.
Chaidh a' phàirt dhen gleann eadar Leishmore agus Coille an Ath ainmeachadh mar Tèarmann Nàdair Nàiseanta ann an 1977 .

Tha bradan agus breac donn a' fuireach ann an Abhainn Farair .

## Beanntan
Tha iomadh beinn suidhichte ri taobh Shrath Farair:

Air an taobh dheis m.e.:
* Lurg Mhòr
* Sgùrr na Lapaich
* Càrn nan Gobhar
* Creag Dubh
* An Riabhachan
* An Socach

Air an taobh thuath m.e.:
* Beinn Tharrsuinn
* Sgùrr a' Chaorachain
* Bidean an Eòin Deirg
* An Sìdhean
* Sgùrr a' Choire Ghlais
* Sgùrr Fhuar-thuill
* Càrn nan Gobhar
* Sgùrr na Ruaidhe

## Lochan
Tha trì  lochan suidhichte air cois Ghleann Srath Farair:
* Loch Monar 
* Loch a' Mhuillidh
* Loch Beannacharan

Tha uisge lochan eile a' sruthadh don Amhainn Farar cuideachd, m.e.
* Loch Calavie
* Loch an Tachdaidh
* Lochan Gedd

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Gazetteer for Scotland (Fios agus mapaichean
* Glen Affric and Strathglass (Fios agus eachdraidh)

Roinn-seòrsa:Gleanntan
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Roinn-seòrsa:Cruinn-eòlas na h-Alba
Loch Dochard

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Dochard**. Tha e suidhichte aig cois a' Bheinn Mhòr (*Ben More*) anns an t-Siorrachd Pheairt is Cheann Rois. Tha an rathad A84 eadar a' Chrìon Làraich agus Ard Choille a' dol seachad air bruach an locha.

Tha an loch mu 2/3 mìle (1 km) a dh'fhad agus tha an leud aige mu 281 slat (257 m) aig an àite as leathainne. San fharsaingeachd tha e mu 176 slat (161 m) a leud. Tha Loch Dochard cho mòr ri 46 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri nas motha na  39  mhìle ceàrnagach (101 km²). 'S e 5 troigh (1.5 m) an domhainneachd mheadhanach aige le 11 troigh (3.3 m) aig an àite as doimhne. Tha bàrr uisge an locha mu 513 troigh (156 meatair) os cionn na mara. 

Thèid an loch a lìonadh bhon iar le Abhainn Fillan agus sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Dochard chun an ear-thuath gu Loch Iubhair.

Tha cuid eileanan ann an Loch Dochard. Tha eilean beag ann am meadhan an locha a tha mu 18 troigh a dh'àird far a bheil làimhrig airson bàtaichean aig ceann an ear an eilein. Tha tobhtaichean seann chaisteal ann a chaidh a thogail eadar 1583 agus 1631 le Sir Duncan Campbell. Chaidh a losgadh ann an 1648. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Mapa an locha ''Bathymetrical Survey of the Fresh-Water Lochs of Scotland (1910)  
* Gazetteer for Scotland

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle Pheairt is Cheann Rois
An Gead Loch

Tha **an Gead Loch** na loch beag ann an Alba. Tha e suidhichte aig cois na Beinne Bige anns an t-Siorrachd Rois, beagan san àird an iar-dheas air Loch Monar.

Tha an loch mu 1 1/4 mìle (2 km) a dh'fhad agus tha an leud aige mu 440 slat (402 m) aig an àite as leathainne. Tha An Gead Loch cho mòr ri 110 acair agus tha an àrainn drèanaidh aige cho mòr ri nas motha na  2 1/2  mhìle ceàrnagach (6,5 km²). 'S e 30 troigh (9,10 m) an domhainneachd aige aig an àite as doimhne. 

Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an Gead Loch don Loch Monar. Tha uisge Loch an Tachdaidh, na Lochan Gobhlach agus Loch Calavie a' sruthadh a-steach don Ghead Loch.

'S e "Gedd Lochs" (Lochan Gedd) an t-ainm a th' air na Lochan Gobhlach, Loch an Tachdaidh agus an Gead Loch.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Mapa an locha ''Bathymetrical Survey of the Fresh-Water Lochs of Scotland (1910)  
* Gazetteer for Scotland

## Dealbhan

Beinn Dronaig trig point - geograph.org.uk - 1570836.jpg|Lurg Mhòr, Loch an Tachdaidh, An Gead Loch agus Loch Monar bho Bheinn Dronaig



Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch nam Breac Dearga (faisg air Loch Monar)

'S e loch beag ann an Alba a th' ann an ** Loch nam Breac Dearga**. Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd, san àird a tuath air Loch Monar air leathad an ear Mhaoile Lunndaidh.

Tha uisge Loch nam Breac Dearga a' sruthadh a-steach do dh'Allt a' Choire Fhionnaraich agus an nuair sin do Loch Monar.

Tha Loch nam Breac Dearga co-cheangailte ri Lochan Ghleann Srath Farair.

## Ceanglaichean a-mach
* British Lakes (Beurla)

Loch nam Breac Dearga

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Loch Toll a' Mhuic

'S e lochan-monaidh beag ann an Alba a tha ann an **Loch Toll a' Mhuic**. Tha e suidhichte air a' Ghàidhealtachd, san àird a tuath air Loch Monar anns a' choire Toll a' Mhuic. Tha e cho mòr ri 10.4 acair agus tha bàrr uisge an locha mu 530 meatair os cionn na mara. 'S e 0.9 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 346 m a dh'fhad san àite as dìriche.

