open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1061

Sa paj ka konsèrné lannen **1061** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 28 janvyé : koumansman di règn di Vratislav II, douk épi rwa (1085) di Bohême à lanmò-a di Spytihněv (finisman an 1092).

* 2 févriyé : pronmyé enkirsyon dé Coumans(Polovci) an Risi. Yé ka briga dé Kyévyen.

* Mè : koumansman di konkèt-a di Sisil-a asou Zirid-ya pa Roger Bosse, frè-a di Robert Guiscard, ki ka débarké atè Messine(achévé en 1091).

* 18 jen : Florent Ie, kont di Frise ògsidantal, sa asasiné atè Hemert, an Gueldre, pa Herman van Cuyck à isou-a di roun batay viktoryéz. So tiboug Thierry ka siksédé li anba réjans-a di so manman Gertrude di Saxe. Guillaume, lévèk d'Utrecht, ka an profité pou anparé so kò di roun parti di Frise ògsidantal-a, ké soutchen-an di anprò-a Henri IV. Gertrude ké so timoun-yan ka réfijyé yé kò Zélann.

* 1e òktòb : koumansman di pontifika d'Alexandre II (finisman an 1073). Réjant-a Agnès d'Aquitaine ka roufizé di roukonnèt li. Alexandre II ka fè apliké dékrè-ya kont simoni-a é nikolayism-an. 

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1062

Sa paj ka konsèrné lannen **1062** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Avril : tchòk di Léta di Kaiserswerth. Gran di rwayom di Jèrmani ka réyisi à anlvé jenn-an Henri IV, tandi ki li ka séjourné ké so manman Agnès d'Aquitaine atè Kaiserswerth (distrik di Düsseldorf). Koumansman di réjans-a dé larchévèk Annon di Kològn é Adalbert di Brenm asou Sen-Anpir.

* 14 avril  : antipap-a Honorius II ka pran Romemais divèt rouganyen so lévéché di Parm.

* 21 mè : priz di Capoue pa kont-a Richard d'Aversa.

* Out - sèptanm : Roger Ie ki té rousouvwè envèstitir-a di konté di Sisil-a di Robert Guiscard, ka pasé annan zil-a. Li sa asyéjé atè Troina douran anviron 4 mwa annan dé kondisyon trè difisil ké so jenn fanm Judith.

* 9 out : batay-a di Nissa sa rapòrté pa Harald III di Norvèj, ki pa ka parvini à konkéri Dannmark-a.

* Lavil-a di Marrakech sa fondé o Maròk pa Almoravid-a Youssef Ibn Tachfin ki an ka fè so kapital.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1063

Sa paj ka konsèrné lannen **1063** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 30 mars : lanmò di Renzong, anprò song di Chin. Yingzong ka siksédé li (finisman di règn an 1067). Dè 7 avril, i ka voyé roun anbasad o rwa di Đại Việt Lý Thánh Tông.

* 4 sèptanm : lanmò di Toghrul-Beg soultan seldjoukid di Bagdad. So névé Alp Arslan (« Lyon blanng-an ») ka siksédé li (finisman di règn an 1072). I ka éliminé so konpétitò-ya Kavurd di Kerman é Kutulmuch (1064).

* Vizir persan-an Nizãm al-Mulk (« Lòrd di Rwayom », 1018-1092) ka konsolidé pouvwè-a dé Seldjoukid, ki ka konsakré yé kò pou opérasyon militèr é ka siksédé li ka abandoné administrasyon. I ka antouré so kò di fonksyonèr orijinèr di Khorasan é ka antrétni di bon rapò ké kalif-a é so antouraj. Larmé-a dé Seldjoukid ka tchenbé so fòs di mobilité-a di so kavalri (di 46 à 70 000 wonm). Pou antrétni li, sistenm-an di iqtâ-a(konsésyon) sa étandou. Souprésyon di sèrvis di lapòs-a annan anpir abbasid-a pa Seldjoukid-ya.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1064

Sa paj ka konsèrné lannen **1064** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 16 out (oben 6 jen) : priz d'Ani. Tirk Seldjoukid-ya anba lòrd-ya di Alp Arslan ka fè konkèt-a di Arméni-a é ka razé kapital-a Ani, don popilasyon-an sa masakré. Arményen-yan ka dispèrsé yé kò. Sèl rwayom arményen-an di Lorri ka rété endépandan pannan pli di roun syèk.

* Otononm : dépar di roun pèlrinaj an latè sent ka kondjwi pa lévèk alman-an Günter di Bamberg, larchévèk-a di Mayence Siegfried, lévèk-ya Othon di Ratisbonne ké Guillaume d’Utrecht. Dé milyé di moun ka swiv èspédisyon-an ki armé (finisman an 1065).

* Pronmyé enkirsyon dé Seldjoukid an Jéyòrji. Yé ka tchipé Akhalkalaki é ka ravajé péyi-a, épi ka routiré yé kò san avwar konkli lapè.

### Éròp
* 20 janvyé : akò konkli atè Győr ant tiboug-ya di Béla Ie di Ongri é Salomon Ie. Ladislas, Géza é Lampert ka roukonnèt sizrennté di Salomon, é ka rousouvwè ansyen douché-a di yé papa, swé tchèr-a di Ongri-a.

* Prentan : Harold II, kont di Wessex, ka échwé asou kot Normann-yan é sa fè prizonnyé pa kont-a di Ponthieu ki ka livré li à Guillaume di Normandi. Li ka ganyen so libèrté an jouran di soutni kandidatir-a di Guillaume o tronn d'Anglétèr.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1065

Sa paj ka konsèrné lannen **1065** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 25 mars : oun èspédisyon di pèlren alman sa ataké pa dé Bédouin prè di Ramla.

* 28 out : lanmò di douk di Bas-Lotharingi Frédéric Ie di Liksanbour : Godefroy le Barbu ka divini douk di Bas é di Rot-Lotharingi.

* 3 òktòb, York : rébélyon an Northumbri kont pouvwè tirannik-a di kont Tostig, ki sa ègzilé.

* 27 désanm : lanmò di Ferdinand Ie di Kasti, o routour di roun èspédisyon militèr kont Valans. So tiboug sa proklamé rwa : Sancho II le Fort, rwa di Kasti (finisman di règn an 1072), Alphonse VI, rwa di León (finisman annan 1109) é García II, rwa di Galice (finisman an 1090).

* 28 désanm : konsékrasyon di abbay-a di Westminster.

* Koumansman di roun péryòd di disette é di troub an Éjip fatimid-a (finisman an 1072). Dé heurt vyolan ka éklaté ant soda soudanè é mamelouks di lorijin tirk.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1066

Sa paj ka konsèrné lannen **1066** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 6 janvyé : Harold II sa éli rwa d'Anglétèr o détriman d'Edgar Atheling (finisman di règn 14 òktòb).

* 3 févriyé : Rostislav (en), prens di Tmoutarakan, sa anpwazonnen pa roun lajan bizanten.

* 13 jwiyé : Henri IV di Sen-Anpir ka épouzé atè Tribur Berthe di Turin. I ka angajé oun prosédir di divòrs an 1069.

* 12 out : Guillaume le Conquérant ka rasanblé so flòt asou Div-a.

* 24 out : konsékrasyon pa Théoduin di Bavière, lévèk di Lyèj, an prézans di Libert, lévèk di Cambrai, di légliz-a di Notre-Dame di Huy, roukonstrwit, aprè so dèstriksyon an 1053 pa kont-a di Flandre Baudouin V le Pieux (v. 1012-1067).

* 26 out : lavil-a di Huy (Bèljik atchwèl) ka òbténi pronmyé chart-a dé libèrté kominal òktrwayé an Éròp ògsidantal, akòrdé pou grémésyé zabitan-yan di yé kontribisyon à roukonstitisyon-an di Légliz-a di Notre-Dame.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1067

Sa paj ka konsèrné lannen **1067** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 8 janvyé : lanmò di Yingzong, anprò song di Chin. Shenzong ka siksédé li (finisman di règn an 1085).

