open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1011

Sa paj ka konsèrné lannen **1011** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 24 avril : Rodolphe III, rwè di Bourgogn, ka fè oun donasyon enpòrtant, an favò di so épouz Hermengarde de Savoie (Aix, Annecy, Lari : distrik de Glâne, FR, CH,Yvonand, Neuchâtel, Averni (Auvernier, NE, CH) et Arms (St Blaise, NE,, ensi ki konté-a di Vyenn é konté-a di Salmorenc. Sa latè-ya ké rouvini finalman pou fitir kont di Savoie Humbert Ier aux Blanches Mains (980-1048), probab frè di renn-an.

* 11 jen : aprè oun syèj di 61 jou, kaptan d'Itali Basile Argyre ka roupran Bariau chèf di révòlt antibizantin Mélo, ki ka anfwi so kò oprè di anprò Henri II.

* 8 o 29 sèptanm : syèj di Cantorbéry pa Danwa-ya. Èspoliasyon di katédral-a di Cantorbéry. Larchévèk Aelfeah sa fè prizonnyé, épi mété à lannmò an 1012. Danwa-a Thorkell hávi, krétchen endigné pa sa mèrt, sa alò pasé di koté d’Æthelred II d'Anglétèr é a pou vanjé so kò di sa trayizon ki Sven Ier di Dannmark rouvini à charj-a an 1014.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1012

Sa paj ka konsèrné lannen **1012** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* Désanm : Sultan ad-Dawla ka divini émir bouyid d'Irak é di Fars à lanmò di so papa Baha' ad-Dawla Firuz. Koumansé di déklen di anpir buyid-a an Iran-Irak.

### Éròp
* 1e avril : Ernest Ier j'ai divini douk di Souabe à lanmò d'Hermann III (finisman an 1015).

* 12 avril : Jaromir de Bohême sa détroné pa so frè kadè Ulrich (finisman an 1033).

* 19 avril : Larchévèk Alphège di Cantorbéry sa asasiné atè Greenwich pa Viking-yan di Thorkell Grand-an ki ka rousouvwè 48 000 liv di danegeld. Thorkell ka antré o sèrvis di rwè Æthelred II d'Anglétèr ké 45 navir pannan ki rès-a di so flòt ka dispèrsé.

* 6 mè : dédikas di katédral-a di Bamberg, fondé pa Henri II.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1013

Sa paj ka konsèrné lannen **1013** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Févriyé : Mieszko, tiboug di douk Boleslas di Pològn, sa voyé pa so papa atè Mersebourg oprè d’Henri II pou négosyé lapè-a ant Pològn ké Sen-Anpir. I ka jiré li fidélité o non di so papa. Sa sèrman sa rounouvlé pa Boleslas li-menm jou-a di Pantkot-a (mè).

* 9 mè : rédisyon di Cordoue (oben 19 avril). Bèrbèr-ya ka antré annan lavil-a ki yé ka asyéjé dipi jwiyé 1010. Yé ka mété lavil-a à sak é ka détrwi di nonbré moniman.

* 10 mè : (oben 20 avril) : rèstorasyon di Suleiman kalif di Cordoue (finisman di règn an 1016).

* 18 mè : asasina d'Hicham II pa Berbèr-ya.

* Été : dépar probab di èspédisyon-an di Freydis Eiriksdottir, sò di Leif Eriksson, o Vinland. Li ka échwé à laswit-a di roun djopopo ant manm-yan islandè é groenlandè di lékipaj-a ; Islandè-ya sa masakré.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1014

Sa paj ka konsèrné lannen **1014** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 7 mè : lanmò di rwè Bagrat III di Jéyòrji. So tiboug Georges ka siksédé li. Anprò bizanten-an Basile II ka rousouvwè oun parti di Abkhazi-a.

* Òktòb : dizyenm èspédisyon di Mahmud di Ghazni an Enn (finisman an mars 1015). I ka pran Thanesar, ka tanté san siksè di konkéri Kachmir, épi détrwi tanp-a di Mathurâ.

* O Maghreb, Hammad Ibn Bologhin, fondatò di dinasti bèrbèr-a dé Hammadid, ka déklaré so kò endépandan dé Zirid é ka roukonnèt kalif abasid-ya di Bagdad o détriman dé Fatimid.

* Koumansman di règn di Rajendra Ie, rwè di Cholaen Enn di Sid (finisman an 1044). I ka konsolidé òv-a di so papa Rajaraja. I ka ataké ké siksè Orissa-a ké Bengal-a. Aprè Dé èspédisyon maritim, i ka rousouvwè soumisyon-an di Ceylan (1018), di Java, di Palembang é di Malézi-a (1024).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1015

Sa paj ka konsèrné lannen **1015** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 22 avril : Robert II Pyé-a ka an paré so kò di Senspar sirpriz. Kont-a Rainard, à ki nou ka ripròché di protéjé Jwif-ya, ka réfijyé so kò koté so alté Eudes II di Blois. I ka négosyé oun konpromi : i ka kontinwé d'ègzèrsé so charj kontal é à so lanmò Sénonè-a ké sa rataché o domenn rwayal (1055).

* 15 jwiyé : lagèr sivil an Risi à lanmò di Vladimir Ie. Koumansman di règn di Sviatopolk Ie Modi-a, prens di Kyèv (finisman an 1019).

* Vladimir Ie ka voyé so tiboug Boris brigra Petchenèg-ya é ka pati an kanpagn kont Iaroslav. Malad, li mouri atè Berestovo, prè di Kyèv, 15 jwiyé. Sviatopolk ka anparé so kò di pouvwè ké lèd-a di so bèk-frè Boleslas Ie di Pològn, ki ka rousouvwè an échanj sid-lwès di péyi.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1016

Sa paj ka konsèrné lannen **1016** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 10 mars : abdikasyon di Sanjō. Anprò-a di Japon Go-Ichijō ka monté asou tronn-an à laj-a di lwit lan 18 mars. So gran-papa Fujiwara no Michinaga ka divini réjan (sesshō).

* Jen : Zirid-a Badis ka mouri alò ki li ka asyéjé so tonton Hammad Ibn Bologhin annan Kalâa-a dé Béni Hammad. Koumansman di règn di al-Mu'izz, gouvèlnò Zirided’Ifriqiya (finisman an 1062).

* Hammad Ibn Bologhine (mouri an 1022) ka déklaré so kò endépandan dé Zirid lò i ka fondé dinasti-a Hammadid lò so névé Badis ben Mansur di Kairouan lé roulévé li di so fonksyon-yan di gouvèlnò (1014-1015). Aprè lanmò-a di Badis, Zirid Al-Muizz ben Badis, tiboug di Badis, ka roukonnèt an 1017 endépandans-a dé Hammadid ki ké régné asou Maghreb santral-a (Aljéri) jouk 1152.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
.gf

**.gf** sa domenn nasyonal di pronmyé nivo (country code top level domain : ccTLD) ki rézèrvé pou.

## Wè osi

Katégori:Lagwiyann
1017

Sa paj ka konsèrné lannen **1017** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 17 mars : asasina di Khwârezm-ShahAbu al-Abbas Mamun II, bèl-frè di Mahmûd di Ghaznî, lò di roun révòlt militèr, ki ka plasé so névé Muhammad asou tronn-an. Mahmûd ka prann sa prétèks pou entèrvini é marché asou Balkh aprè ki li rapatriyé so sò.

* 30 mè : kalif-a fatimid al-Hakim ka proklamé so divinité anba enfliyans-a dé ismaéliyen pèrsan Muhammad al-Darazi é Hamza ibn Ali ibn Ahmad, fondatò di rélijyon drouz-a.

* 3 jwiyé : viktwè di Mahmûd di Ghaznî asou larmé-a di Khwarezm révolté. I ka antré annan Jurjaniyyah é ka plasé Altuntash asou tronn-an dé Khwârezm-Shahs aprè ki li réprimé rébélyon-an di larmé-a. Khwarezm-an ka divini vasal di anpir Ghaznavid-a. Mahmûd ka rantré atè Ghaznî ké dé savan prizonnyé oben otaj, don sélèb-a al-Biruni.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1018

Sa paj ka konsèrné lannen **1018** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* 27 sèptanm : sulta-an Mahmud ka kité Ghazni pou roun douzyenm èspédisyon an Enn.