Tha na beanntan Sgùrr na Muice, Sgùrr na Fearstaig, Sgùrr Fhuar-thuill agus Creag Ghorm a' Bhealaich timcheall air Loch Toll a' Mhuic.

Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach à Loch Toll a' Mhuic do dh'Allt a' Mhuic agus an nuair sin do dh'Amhain Farar.

Tha Loch Toll a' Mhuic co-cheangailte ri Lochan Ghleann Srath Farair.

## Ceanglaichean a-mach
* Fiosrachadh aig ''British Lakes''

## Dealbhan

Faidhle:Burn above Loch Toll a' Mhuic - geograph.org.uk - 559723.jpg|Fuaran a' sruthadh a-steach do Loch Toll a' Mhuic
Faidhle:Lochan below Loch Toll a' Mhuic - geograph.org.uk - 559704.jpg|Lochan gun ainm faisg air Loch Toll a' Mhuic
Faidhle:Stream flowing down to Loch Toll a Mhuic - geograph.org.uk - 170833.jpg|Sruth a-steach do Loch Toll a' Mhuic
Faidhle:Un-named Lochan Downstream of Loch Toll a' Mhuic - geograph.org.uk - 1018020.jpg|Lochan gun ainm faisg air Loch Toll a' Mhuic
Faidhle:Stepping stones, Allt Toll a' Mhuic - geograph.org.uk - 559696.jpg|Allt Toll a' Mhuic



Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Sgùrr na Mòraich

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an Sgùrr na Mòraich. Tha e 876m de dh’àirde agus 's e a' bheinn as fhaide dhan iar anns an aonach Còig Peathraichean Chinn Tàile. Tha e suidhichte os cionn Loch Dubhthaich agus Allt a' Chruinn. Tha e cudromach airson cruth na tìre a chruthaicheas na Còig Peathraichean.

Mar as trice 's i a' bheinn mu dheireadh a dhìricheas daoine air an t-slighe thairis air an aonach, ach gu tric fàgar às i, air sgàth 's nach e Beinn Rothaich a th' ann agus gu bheil slighe mhath sìos bhon bhealach eadar Sgùrr na Mòraich agus Sgùrr an t-Searraich air ais gu Allt a' Chruinn. Ach tha na seallaidhean air leth bhon mhullach seo, oir chithear an t-Eilean Sgitheanach cho math ri beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile agus Chnòideirt.

## Ceanglaichean a-mach
*Dealbhan aig geograph.org
*Sgùrr na Mòraich aig Explore Britain

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Sgùrr nan Saighead

’S e beinn ann an Cinn Tàile air a’ Ghàidhealtachd a th’ ann an **Sgùrr nan Saighead**. Tha e 929m de dh’àirde. ged a tha e cudromach airson cruth na tire a chruthaicheas *[[Còig Peathraichean Chinn Tàile]] *, chan e Beinn Rothaich a th' ann. Tha e suidhichte eadar Loch Cluanaidh agus Loch Dubhthaich air taobh tuath Gleann Seile eadar Sgùrr na Mòraich agus Sgùrr Fhuaran. 

'S e an dòigh as cumanta a bhith a' streap na còig beanntan ann an streath bho Bhealach na Lapain gu Allt a' Chruinn. 

Bhon mhullach gheibhear seallaidhean air beanntan Chinn Tàile, Gleann Seile, Chnòideirt agus dhan Eilean Sgitheanach.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
*The Mountains of Scotland (Beurla)
*Dealbhan aig geograph.org

Roinn-seòrsa:Beanntan na h-Alba
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
Loch a' Chlaidheimh

Is iomadh ciall a tha air **Loch a' Chlaidheimh**:

* Loch a' Chlaidheimh (faisg air Loch Monar)
* Loch a' Chlaidheimh (faisg air Loch Beinn a' Mheadhoin)
* Loch a' Chlaidheimh (ann an Ìle)
* Lochan a' Chlaidheimh
Loch an Ime, an Teanga

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch an Ime**. Tha e suidhichte ann an Slèite san Eilean Sgitheanach rud beag air falbh bhon rathad A851 eadar Dùisdeil Bheag is an Teanga. Tha Creag na Bà tuath air Loch an Ime, tha Loch nan Dùbhrachan an iar air, agus Loch Barabhaig an ear air.

Tha Loch an Ime cho mòr ri 1.7 acair. 'S e 0.3 km (0.2 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 130 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 88 m (289 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.5 km (0.9 mìle) air falbh bhon mhuir.

Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch an Ime. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Loch Barabhaig

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Barabhaig** , ainm eile: **Loch Bharabhaig**. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach beagan air falbh bhon rathad A851 eadar Dùisdeil Beag is an Teanga. Tha Loch an Ime san iar agus Camas Barabhaig san ear dheth.

Tha Loch Barabhaig cho mòr ri 27.4 acair. 'S e 1.4 km (0.9 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 479 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 68 m (223 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 0.8 km (0.5 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch tro alt goirid do dh'Allt nan Geall-chàrn.

Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Barabhaig. Mar sin chan eil rathaidean ann chun an locha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Loch Dhùghaill

*Is dòcha gu bheil thu a’ lorg [[Loch Dùghaill]]* ann an Srath Carrann.