* Prentan : batay di Césarée. Soultan-an seldjoukid Alp Arslan ka anvayi Pon-an é ka vansé joul Césarée di Cappadoce ki li ka mété à sak, tandi ki rounòt larmé tirk ka ravajé frontchèr-a di Silisi.

* Hammadid-a An-Nasir ibn Alannas ka anparé so kò di Bouji koté ka enstalé so kapital bò'd 1069. Bouji ka divini oun dé pòr ki pli enpòrtant di Maghreb. Rwayom Hammadid-a, ka épargné pa envazyon hilalyenn-yan é Almoravid, ka akéri oun grann prospérité.

* Jéyograf arab-a El-Bekri ka randé so kò atè Koumbi, kapital di Ghana.

### Éròp
* 2 févriyé : anprò-a Henri IV ka rasanblé dé troup atè Augsbourg annan entansyon-an d'entèrvini an Itali kont Norman-yan ki ka ménasé Ronm é ka fè kouronnen so kò anprò atè Ronm. Défèksyon-an di Gottfried di Lorraine ka fè kapoté projè-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1068

Sa paj ka konsèrné lannen **1068** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 29 mars : rwa-a Châlukya di Lwès-a Someshvara Ie (en), malad, ka sousidé so kò asou larivyè-a Tungabhadrâ, an Enn di Sid. So tiboug Somesvara II ka siksédé li mè sa ranvèrsé aprè roun règn tirannik pa so frè Vikramaditya VI an 1076.

* 22 mè : koumansman di règn di Go-Sanjō, anprò di Japon (finisman an 1072). An 1069, i ka enstitchwé roun kadas dé ségnòri (shōen) annan lòbjèktif-a di rèstrenn yé nonm.

* 20 novanm : anprò-a bizanten Romen IV Djojenn, aprè ki li pran Hiérapolis (Manbij) o musulman an Siri, ka ranpòrté oun nouvèl viktwè divan sa vil, épi ka roupasé Taurus san ki li té pouvé anpéché Tirk-ya di pran Amoriumen Galati.

* 10 désanm : soultan-an seldjoukid Alp Arslan, alyé ké Gourgen II di Lorri, Aghsartan Ie di Kakéti é émir-a di Tiflis, ka maché kont Bagrat IV di Jéyòrji. An tchèk mwa, yé ka ravajé é ka piyé provens-ya di Kartli é d'Argvétie, anvan di kité Jéyòrji-a an jwiyé 1069.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1069

Sa paj ka konsèrné lannen **1069** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* Févriyé : Wang Anshi sa nonmen vis-Pronmyé minis di Chin-an dé Song. I ka inogiré oun réfòrm di Léta-a an Chin ki ka tanté di rézorbé koripsyon-an ki ka régné annan administrasyon-an é larmé-a (finisman an 1076).

### Proche-Orient
* Prentan : révòlt di mèrsénèr norman Robert Crispin, routranché annan fòrtérès-a di Maurokastron, annan tenm-ab dé Arményak kont Romen IV Djojenn. Anprò bizanten-an ka réprimé mouvman-an anvan Pantkot-a (finisman mè).

* Romen IV Djojenn ka dégajé Cappadoce ki anvayi pa Seldjoukid-ya, mè divèt souspann opérasyon-yan pou maté révòlt-a di Robert Crispin. Pannan ki li ka maché bò'd lak-a di Van, so lyétnan arménien-an Philarète Brachamios sa briga pa Tirk-ya, ki ka vansé jouk Iconium. Romen ka parvini à répousé yé.

Jénéral Hamdanid-a Nasir al-Dawla ka ménasé di détroné kalif-a fatimid d'Éjip Al-Mustansir Billah.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1070

Sa paj ka konsèrné lannen **1070** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Prentan : Bizanten-an Manuel Comnène, tiboug éné di kiropalat Jean Comnène, ka dirijé opérasyon-yan an Anatoli. Li sa briga é pran prè di Sébas pa Khroudj, révolté kont soultan-an seljoukid. Manuel ka négosyé ké so venkò é ka rouvini ké li atè Konstitchwé, pannan k’Alp Arslanas ka syéjé vennman Édesse.

* 7 mè - fen jwiyé : konstriksyon di Qasr al-hagar, fòrtérès-a di Marrakech, pa Abu Bakr Ibn Omar.

* 9 jen : koumansman di règn an Enn di Sid di Kulottunga Ie (en), rwa dé Chola (mouri an 1122). I ka fondé dinasti-a châlukya-chola (finisman an 1190) aprè ki li inifyé rwayom-yan Chola di Tanjore é Châlukya di Vengi.

* rwa-a Vijayabahu (en) di Ceylan (1055 - 1110) ka soukouyé titèl-a dé Chola. I ka pran yé Polonnaruwa é an ka fè so kapital. 

* Mirdassid-ya d'Alep ka asèpté sizrennté-a dé Seljoukid.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1071

Sa paj ka konsèrné lannen **1071** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 13 mars : larmé bizanten-an di anprò Romen-an IV Djojenn ka kité Konstantinòp ké Khroudj é Manuel Comnène, ki ka mouri an chimen, é ka maché kont sa dé Tirk di soultan seldjoukid-a Alp Arslan, pa Théodosiopolis ; Romen ka pran Manzikert mè ka afébli so fòs-ya an voyan roun kontenjan soutni Roussel di Bailleul annan réjyon-an di lak di Van.

* Prentan - été : Turkmènn Atsiz, vassal di Saljûqide Alp Arslan ka pran Ramla o Fatimid é ka asyéjé Jérusalem (priz an jen/jwiyé 1073). I ka anparé so kò di Palèstin à èsépsyon-an d'Ascalon é ka rétabli sunnism-an.

* 26 out : Bizanten-yan ka pédi à batay-a di Manzikert pa Seldjoukid-ya. Romen IV Djojenn, ka fè prizonnyé, sa réténi jouk li ka signé roun lapè trè défavorab, trété pa lakèl i ka angajé so kò à péyé 1 500 000 pyès di lò pou so ranson é roun tribi anniyèl di 360 000 pyé di lò. Oun échanj di prizonnyé sa prévwè é lapè-a sa konkli pou 50 lan.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1072

Sa paj ka konsèrné lannen **1072** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Proche-Orient
* 15 désanm : Alp Arslan sa tchwé lò di roun kanpangn kont Karakhanid-ya. So tiboug Malik Shah Ie, òkò minò, li ka siksédé kou soultan dé Seldjoukid. A pa roun chèf militèr mè ésansyèlman roun Administratò-a préyokipé d’aménajé konkèt-ya (finisman di règn 1092).

### Éròp
* 10 janvyé : Norman-yan ké yé troup, ki dirijé an lanmè pa Robert Guiscard, é asou latè pa so frè Roger Bosse, ka pran Palerme o Musulman.

* 2 mè : translasyon dé rélik di Boris é Gleb atè Vychgorod. Li sa présédé di réyaksyon-an di Dit asou Martir-ya. Lépòk probab di promilgasyon-an di Lajistis Ris-a (rédaksyon brèv) pa tiboug-ya di Iaroslav le Sage ka réyini pou sa lokazyon. 

* 8 avril - 27 mè : akò di Winchester. Primoté di larchévèk-a di Cantorbéry asou larchévèk-a d'York. Lanfranc, ki sa nonmen primat d'Anglétèr, la koumansé réfòrm-an di Légliz Angléz-a (finisman an 1089). I ka aboli kilt-a di nonbré sen, é ka ranplasé di nonbré lyé di kilt. Yérachi di Légliz sa près totalman roukonpozé di Normand oben di Fransé (oun Anglé asou 16 lévèk an 1100).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1073

Sa paj ka konsèrné lannen **1073** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 18 janvyé : koumansman di règn di Shirakawa, anprò di Japon. Li ka parvini à routrouvé réyalité-a di pouvwè. I ka abdiké an 1086 mè ka kontinwé  à gouvèlné kou anprò routiré.

