Paragwé

**Paragwé** an fòrm lonng **Répiblik di Paragwé** (an gwaranni Paraguái, an èspangnòl República del Paraguay) sa roun péy di Lanmérik di Sid san lagsé ké lanmè. So téritwè ka konté 2 réjyon diféran ki séparé pa larivyè Paragwé : pati oryantal-a, ki sa pli péplé-a, ké ògsidantal-a, ki ka entégré Chaco Boreal oben Gran Chaco (Chaco sa roun réjyon natirèl ki ka étann so kò di Labolivi santral-a à Larjantin sèptantriyonnal-a enkli). Antouré pa Brézil, Labolivi épi Larjantin, Paragwé ka tchipé so kò roun sipèrfisi di 406 752 km2, so popilasyon sa di 6 862 812 an jwiyé 2016, san konté roun djaspora di santenn di milyé Paragwéyen, notanman an Larjantin, koté li sa souvan ka fè souch. So kapital sa Asunción.

## Jéyografi
thumb|Zimaj satélit di Paragwé.

Sirfas total ofisyèl-a di Paragwé sa 406 752 km2, ki konstitchwé, an chif arondi, di roun lè térès di 397 300 km2 é di roun lèspas akwatik di 9 450 km2. Paragwé sa roun péy di Lanmérik laten.

thumb|Paragwé an Lanmérik di Sid.

### Topografi ké lidrografi
Pwen kilminan-an sa Cerro San Rafael, di 850 mèt di laltitid. Pwen-an ki pli ba ka sitchwé so kò o pwen di konfliyans ant Paragwé ké Paraná, 2 pli gran kour dilo, à 40 m di laltitid anviron. Sirfas-a irigé di Paragwé sa èstimen à 670 km2 (data di 1993). Flòv Paragwé ka divizé so kò an 2 pati, Paragwé oryantal ké Paragwé ògsidantal.

## Listwè
### Di xvie o xviiie syèk
Listwè kòlonnyal-a di Paragwé tré konpliké an konparézon di sa-a di ròt pati di Lanpir èspangnòl-a dé « Lenn ». Asunción té dabò fika roun pòs vansé pou Buenos Aires, épi sa plas fòrt té détrwi pa dé Endjen. Dabò pwen di dépa di lèspédisyon à sasé-a dilo dé Enka, ki ka konstaté ki ròt èspangnòl té atenn sa lòbjègtif, li divini sant administratif ké baz-a di konkèt di roun gran pati di basen di Rio de la Plata. Li konstitchwé jouk koumansman di  xvie syèk « provens Jéyan dé Lenn » pa défo, mé té rapidman démanbré.

### Di xixe syèk à jòdla
Roun « cuartelazo », lokipasyon di kartché jénéral militèr atè Asunción annan lannwit di 14 o 15 mé 1811 pa tchèk dizenn di wonm, rétni kou dat ofisyèl di proklanmasyon-an di lendépandans. An réyalité, proklanmasyon-an di 1811 ka aléjans pou Lèspangn rwèyèl. A ki 1e ògtòb 1813 ki lendépandans san pyès référans di aléjans èstéryò ké fika proklanmen ma Kongré-a ki té konvoké pou 30 sèptanm. Ensi, 16 mè 1811, oun triumvirat, ki té ka konprann fitir dògtò Francia, é ki té konstitchwé à laswit-a di lokipasyon-an di kartché jénéral, ki té pran pozisyon à à léga di Junte-a ki établi so kò atè Buenos Aires, « ki ka toujou roukonnèt malòré souvren anba lospis-ya dikèl nou ké viv (Ferdinand VII), nou ki ka ini é ki ka konfédéré ké lavil-a di Buenos Aires li-menm », etc. 

## Popilasyon ké sosyété
### Lanng
Atè Paragwé, i ka ègzisté 2 lanng ofisyèl : gwaranni ké èspangnòl (kastiyan). Paragwé sa roun dé rar péy di Lanmérik laten-an koté lanng endijenn sa roukonnèt dipi lontan : li sa lanng nasyonnal dipi 1967, é lanng ko-ofisyèl dipi 1992. Anfen, dipi 1994, roun plan nasyonnal di lédikasyon  ka vizé à ansenyen 2 lanng à tout Paragwéyen-yan.

## Kiltir
Kiltir-a di péy sa rélativman métisé, pèp orijinèr-ya sa fyèrté di péy.

Popilasyon paragwéyen-an sa milti-étnik ké dé Anmérendjen, dé Métis, dé Éropéyen é dé Azyatik. Lanng prensipal-a sa èspangnòl-a, byen ki gwaranni sa osi lanng ofisyèl-a. An rézon di kiltir diféran, Paragwé-a ka jwi di roun gran divèrsité annan dé donmenn kou lar, tchwizin, litératir ké lanmizik.

### Patrimwenn
Misyon jézwit-ya di Santisima Trinidad de Parana é Jesus de Tavarangue, sa sèl lyé ki klasé o patrimwenn mondjal-a di Unesco-a.

## Nòt ké référans

## Lannègs