 
'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Dhùghaill**. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach faisg air an rathad  eadar Tarsgabhaig  is an Talla Mòr, an t-seann togalach aig Sabhal Mòr Ostaig. Tha tòrr bheanntan timcheall air an loch, tha Sgùrr na h-Iolaire (292 m) san àird a thuath agus Doire na h-Achlais (267 m).

Tha Loch Dhùghaill cho mòr ri 51.4 acair. 'S e 2.2 km (1.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 675 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil ach dà eilean beag anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 126 m (413 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.7 km (1.7 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha Allt Loch nan Uamh a' ruith eadar an loch seo agus Loch nan Uamh a tha suidhichte san taobh an ear air Loch Dhùghaill. Chan eil duine sam bith a' fuireach faisg air Loch Dhùghaill.

## Dealbhan

Loch Dhùghaill - geograph.org.uk - 773595.jpg


## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Dhùghaill, Loch
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Reifreann air Neo-eisimealachd na h-Alba 2014

Thachair **reifreann air neo-eisimealachd na h-Alba** air Diardaoin, 18 an t-Sultain 2014.
Bha a' cheist sgrìobhte ann am Beurla a-mhàin: *Should Scotland be an independent country? Yes No*

Am bu chòir Alba a bhith na dùthaich neo-eisimealach?

**Bu chòir**: 44.7% (1,617,989)
**Cha bu chòir**: 55.3% (2,001,926)

Fhuair am freagairt 'Cha bu chòir' an àireamh as motha de bhòtaichean. 

Ghabh 84.6% den t-sluagh aig an robh cead bhòtaidh pàirt anns an reifreann.

## Ceanglaichean a-muigh
* Toradh an Referendum Fios oifigeil bho  Ionad Fiosrachaidh Pàrlamaid na h-Alba (SPICe) (Gàidhlig)
* BBC: Naidheachdan: Rathad an Referendum - *duilleag mhór fiosrachaidh le ceanglaichean gu iomadh pìos naidheachd*
* Fios Oifigeil bho Elections Scotland
* Làrach Referendum 2014 aig Riaghaltas na h-Alba
* Làrach Referendum 2014 aig Riaghaltas an RA
* Bile air Referendum bho Pàrlamaid na h-Alba
* Yes Scotland, iomairt oifigeil airson 'Bu chòir'
* Better Together, iomairt oifigeil airson 'Cha bu chòir'
* 

Roinn-seòrsa:Alba
Roinn-seòrsa:Poileataigs na h-Alba
Roinn-seòrsa:Reifreannan
Crannag

'S e th' ann an **crannag** ach àite dìonach ro-eachdraidheil. Dùn air an loch a bhiodh air a thogail le daoine a-mach à clachan is fiodh airson iad fhèin a dhìon bho nàimhdean airson dachaigh sàbhailte a thoirt dhaibh.

## Làraich
Lorgar crannagan ann an Alba, Èirinn agus a' Chuimrigh. Gheibhear iad gu sònraichte air taobh an iar Alba. Bha iad air an togail ann an camasan beaga far a' chladaich air neo ann an lochan a-staigh gu h-àraidh ann an Loch Tatha, Loch Odha agus Loch Nis. Tha e coltach gu bheil iomadh seann chrannag air chall ann an uisgeachan Alba.

## Dachaighean
Chaidh cuid dhe na crannagan an Alba a thogail ro 500 RC. Thathas a' creidsinn cuideachd gun robh cuid dhiubh gan cleachdadh chun na 17mh linne.

## Obair-thogail
Bha a' chuid a bu mhotha dhi air a togail à fiodh. Bhiodh cabhsairean stèidhte air puist a chumadh iad os cionn ìre an uisge aig cuid, mar anns an dealbh shuas. Le crannagan eile, ged-tà, bhiodh cabhsair am falach fon uisge a' ceangal na crannaig ri tìr-mòr. Tha coltas gu math nàdarra air cuid dhe na làraich ach tha coltas air cuid eile gun deach eileanan a dhèanamh a dh' aona ghnothaich. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Ionad Crannag na h-Alba (en)
* Bhidio  le Nicholas Dixon bho Urras Alba Àrc-eòlas Fo-uisge, a’ bruidhinn mu Chrannag ath-thogte Oakbank air Loch Tatha. (en)
* Orkneyjar Crannagan ann an Araibh. (en)

Roinn-seòrsa:Taighean
Loch na Doireanach

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch na Doireanach**, ainmean eile: **Loch an Doirreanaich** is  **Loch na Doireanaich**. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha Loch Meadal san àird an ear dheth. 

Tha Loch nan Dùbhrachan cho mòr ri 21.5 acair. 'S e 1.5 km (0.9 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 454 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 158 m (518 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 3.1 km (1.9 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha an t-uisge a' sruthadh a-mach às an loch tro Allt an Stuic.

Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch na Doireanach. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.