* Jen - jwiyé : Tirkmèn Atsiz, vasal dé Saljûqid ka pran Jérusalem o Fatimid aprè Dé lan di syèj. I ka anparé so kò di Palèstin à èsépsyon-an d'Ascalon é ka rétabli sunnism-an. 

* Révòlt di Roussel di Bailleul, chèf dé oksilyèr norman di larmé bizanten-an d'Oryan ki kondjwit pa domèstik-a dé Scholes Isaac Comnène. Aprè ki li ménasé Konstantinòp, li sa venki an 1074 pa Alexis Comnène.

* 22 mars : Iziaslav Ie sa chasé di Kyèv pa so frè. I ka réfijyé so kò an Pològn, épi an Almagn koté li ka doumandé san siksè lèd-a di pap Grégoire VII.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1074

Sa paj ka konsèrné lannen **1074** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 29 janvyé : Badr al-Djamali, gouvèlnò d'Acre, aplé sigrétman pa kalif-a Fatimid d'Éjip Al-Mustansir Billah, ka antré annan Kèro ké so gard arményenn é an roun lannwit j'ai fè ègzékité pa so wonm-yan chèf militèr-ya sédisyé, osi byen soudanè ki tirk. I ka òbténi charj-ya di koumandan dé larmé, di dirèktò dé misyonèr é di vizir.

* Avantiryé arményen-an Philaretos Brakhamios, ki ka kontrolé réjyon-an ant Mélitène, Taurus ké Cilicie, ka sasé à anparé so kò d’Antioche ké api-a di patriyarch Émilien à favò-a di roun émét à lanmò-a di douk Tarchaniotès. Isaac Comnène, ki nonmen douk d'Antioch, ka parvini à réprimé ensirèksyon-an.

* 27 janvyé : piti larmé-a di anprò-a Henri IV ka kontré révolté-a Saxons atè Hersfeld, di par é di ròt di Werra-a ; briga-a pa gen lyé é dé négosyasyon di lapè sa ouvèrt.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1075

Sa paj ka konsèrné lannen **1075** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* Shen Kuo, ka voyé an missyon diplomatik pa Song-yan oprè di dinasti-a Liao, ka rézoud oun diféran frontalyé ant Dé anpir-ya.

* Enkirsyon chinwaz dé Song kont dinasti-a Lý o Viêt Nam (finisman an 1077).

* Èstratèj bizanten-an Théodore Gabras ka chasé Tirk-ya di tenm di Chaldé, i ka roupran Trébizonn, ki okipé dipi 1074 é ka gouvèlné an prensip endépandan jouk 1098.

### Éròp
* 3-4 mars : Dictatus papæ, dékrè di Grégoire VII ki ka entèrdi lévèk-ya di rousouvwè yé charj dé lanmen di roun layik. Grégoire VII ka proklamé lévèk-a di Ronm chèf absoli di Légliz-a.

* 9 jen : Henri IV ka ékrazé révòlt-a di Saxe à batay-a di Langensalza (en).

* 14 sèptanm : kont-a Adalbert di Calwrenonce à so drwè-ya asou monastè-ya d'Hirsau. 9 òktòb roun diplom di anprò-a Henri IV ka konfirmé sésyon-an (otantisité kontrovèrsé).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1076

Sa paj ka konsèrné lannen **1076** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Afrik
* Priz é piyaj di kapital-a di Ghâna, Koumbi Saleh, dépo di disèl é di lò, pa chèf-a almoravid Abu Bahr é aféblisman di rwayom. Soninkés-ya sa konvèrti di fòs à islam é ka péyé roun tribi. Oun chèf Sarakolé ki chapé di Ghâna ka fondé plis o sid rwayom di Sosso. I ka fondé dinasti-a dé Diarisso ki li ka régné jouk 1180.

### Azi
* 9 mars : an Enn, prens-a Châlukya Vikramaditya VI (en) ka aboli lè shaka é ka établi lè Chalukya-vikrama. Vikramaditya VI ka rébélé so kò kont so frè Someshvara II (en) é ka pran pouvwè-a, ki ka roujété dominasyon-an Chola. I ka établi so pwisans asou sant-a di kontinan é ka proklamé so kò anprò di Karnataka, ké so kapital atè Kalyani (en).

* Jen - jwiyé : Tirkmèn Atsiz, vasal dé Seldjoukid ka pran vil-a di Damas o Fatimid.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1077

Sa paj ka konsèrné lannen **1077** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Éròp
* 25-28 janvyé : zafè di Canossa koté anprò jèrmanik-a Henri IV, izolé, ka enploré so pardon divan pap Grégoire VII, ki ka asèpté so roupanti, aprè ki li fè li pasyanté trwa jou annan lakour di chato di Mathilde di Toscan.

* Grégoire VII ka rézidé oprè di Mathilde, so alyé, jouk sèptanm. Pannan sa séjou, kontès-a té légé so Léta-ya o Sen-Syèj (Toscane, Crémone, Ferrare, Mantoue, douché di Modène é Reggio).

* Lévé-a di èkskominikasyon-an ka pèrmèt à Henri di triyonfé dé Féyodal ki révòlté an Almagn. Mè I ka ronp òkò ké Grégoire VII, ka fè li dépozé é ka fè éli antipap-a Clément III (Guibert de Ravenne), ki li pa ka réyisi à enpozé rò di Anpir-a (1080).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1078

Sa paj ka konsèrné lannen **1078** di kalandriyé julyen.

## Évènman
Tirkoman-an Atsiz, ki ménasé pa Fatimid-ya atè Damas, ka aplé Malik Shah Ie à so lèd. Sa dannyé ka voyé so frè Tutuchqui ka roudrésé sitchwasyon-an. Atsiz sa tchwé pa Tutuch ki ka fondé dinasti-a Saljûqide di Siri (finisman an 1117) é ka proklamé so kò soultan di Damas (fin en 1095). Tutuch ka pran Jérusalem, Jaffa é Sayda.

* Soulon sèrtenn sours, Suleyman ibn Kutulmuch ka prab Nicée o Bizanten (dat-a ké sirkonstans-ya di sa akizisyon sa débat é lannen-yan di 1075 à 1081 sa osi vansé). Mèt dé riv di Propontide é di Bosphore, i ka fondé dinasti Seldjoukid-a di Rum (finisman an 1308). Anpir bizanten-an sa ménasé. Tirk-ya ka fòrmé dézòrmè oun lamas di manèv pròch di Konstantinòp, à dispozisyon di tout anbisyé-ya : Nicéphore Bryenne ka antréné yé an Éròp ; an Azi, Nicéphore Mélissènos ka bay yé laksè à Galati-a é à Phrygie koté yé ka enstalé yé kò pou pronmyé fwè-a annan lavil-ya.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1079

Sa paj ka konsèrné lannen **1079** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Févriyé : Bérenger de Tours, ki té ka nyé prézans-a di Kris annan Ékaristi-a, ka rétrakté so kò o konsil di Ronm.

* 24 mars, Pak : Frédérik di Staufen sa fyansé atè Ratisbonne ké Agnès, tifi-a di anprò-a Henri IV, é ka rousouvwè envèstitir-a di konté di Souabe. Li sa à lorijin-an di kaz-a dé Hohenstaufen.