* 2 désanm : Mahmud di Ghazni ka travèrsé Jumna-a. I ka venk rwè-a Shahi Trilochanapala, ka mété Mathura é Kânnauj à sak é ka tchipé basen oryantal-a di Ganj. Anpir-a dé Pratihara pli sa. Di nonbré klan Râjput, jouk alò tribitèr dé Gurjara-Pratihara, ka an profité pou proklamé yé endépandans é fòrmé yé pròp rwayom (Solankî di Kathiawar é di Gujerat, Châuhan d'Ajmer é di Jodhpur, Paramara di Mâlwa…).

* 20 désanm : sak di Kânnauj, an Enn. 53 000 zabitan di lavil-a, ésansyèlman dé notab, dé artis ké dé artizan, sa déporté bò'd Khorassan-an, koté yé ka rété plizyò déséni an kaptivité anvan di roujwenn anpir bizanten-an é Balkan-yan.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1019

Sa paj ka konsèrné lannen **1019** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* 28 mars : dé pirat Jurchen (Toi) ka débarké atè Iki, annan provens-a di Tsushima, épi ka anvayi kot sèptantriyonal-a di Kyūshū, o Japon.

* 28 avril, Japon : Fujiwara no Michinaga, malad, ka antré an rélijyon é ka routiré so kò o tanp Tōdai-ji. So tiboug réjan-an Yorimichi ka divini Kanpaku aprè majorité-a di anprò-a (22 désanm).

* Été : finisman di lagèr Khitan-yan ké Goryeo-a, viktoryé à batay-a di Kwiju.

### Pròch-Oryan
* 27 janvyé (17 ramadan 409) : kalif abbassid di Bagdad Al-Qadir ka pibliyé so pronmyé profésyon di lafwa, « Risâla al-qâdiriya », épit ki ka fè di hanbalism dòktrin ofisyèl-a di sunnism. Ansègnman-an dé ròt dòktrin sa kondané (Chiism, motazilism, acharism…). Tout nouvèl entèrprétasyon di Koran sa entèrdi, sa ki ka partisipé o déklen di Anpir arab-a an arétan briskman inovasyon kiltirèl-ya.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1020

Sa paj ka konsèrné lannen **1020** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Janvyé : Anprò-a Liao Shengzongaccepte tribi-a di rwa di KoryŏHyeonjong.

* Mars : Kalif-a fatimid Al-Hakim ka fè boulé oun tchèr di aglomérasyon-an di Kèro pa èsklav nwè-ya di larmé-a.

* 15 avril : oun tranbman di latè gen lyé atè Ronm jou-a di Vandrédi sen. Dé Jwif sa akizé di avwar provoké é sa kondané à lanmò pa pap-a Benoît VIII.

* 17 avril, Pak : pap-a Benoît VIII sa rousouvwè pa anprò-a Henri II atè Bamberg. I ka doumandé li di lèd-a kont ménas bizantin-an annan sid di Itali-a.

* 1e sèptanm : Masûd, tiboug di Mahmoud di Ghaznî, ka kité Hérat pou roun èspédisyon kont Ghôr, ki li ka soumèt.

* 6 désanm : anprò-a Henri II sa atè Véronn koté li ka préparé oun èspédisyon an Itali di Sid.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1021

Sa paj ka konsèrné lannen **1021** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 13 févriyé : disparisyon mistéryéz annan kolin-yan di al-Muqattam, prè di Kèro, di kalif Fatimid al-Hakim, pitèt asasiné à enstigasyon-an di so sò Sitt al-Mulk.

* Koumansman di règn di kalif fatimid Ali az-Zahir, entronizé sèt jou aprè disparisyon-an di so papa (finisman di règn an 1036). So tant Sitt al-Mulk ka asiré réjans-an jouk 1025. Plizyò révòlt dé mèrsénèr ka éklaté anba so règn. 

* Sèk-a dé Drouz ka konstitchwé so kò an Éjip aprè disparisyon-an di kalif, konsidéré kou roun enkarnasyon divin. Pèrsékité pa tiboug-a d'al-Hakim, yé ka réfijyé yé kò annan montangn-an di Liban.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1024

Sa paj ka konsèrné lannen **1024** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* Sèptanm : soultan Mahmûd ka kité Ghaznî pou Balkh pou mennen roun èspédisyon an Transoxian kont Qarakhanid-ya Toghan Khan é Alitigin, ki sa mèt di Balasagun é di Boukharamenacent Khorassan-an.

* Malézi : rwè-a Chola di Tanjore Rajendra Ie ka lansé roun flòt atravè gòlf-a di Bengal pou alé soumèt sid-a di pénensil maléz-a (Kedah).

* Administrasyon chinwaz-a dé Song ka adòpté ofisyèlman biyè-ya di labank.

### Pròch-Oryan
Disette an Égypte akoz di ensifizant kri-a di Nil ; troub konsékitif à famin-an (finisman an 1025). Pélren-yan ki ka randé yé kò à La Mecque sa dépouyé. Annan larmé-a, èsklav nwè-ya ka révòlté yé kò. Jou-a di lafèt-a di sakrifis, yé ka pénétré yé kò annan palè-a é ka dévoré viktchway ki té prévwè pa kalif pou so lot-ya. Pli di mil èsklav ka rasanblé yé kò é ka piyé péyi-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1025

Sa paj ka konsèrné lannen **1025** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* 29 avril : antwè ant Mahmoud di Ghaznî é Qarakhanid-a Yusuf Qadir Khan, rwa di Kachgar, prè di Samarcand ; yé ka akòrdé yé kò pou patajé yé kò Transoxian-an. Khan Qarakhanid-a di Boukhara Alitigin sa briga pa Mahmûd ki ka antré annan Samarqand, mè aprè dépar-a di soultan, Alitigin ka roukouvri Boukharaet Samarqand (1026). Arslan-Israïl, tiboug di Seldjouk alyé d'Alitigin, sa venki é kaptiré pa Mahmoud di Ghaznî. So troup-ya, dépòrté o Khorasan, ka angajé yé kò oprè dé rwatélè d’Azerbaïdjan kont Arményen-yan d’Ani é Bizanten-yan. Seldjoukid-ya Tchagri-Beg (tr) é Toghrul-Beg, piti-tiboug di Seldjouk, ka kité alò yé baz di Khârezm é ka vansé bò'd Khorassan-an (1038).

* 18 òktòb : soultan Mahmoud ka kité Ghaznî ké 30 000 kavalyé pou mennen roun sèzyenm èspédisyon an Enn, asou kot méridjonal-a di Gujerat koté li ka mété à sak Somnath an janvyé 1026.

* 10 novanm : troup-ya di Mahmoud di Ghaznî sa atè Multan.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1026

Sa paj ka konsèrné lannen **1026** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* 6-8 janvyé : Mahmud di Ghazni ka pran épi détrwi tanp-a di Somnatha(Kathiawar, Enn).

* Oun ismayilyen nonmen Khafif ka fondé disnati-a dé Sumra, ki ka dirijé Sind-a jouk 1351.

### Éròp
* 27 oben 28 févriyé : Henri VI Nwè-a ka divini douk di Bavyè à lanmò-a san léritché di Henri V.

* Avril : èspédisyon an Itali di Conrad II, anprò romen jèrmanik. 10 avril, i ka pati sélébré Pak atè Verceil. Kou I pa pouvé rantré annan Pavi révolté, i ka fè so kò kouronnen rwa d'Itali atè Milan pa larchévèk-a Aribert. I ka ravajé anviran-yan di Pavi, épi ka randé atè Ravenne an mè.

* Mè : ka révòlté dé zabitan di Ravenne kont Alman-yan, réprimé pa Conrad II Salik-a, ki ka répliyé so kò annan valé-a di Adda-a é pasé Nwèl atè Ivré.