Thàinig an t-ainm bho "Loch Doir’ an Eich". A rèir beul-aithris nochd each-uisge ann an cruth caillich an seo bho àm gu àm. Air sgàth 's gun do mharbh an t-each-uisge na caileagan ann an Gleann Sasaig chaidh a chur às le muinntir na sgìre.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Dràma

'S e gnè-sgrìobhaidh litreachail a th' ann an **dràma** a thathar a' gnìomhadh mar as trice air àrd-ùrlar, co-dhèanta de chòmhraidhean eadar iomadh caractaran. 'S ann às an t-seann Ghreugais a tha am facal: tha *δρᾶμα* a' ciallachadh *gnìomh* — rudeigin a nìthear, bhon ghnìomhair *δράω*, *dèan*.

## Eachdraidh anns an Iar
Ann an cultar an Iar, chaidh na ciad dealbhan-cluiche an sgrìobhadh anns a' Ghreug, bhon 5mh linn RC, far an robh trì gnèithean-sgrìobhaidh dheth air an aithneachadh: comadaidh, traidseadaidh, agus na dealbhan-cluiche *satyr*. Gu mì-fhortanach, chan eil dealbhan-cluiche bhon àm sin ach le còig sgrìobhadairean (Aeschylus, Aristophanes, Euripides, Menander, agus Sophocles) againn an-diugh. Ann an linn nan Ròmanach, cuideachd, chaidh tòrr dealbhan-cluiche an sgrìobhadh, agus tha cuid dhiubh againn fhathast.

Sa' mheadhon-aois, bha mòr-chuid an dràma co-dhèanta de dealbhan-cluiche mhìorbhaile (Beurla: *mystery plays*), seòrsa dràma cràbhach no liotuirgeil a riochdaich sgeulachdan às an tradaisean Chrìostail.

Sna 16mh agus 17mh linntean ann an saoghal na Beurla, bha sgrìobhadairean mar William Shakespeare, Christopher Marlowe, agus Ben Jonson a' sgrìobhadh dràma a tha ainmeil fhathast an-diugh. Sgrìobhas tòrr dhràma aig an àm ann an cam-dhàn. Cuirear an t-ainm *Siglo de Oro* (*Linn Òrail*) air an 17mh linn san Spàinn, nuair a bha Pedro Calderón de la Barca, Tirso de Molina, agus ùghdaran eile a' sgrìobhadh dràma clasaigeach na Spàinne, agus anns an Fhraing san aon àm, bha sgrìobhadairean mar Molière, Jean Racine, agus Pierre Corneille a' sgrìobhadh na dh'fhàsadh an dràma Frangach clasaigeach.

## Cleasaichean dràma Gàidhlig
* Aonghas Pàdraig Caimbeul
* Artair Donald
* Daibhidh Walker
* Derek Moireach (Pluto)
* Sim MacCoinnich (1949-2008)
* Tony Kearney

## Ceanglaichean a-mach
* BBC Naidheachdan 2016-05-26: Fèis Dràma Earra-Ghàidheal 10 *(aithris-bhideo 2:06)*

Roinn-seòrsa:Litreachas
Loch nan Uamh

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch nan Uamh**. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha tòrr bheanntan timcheall air an loch, tha Sgùrr na h-Iolaire (292 m) san àird a iar-thuath agus Maol Buidhe (233 m) san ear-dheas dheth. Mu thuath tha Loch an Tuim agus Loch Àrd ann.

Tha Loch nan Uamh cho mòr ri 66 acair. 'S e 3 km (1.8 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 877 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 177 m (581 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.8 km (1.8 mìle) air falbh bhon mhuir. Tha Allt Loch nan Uamh a' ruith eadar an loch seo agus Loch Dhùghaill a tha suidhichte san taobh an iar dheth.

Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch nan Uamh. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach

* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Loch Mhic Charmhiceil

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Mhic Charmhiceil**, litreachadh eile: **Loch Mhic Charmiceil**. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha an Teanga san àird an ear-dheas agus Loch na Doireanach san iar-thuath dheth.

Tha Loch Mhic Charmhiceil cho mòr ri 9.1 acair. 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 296 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha còig eileanan anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu  164 m (538 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.5 km (1.5 mìle) air falbh bhon mhuir. Sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Mhic Charmhiceil chun an ear tro Allt Leth-shìthein.

Tha dama ann an ear na locha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Loch nan Dùbhrachan

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch nan Dùbhrachan**, litreachadh eile: **Loch nan Dubhrachan**. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach faisg air an rathad A851 eadar Duisdeil Beag is an Teanga. Tha Creag na Bà tuath air, agus Loch an Ime an ear air.

Tha Loch nan Dùbhrachan cho mòr ri 8.4 acair. 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 325 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 67 m (220 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 1.7 km (1 mìle) air falbh bhon mhuir.

Bhathar ag ràdh gun robh “each-uisge”, uile-bhiast anns an loch.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Comann nan Each-uisge, a tha aʼ snàmh anns an loch
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Chepman and Myllar Press

B' e an **Chepman and Myllar Press** a' chiad ghnìomhachas clò-bhualaidh a chuireadh air bhonn ann an Alba.

Chuireadh air bhonn e ann an 1508 ann an Dùn Èideann le Walter Chepman agus Androw Myllar. Bha e cuideachd aithnichte mar *The Southgait Press*.

Chan eil mòran pìosan obrach on clò-bhualadair fhathast ann. À measg an fheadhainn a tha air fhàgail, tha naoi leabhran ris an canar *"The Chepman and Myllar Prints"* agus teacs Laideann cràbhach ris an canar an Leabhar Ùrnaighean Obar Dheathain.