* 11 avril oben 8 mè : ègzékisyon di Stanislas, lévèk di Cracovie, pa rwa-a di Pològn Boleslas II le Généreux, don li té kondané vyolans-a é so déboch-ya, é san dout pou dé motif politik (i té pran tèt-a di roun révòlt di noblès). Boleslas II, èkskominyé divèt abandoné kouronn-an di Pològn é ègzilé so kò an Ongri. So frè cadet Ladislas IerHerman ka siksédé. Sa dannyé briga vennman aristokrasi-a, ki ka administré Pològn. I ka aparèt kou roun wonm di anprò-a Henri IV, don li ka épouzé tifi-a Judith. I ka asèpté di péyé tribit pou Silési-a é ka rounonsé à fè so kò kouronnen rwa.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1080

Sa paj ka konsèrné lannen **1080** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Afrik
* Pouvwè musulman-an di Kèro, anba vizir Badr al-Djamali, ka izé di konplézan lévèk coptes, ki voyé oprè di Anprò-a d’Étchopi, pou édé à divizyon-an di Islam-an. An 1080, sèt moské bati à enstigasyon-an di métropolit Sévèr sa détrwit pa souvren-an ki ka jité Abouna-a an prizon. Badr al-Djamali ka ménasé anprò-a d'Étchopi di détrwi tout légliz krétchenn-yan d'Éjip si musulman-yan pa sa simyé protéjé, mè souvren krétchen-an ka ménasé à so tour di détrwi La Mecque. À sa lépòk, an Éjip, ka dévlopé so kò krwayans-a ki Négus-a pouvé afamé péyi-a an rétnan dilo-a di Nil.

### Azi
* Koumansman di règn di Jayavarman VI, rwa di Kanbòdj, irsipatò (finisman an 1107).

### Pròch-Oryan
* Otonm : koumansman di révòlt-a di Nicéphore Mélissènos an Azi minò kont anprò bizanten-an Nicéphore III Botaniatès (finisman 4 avril 1081). Soultan-an Saljûqide Malik Shah Ie ka voyé oun anbasad atè Bizans pou doumandé kaptir-a dé tiboug di Kutulmush, don aktivité-a an Anatoli ka kontraryé so projè-ya di konkèt-a di Éjip-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1081

Sa paj ka konsèrné lannen **1081** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 19 désanm : an Siri, émir arab-a Ali Ibn Mounqidh ka pran Shaizar à lévèk bizanten-an.

* Alexis Comnène ka signé ké Seldjoukid-a Suleyman ibn Kutulmuch oun akò pa lakèl i pouvé fè di Nicée so kapital é kontrolé sant-lwès di Azi Minò-a, à èsépsyon di kot égéyenn-an.Tzakhas, oun avantiryé tirk ka enstalé so kò atè Smyrne, ka proklamé so kò émir é ka koumansé, ké lèd-a di roun flòt ki ka konprann di nonbré bizanten, konkèt-a dé zil é di kot égéyenn-an (jouk so défèt divan Alexis Ie Comnène bò'd 1090).

### Éròp
* 14 févriyé : koumansman di révòlt-a d'Alexis Ie Comnène kont anprò-a Nicéphore III Botaniatès.

* 18 mars : anprò-a Henri IV ka kité Ratisbonne pou anvayi Itali-a. Li sa atè Véronn 4 avril.

* 1e avril : jénéral-a Alexis Comnène ké so frè Isaac, ka rouprézanté altans-a di aristokrasi téryenn-an é di parti militèr, ka antré atè Konstantinòp é ka ranvèrsé Nicéphore III Botaniatès à favò-a di roun mitinri di larmé-a. Finisman di dinasti masédonyenn-an.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1082

Sa paj ka konsèrné lannen **1082** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 21 févriyé : Nòrman-yan di Robert Guiscard ka pran Durazzo. Robert Guiscard sa raplé an Itali pa roun soulèvman fomanté à enstigasyon-an di anprò-a Henri IV. So tiboug Bohémond di Tarente ka ranplasé li.

* Mè : Bohémond di Tarente ka asyéjé Ioannina é ka briga larmé bizanttin-yan à Dé roupriz. An tchèk mwa li ka tchipé réjyon-an dé lak é Macédoine ògsidantal-a, épi ka pasé an Thessalie koté li ka asyéjé Larissa (finisman an 1083).

* Bulle d'Or (chrysobulle) : Veniseacquiert dé privilèj komèrsyal annan anpir bizantin-an. Li ka wè so kò konsédé oun kartché à Konstantinòp é so marchan-yan sa ègzanpté di kommerkion. Bizans ka roukonnèt égalité-a di pwisans-a di Véniz pas li benzwen di flòt vénisyenn pou lité kont Nòrman-yan.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1083

Sa paj ka konsèrné lannen **1083** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 14 avril : rwa-a d'Aragon Sanche Ramire ka anparé so kò di Graus. An jen, so fòs sa ant Monzón é Pomar pou ataké Saragosse é Lérida. So viktwè asou musulman-yan à batay-a di Pisa an finisman di lannen ki ka pèrmèt li di pran Naval é Secastilla an 1084.

* Prentan : Anprò bizanten-an Alexis Comnèneréussit à débloké Larissa asyéjé pa Nòrman-yan. Bohémond di Tarente ka routiré yé kò atè Castoria.

* Henri IV di Sen-Anpir ka mété syèj-a divan Ronm.

* Jen : priz di Ceuta pa Almoravid-ya.

* 20 out : kanonizasyon di rwa Étienne Ie di Ongri.

* Été : flòt vénisyenn-an ka roupran Durazzo o Norman.

Òktòb : Alexis Comnène ka roupran Castoria aprè dépar-a di Bohémond di Tarente, ki parti an Itali sasé lajan-an pou péyé sòld-a di so troup-ya.

* Fondasyon di monastè di Batchkovo(Bilgari) pa jéyòrjyen-yan Gregorios Pakourianos, gran domestikos, ké so frè.

## Not ké référans


## Lyen ègstèrn

Katégori:Kalandriyé
1084

Sa paj ka konsèrné lannen **1084** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* 13 désanm : aprè ki li pran Iconium (Konya) é ataké Sisili arményenn-an, Süleyman Ie Shah ka anparé so kò  d’Antioch ki té défann pa jénéral bizanten-an Philarète Vahram (Brachamios). I ka trouvé so kò ensi mèt di Anatoli près antchèr.

* Birmani : révòlt dé Môns di Pégou. Lanmò di rwa di Pagan Sawlu, okèl ka siksédé so dimi-frè Kyanzittha († an 1112). Koumansman dé rélasyon komèrsyal ké Enn-an ké Lachin-an.

### Éròp
21 mars : anprò romen jèrmanik-a Henri IV ka dévasté Ronm é ka enstalé antipap-a Clément III ki ka kouronnen li anprò 31. Pap-a Grégoire VII ka réfijyé so kò annan chato-a Saint-Ange.

* 24 mars : sak di antipap-a Clément III.

* 31 mars : sak di anprò-a Henri IV pa Clément III.

* 13 avril : Alain IV Fergent ka divini douk dé Bréton à lanmò-a di Hoël II (finisman an 1112).

* 24 mè : Robert Guiscard, Norman alyé di Grégoire VII ka prézanté so kò divan Ronm. I ka pran lavil-a, ka libéré pap-a Grégoire VII, mè piyaj-ya di so troup-ya ka provoké lòstilité-a di popilasyon-an. Pap-a ka réfijyé so kò annan sid-a é ka mouri atè Salerne an mè 1085. Aparaman venki, li anfèt réyisi à randé papoté-a endépandant é à fè apliké an parti réfòrm ecclésiastik-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1085

Sa paj ka konsèrné lannen **1085** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Afrik
* Oumé, rwa di Kanem (Tchad), orijinèr di Tibesti, ka konvèrti so kò à islam-an, sa ki ka favorizé rélasyon-yan di Kanem ké ròt péyi musulman-yan (finisman di règn an 1097). Dinasti-a dé Sefouwa di tribi-a dé Magoumi, di lorijin toubou (oben téda) ka étann so otorité asou pèp-ya di Kaouar, di Bornou é di Tibesti. Njimi, kapital-a, ka pran rapidman enpòrtans-a é dé savan musulman ka vini à lakou-a di rwa Oumé.