* 29 mè, Pantkot : Prens-a di Capoue, Pandulf IV, dépozé an 1022, ka roupran Capoue aprè dizwit mwa di syèj, ké lèd-a di prens di Salerne Guaimar.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1027

Sa paj ka konsèrné lannen **1027** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Févriyé : anprò-a Conrad II Salik-a ka mété so kò an march pou Ronm. Rennyé di Toscane ka fronmen li lapòrt-ya di Lucques. I ka asyéjé lavil-a é ka dépozé li. Bonifas di Canossa ka divini marki di Toscane (finisman an 1052).

* 26 mars : sak di Conrad II Salik-a, anprò romen jèrmanik atè Ronm an prézans di rwa Knut (Canut) é di Rodolphe III di Bourgogn. Douk di Frankoni, i ka fondé dinasti salyenn-an oben frankonyenn.

* Pa roun trété ki konkli atè Ronm, Schleswig-a sédé pa Conrad-a o rwa di Dannmark Knut Gran-an.

* Mars - avril : bòbòl d’èsépsyon pou lòrd-a di Cluny, ki ka roulévé dirèkman dè lò di Sen-Syèj é pa di lévèk-a di Mâcon.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1028

Sa paj ka konsèrné lannen **1028** di kalandriyé julyen.

## Évènman
## Azi
* O Japon, révòlt-a di Taira no Tadatsune, chèf di klan dé Taira sa réprimé pa Minamoto no Yorinobu.

* Tangout-ya (tibéten) ka détrwi rwayom-an ouïgour di Gansu é ka fondé rwayom-an dé Xixia (1030-1227) annan Ordos-a, Alashan é Gansu-a. Léta tangout-a gen roun karaktèr féyodal. Zabitan-yan sa dé agrikiltò. Yé ka dispozé di roun kiltir ki dévlopé é ka itilizé oun ékritir ki bazé asou idéyogranm chinwa.

* Koumansman di règn di Lý Thái Tông, rwa di Đại Việt (Viêt Nam) (finisman an 1054).

* Saljûqid-ya Tchagri-Beg (tr) (lanmò an 1058) é Toghrul-Beg ka anparé so kò di Merv é di Nichapur (1028-1029). 

## Éròp
* Mieszko II di Pològn ka lansé roun atak kont March-a di Lès saxonn-an o koumansman di lannen-an.

* 14 avril : Henri III sa kouronnen rwa di Jèrmani atè Aix-la-Chapelle.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1029

Sa paj ka konsèrné lannen **1029** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 13 mè : jenn kont-a García II di Kasti, té vini atè Léon épouzé Sancha, tifi-a di kont Alphonse V di León, sa asasiné pa tiboug-ya di kont d'Alava (fanmi Vela). Castill-a ka rouvini alò pou so sò Muniadonna, épouz di Sanche III di Navarre.

* 7 jwiyé : Muniadonna ka sédé so drwè-ya asou Kasti-a à so tiboug Fernando. Rwa-a di Navarre Sancho III Gran-an ka gouvèlné Kasti-a di fèt. So Léta-ya ka étann yé kò asou près tout Èspagn krétchenn (Navar, Kasti, Aragon, Sobrarb é Ribagors). Yé ké fika patajé à so lanmó an 1035 ant so kat tiboug-ya.

Jwiyé : Mahmud di Ghazni ka mété à sak Ray, é ka dèstitchwé Majd ad-Dawla, ka mennen li an kaptivité ké so tiboug o Khorassan é ka enstalé oun gouvèlnò ghaznévid. I ka étann so dominasyon o dépan dé Buyides an Irak-Adjémi.

* Été : kanpangn di Bretislav kont Pològn-an. Moravi-a sa rataché à Bowenm-an.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1022

Sa paj ka konsèrné lannen **1022** di kalandriyé julyen.

## Évènman
thumb

* 6 janvyé, Épifani : Basile II ka rousouvwè atè Trébizond oun anbasad di rwè bagratid Jean Sempad, ki dirijé pa katolikosarményen-an Petros. I ka légé so rwayom d'Aniau basileus aprè so lanmò.

* Mars : larchévèk-a de Kològn Pilgrim ka désann lonng-an di kot tyrrhényenn-an pou soumèt Mon-Cassin ké Capoue. Abé-a di Mon-Cassin Atenolfo ka anfwi so kò é ka nwayé so kò annan Adryatik-a 30 mars. Prens-a di Capoue, Pandulf IV sa kaptiré é mennen an Almagn.

* 23 mars : lanmò di Zhenzong. Koumansman di règn di Renzong, anprò song di Chin (finisman an 1063). I ka pourswiv lòv-a di réyòrganizasyon administrativ angajé pa so prédésésò-ya : révòlt di èstratèj d’Anatoli Nicéphore Xiphias é di Nicéphore Phocas, tiboug di Bardas, kont Basile II, an entélijans ké rwè-a di Géorgie Giorgi.

* 1e out : sinod di Pavie, ki ka réfòrmé mèrs-ya di klèrjé.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1023

Sa paj ka konsèrné lannen **1023** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Afrik
* O koumansman di xie syèk, tribi musulman-yan Lemtouna, Djoddala é Messoufa, vasal di anpir-a di Ghana, ka fè yé inité an soumètan yé kò à émir-a Tarsina. Sa Bèrbèr-ya ka apartni à tribi-a Sanhadja, ki ka tchipé atchwèl Mauritani-a. À lanmò-a di Tarsina an 1023, so jann Yahya Ibn Ibrahim ka siksédé li.

### Éròp
* 11 févriyé - 2 désanm : ségon règn di kalif di Cordoue hammudit Al-Qâsîm al-Ma'mûn.

* 1e mè : asanblé rwayal ka réyini pa Robert Pyé-a atè Compiègne. Kont-a Eudes II de Blois-Champagne (kont di Troyes é di Meaux dipi 1022), konvoké pou laswit-a di konfli ki ka opozé li à larchévèk-a di Reims, pa ka prézanté so kò ; oun lagèr ka opozé li à Robert Pyé-a jouk 1025.

* 13 jwiyé : révòlt di popilasyon-an di Cordoue kont prézans-a dé militèr bèrbèr.

* 6 - 13 out : antwè d’Yvois ang Robert Pyé-a é Henri II. Anprò-a ka rénonsé à doumandé oun lonmaj di rwa di Francie ògsidantal.

* 6 sèptanm : Al-Qâsîm, chasé di Cordoue pa so zabitan-yan, ka fè syèj-a di lavil-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1030

Sa paj ka konsèrné lannen **1030** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* Févriyé : oun fonksyonnèr é so laswit, pran à parti pa dé ayyarun, sa tchwé à Bagdad. Ayyarun (« vwayou » oben « vagabon »), ki kondjwi pa yé chèf Al-Burjami, sa mèt di Bagdad jouk 1033. Yé ka fè régné térò an anvayisan kartché rich-ya é an fézan péyé roun kontribisyon à tout nanti-ya.

* 30 avril : lanmò di Mahmûd di Ghaznî. Anpir-a dé Ghaznévid ka konprann Afghanistan, Khorasan, Pèrs, Pendjab é roun parti di Sind. So tiboug Muhammad ka siksédé li anvan di fika ranvèrsé pa so frè Mas'ud, avéglé é anprizonnen.

* 10 out : anprò-a bizanten Romen III Argyre ka échwé annan so tantativ di rékonkèt di Siri-a, kont Bédouen annan réjyon-an d’Alep.

* Òktòb : Mas'ud ka siksédé à so frè Muhammad à tèt-a di anpir dé Ghaznévid. I ka kontinwé so politik di razzia (finisman di règn an 1040).

* Raid ris o Tabaristan é an Adharbaydjan (1030-1032). Yé ka ékrazé larmé-ya di Chirvanchah é ka roumonté Koura pou édé réjan-an di Gandja an lit kont so frè.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1031

Sa paj ka konsèrné lannen **1031** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* Sèptanm : émir-a d’Alep ka signé roun trété pa lakèl I ka roukonnèt òkò vasal di Anpir bizanten-an, aprè priz-a d’Edessepar Georges Maniakès é kont-atak viktoryéz-a di nouvèl douk d’Antioch, Nicétas.