Tha criomagan de dà fhoillseachadh eile ann: deasachadh de *"The Actes and Deidis of the Illustre and Vallyeant Campioun Schir William Wallace"* agus *"The Buke of the Howlat"*.

### Chepman and Myllar Prints
'S e na **Chepman and Myllar Prints** naoi leabhran bho Chepman & Myllar air an chur còmhla san aon leabhar còmhla ri dà leabhran eile às an 16mh linn. Tha an leabhar seo a-nis ann an Leabharlann Nàiseanta na h-Alba.

Anns an leabhar, gheibhear na teacsaichean a leanas. Tha iad sgrìobhte ann an Albais air neo Beurla.

:**Leabhran 1** 
:*"The Porteous of Nobleness". Eadar-theangachadh gun urra de "Breviaire des Nobles" le Alain Chartier.

:**Leabhran 2** 
:*"Golagrus and Gawain". gun urra
:*"Rhyme Without Accord" le John Lydgate

:**Leabhran 3**  
:*"Sir Eglamour of Artois". gun urra.
:*"Balade". gun urra.

:**Leabhran 4** 
:*"The Golden Targe" le William Dunbar 

:**Leabhran 5** 
:*'"De regimine principum bonum consilium" neo "Ane Buke of Gude Counsale to the King". 

:**Leabhran 6** 
:*"The Complaint of the Black Knight" le John Lydgate
:*"When by Divine Deliberation". Bàrdachd

:**Leabhran 7**
:*The Flyting of Dunbar and Kennedy.
:* "The Praise of Age" le Robert Henryson
:*"Device, Prowess and eke Humility." gun urra.

:**Leabhran 8**
:* The Tale of Orpheus and Erudices his Quene le Robert Henryson
:*"The Want of Wise Men." gun urra.

:**Leabhran 9**
:* "The Ballade of Lord Bernard Stewart" le William Dunbar

An dà leabhran eile às an 16mh linn:

:**Leabhran 10**
:* "The Tua Mariit Wemen and the Wedo", "Lament for the Makaris" agus "The Testament of Mr Andro Kennedy" le William Dunbar
:* "Kynd Kittok". gun urra.

:**Leabhran 11**
:*"A Gest of Robin Hood". Òran mu Robin Hood.

## Iomraidhean

## Tuilleadh leughaidh
* 'The Chepman and Myllar prints: Scotland's first printed texts'. Lethbhrean Didseatach. Deas. le Sally Mapstone. The Scottish Text Society and the National Library of Scotland. ISBN: 9781897976302

Roinn-seòrsa:Clò-bhualadairean
Ian Poulter

'S e cluicheadair goilf a th' ann an **Ian Poulter** (10 am Faoilleach 1976).

## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn oifigeil Ian Poulter

Roinn-seòrsa:Daoine beò
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Roinn-seòrsa:Daoine às an Rìoghachd Aonaichte
Martin Kaymer

'S e cluicheadair goilf a th' ann an **Martin Kaymer** (28 an Dùbhlachd 1984).

Rugadh e ann an Düsseldorf, A' Ghearmailt.

Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 2005.

## Iomraidhean

* Làrach-lìn Cupa Ryder - Fios mu Martin Kaymer. Leughte 26 Sultain 2014

## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn Oifigeil (en/de)

Roinn-seòrsa:Daoine beò
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Ghearmailt
Stephen Gallacher

'S e cluicheadair goilf a th' ann an **Stephen James Gallacher** (1 an t-Samhain 1974).

Rugadh e ann an Dechmont, Lodainn an Iar.

Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 1995.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Urras Stephen Gallacher

Roinn-seòrsa:Daoine beò
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Roinn-seòrsa:Daoine à Alba
Victor Dubuisson

'S e cluicheadair goilf a th' ann an **Victor Dubuisson** (22 an Giblean 1990).

Rugadh e ann an Cannes, an Fhraing. Tha e a' cluich gu proifeiseanta o 2010.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-muigh
* Làrach-lìn Cupa Ryder - Fios mu Victor Dubuisson. Leughte 26 Sultain 2014
* Twitter aig Dubuisson

Roinn-seòrsa:Daoine beò
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs
Roinn-seòrsa:Daoine às an Fhraing
Thomas Bjørn

'S e cluicheadair goilf a th' ann an **Thomas Bjørn** (18 an Gearran 1971).

Rugadh e ann an Silkeborg, An Danmhairg

Tha e a' cluiche gu proifeiseanta o 1993.

## Farpaisean Sgioba
Ryder Cup (Roinn Eòrpa): 1997 (buannaichean), 2002 (buannaichean), 2014 (buannaichean)

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Cupa Ryder - Fios mu Thomas Bjørn. Leughte 26 Sultain 2014

Roinn-seòrsa:Daoine beò
Roinn-seòrsa:Cluicheadairean goilf às an Danmhairg
Roinn-seòrsa:Luchd-spòrs às an Danmhairg
Loch Meadal

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Meadal**, litreachadh eile: **Loch Maodail** neo **Loch Meodal**. Tha e suidhichte ann an Gleann Meadal ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha an rathad chun an an Òird a' dol seachad air. Tha Cnoc a' Chaise Mòire (171 m) san àird a deas agus an Cruachan (248 m) san àird a tuath dheth. San ear tha Lochan Doiragat ann. 