### Azi
* 1er avril : lanmò di Shenzong. Koumansman di règn di so tiboug Zhezong, anprò Song di Chin (finisman an 1100). Réjans di so gran-manman, enpératris douairyèr-a Kao jouk 1093. Disgras dé réformis é routour o pouvwè dé konsèrvatò ki dirijé pa Sīmǎ Guāng, ki ka abandoné réform-yan di Wang Anshi.

* Jwiyè : aprè priz-a d'Antioche (1084), Suleyman ibn Kutulmuch ka maché asou Alep koté li sa venki pa Tutuch. So tiboug Kilitch-Arslan é mennen an kaptivité. Tutuch ka konfyé Alep à Ak Chungkur, papa di Zanki.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1086

Sa paj ka konsèrné lannen **1086** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* An Chin, pouvwè-a ka pasé o konsèrvatò Su Shi (1036-1101).

### Pròch-Oryan
* Tatikios, jénéral bizanten d'Alexis IeComnène, ka asyéjé Nicée épi ka roupliyé so kò bò'd Konstantinòp divan rivé-a di ranfò. Abû’l-Qasîm ki ka gouvèlné  Nicée pou jenn tiboug-a di Süleyman ka tanté alò oun èspédisyon asou Konstantinòp. Li sa roupousé pz Bizanten-yan ki koumandé pa Tatikios é Manuel Boutoumitès. Tutuch ka pran Antioche épi ka maché asou Anatoli-a afen d’éliminé Abû’l-Qasîm. Bizanten-yan ka blijé li à routiré so kò, ki ka sové di dézas Saljûqides di Rum.

* 6 janvyé : prosè di Léon di Chalcédoine. Lévèk-a ka protèsté kont rékizisyon-an dé byen di légliz pa anprò-a Alexis Comnène, ki ka soutni ki adorasyon-an dé ikonn divèt étann so kò à matchè-a menm don yé sa fèt, sa ki ka ékivo à akizé anprò-a di sakrilèj. Li sa dépozé é ègzilé pa roun konsil ki tchenbé o Blachern.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1087

Sa paj ka konsèrné lannen **1087** di kalandriyé julyen.

## Évènman
thumb

* 5 janvyé : o Japon, abdikasyon di anprò-a Shirakawa (白河院) (1053-1129), ki monté asou tronn enpéryal an 1072, ki té pronmyé tiboug di anprò Go-Sanjo(1034-1073). Koumansman di règn di so tiboug Horikawa (1087-1107) é di réjim dé anprò klwatré (finisman an 1156). Sistenm-an di insei-a, « anprò routiré », sa roun sòrt d’administrasyon paralèl, ki òrganizé otour di roun anprò ki, ofisyèlman, ka routiré so kò annan roun monastè koté, an prensip privé di tout pouvwè, i ka dirijé so kliyantèl. Li sa lwazib d'édé, mè osi di bloké anprò-a ki ka régné oben òkò ròt anprò routiré.

* 9 mè : Rivé-a dé rélik di Nicolas di Myreà Bari, mennen pa dé marchan di lavil-a, ki di routour d'Antioche, dérobé yé prè d'Antalya.

* Sak di pap Victor III.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1088

Sa paj ka konsèrné lannen **1088** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Éròp
* 12 mars : élèksyon di pap d'Urbain II (finisman an 1099). Eudes di Châtillon (Urbain II) ka apiyé so kò asou Norman-yan é sité lombard-ya kont anprò-a. I ka sasé à konsilyé klèrjé nasyonal-ya an soupriman léga-ya ki pèrmanan.

* Prentan é été : ki kondjwi pa Odon di Bayeux, baron-yan anglo-norman ka rébélé yé kò san siksè kont rwa-a d'Anglétèr Guillaume le Roux, ki lé reyinifyé douché-a di Normandi é Rwayom-an d'Anglétèr anba koumannman di so frè douk-a di Normandi Robert Courteheuse.

* Jen : nouvèl entèrvansyon di Almoravid Ibn Tashfin an Èspagn. I ka ataké fòrtérès-a d’Aledo, annan rwayom-an di Murcie, ki ka rézisté. Dé djopopo ki éklaté ant prens andalouz-ya, Ibn Tashfin ka joujé préférab d'ataké troup-ya d’Alphonse VI di Kasti ki ka vini dégajé Aledo. Sa ensidan ka ensité Ibn Tashfin à débarasé so kò dé émir andalou.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1089

Sa paj ka konsèrné lannen **1089** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* Abdikasyon di Georges II an favò di so tiboug David le Constructeur, ki ka divini rwa di Jéyòrji à laj-a di 16 lan (finisman di règn an 1125).

* Soultan-an seldjoukid Malik Shah Ie ka pran Boukhara é Samarcande é ka fè prizonnyé Qarakhanid-a Ahmad ki divèt asèpté so souvrennté.

### Éròp
* 8 janvyé : antipap-a Clément III ka élvé lévéché-a di Bar an roun larchévéché-a à doumann di rwa Constantin Bodin. Rwayom-an di Dioclée sa alò roukonnèt kou rwayom di Serbie.

* Prentan : Petchenèg-ya, anba présyon-an dé Coumans, ka anvayi òkò Thrace an 1088-1089. Yé ka vansé jouk Ipsala koté anprò bizanten-an Alexis Ie Comnène divèt yé doumandé lapè-a.

* 20 avril : lanmò di Dmitar Zvonimir. Krowat-ya sa alò divizé an roun rwayom di Krowasi, né o xe syèk o sid di Pannoni-a, é vil-ya di kot-a kou (Zadar) oben Spalato (Split), don popilasyon latin-an ka koumansé à slavizé so kò. Venise ka sasé à mété lanmen asou litoral adryatik-a, é ka angajé oun lagèr kont rwa-a di Krowasi, ki ka fè apèl à Ongri-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1090

Sa paj ka konsèrné lannen **1090** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 19 mè : viktwè naval di émir-a di SmyrneZachas asou Bizanten-yan à batay-a dé zil Koyun, prè di Chios.

* Réjan-an dé Saljûqides di Rum Abû’l-Qasîm ka maché asou Nicomédi tandi ki flòt-a di émir-a di Smyrne, Zachas (Chaka), ki té ka étann so kò ké Petchenèg ki ka ménasé Konstantinòp, ka arsélé Alexis Ie Comnène asou lanmè anvan di sibi roun défèt parsyèl.

* 6 sèptanm : partizan-yan di NizâriteHassan ibn al-Sabbah ka pran kontrol-a di fòrtérès-a d’Alamut, prè di Qazvin, an Pèrs, afen di préparé roukonkèt chiit-a. Yé ka fondé atè Alamut sèkt-a dé Asasen (Hashashin) oben dé Batinid (batin : kach).

### Éròp
* 14 févriyé : asanblé di Spire. Chart di anprò-a Henri IV an favò dé Jwif di Spire (19 févriyé) é di Worms (v. 1090).

* Févriyé : dézòrd popilèr à Plaisance ki ka opozé popolo-a ké chouvalyé-ya. Posib miz an plas di roun konsila, atèsté pou pronmyé fwè-a an 1126.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1091

Sa paj ka konsèrné lannen **1091** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Févriyé : Révòlt di gouvèlnò di Chip Rapsomatès kont anprò bizanten-an Alexis Ie Comnène. Entèrvansyon-an di jénéral Manuel Boutoumitès ka mété fen o prentan 1093.

* Roger di Sisil ka achévé konkèt-a di Sisil-a ké priz-a du Noto asou Zirid-ya.

* 2 févriyé (Chandlò) : Guillaume le Roux, rwa d'Anglétèr ka anvayi Normandi-a. I ka fè lapè-a ké so frè Robert Courteheuseavant di angajé briga-ya. Rékonsilyé, rwa-a d'Anglétèr é douk-a di Normandi ki ka asyéjé ansanm Mont-Saint-Michel ki ka défann yé frè Henri Beauclerc ; sala ka pédi roun parti di Cotentin é sa kontren di ègzilé so kò.