* Désanm : lanmò d'Al-Qadir. Koumansman di kalifat di abbasid-a Al-Qa'im atè Bagdad (finisman an 1075)

### Éròp
thumb|Rwayom dé tayfa an 1037

* 20 jwiyé : lanmò di Robert II, rwa dé Fran. Koumansman di règn di so tiboug Henri Ie (finisman an 1060).

* Lig di renn Constance : Robert Ie, douk di Normandi, ka édé rwa-a di Frans à briga so vasal-ya ki révolté soulvé pa so rival é frè Robert(finisman an 1033).

* 2 sèptanm : lanmò d’Émeric, tiboug d'Étienne Ie di Ongri, lò di roun lachas o kochon bwa. Rwa-a di Ongri pli gen di siksésò. Pou évensé li di so siksésyon, Étienne ka fè krévé wéy-ya é plonbé zoré-ya di so kouzen Vazul, prens éné di dinasti-a, é ègzilé so tiboug-ya an Pològn. I ka dézigné kou léritché Pierre Orseolo, tiboug vénisyen di so sò.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1032

Sa paj ka konsèrné lannen **1032** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Jwiyè : grèl épi tanpèt asou valé-a di Loire é an Bourgogn, ki ka dévasté vign-yan é ka détrwi rékòlt-ya. Koumansman di roun grann fanmi (finisman an 1033). Dé ka di kannibalism sa avérés.

* 6 sèptanm : lanmò à Lausanne di Rodolphe III di Bourgogn san désandans. Provans, é Savoie é konté-a di Bourgogn sa enkòporé o Sen-Anpir. Eudes II di Blois ka sousité kont so tonton anprò-a Conrad II Salik-a révòlt-a dé féyodaé dé prélat di rwayom di Bourgogn (finisman an 1034).

* 21 òktòb : koumansman di pronmyé pontifikat di Benoît IX (finisman an 1044). Theophylacte, dé kont di Tusculum ka divini pap à laj-a di douz lan.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1033

Sa paj ka konsèrné lannen **1033** di kalandriyé julyen.

## Évènman

* 2 févriyé : Conrad II Salik-a, anprò romen jèrmanik sa éli rwa di Bourgogn à Peterlingen (Payern).

* Mè : antwè di Deville-sur-Meuse ant Conrad II Salik-a é Henri Ie, ki ka alyé yé kò kont kont-a di Troyes Eudes II di Blois, ki té fòrmé roun koalisyon dé féyodal d'Île-de-France kont rwa-a di Francie ògsidantal é ka rouvandiké konté-a di Bourgogn ; rwa-a di Frans divèt marché asou Sens, tandi ki Conrad ka ataké Bourgogn-an.

* 29 jen : éklips solèr an Éròp.

* 7 jwiyé : kontré di Mersebourg. Mieszko II di Pològn ka rounonsé à dignité rwayal-a é ka rèstitchwé march-a di Lusace é march-a di Misnie à Anpir-a ; endépandans di Pomérani.

* Été : Ghaznévid ka pran Vârânasî(Bénarè) an Enn.

* À apròch-a di milénèr di lanmò-a di Kris, soulon Raoul Glaber, oun foul di pèlren di tout kondisyon ka konvèrjé bò'd Sen-Sépilk, atè Jérusalem.

* Famin annan douché-a di Bourgogn. Toujou soulon Raoul Glaber, oun bouché di Tournus sa boulé vif pas li té fabriké dé paté ké dé timoun. Oun bon rékòlt ka mété finisman à famin-an.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1034

Sa paj ka konsèrné lannen **1034** di kalandriyé julyen.

## Évènman
25 mars : lévèk-a Herbert di Lisieux ka dédikasé pou larchévèk-a di Rouan roun chapèl ki konstrwi pa Herluin atè Bonneville, à lorijin-an di abbay-a Notre-Dame di Bec.

* 11 avril, Anpir bizanten : Romen III, enkapab di défann anpir-a kont musulman-yan sa asasiné annan so ben asou lòrd di so fanm Zoé Porphyrogénètele jou di jédi sen.  Zoé ka élvé à anpir-a so aman Michel Paphlagonien-an é ka épouzé li (finisman di règn an 1041). Sala, épilèptik é enkapab, ka lésé pouvwè pou so frè eunuque Jean l'Orphanotrophe ki ka dépouyé noblès militèr-a pou anrichi so fanmi. Anprò-a ka konsakré so kò à rélijyon-an. Zoé, ka délésé, ka tanté vennman di fè asasiné eunuque Jean.

* 10 mè : kriz monarchik an Pologn à lanmò-a di Mieszko II. Gran-yan, déziré di pouswiv konkèt-ya, ka soulvé so kò. Annan menm tan-an, oun révòlt payenn dé péyizan ka éklaté. Rwayom-an di Pològn ka disloké so kò. 

* Entèrrègn : Casimir, tiboug di Mieszko II, divèt réfijyé so kò an Almagn ké so manman, réhans-a Rycheza di Lorraine (finisman an 1039).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1036

Sa paj ka konsèrné lannen **1036** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 13 jen : kalif-a Zahir ka mouri di lapès-a ki ka ravajé Éjip-a. Koumansman di règn di Al-Muizz Billah (1029-1094), kalif fatimid d'Éjip.  Ajé di sis lan, i ka régné dabò anba réjans-a di so manman, annan roun kontèks di kriz finansyè égi. Pannan pronmyé lannen-yan di so règn, kri-ya di Nil pa sa ni tròp rot ni tròp bas é prospérité-a ka rouvini an Éjip. Lapè-a sa rounouvlé ant réjant-a é anpir bizanten-an.

## Éròp
* Prentan : larmé-ya di Magnus Ie, rwa di Norvèj, é di Knud Hardi-a ka kontré asou riv-ya di Göta älv. Afrontman-an pa gen lyé é roun akò di lapè sa signé ant Dé rwa-ya i tèrm di roun konférans ki tchenbé annan roun zil à bouchou-a di flèv.

* Otonn : ségonn èspédisyon an Itali di Conrad II, anprò romen jèrmanik ; i ka pasé Nwèl atè Véronn anvan di marché asou Milan (1037).

* 10 novanm : konsékrasyon di katédral-a di Mayence larchévèk-a Bardoen prézans di anprò-a Conrad II Salik-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1037

Sa paj ka konsèrné lannen **1037** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Janvyé (dat probab) : Harold Ie Pyé di lyèv (Harefoot) sa éli rwa d'Anglétèr. Emma di Normandi ka réfijyé atè Bruges(finisman an 1040).

* 28 mè : anprò-a Conrad II Salik-a, ki ka asyéjé Milan ki défann pa larchévèk-a Aribert, ka promilgé edictum-an di beneficiis ki ka établi érédité-a dé ansyen fief italyen. 

* 4 sèptanm : rwa-a Bermude III di León sa briga é tchwé lò di batay-a di Tamarón. Ferdinand Ie Gran-an, rwa di Kasti, ka fè konkèt-a di León.

* Sèptanm : Pons ka divini kont di Toulouz (finisman an 1060). I ka épouzé Almodis di March-a an 1040.

* 15 novanm : Eudes II di Blois sa brigra é tchwé pa douk-a Gothelon Ie di Lotharingiedans konté-a di Bar ; Thibaud Ie ka divini kont di Blois (finisman an 1089).