Tha Loch Meadal cho mòr ri 10.4 acair. 'S e 0.8 km (0.5 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 298 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha dà eilean beag anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 117 m (384 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.5 km (1.6 mìle) air falbh bhon mhuir.
Thèid an loch a lìonadh bhon iar le Allt Mhàrtuinn agus bhon thuath le Allt Loch a' Chorra. Sruthaidh an t-uisge a-mach à Loch Meadal gu deas tro Allt Leth-shithein.

Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Meadal. 

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Loch an Ime

Is iomadh loch ann an Alba air a bheil an t-ainm **Loch an Ime**.

*Is dòcha gu bheil sibh a' lorg:*

* Loch an Ime, Breacais a tha suidhichte deas air Breacais an t-Eilean Sgitheanach
* Loch an Ime, an Teanga san àird a tuath air an Teanga san Eilean Sgitheanach
Loch Lamascaig

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Loch Lamascaig**. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach. Tha Loch an t-Seilich san iar-dheas agus Loch Sgùrr na Caorach san ear-dheas dheth. Tha e na laighe eadar Bealach na Ceardaich is Sgùrr nan Caorach.

Tha Loch Lamascaig cho mòr ri 9.9 acair. 'S e 1 km (0.6 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 378 m a dh'fhad san àite as dìriche. Tha trì eileanan beaga anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu 138 m (453 troigh) os cionn na mara agus tha e mu mhìle (1.6 km) air falbh bhon mhuir.

Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Lamascaig. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha seo.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Fionnlagh J. MacDhòmhnaill

B' e deasaiche, riochdaire telebhisein agus réidio a bh' ann am **Fionnlagh J. MacDhòmhnaill** (1925-1987), no Fionnlagh Dòmhnallach (Beurla: *Finlay J Macdonald*). 

Rugadh agus thogadh e ann an Scarasda, na Hearadh, ann an 1925. Bha Gàidhlig aige bho thùs. Fhuair e foghlam aig Sgoil Phort Rìgh agus aig Oilthigh Ghlaschu. 

## Obraichean
Chaidh e air a' BhBC ann an 1945. Bha e ag obair mar riochdaire telebhisein agus réidio, agus rinn e obair mhòr gus am bi barrachd spèis ann airson na Gàidhlig anns na meadhanan seo. Chuir e air dòigh Comann Dràma Gàidhlig. Bha e a' deasachadh iris Sgoil Phort Rìgh, "An Cabairneach". Sgrìobh e trì nobhailean ann am Beurla, 's iad a' dèiligeadh ris an dòigh-beatha anns na h-Eileanan Siar eadar an Cogadh Mòr agus an Dàrna Cogadh. Bha colbh-beachd seachdaineil aige ann an Weekly Scotland.

### Gairm
Ann an 1951, chuir e agus Ruaraidh MacThòmais air dòigh *[[Gairm]]*, iris ràitheil Ghàidhlig. Bha i air a foillseachadh bho 1952 gu 2002. Mar a sgrìobh Ruaraidh MacThòmais:

"Chuir sinn Gairm air chois còmhla, agus 's iomadh feasgar is oidhche a bha sinn an sàs ann, anns na bliadhnachan tràtha sin. Bha fasan againn a bhith coinneachadh, nuair a bha dearbhaidhean a' chlò uile ri làimh, gus an ath àireamh a chur ri chèile. 'S ann an còmhnaidh air an fheasgar a thòisicheadh sinn, agus 's ann ainneamh a bhiodh an obair ullamh roimhe thrì no ceithir a dh'uairean an ath mhadainn." (Gairm 141, d. 11). 

Bha an dithis aca nan luchd-deasachaidh gu ruige 1964. As dèidh sin, bha Ruaraidh MacThòmais a' deasachadh Gairm 'na aonar.

## Leabhar-chlàr
* *Crowdie and Cream* (1982)
* *Crotal and White* (1983)
* *The Corncrake and the Lysander* (1985) 

## Sgeulachdan-goirid
* "Air Beulaibh an t-Sluaigh"

## Filmichean

### Mar riochdaire
* *A Boy in Harris *1966
* *Spindrift *1959
* *The Highlander* 1959
* *Tolka Row *1959
* *The Twelve Pound Look *1957

### Mar sgrìobhadair
* *Gruth is Uachdar* 2002
* *The World About Us: The Corncrake and the Croft *1977

### Mar neach-stiùiridh
* *The Twelve Pound Look* 1957

## Tùsan


## Ceanglaichean a-muigh
*  (film goirid air a sgrìobhadh agus air aithris le Fionnlagh J. MacDhòmhnaill)
* 

MacDhòmhnaill, Fionnlagh J.
Roinn-seòrsa:Sgrìobhadairean Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Hearaich
MacDhòmhnaill, Fionnlagh J.
Loch Sgùrr na Caorach

'S e loch ann an Alba a tha ann an **Sgùrr na Caorach**. Tha e suidhichte ann an Slèite, an t-Eilean Sgitheanach.Tha Loch an t-Seilich san ear agus Loch Lamascaig san ear-thuath dheth.  Tha Loch Fada is  a' bheinn Sgùrr na Caorach san àird a dheas.  

Tha Loch Sgùrr na Caorach cho mòr ri 3 acair. 'S e 0.6 km (0.4 mìle) an cuairt-thomhas aige agus tha e mu 230 m a dh'fhad san àite as dìriche. Chan eil eilean anns an loch seo. Tha bàrr uisge an locha mu  217 m (712 troigh) os cionn na mara agus tha e mu 2.2 km (1.4 mhìle) air falbh bhon mhuir.