* 26 mars : Almoravid-ya ka antré annan Cordoue.

* 28 mars : ouvèrtir di konsil di Bénév pa pap-a Urbain II. Entèrdiksyon di éli roun lévèk ki pa sa prèt oben djak. Enstitisyon di mèrkrédi dé Sann pou tout moun.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1092

Sa paj ka konsèrné lannen **1092** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 9 òktòb : mwann-an Michel d'Itfiyah ka divin patriyarch d'Alexandrie (finisman an 1102). Soulon istoryen arab-a Elmacin, kalif-a fatimid d’Éjip Al-Mustansir Billah té voyé an anbasad an Étchopi pou priyé Anprò-a, soupsonné di détourné dilo-ya di Nil, di lésé koulé flèv-a à so nivo nòrmal.

* 14 òktòb : Asasen-yan (Hashashin) ka tchwé vizir-a seldjoukid Nizam al-Mulk.

* 5 oben 19 novanm : divizyon di anpir-a dé Gran Seldjoukid, ki ka étann so kò di Taurus o frontchèr di Arabi-a é di Enn-an, à lanmò-a di Malik Chah Ie, ka antré so kat tiboug : Mahmud ka divini soultan di Bagdad, Barkyaruq ka régné an Irak é à lès di Iran-an(finisman an 1105), Sanjar ka régné an Transoxiane é o Khorasan, Muhammad Ie an Azerbaïdjan.

* Malik Chah Ie, ki fin éliminé réjan-an di Rum Abû’l-Qasîm, ka propozé so alyans o Bizanten ki ka asèpté li.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1093

Sa paj ka konsèrné lannen **1093** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
Prentan : Zachas, émir di Smyrne, ka fè syèj-a d'Abydos mè divèt lévé li fas à Constantin Dalassène. So bèl-tiboug Kilitch Arslan, alyé ké anprò bizanten-an Alexis Ie Comnène, antité à roun bankè à é ka pwagnardé li ké so pròp lanmen. Tiboug-a di Zachas ka siksédé li jouk 1097.

* Otonm : lanmò di réjant-a Gao an Chin. Anprò-a Song Zhezong ka raplé réformis-ya.

### Éròp
* Épidémi di lapès an Artois.

* 6 mars : Anselme, abbé du Bec, sa nonm larchévèk di Cantorbéry. I ka antré an lit ké Guillaume II le Roux à propo di envèstitir-a dé manm di Légliz-a ki konféré pa rwa-a. I divèt ègzilé so kò an Itali (1095).

* Prentan : Le Cid ka koumansé syèj-a di Valence aprè ki li enstalé so kanpman atè Mestalla.

* Jénéral Bizanten-an Manuel Boutoumitès ka réprimé révòlt-a di gouvèlnò di Chip Rapsomatès

* 13 avril : koumansman di règn di Sviatopolk II, tiboug d’Iziaslav Ie, prens di Kyèv (finisman an 1113).

* 26 mè : viktwè dé Coumans asou kyévyen-yan Sviatopolk II é Vladimir II Monomaque à batay-a di larivyè-a Stugna.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1094

Sa paj ka konsèrné lannen **1094** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 11 févriyé : sérémoni d'envèstitir di Al-Mustazhir, kalif abbassid (finisman di règn an 1118). Mustazhir sa roun souvren jovyal é débonnèr. Li kontan lar-ya, ka pasyonnen so kò pou architèktir-a, ka konpozé dé powenm di lanmou. I pa ka dispozé di pyès pouvwè odéla di so palè.

* 26 mè : viktwè di Tutuch à Tell as-Sultân asou émir-ya Aq Sunqur d’Alep é Buzan d'Édesse.

* 29 mè : Tutuch ka pran Alep. Gouvèlnò-a di lavil-a, Aq Sunqur, akizé di trayizon, sa dékapité. So tiboug, jenn-an Zanki, sa rékéyi pa Karbouqa, atabeg di Mossoul.

* 21 jen : Al-Afdhal ka divini vizir di Éjip-a fatimid à lanmò-a di so papa arményen-an Badr al-Djamali (finisman an 1121).

* Novanm : Lanmò di soultan seljoukid Mahmud ; so frè Barkyaruq ka pran pouvwè-a atè Bagdad.

* 24 désanm : à lanmò-a di kalif fatimid Al-Mustansir Billah, so tiboug kadè, Al-Musta'li, sa nonmen kalif à laplas-a di so éné léritché léjitim-an. Nizâr ben al-Mustansir et ses partisans, réfugiés atè Alexandrie, sa ékrazé pa vizir-a Al-Afdhal. Nizâr li-menm sa anmiré vivan. Al-Afdhal ka détni pouvwè-a jouk 1121.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1095

Sa paj ka konsèrné lannen **1095** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* Endépandans di dinasti-a Sena o Bengal (finisman an 1204).

### Pròch-Oryan
* 26 févriyé : Seldjoukid-ya Tutuş sa briga é tchwé annan roun briga prè di Rey kont so névé Barkyaruq. So tiboug Ridwan ka siksédé li kou rwa d’Alep (finisman di règn an 1113). Dè so rivé o pouvwè, i ka fè tranglé Dé di so jenn frè-ya, di pè ki yé ka dispité li roun pouvwè-a. Dukak, trwazyenm-an ka parvini à chapé di sitadèl-a d’Alep alò ki èsklav-ya di Ridwan té ka tanté di tranglé. I ka réfijyé so kò atè Damas, don garnizon-an ka proklamé li rwa, é ka vwé dézòrmè roun laenn enplakab pou so frè (finisman di règn an 1104).

### Éròp
* 1e mars-7 mars : pap-a Urbain II ka rantré annan Ronm aprè ki li afèrmi so pouvwè, ka konvoké oun konsil atè Plézans, koté roun anbasad bizantin d'Alexis Ie Comnène ka vini roukéri lèd-a di gèryé ògsidantal pou lité kont Tirk-ya seldjoukid. Pap-a ka ankourajé sa doumann.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1096

Sa paj ka konsèrné lannen **1096** di kalandriyé julyen.

## Évènman
thumb

* 26 janvyé : krwazé-ya ka anfèrmé Jwif-ya di Rouen annan roun légliz é ka èstèrminé tout sa-ya san distenksyon di laj oben di sèks ki ka roufizé batenm-an.

* 10 févriyé : Urbain II sa atè Angers pou konsakré légliz-a Saint-Nicolas. I ka doumandé à Robert d'Arbrissel di préché pronmyé krwazad an Anjou.

* 12 avril : krwazad-a dé pov, oben krwazad popilèr, ka rivé atè Kològn.

* 3 mè : pronmyé masak di Jwif pa krwazé-ya. Wonm-yan d'Emich di Leiningen ka masakré Jwif-ya 3 mè atè Spire, 18 atè Worms é di 25 o 28 mè atè Magenza(Mayence). Dé pogrom ki pèrpétré pa bann-yan ki mennen pa prèt-a Folkmar gen lyé atè Metz, Ratisbonne (jen) é Prag (30 mès). Atè Trèves pèrsékisyon ka koumansé aprè dépar di Pierre l'Ermite.

* 24 mè : konsékrasyon di lotèl-a é di roun parti di légliz-a Saint-Sernin di Toulouz pa pap-a Urbain II.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1097

Sa paj ka konsèrné lannen **1097** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 20 janvyé : Godefroy di Bouillon, douk di Basse-Lotharingie, so frè Baudouin di Boulogn é yé prensipal vasal ka asèpté, aprè di lonng ézitasyon, di prété sèrman-an d'aléjans pou anprò-a bizanten Alexis Ie Comnène, ki ka promèt solanèlman di rèstitchwé à anpir-a latè-ya ki résaman pédi di roukonnèt basileus kou suzren pou yé konkèt fitir.

* 5 avril, Pak : kont-a Étienne II di Bloiset Robert Courteheuse, douk di Normandi, ka anbarké so kò atè Brindisi pou Durazzo.