* 25 désanm : anprò-a Conrad II Salik-a ka piyé é ka boulé parsyèlman lavil-a di Parm an réprésyon di roun riks ant zabitan-yan é so laswit.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1035

Sa paj ka konsèrné lannen **1035** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Alò ki yé ka rouvini di roun pèlrinaj à La Mecque, chèf-a dé Djoddala Yahya Ibn Ibrahim ka kontré ké prè di Sidjilmâsâ bèrbèr-a Abdallâh Ibn Yacine, malékit entranzijan. Dé wonm-yan ka roujwenn tribi-ya Sanhadja di Mauritanie é Ibn Yacine ka tanté di yé anségné malékism-an. A roun léchèk. Yahia, Ibn Yacine é tchèk fidèl ka routiré yé kò asou roun zil di kot-a koté yé ka konstrwi roun monastè fòrtifyé (1048), à lorijin-an di dinasti bèrbèr-a dé Almoravid ki ka régné asou Maghreb jouk 1142.

### Éròp
* 13 janvyé : douk-a di Normandi Robert le Magnifique ka rèstoré abbaye féminin di Montivilliers. Anvan so dépar an pèlrinaj atè Jérusalem, douk-a ka réyini gran-yan di douché atè Fécamp é ka doumandé yé di roukonnèt kou léritché so jenn tiboug Guillaume le Bâtard, ka ajé di lwit lan. I ka mouri asou chimen di routour, atè Nicé (22 jwiyé). Baron-yan norman ka dispité yé kò pouvwè-a pannan minorité-a di Guillaume (1035-1047).

* 31 mars : à lanmò-a di Berenguer Ramon Ie, so posésyon-yan sa partajé ant so trwa tiboug-ya. Raymond Bérenger Ie  Vyé-a ka divini kont di Barcelone (finisman di règn an 1076). So gran-manman Ermessende di Carcassonne ka ègzèrsé réjans-a jouk 1041.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1038

Sa paj ka konsèrné lannen **1038** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* Out : Toghrul-Beg ka pran Nichapur atè Masûd di Ghaznî. I ka divini chèf-a dé tirk Saljûqides (finisman an 1063).

* An Chin, rwayom Tangout ka proklamé so endépandans kont Liao. Rwa-a Yuánhào ka fondé dinasti-a dé Xia ògsidantal (Xixia), ki enstalé annan roun bouk di flèv Jonn ki ka koupé larout-a di Azi santral-a.

* Défèt di roun èspédisyon annan Kokaz Constantin-an, domèstik dé Scholes, frè di anprò bizanten-an Michel IV.

### Éròp
* 18 janvyé : lagèr di larchévèk-a di Bourj. Oun milis pou lapè di Bondjé ki fòrmé an 1031 pa larchévèk-a Aymon di Bourbon sa masakré pa vikont-a di Déol atè Château nòv-asou-Cher.

* 26 mars : anprò-a Conrad II ka sélébré Pak atè Spello.

* 14 mè : Conrad II ka antré atè Capoue. Aprè léchèk-a di négosyasyon, i ka dépozé prens-a di lavil-a, Pandulf IV, ki akizé di èspoliasyon pa mwann-yan di Mont-Cassin, é ka plasé prens-a di Salerne Guaimar asou tronn-an.

* 22 jen : Ferdinand Ie Gran-an, rwa di Kasti, sa kouronnen kou rwa di León.

* Été : priz di Messine é viktwè bizantin asou musulman-yan di Sicile atè Rametta. Roukonkèt di Lès-a di Sicile-a dé Kalbid jouk 1043 pa bizanten-an Georges Maniakès à tèt-a di troup ki ka konprann di fò kontenan norman (Syracuse, Taormin).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1039

Sa paj ka konsèrné lannen **1039** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Cha'bân 428 di éjir-a (28 avril-26 mè) : Ghaznévid-a Masûd di Ghaznî sa venkò dé Seldjoukides. Yé ka routiré yé kò é sa òkò briga prè di Merv. Masûd ka chasé yé provizwarman di Khorassan(1039-1040).

* 2 sèptanm : Masûd di Ghaznî ka sélébré lafèt-a di sakrifis atè Hérat ki yé fin roupran o Seldjoukid.

* 17 désanm : Masûd di Ghaznî ka roupran Nichapur o Seldjoukid.

### Éròp
* 10 mars : Guillaume VII di Poitiers kont di Poitiers é douk d'Aquitaine.

* Jen : ségnò italyen-yan ka asyéjé Milanpuis ka débandé ye kò à anons-a di lanmò-a di anprò-a Conrad II Salik-a.

* 4 jen : koumansman di règn d'Henri III Nwè-a, anprò romen jèrmanik à lanmò-a di Conrad II (finisman an 1056). Ororitèr, i ka lité kont féyodalité-a é ka jwi di roun gran pouvwè.

* 3 jwiyé : ak di donasyon di monastè di Vallombreuse an Toscane, ki fondé pa Jean Gualbert di Florence, à lorijin-an di kongrégasyon-an dé Vallombrosains.

* 2 sèptanm : asasina di émir-a toujibid di Saragosse Al-Mundhir. An òktòb, Sulayman ibn Hud ka anparé so kò di Tudèle é di  Saragos é ka fondé dinasti-a dé Houdides.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1042

Sa paj ka konsèrné lannen **1042** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Safar 434 di éjir-a (sèptanm-òktòb), Maghreb : Judalah-ya, òstil à Islam, sa briga pa partizan-yan di Abdullah Ibn Yassin, chèf èspiritchwèl dé Almoravid, di roun strik òrtodòksi malékit, é ka konvèrti yé kò. Ibn Yassin ka préché islam-an o bèrbèr Sanhadja di Sahara é o Nwè di Takrur.

* Saljûqid-ya ka anparé yé kò di Khârezm.

* Chin : enkirsyon-yan dé Xia é ménas-a di nouvèl aksyon militèr dé Liao kont Song-yan ka pèrmèt o Liao di négosyé oun révizyon avantajé di tribi vèssé pa Song-yan dipi 1005.

### Éròp
Koumansman di règn di Diarmait mac Mail na mBo, rwa di Leinster (mò an 1072).

* 27 janvyé : koumansman di règn di ‘Ibn Abbad IIou al-Mu'tadid, rwa abbadide di Sévil (finisman an 1069). Powèt, sanginèr é sèptik, i ka agrandi so rwayom an guerroyant kont dinasti-ya bèrbèr di lès-a di Andalouzi-a.

* Févriyé, Itali : Argyros (it), tiboug di Mélo (it), chèf di pronmyé révòlt-a, ki té kité Constantinople, koté li té prizonnyé an 1029, sa proklamé chèf dé Normand é dé Lombard annan légliz-a Sen-Apolinèr di Bari.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1043

Sa paj ka konsèrné lannen **1043** di kalandriyé julyen.

## Évènman
thumb|21 novanm : Henri III épouz Agnès d'Aquitaine.

* Févriyé : Jénéral bizanten-an révolté Georges Maniakès ka kité Otrante pou Dyrrachium. I ka mouri enpé aprè roun briga prè di Thessalonique dé swit di roun chit di chouval é so troup-ya ka débandé. À laswit di partaj di Melfi, Guaimar di Salerne ka pran tit-a di douk dib Pouy é di Calab. Bizans ka pédi définitivman péyi-a après disgras-a di Georges Maniakès o profi dé Norman, alyé di Guaimar.

* 25 mars : koumansman di patriyarka di Michèl Kéroulèr (Michaël Kêroularios) atè Konstantinòp (finisman an 1058). I ka mal sipòrté ki Laten-yan ki enstalé atè Konstantinòp pa ka rèspèkté ni so rit-ya ni so otorité.

* 3 avril, Pak : Édouard Konfésò-a sa kouronnen rwa d'Anglétèr atè Winchester.

* Jen : flòt-a di Vladimir, prens di Novgorod é tiboug di Iaroslav Saj-a, sa détrwi pa marin bizantin alò ki li té ka tanté roun èspédisyon kont Konstantinòp. Koumansman di roun lagèr ant Kyèv é Bizans, dannyé-a (finisman an 1046).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1044

Sa paj ka konsèrné lannen *"1044*' di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 5 jwiyé : viktwè di anprò-a Henri III à batay-a di Ménfő, asou Raab. I ka entèrvini pou trwazyenm fwè-a an Ongri pou roumèt Pierre Orseolo asou tronn-an. Sámuel Aba sa ègzékité.