Chan eil duine sam bith a' fuireach air bruach Loch Sgùrr na Caorach. Mar sin chan eil rathaidean ann a leanas chun an locha.

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Lochan na h-Alba
Roinn-seòrsa:an t-Eilean Sgitheanach
Baile Mheadhain

'S e baile beag ann an ear-thuath na h-Alba a tha ann am ** Baile Mheadhain ** (Beurla: *Balmedie*). .

Tha e ann an Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain (Siorrachd Obar Dheathain ro 1975). Tha e mu 8 mìltean (13 km) san àird a tuath air Obar Dheathain. 

Ann an 2001 bha 1,653 duine a' fuireach an seo.

## Giùlan
Tha e na laighe air an A90. 

## Àitichean
* Balmedie Country Park

## Iomraidhean


## Dealbhan

Balmedie Dunes - geograph.org.uk - 322394.jpg | Dùn-gainmhich
Balmedie,_brick_World_War_2_pillbox_-_geograph.org.uk_-_761612.jpg | Dùn-gainmhich


## Ceanglaichean a-mach

*Balmedie Country Park

Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Siorrachd Obar Dheathain
Roinn-seòrsa:Comhairle Shiorrachd Obar Dheathain
Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

'S e **Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais** (**PUC-MG**), stèidhichte ann an 1958, an t-oilthigh as motha ann am Belo Horizonte, Minas Gerais (Braisil).

## Iomraidhean


## Ceanglaichean a-mach
* Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais

Pontifícia Universidade Católica de Minas Gerais
Roinn-seòrsa:Braisil
An Clachan

'S e baile ann an ceann a deas Ratharsair a th' anns **a' Chlachan**. 

Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Sgìre Phort Rìgh
Roinn-seòrsa:Siorrachd Inbhir Nis
Roinn-seòrsa:Comhairle na Gàidhealtachd
An Torran

'S e baile ann an ceann a tuath Ratharsair a th' anns **an Torran**. 

Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Na Feàrnaibh

'S e baile ri taobh an iar Eilean Ratharsair a th' anns **na Feàrnaibh**.

Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Holoman

'S e baile ri taobh an ear Eilean Ratharsair a th' ann an **Holoman**. Tha eilean beag faisg air. B' àbhaist do aon de na h-eaglaisean ann an Ratharsair a bhith ann, agus tha làrach na h-eaglaise ann fhathast. 

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Fladaigh

'S e eilean beag faisg air ceann a tuath Ratharsair a th' ann am **Fladaigh** no **Eilean Fladaigh**. 'S e eilean-tràghaidh a th' ann. B' àbhaist do chroitearan a bhith a' fuireach ann, ach dh' fhàg na teaghlaichean mu dheireadh ann an 1965. Rinn Calum MacLeòid (a rinn Rathad Chaluim ainmeil) an slighe eadar An Torran agus Fladaigh. A-nis, tha cuid de na taighean air an cleachdadh mar bhothagan-shamhraidh, ach tha a' mhòr-chuid nan tobhtaichean. 

## Iomraidhean



Roinn-seòrsa:Eileanan a-staigh
S.S.C. Napoli

Tha **S.S.C. Napoli** na sgioba ball-coise Eadailteach bho Napoli. Stèidhicheadh an club ann an 1926. 

‘S e Antonio Conte am manaidsear aca an-dràsta.

## Duaisean
* Serie A (**4**): 1987, 1990, 2023, 2025.
* Coppa Italia (**6**): 1962, 1976, 1987, 2012, 2014, 2020.
* Supercoppa italiana (**2**): 1990, 2014
* Cupa UEFA (**1**): 1989
* Coppa delle Alpi (**1**): 1966
* Anglo-Italian League Cup (**1**): 1976

Roinn-seòrsa:Ball-coise
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise
Roinn-seòrsa:Ball-coise Eadailteach
Roinn-seòrsa:Sgiobannan ball-coise Eadailteach
Inbhir Àrais

'S e baile ann an ceann a deas Ratharsair a th' ann an **Inbhir Àrais** (Beurla: *Inverarish*). 'S e prìomh baile a th' ann. Tha bùth agus bun-sgoil ann.

Bha mèinn ann a bha a thogail còmhla ri taighean airson luchd-obrach ann an 1913. Cheanglaich rèile dhan cidhe ùr à concrait aig Suisnis e. Ri linn a' Chogaidh Mhòir bha prìosanaich-chogaidh às a' Ghearmailt ag obair an seo. Dhùin am mèinn ann an 1920.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Baile a' Chùirn

'S e baile ri taobh an iar Ratharsair, ann am meadhan an eilein a th' ann am **Baile a' Chùirn**. Tha Loch Eadar dà Bhaile san taobh an ear dheth.

## Ceanglaichean a-mach
* 

Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Slighe Chloinn Uisnich

'S e th' ann an **Slighe Chloinn Uisnich** no **Slighe Chlann Uisnich** cearcall mòr de còrr is 10,000 muillion rionnag.

Chithear e anns an adhar mar bhann soilleir. 'S i a' ghrian tè de na rionnagan sin. 