* 9 avril : chèf norman-an Bohémond di Tarente ka rivé atè Konstantinòp é ka asèpté san difikilté di prété sèrman-an d'aléjans pou so ansyen ennmi, anprò bizanten-an Alexis Ie Comnène dè landémen.

* 21 avril : kont-a di Toulouz Raymond di Saint-Gilles ka rivé atè Konstantinòp. I ka kontré pitèt Alexis Comnène dè landémen di so rivé.

* 26 avril : Raymond di Saint-Gilles ķi ka roufizé di prété sèrman-an d'aléjans ki anprò bizanten-an Alexis Ie Comnène ka réklamé dé krwazé.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1098

Sa paj ka konsèrné lannen **1098** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 9 févriyé : viktwè di Bohémond di Tarente asou Ridwan d'Alep prè di lak d'Antioche. 

* Févriyé : jénéral Tatikios, ki ka koumandé kontenjan bizanten-an, ka kité syèj-a d'Antioche. So dépa té provoké par Bohémond ki gen dé vizé asou lavil-a.

* 5 - 6 mars : Bohémond di Tarente é Raymond de Saint-Gilles ka pédi plizyò santenn di chouvalyé o konbat di Port Saint-Syméon.

* 7 mars : émét atè Édesse kont prens arményen-an Thoros. So tiboug adòptif Baudouin di Bourg, frè di Godefroy di Bouillon, ka anparé so kò di pouvwè é ka fondé konté-a d'Édesse (finisman an 1144).

* 3 jen : prisz d'Antioche pa Bohémond di Tarente, à laswit-a di roun trayizon. Masak di popilasyon-an é sak di lavil-a. 

* 5 jen : krwazé-ya té à penn pri Antioche ki yé sa ataké pa roun larmé tirk ki dirijé pa Kerbogha, atabeg di Mossoul, ki ka rivé trota pou édé asyéjé-ya.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1099

Sa paj ka konsèrné lannen **1099** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 5 janvyé : émét atè Maarat. Pou ki Baron-yan ka rouprajmn larout-a bò'd Jérusalem é pa ka dispité apartnans-a di sa lavil-ya ki konkéri, Tafir-ya ka doumandé dèstriksyon-an di lavil-a.

* 13 janvyé : dèstriksyon di Maarat. Krwazé-ya, ka kondjwi pa Raymond di Saint-Gilles, ka roupran yé march bò'd Jérusalem.

* 28 - 29 janvyé :atak di Hosn-el-Akrad, « sitadèl-a dé Kird » pa Raymond di Saint-Gilles, ki ka chapé di jistès à kaptir-a. Li ké divini 40 lan plita « Krak dé Chouvalyé ».

* 19 févriyé - 13 mè : Raymond di Saint-Gilles ka asyéjé Arqa ki ka rézisté. Pannan syèj-a, krwazé-ya oun lèt d'Alexis Comnène ki ka doumandé à Bohémond d’évakiyé Antioche é o krwazé di antann li jouk Saint-Jean ; malgré léfò-ya di kont di Toulouz, konsèy ka désidé di kontinwé march-a asou Jérusalem.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1100

Sa artik ka konsèrné lannen **1100** di kalandriyé julyen. A roun lannen bisèkstil ki ka koumansé oun dimanch.

## Évènman
### Azi
* 23 févriyé : Huizong ka divini anprò song di Chin à 19 lan (finisman an 1125).

### Pròch-Oryan
* Janvyé : Saljûqid-a Muhammed Ie ka kité Bagdad. So frè Barkyaruq ka antré annan lavil-a, ki li ka pédi òkò o prentan pou rouvini an fòs an avril 1101 é ka ékrazé Muhammed.

* Bohémond di Tarente sa envèsti di prensipoté-a d'Antioche pa so alyé patriyarch Daimbert di Piz ; an jen i ka roupran ofansiv-a kont di émir-a d’Alep é Arményen-yan di Sisili. Larchévèk-a Daimbert di Pise, vini ké san ven bato (1099), ka kontribiyé à fortifyé Jaffa. Gras à so flòt, i ka fè élvé o patriyarka di Jérusalem, ka fè roukonnèt so suzerennté asou prensipoté-a d'Antioche é rwayom-an di Jérusalem, é menm ka fè bay li kar-a di lavil sent-a, épi roun parti é anfen totalité-a di Jaffa.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1101

**1101** sa roun lannen konmin ki ka koumansé oun mardi. A pronmyé lannen di xiie syèk.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* Mars-jen : rivé-a di nonbré krwazé fran atè Konstantinòp o prentan. Travèrsé-a di Anatoli-a sa entèrdi o krwazé pa soultan-an di Rum Kilitch-Arslan. Krwazé-ya lombard, anba larchévèk-a di Milan, ka rivé pronmyé-ya. O lyé di antann ròt group-ya, yé ka roupousé konsèy-ya di Raymond de Saint-Gilles, k’Alexis Ie Comnène ba yé kou gid, é ka randé so kò an Anatoli di nò annan lèspwa-a di délivré Bohémond di Tarente, kaptiré pa Danichmendid-ya.

* 5 avril : soulta-an saljûqid Barkyaruq ka briga à so tour so frè Muhammed Ie prè di Hamadan, ka tchipé Rey é Irak-a `Ajami ; Muhammad ka réfijyé so kò oprè di Sanjar é Dé frè-ya ka réyokipé Rey é Hamadan.

* 29 avril : krwazé-ya di Baudouin Ie di Jérusalem ka pran Arsouf.

* 17 mè : krwazé-ya di di Baudouin Ie di Jérusalem ka mrann Césarée.

* 23 je  : krwazé-ya lombard ka pran Ankara, mè sa près antchèrman masakré 31 jwiyé atè Mersivan à lès-a di Halys pa fós konjigé-ya dé Tirk saljûqides é di Ridwan d’Alep.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1102

Sa paj ka konserné lannen **1102** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* Févriyé : Muhammed Ie ka roupati an lagèr kont so frèr soultan-an saljûqid Barkyaruq ; li sa briga prè di Rey é ka réfijyé so kò atè Isfahan koté li sa asyéjé jouk 25 sèptanm, épi ka anfwi so kò an Azerbaïdjanen novanm.

* Mars : Tancrède, névé-a di Bohémond di Tarente, kaptiré divini réjan di prensipoté-a d’Antioche aprè sèt mwa di vakans di pouvwè. Li ké ravajé anviron-yan d’Alep. Ridwan, rwa d’Alep ka asèpté di plasé oun immans krwa asou grann mòské di lavil-a, pou ki li ka élwagné so kò.

* 21 avril : kont-a di Toulouz, Raymond di Saint-Gilles, ki rouvini di Konstantinòp, ka pran Tortose. I ka fondé konté-a di Tripoli(1102-1289).

* 19 mè : viktwè dé Fatimid asou Baudouin Ie di Jérusalem atè Ramleh, prè di Jaffa.

* 27 mè : viktwè di Baudouin di Jérusalem asou Fatimid-ya à batay-a di Jaffa. Krwazé-ya ka roupousé Éjipsyen-yan jouk Ascalon.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1103

Sa paj ka konsèrné lannen **1103** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 19 mars : Muhammed Ie sa briga atè Khoi an Azerbaïdjan pa so frè soultan-an saljûqideBarkyaruq ; oun lapè sa signé an janvyé 1104 : Barkyaruq ka gardé tit-a di soultan é Isfahan, Irak `Ajami é Fars, Muhammed Azerbaïdjan, Arménie, Diyarbakır é Mossoul, Sanjar ka konsèrvé Khorassan é Transoxiane.