* 21 out : Thibaud III di Blois sa briga é fè prizonnyé pa Geoffroy II d'Anjou à batay-a di Nouy, prè di Saint-Martin-le-Beau : La Touraine ka pasé an lanmè-yan di kont d’Anjou.

* Sèptanm  : pap-a Benoît IX sa chasé o profi di Sylvestre III (éli an janviyé 1045).

* Koumansman di règn d'Anawrahta, rwa di Paganen Birmani (finisman an 1077). I ka fondé pronmyé Léta birman-an ki inifyé atè Bagan an rot Birmani. I ka konkéri kapital-a môn di Thaton (1057).

* An Chin, Song-yan ka fè lapè ké Xixia-ya o pri di roun lou tribi an swari, lajan ké dité.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1045

Sa paj ka konsèrné lannen **1045** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 9 janvyé : Gérard di Bourgogn (980-1061), fitir Nicolas II, ka divini lévèk-a diFlorence.

* 20 janvyé - 10 mars : pontifika di Sylvestre III.

* 10 mars : dézyenm pontifika di Benoît IX, ki ka rétabli so kò pa lafòs-a.

* 1e mè : Benoît IX ka abdiké kont lajan an favò di so paren Grégoire VI.

* 5 mè : koumansman di pontifika di Grégoire VI(finisman an 1046).

* 26 mè : Ongrwa ka divini vasal di Sen-Anpir.

* Été : anèksyon di rwayom d’Ani, én Arméni, pa Anpir bizanten-an.

* Harald Sigurdsson Haardraade ka rantré di Bizans aprè fika ilistré so kò kou mèrsénèr oprè di basileus. I ka débarké an Swèd é ka alyé so kò ké Sveinn Estridsen pou ravajé  Sjaelland é Fyn (Fyoni).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1046

Sa paj ka konsèrné lannen **1046** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Ibrahim Yinal ka pran Hamadhan pou so frè Toghrul-Beg. 

### Éròp
* 4 mè : konsékrasyon pa lévèk-a di Lyèj Wazon di abasyal Sent-Gertrude di Nivelles an Bèljik an prézans di anprò-a Henri III. Lorijin di tart-a al d'jote, èspésyalité di lavil-a, soulon léjann-an.

* 8 mè : viktwè di Guillaume Bras-de-Fer asou Bizanten-yan o syèj di Trani. I ka mouri anvan finisman-an di lannen-an é so frè Drogon di Hauteville ka siksédé li kou kont d'Apulie.

* 24 jen : Siemomysl di Poméranie, Casimir Ie le Restaurateur, Bretislav Ie di Bohêmeet Henri III di Sen-Anpir skate kontré yé kò atè Mersebourg pou tanté di réglé yé diféran. Oun akò di lapè sa konkli 29.

* 24 sèptanm : révòlt payenn di Vatha an Ongri. Lévèk-a Gérard di Csanad sa martirizé. Pierre Orseolo sa détroné é avéglé à mannyè bizantin-an. I ka mouri di so blès-ya. Gran ségnò-ya ka fè rouvini di Pològn tiboug èspilsé di Vazul.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1047

Sa paj ka konsèrné lannen **1047** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 3 févriyé : anprò-a Henri III sa atè Capoue, koté li ka konvoké prens-ya di sid di Itali, Lombards é Normand. I ka randé prensipoté-a di Capoue atè Pandolf IV, mwayenan oun fòrt sonm, o détriman di Guaimar di Salerne. I ka bay envèstitir o kont norman Drogon di Melfi é Rainulf d'Aversa.

* 10 out : ké lèd-a di rwa Henri Ie, so suzerain, Guillaume le Bâtard ka ékrazé oun grav rébélyon di so vasal-ya di lwès-a di douché à batay-a di Val-ès-Dunes.

* 25 - 28 sèptanm, Anpir bizanten : léchèk di tantativ d'irsipasyon di Léon Tornikios divan Konstantinòp.

* Òktòb : kréyasyon di douché di Lorraine o profi d'Adalbert d'Alsace pa anprò-a Henri III.

* 25 òktòb : lanmò di Magnus Ie di Norvèj dé swit di roun chit di chouval ki rivé lò di roun briga kont Dannwa-ya. So tonton Harald Haardraade ka anparé so kò di tout Norvèj-a (finisman di règn 1066). I ka routounen so kò kont Sven Estridsen é ka fè li lagèr-a jouk 1064, lannen koté i ka roukonnèt li kou rwa di Dannmark.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1040

Sa paj ka konsèrné lannen **1040** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Azi
* 22 mè : Tirk-ya Ghaznévid sa venki à batay-a di Dandanakan, o nò di Merv pa Saljûqid-ya ki ka tchipé Khorassan-an. Tchagri-Beg (tr)(1040-1058) épi so tiboug Alp-Arslan ka rété o Khorasan pannan ki Toghrul-Beg par à konkèt-a di Iran di l’Irak (finisman an 1058).

An Chin, Liao-ya é Xia-ya ka ménasé di lansé roun kanpangn konjwent kont Song-yan. Administratò-a di Shaanxi Fan Zhongyan (989-1052) sa charjé di konténi Xia-ya à frontchèr-a ; oun trété sa signé an 1044.

### Éròp
Viktwè-a di Georges Maniakès atè Troina o koumansman di lannen-an ka pèrmèt konkèt-a di Syracuse pa Bizanten-yan.

* 18 jen : koumansman di règn di rwa Knud II le Hardi, an Anglétèr (finisman an 1042).

* À lanmò-a d’Harold Pyé di lyèv di maladi 17 mars, Canut le Hardire ka pran pouvwè-a an Anglétèr é ka konpòrté so kò kou roun tiran. I ka ègzijé roun danegeld di 32 000 liv ki vèrsé pou li an 1041.

* 21 jen : koumansman di règn Geoffroy Martel, kont d'Anjou (finisman an 1060).

* 14 out : batay di Bothnagowan oben di Pitgaveny, prè di Elgin. Macbeth, jénéral di Duncan Ie é léritché di tronn soulon tradisyon pikt-a, ka fè asasiné sa dannyé ki ka joujé li roun isirpatò é ka divini rwa d'Ékòs (finisman di règn an 1057).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1041

Sa paj ka konsèrné lannen **1041** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* O Maghreb, disnati bèrbèr-a dé Ziridesse ka révòlté kont kalif fatimid di Kèro.

* Kara Arslan Kavurd (Qara Arslan Qawurd, lanmò an 1073), tiboug di Tchagri-Beg (tr), ka fondé oun dinasti Saljûqide annan Kermãn-an (finisman an 1186).

## Éròp
* Mars : mèrsénèr normand, ka rantré an Itali di Sid aprè lagèr di Sicile, ka révòlté yé kò kont Bizanten-yan di katépanat d'Italie. Mennen pa Ardouin, yé ka anparé yé kò di Melfi.

* 17 mars : katapan-an Michel Doukeianos sa briga pa Norman-yan à Olivento, prè di Venosa.

* 4 mè : Révòlt fiskal atè Worcester, ki réprimé par Knut III di Dannmark. Lavil-a sa pratikman détrwi.

* Nouvèl viktwè dé Normand asou Bizanten-yan di Michel Doukeianos atè Montemaggiore, prè d'Ascoli Satriano.

* 3 jwiyé :  tsar bilgar-a Pierre Dolianos sa avéglé pa so konpétitò Alousianos. Révòlt-a dé Bilgar sa ékrazé pa Bizanten-an an désanm.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1048

Sa paj ka konsèrné lannen **1048** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 18 sèptanm : batay di Kapetrou. Saljûqid-1 Ibrahim Yinal (en) ka pati à laso-a di Azi Minò-a (priz d’Erzurum an Arméni). I ka routiré so kò aprè roun batay mèrtriyèr atè Kapetru kont fòs alyé-ya dé Jéyòrjyen é dé Bizanten. Jénéral jéyòrjyen Liparit sa fè prizonnyé ; ròt lotò arményen ka plasé batay-a an 1049.

* Marabout-a Abdallah Ibn Yasin, aplé pa chèf-a dé Djoddala, ka kréyé roun monastè (ribat) annan roun zil Sénégal é ka répann oun islam ki èstrik, à lorijin-an dé Almoravid (di Al Morabethin : sa-ya di ribat). A pa bokou di tan, di nonbré Bèrbèr ka roujwenn yé kò ké yé. Lòské Abdallah Ibn Yasin ka santi so kò asé pwisan, i ka proklamé lagèr sen é ka ralyé à so koz tout Sanhadja-ya.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1049

Sa paj ka konsèrné lannen **1049** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 2 févriyé : Bruno d'Eguisheim-Dagsburg, ki nonmen pa anprò-a Henri III nonmen Henri Nwè-a à djèt-a di Worms 10 désanm 1048, sa proklamé pap divan pèp-a di Ronm, ki ka divini 152e pap di Légliz katolik-a, anba non-an di Léon IX.

* 12 févriyé : Léon IX sa entronizé (finisman di pontifika an 1054).

* 22 févriyé : Hugues ka divini abbé-a é jénéral di lòrd-a di Cluny.

* Avril : Léon IX ka konvoké roun konsil disiplinèr atè Ronm, ki ka dépozé dé lévèk italyen ki konvenki di simoni.

* 1e mè : konsékrasyon di mèt di katédral-a Sent-Mari di sitadèl-a di Nice.

* 3 òktòb : ouvèrtir di konsil disiplinèr di Reims, ki prézidé pa pap-a Léon IX. I ka dépozé dé préla simonyak. Konsil-a ka opozé so kò o maryaj di Guillaume le Bâtard ké Mathilde de Flandre.

## Nòt ké référans

## Lyen ekstern
1050

Sa paj ka konsèrné lannen **1050** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 15 avril, Pak : Ouvèrtir di konsil di Ronm. Pap-a Léon IX ka kondané pou pronmyé fwè-a téyolojyen-an Bérenger de Tours ki té ka nyé prézans réyèl-a. Kondanasyon-an sa rounouvlé o konsil di Tours, Brionne, Verceil(sèptanm) é Pari (16 òktòb).

* Pèlrinaj atè Ronm di Macbeth Ie, rwa d'Ékòs(rivé pou Pak, i ka distribiyé lajan-an o pov di lavil-a). Jarl-a dé Orcad Thorfinn Sigurdsson, ki ka désann di rwa Malcolm II d'Ékòs, ka fè vwayaj-a atè Ronm ké Macbeth. I ka fini pa régné asou Nò-lwès di Ékòs-a .

* 1e jen : vizir-a al-Yazuri ka administré Éjip fatimid-a jouk 1058.

* 8 jen : batay d'Andrinop. 

* Petchenèg-ya pa pouvé prann lavil-a. Nicéphore Bryenne, ké roun larmé d'oksilyèr fran é varèg, fòs-ya à évakiyé Thrace é ka enflijé yé roun sanglant défèt. Tyrach ké ròt bann ka parvini à enstalé so kò annan Bilgari danubyenn-an é ki tchipé Preslav-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1051

Sa paj ka konsèrné lannen **1051** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Mars : Robert di Jumièges sa nonmen larchévèk di Cantorbéry. I ka randé so kò atè Ronm pou rousouvwè Pallium-an. Soulon kronikò norman-an Guillaume di Jumièges, i ka randé so kò an Normandi pou anonsé à Guillaume di Normandi ki rwa-a Édouard le Confesseur, san désandans, ka dézigné li kou siksèsò. An 1053, kont-a di Wessex Harold Godwinson sa dézigné à so tour. Nòrvéjyen-an Harold Hadrada ka réklamé osi siksésyon-an.

* Mouharram 443 di éjir-a (15 mè - 13 jen) : Seldjoukid-ya ka anparé yé kò d'Ispahan aprè roun lan di syèj, ensi ki di roun parti di Irak-a. Toghrul-Beg ka fè di Rey (Ravy) so kapital.

* 19 mè, Pantkot : rwa-a dé Fran Henri Ie ka épouzé Anne di Kyèv atè Reims.

* 29 jen : Robert di Jumièges sa entronizé kou larchévèk di Cantorbéry à so routour di Ronm.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1052

Sa paj ka konsèrné lannen **1052** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 14 avril : viktwè dé Hilaliens asou Zirid-ya à batay-a di Haydaran, prè di Gabès. Fatimid-ya, enkapab di mentni yé otorité o Maghreb aprè konkèt-a di Éjip-a, ka lansé asou Ifriqiyal-a tribi bédouin dé Banu Hilal, ki swivi dé Banu Sulaym é dé Banu Maqtil. Péyi-a, ki rwiné, ka ronp pou dé syèk ké Islam oryantal-a.

* Roukonkèt d’Edesse pa  Bizanten-yan.

### Éròp
* 6 mè : asasina di Boniface III di Toscane. So tiboug Boniface IV ka divini marki di Toscane anba réjans-a di so manman (finisman an 1055).

* Jen : Naples : alyans ant katapan-an Argyros (it) é pap-a Léon IX kont Norman-yan .

* Irlann : Diarmait di Leinster ka roupran définitivman rwayom-an di Dublin.

* 2 jen : prens-a di Salerne Guaimar sa asasiné annan pòr-a di Salern pa so kat bèl-frè, tiboug di kont di Teano Landulfe.

* Out - févriyé 1053 : vwayaj di pap Léon IXen Ongri é an Almagn oprè di anprò-a. Presbourg (sèptanm), Ratisbonne, Bamberg (18 òktòb), Worms (désanm).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1054

Sa paj ka konsèrné lannen **1054** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 4 jwiyé : SN 1054, oun supernova, sa òbsèrvé prè di zétwèl-a ζ Tauri. Évènman-an sa noté annan rékéy chinwa-ya. Pannan plizyò simenn, li ka rété sifizaman liminéz pou fika vizib an plen jou. Li ké rété vizib lannwit-a pannan prè di Dé lan (ké disparèt o prentan 1056).

* Vèstij-ya di sa èsplozyon té « routrouvé » à lèd-a di téléskop, é sa òkò vizib jòdla : a nébiléz-a du Krab.

* Almoravid-ya ka anparé yé kò d’Aoudaghost é ka an chasé partizan-yan di tounka di Ghana. Yé ka kontrolé grann larout-a di komèrs di lò.

* Koumansman di règn di Lý Thánh Tông. I ka chanjé non-an di so péyi di Đai Cô Viêt an Đại Việt (finisman an 1072).

* Toghrul-Beg ka rousouvwè lonmaj-a dé ségnò d'Azerbaïdjan (Tabriz, Gandja, etc.). Li sa tchenbé an léchèk pas Bizanten-yan atè Manzikert.

* Disette an Ejip akoz d'ensifizans kri di Nil ; troub (1054-1055).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1053

Sa paj ka konsèrné lannen **1053** di kalandriyé julyen.

## Évènman
thumb

* 8 févriyé : enskripsyon-an di Sdok Kok Thom o Kanbòdj ka endiké ki rwa-a khmerJayavarman II (ka régné 802-869) té établi so kapital atè Angkor aprè fika libéré so kò di suzeraineté di "Java".

* 17 désanm : oun lèt di pap Léon IX ka dénonbré rounso senk lévéché an Afrik, alò ki té pli di roun karantenn o milyé di viiie syèk. Déklen di kristchanism o Maghreb.

* Maròk : Almoravid-ya ka marché bò'd nò-a é ka pran rwayom zénèt di Sijilmassa (finisman an 1055).

* Fujiwara no Yorimichi ka fè konstrwi paviyon-yan di Phénix o tanp Byōdō-in atè Kyōto o Japon.

### Éròp
* 15 avril : Harold II ka divini kont di Wessex à lanmò-a di Godwin.

* 9 jen : atè Saint-Denis, roukonésans dé rélik di sen.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1055

Sa paj ka konsèrné lannen **1055** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 12 janvyé : koumansman di règn éfèktif di Théodora, enpératris d’Oryan (finisman an 1056) ; li ka konfyé pouvwè-a à dé eunuques. Jénéral-a Nicéphore Bryenne, ki kantonné ké so larmé an Azi Minò, ka vansé so kò jouk Chrysopolis, mè sa déklaré rébèl é anprizonnen.

* 13 avril : koumansman di pontifika di Victor II(Gebhard di Dollnstein-Hirshberg), ka dézigné pa Henri III (finisman an 1057).

* 20 avril : anprò-a Henri III, o kour di so ségonn èspédisyon an Itali, ka tchenbé oun djèt atè Roncaglia, prè di Plézans épi ka randé so kò an Toscane. Mékont di maryaj kontrakté pa réjant-a di Toscane.

* Béatrice ké Goefroi le Barbu, i ka anlvé ké so tifi Mathilde pou asigné à rézidans an Almagn (finisman an 1057). Jenn Boniface IV, ka rété an Itali, ka mouri enpé aprè.

* Mè : larchévèk-a Mauger di Rouen sa dépozé o konsil di Lisieux.

* 4 jen : konsil réfòrmatò di Florence an  prézans di pap Victor II é di anprò-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1056

Sa paj ka konsèrné lannen **1056** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* Almoravid-a Yahya Ibn Omar sa briga é tchwé pa nomad-ya goddala ki révòlté à batay-a di Tabfarilla, malgré soutchen-an di rwa toukoulò di Tekrour, Lebbi, ki konvèrti so kò à islam-an dè milyé-a di xie syèk.

* Bèrbèr-ya Zenâtas di Sidjilmâsa soulvé yé kò kont Almoravid-ya. Roukonkèt-a di Sidjilmâsâ sa lonng é difisil. Ibn Yacine sa tchwé an 1059 pa Berghouata-ya.

### Éròp
* 26 mè, Pantkot : établisman di roun évéché otononm én Islann. Pronmyé lévèk-a islandè, Ísleifr Gizurarson, aprè so fòrmasyon annan roun kouvan di Westphalie, sa konsakré atè Brême. I ka enstalé so kò atè Skálholt, annan sid-lwès di zil. I ka opozé so kò à Légliz-a dé godhar(godharkirkja) é ka tounen so kò bò'd kontinan-an pou fòrmasyon-an dé rélijyé é òrganizasyon-an dé kouvan ki sa fondé annan dézyenm parti-a di xie syèk(Thykkvabær, Helgafell, Hítardarl, Flatey).

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1057

Sa paj ka konsèrné lannen **1057** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 9 janvyé : jénéral tirk-a ka disidé Arslan ibn al-Basãriri (ca), chasé d'Irak an 1055, ka briga Seldjoukid-ya atè Sinjar. I ka pran Mossoul koté li ka roukonnèt souvrennté-a dé Fatimid, épi Bagdad an 1059.

* 19 janvyé : Toghrul-Beg ka kité Bagdad ké dé ranfò ki vini di Pèrs é ka réyokipé rapidman Mossoul ki li ka konfyé à so kouzen Ibrahim Yinal (en) anvan di rantré à Bagdad an désanm.

* Òktòb : pronmyé atak dé Seldjoukid asou Anpir bizanten-an an Arméni ; Raid Turkmène asou réjyon-an di Malatya.

* 1e novanm : Hilalyen ka mété à sak Kairouan, kapital-a dé Zirid, ki ja réfijyé yé kò atè Mahdia é annan rwayom-an di Hammadi. Vil-ya ki ka chapé o piyaj dé Hilaliens ka konstitchwé yé kò an Léta aristokratik.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1058

Sa paj ka konsèrné lannen **1058** di kalandriyé julyen.

## Évènman
* 24 janvyé, Pròch-Oryan : Toghrul-Beg sa proklamé soultan é émir di lès-a é di lwès-a pa kalif-a abbassid (finisman an 1063). I divèt lité kont révòlt-a di so kouzen Ibrahim Yinal (en) ki alyé so kò à al-Basâsiri (ca), oun ansyen jénéral tirk o sèrvis dé Buyid.

* 27 désanm : Fatimid-ya ka profité di lagèr-a ant Seldjoukid-ya é ka anparé yé kò di Bagdad pa antroupriz-a di jénéral révolté al-Basâsiri, ki ka proklamé déchéyans-a di khalife Al-Qa'im é ka ralyé so kò o chiism. Tantativ-a ka échwé divan Tirk-ya di Toghrul-Beg, ki ka briga al-Basâsiri é ka rétabli solanèlman kalifat-a abbassid sunnit o koumansman di lannen-an 1060.

### Éròp
* 6 mars : konfirmasyon pa pap-a Étienne IXdu privilège monétèr di Cluny.

* 17 mars : Lulach Ie d'Ékòs sa tchwé o konvat kont Malcolm III atè Essie prè d'Aberdeen.

* 5 avril : lévèk-a di Velletri sa éli pap anba non-an di Benoît X pa roun fakston romenn aprè lanmò-a d'Étienne IX. Li sa dépozé pa roun synod ki tchenbé atè Ronm an janvyé 1059.

* 25 avril : Malcolm III Canmore sa kouronnen rwa d'Ékòs à abbay-a di Sconn.

* Jen : kont-a normand d'Aversa Richardprend Capoue é an ka divini prens-a.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1059

Sa paj ka konsèrné lannen **1059** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Afrik
* 8 jwiyé : Ibn Yasin sa tchwé o konba kont Berghouata-ya. So névé Yussuf Ibn Tashfine ka siksédé li à tèt-a dé Almoravid. I ka partajé pouvwè-a ké Abou Bakr, papa d’Ibn Yasine ki ka pati byento réprimé oun révòlt annan Sid-a. Ibn Tashfine ka lansé so kò à konkèt-a di Marok (1059-1082). I ka pran Fès (1069) é ka vansé so kò jouk Alger (1082).

* Dinasti dé Banu Khurasan atè Tinis, vasal dé Hammadid (finisman an 1159).

### Pròch-Oryan
* Fatimid-ya ka finansé oun rébélyon kont kalif-a sunnit an Irak. Aprè ki li pran Bagdad an désanm 1058, yé alyé al-Basâsiri (ca) ka pran Bassorah é Wasit mè la échwé o Khuzestan.

* Jwiyè : raid Turkmèn asou réjyon-an di Sivas.

* 23 jwiyé : Ibrahim Yinal (en) sa tranglé aprè so défèt pa so kouzen Seldjoukid-a Toghrul-Beg, ki ka propozé à al-Basâsiri oun alyans an échanj di rèstorasyon-an di kalif Al-Qa'im. Basâsiri ka roufizé é ka kité Bagdad an désanm.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn
1060

Sa paj ka konsèrné lannen **1060** di kalandriyé julyen.

## Évènman
### Pròch-Oryan
* 1e janvyé : Toghrul-Beg ka antré atè Bagdad é ka rèstoré kalif-a sunnite Al-Qa'im.

* 15 janvyé : al-Basâsiri (ca) sa briga é ka tchwé prè di Koufa pa Seldjoukid-ya. 

* Jwiyè : dé Bédouin, Banû Kilâb, ka antré annan Alep. Aprè léchèk-a di roun èspédisyon an Siri di Nò (out), Fatimid-ya yé ka abandoné lavil-a é yé ka fondé dinasti-a mirdasside.

### Éròp
* Prentan : Normand Robert Guiscard ka roukoumansé lagèr-a kont Bizanten-yan. An mè, i ka anparé so lò di Tarente é di Brindisi, tandi ki so frè Mauger ka briga Grèk-a atè Oria. Robert Guiscard é so frè Roger ka marché answit asou Kalab-a. Pannan été-a, yé ka anparé yé kò di Reggio é di Scilla, posésyon di Bizans.

* 4 out : koumansman di règn di Philippe Ie, rwa di Lafrans (finisman an 1108), anba titèl-a di Baudouin V di Flandre (finisman an 1066), bèl-frè d’Henri Ie.

## Nòt ké référans

## Lyen ègstèrn