A bharrachd air rionnagan, tha sgòthan de dhust is gas mòra ann ris an canar dearganan-doireann.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Reul-eòlas
Alfred Russel Wallace

Bha **Alfred Russel Wallace** (8 am Faoilleach 1823–7 an t-Samhain 1913) na neach-eòlas-nàdair, bith-eòlaiche, neach-cruinn-eòlas, neach-rannsachaidh, agus aon den chiad luchd-àrainneachd ri linn Ìmpireachd na Breatainne. 

Nuair a bha Wallace òg fhathast, rinn e turas rannsachaidh ann an Amazon airson sampaill a thrusadh. As dèidh sin, rinn e turas na bu ainmeile anns na h-eileanan a tha latha an diugh nam pàirt de na Innd-Innse. 'S ann anns a 'Malay Archipelago' a bha Wallace a leasachadh na smuaintean aige mu dheidhinn riarachadh beòthaichean air an t-saoghal. Sin an adhbhar carson a tha Wallace air a chuimhneachadh mar Athair a' Bhith-cruinn-eòlais. 

'S e an Loidhne Wallace an obair na bu ainmeile aige. Bidh an Loidhne a' sealladh air an sgaradh eadar na h-ainmhidhean is flùraichean de dh'Astràilia agus de dh'Àisia. 

Aig an aon àm, bha Wallace a' sgrìobhadh smuaintean mu dheidhinn meanbh-fhàs tro thaghadh le nàdar fhèin. Chuir e na beachdan aige gu Charles Darwin ann an litrichean. Aig an àm seo, bha Darwin eadar dà inntinn mu dheidhinn creidibh agus saidheans. Bha an obair aig Wallace a' brosnachadh Darwin airson a leabhar *Origin of the Species* a chur an clò ann an 1858. 

Ged a tha Darwin air a chuimhneachadh mar Athair Teòiridh a' Mhean-fhàis, ghabh Wallace pàirt chudromach ann. Tron naoidheamh linn deug, bha Wallace a' seasamh ri beachdan Darwin.  

Chan e saidheans a-mhàin a rinn Wallace tron bheatha aige. Bha e cuideachd a' càineadh mì-cheartas ann an siostam sòisealta agus eaconamach an naoidheimh linn deug. Bha Wallace cuideachd anns na ciad daoine a bha a' thoirt rabhadh a thaobh lèirsgrios na h-àrainneachd leis an Ìmpireachd.          

Sgrìobh e *The World of Life* ann an 1911 agus chaochail e ann an 1913 (90 bliadhna a dh'aois) ann an Dorset.

Roinn-seòrsa:Eòlaichean agus Innleachdairean
Roinn-seòrsa:Daoine às a' Chuimrigh
Roinn-seòrsa:Mean-fhàs
Colaisde na Gàidhlig

Tha **Colaisde na Gàidhlig** 'na colaisde Ghàidhlig na h-Albainn Nuaidh agus 'na ionad cànan, cultar, is ceòl na Gàidhlig, stèidhichte ann an 1938 ann am Baile Naomh Anna, ann an Ceap Breatainn, Canada.

## Ceanglaichean a-mach
* Làrach-lìn Oifigeil Colaisde na Gàidhlig

Roinn-seòrsa:Foghlam
Roinn-seòrsa:Gàidhlig
Roinn-seòrsa:Alba Nuadh
Umachan

'S e làrach baile ann an ceann a tuath Ratharsair a th' ann an **Umachan**. A rèir choltais, chaidh Umachan agus bailtean eile ann an ceann a tuath Ratharsair (An Torran, An Caol, Sgòrr, An Doire Dubh) a thogail ann an 18mh linn, oir bha àireamh an t-sluaigh ann an Ratharsair a' dol suas agus cha robh fearann gu leòr ann an ceann a deas airson a h-uile teaghlach. Às dèidh nam fuadaichean ann an 19mh linn, bha a' mhòr-chuid den gnàth-mhuinntir a' fuireach ann an cean a tuath, oir bha ceann a deas Ratharsair fo chaoraich.  

## Eachdraidh a' bhaile
Tha Umachan a' nochdadh ann an clàraidhean-màil bho 1827. A rèir choltais, b' e sin a' chiad iomradh air a' bhaile a-riamh. Thàinig dà theaghlach à Hallaig às dèidh nam fuadaichean. Ann an 1883, ghabh Iain MacGilleÌosa pàrt ann ann rannsachadh a rinn Coimisean Napier air suidheachadh nan croitearan às leth muinntir Umachan. Bha daoine fhathast a' fuireach ann anns a' chiad leth de 20mh linn. 

## Àireamh an t-sluaigh

## Daoine ainmeil
Anns na 1850an, bha Aonghas Mac GilleÌosa, clachaire, a' fuireach ann. B' esan sinn-sinn-seanair Joe Strummer, seanadair ainmeil a bha 'n sàs anns a' chòmhlan-ciùil *The Clash*.

## Iomraidhean


Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Bailtean na h-Alba
Roinn-seòrsa:Bailtean fàs
Hallaig (baile)

'S e baile fuadaichte ann an Ratharsair a th' ann an **Hallaig**. Tha e glè ainmeil, oir sgrìobh Somhairle MacGill-Eain an dàn leis an ainm "Hallaig". 

Roinn-seòrsa:Ratharsair
Roinn-seòrsa:Bailtean fàs
Roinn-seòrsa:Na Fuadaichean