* 1e mè : bèl-papa di Ridwan d'Alep, Janâh al-Dawla, émir-a di Homs, sa asasiné pa batini-yan annan grann mòské-a d’Alep pannan lapriyè-a di vandrédi. Sèkt-a dé Asasen ka voyé alò oprè di Ridwan oun nouvèl konséyé pèrs, Abu Tahir, nonmen lòrfèv-a : libérasyon di Bohémond di Tarentepar Danichmend kont Dé san swasant mil dinar di ranson é libérasyon-an di tifi-a di Yaghi Siyan, ansyen mèt-a d’Antioche, ké té kaptiv. Bohémond ka rantré atè Antioche, koté i ka fè péyé o musulman dé vil vwézin pri-a di so ranson, épi ka pati answit pou Éròp-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1104

Sa paj ka konsèrné lannen **1104** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 28 avril : Raymond di Saint-Gilles ka anparé so kò di Byblos (Gibelet) ké Génois Hugues Embriaco.

* 7 mai : Tirk-ya ka briga krwazé-ya à batay-a di Harran.

* À penn libéré, Bohémond d'Antioche, alyé à Baudouin d’Edesse, ki ménasé pa atabek-a di Mossoul é émir-a di Mardin, sa briga bò'd Harran. Baudouin sa fè prizonnyé. Ridwan d’Alep ka pran Artah ké ròt plas ki ka koumandé débouché-a asou plenn-an d’Antioche, tandi ki Bizanten-yan ka tchipé lavil-ya di Sisili (Tars, Mamistra é Adana), Laodicé é ka réklamé Antioche o krwazé. Lésan réjans-a à Tancrède, Bohémond ka pati an Ògsidan sousité oun nouvèl krwazad ki ké fika dirijé kont Bizanten-yan « trèt » pou koz krétchen-an. Èspédisyon-an ki li ka kondjwi an Grès ka échwé divan Dyrrachion (1108).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1105

Sa paj ka konsèrné lannen **1105** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 5 janvyé : soulta-an saljûqid Barkyaruq(Berk-Yaruq) ka mouri di tibèrkiloz, sa ki ka mété fen à lagèr fratisid-a ki li té ka mennen kont so frè Mohammed Ibn Malikshah (Muhammed Ie), ki ka divini sèl mèt-a di Irak-a, di Siri-a é di Pèrs ògsidantal-a é ka rèstoré tanporèr otorité-a. Muhammed Ie ka régné jouk 1118.

* 20 avril : viktwè di Tancrède di Hauteville asou Ridwan d’Alep à batay-a di Tizin. Tancrède ka roupran fòrtérès-a d’Artah é ka konsolidé so otorité annan valé-a di Oronte.

* 27 out : Baudouin Ie di Jérusalem ka roupousé oun ofansiv fatimid ki apiyé pa Atabeg-a di Damas à trwazyenm batay-a di Ramla.

### Éròp
* 7 avril (vandrédi sen) : Henri Ie d'Anglétèr, aplé pa dé Norman ki révòlté kont so frè Robert Courteheuse, ka débarké atè Barfleur pannan Simenn sent-a é ka lansé oun èspédisyon asou Bessin-an. I ka mété syèj-a divan Bayeux ki sa ensadjé 5 mè.

* 28 sèptanm : lanmò di Simon di Sisili. So jenn frè Roger II (1095-1154) ka divini kont di Sisil-a anba réjans-a di so manman Adélaïde di Montferrat (finisman an 1112).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1106

Sa paj ka konsèrné lannen **1106** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 2 sèptanm, Marrakech : koumansman di règn d’Ali ibn Yussuf, souvren almoravid (finisman an 1143). I ka konsolidé inyon-an ant Lèspagn é Maghreb-a é sivilizasyon andalouz-a ka pénétré annan sité afrikenn-yan. So anpir ka étann so kò di Sénégal à l’Èbre. So inité sa frajil é ka roupozé asou pwisans larmé-a ké rélijyon-an.

* Sèptanm : Kilitch Arslan ka pran Malatya épi Mayafarikin o Artukid.

* Routour o pouvwè dé konsèrvatò an Chin (finisman an 1112).

### Éròp
* 6 janvyé : kouronnman d’Henri V, tiboug d'Henri IV, anprò romen jèrmanik(finisman di règn an 1125).

* 22 mars : batay di Pon di Visé ant Henri IV é Henri V ki réfijyé so kò atè Lyèj.

* 29 avril : Jón Ögmundsson sa òrdoné lévèk di Hólar à laswit-a di kréyasyon-an di roun ségon djosèz atè Hólar, annan nò-lwes-a d'Islann.

* 13 mè : kont-ya di Louvain, douk di Brabant, ka anrichi yé kò di Bas-Lorenn-an(Godefroi Ie).

* 29 jen, Huesca : konvèrsyon o katolisism di anmòrfwézò jwif Moshe Sephardi, ki ka divini Pedro Alfonso. I ka rékéyi é ka anmòrfwézé dé maxim é kont arab é endjen. I ka pati an Anglétèr koté li ka divini médsen di rwa é ka inisyé Anglé-ya à astronomi oryantal-a é o tèknik (astrolab).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1107

Sa paj ka konsèrné lannen **1107** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 13 jen : lanmò di Kilitch Arslan. Atabeg-a di Mossoul Jekermish sa ranvèrsé pa roun avantiryé tirk, Jawali. Kilitch Arslan, aplé pa zabitan-yan di Mossoul, ant annan lavil-a é ka fè so kò proklamé soultan. Venki pa Muhammed Ie, li divèt roupliyé so kò mè ka nwayé so kò an travèrsan Khabur-a.

### Éròp
* 8 janvyé : koumansman di règn d'Alexandre Ie d’Ékòs (finisman an 1124).

* 29 janvyé : pap-a Pascal II sa atè Lyon aprè ki li pasé Nwèl atè Cluny. I ka vwayajé an Franci.

* 24 mars : Pascal II sa atè Saint-Martin di Tours.

* 30 avril - 3 mè : Pascal II ka randé so kò atè Saint-Denis koté li ka kontré Philippe Ie di Frans é so tiboug Louis. An aplikasyon dé lidé profésé pa kanonis-a Yves di Chartres, lévèk-ya di rwayom ké fika éli pa klèrjé-a é pèp-a mè rwa-a ké dispozé dé régal an ka di vakans di roun lévéché.

* 23 mè : konsil di Troyes an prézans di pap Pascal II. Riptir dé fiyansay di Louis VI le Gros ké tifi-a di Gui di Rochefort, Lucienne.

* 1e out : ouvèrtir di sinòd di Westminster. Konkorda-a di Westminster ka mété fen à djopopo-a dé Envèstitir-a an Anglétèr.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1108

Sa paj ka konsèrné lannen **1108** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* Mars : blocus di Tripoli. Kadi-a di lavil-a Fakhr al-Mulk, ka doumandé san siksè dé soukour o soultan Muhammed Ie atè Bagdad. Notab-ya di lavil-a ka tounen so kò bò'd vizir-a d’Éjip Al-Afdhal an out.

* Out - sèptanm : atabeg-a di Mossoul Jâwali Saqâwâ ka libéré Baudouin II d’Édesse é ka konkli ké li roun alyans. Baudouin ka randé so kò atè Antioche é ka réklamé atè Tancrède so fyèf d’Édesse. Sala ka roufizé. Baudouin ka kité Antioche pou fè so jonksyon ké so alyé Jawali. Tancrède ka swiv li é ka tanté di an anpéché li. Malgré tchèk akrochaj, Dé wonm-yan ka réyini yé kò aprè chak briga pou manjé ansanm ké bavardé ! Oun médjasyon di patriyarch d’Antioche ka départajé Dé chèf-ya franc. Baudouin ka rékipéré so fyèf. Rantré atè Édesse, i ka libéré prizonnyé musulman-yan, ki k'alé menm jouk ègzékité oun di so fonksyonèr krétchen-yan ki té piblikman enjouryé islam-an. Ridwan d’Alep ka alyé so kò alò o mèt d’Antioche kont koalisyon di émir-a di Mossoul é di kont d’Édesse.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn