Gagauz Yeri

**Gagauz Yeri** (), veya **Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauziya** — gagauzların sık (kompakt) formada yaşadıkları geografik bölge.

Üülen Bessarabiyada yerleşer hem Bucak topraan büük bir kısmını içersinä alêr.
XVIII-XIX asirlerda gagauz halkının büük payı toplu olarak, Balkannardan geläräk, Rusiya İmperiyasının Osmannı İmperiyasınnan kazandıı Bucak topraana saabilendi hem bölä peydalandı Gagauz Yeri.

Gagauz Yerinin eski insannarı - übür Türk halkı nogaylar zamanında göçtülär Dobruca hem başka regionnara.1918-ci yılda Gagauz Yeri bütün Bucak hem Bessarabiyalan birleştirildi Büük Romıniya Padişaalıına.

1940 yılında Sovet Soţialist Respublikaları Birlii verdi bir ultimatum Romıniyaya, ani geeri istedi Prut hem Nistru arasındaki toprakları, o sıradan Gagauz Yerini.

Ama 1941 yılında Romıniya enidän armatasını gönderdi Bessarabiyaya hem Bucaa. 1944-cü yılda Romıniya kaybettiynän cengi Germaniya blokunnan barabar, Gagauz Yeri hem bütün Bessarabiya girdi Sovet Soţialist Respublikaları Birlii kuvetinä.

İkinci Dünnä Cengindän sora Sovet Soţialist Respublikları Birliin Moldaviya SSR (büün büük payı Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauz Yeri) hem Ukraina Sovet Soţialist Respublikları Birliinin Odessa bölgesinin arasında paylaşıldı (Bolgrad, Reni h.b. dolaylar).

1991 yılında Moldaviya hem Ukrainanın Odesa bölgesi arasında administrativ sınırlar dönüştü devletler arası granițaya. Bölä, istoriyalı Gagauz Yeri büün pay alêr iki suveren devlet - Republika Moldova hem Ukraina topraklarını.

**Gagauziya** yada **Gagauz Yeri** Respublika Moldovanın- üülen-günbatısında avtonom bölge, angısında yaşêêr Türk Halkları ndan gagauz halkı.

## Tarih
Dekabrin 1990-cı yilinda *Gagauz Halkı* ahıntısini yarattı rayonnarda (mallar ucun ahor) Komrat dolayı, Çadır dolayı hem Valkaneş dolayı SSR Moldaviyanın gendibaşına Gagauz Respublikası.

1991-ci yılın ilkyazında iki gagauz Konstantin Tauşancı hem Leonid Dobrov gagauzların avtonomiyasınnan ilgili olarak ortaya hiç beklenmeyän bir Proekt koydular – “Moldova içindä Gagauz Yeri - Gagauziya avtonom-teritorial kuruluşun proektı”.

Üçbuçuk yıldan sora, 1994-cü yıl dekabri ayında, Moldova Agrar Partiyası kontrolu altındakı Kişinöv parlamenti tanıdı gagauzların territorial avtonomiyasını. 1994-cü yılın Dekabri ayın 23-dä Moldova Parlamenti kabletti “Gagauziya (Gagauz Eri) özel hak statusu için” Kanonu. Bu kanona görä kuruldu Gagauziya hem tanındı gagauzların avtonomiya hakları. 1995 yılında oldu bir referendum eni avtonom regionun sınırların bellietmää deyni.

## Geografiya
Avtonom bölümlüün topraa 1.830 km²-dir. Region bölüner 3 administrativ dolaya: Komrat dolayı, Çadır dolayı hem Valkaneş dolayı.

## Demografiya
2004-cü yıl insan sayısına görä, regionda yaşêêr 155.587 insan (gagauzlar 82,6%, romın/moldovannar 4,6%, ukrainnar 3,0%, ruslar 3,7%, bulgarlar 5,1%, başka milletlär 1%). Bölgenin administrativ merkezi - Komrat kasabası (25 bin insan). Ofiţial diller - gagauzça, moldovanca (romınca) hem rusça.

## Ekonomika
Gagauziya ekonomikasın temelindä durêr çiftçilik (agrikultura), şarapçılık hem hayvancılık.

## Politika
Halk Topluşu - Avtonom Territorial Bölümü Gagauz Yerin kanonverici (legislativ) organı. Halk Topluşuna girer 35 deputat, angıları seçiler 4 yıl için.

Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauz Yerin ürütmäk organı Bakannık Komiteti (rusça übür adılan İspolkom).

2007-ci yılın Büük ayın 12-dä GHT (Gagauziya Halk Topluşu) toplantısında Gagauziya Başkanı Mihail Makaroviç Formuzal teklif etti Gagauziyanın Bakannık Komiteti (İspolkomu) azaların kandidaturalarını. GHT onnarı kabletti oy birliinnän.

## Erleşmäk erleri
Gagauziyada bulunêr 32 erleşmäk eri: 1 muniţipiu (Komrat), 2 kasaba (Çadır hem Valkaneş), hem 29 küü, angısından 1 küü bulunêr Komratın yurisdikţiyası altında.

## Komuşuları
*  Moldova
*  Ukraina

## Kommunalar
* Avdarma 
* Baurçu 
* Beşalma 
* Beşgöz 
* Bucak
* Coltay
* Parapontika
* Haydar 
* Karbalı 
* Kazayak
* Kiriyet 
* Başküü
* Çok Maydan
* Cöşmäküü 
* Köseli Rus
* Kongazçık Yukarkı, angısına girer Kongazçık Yukarkı, Kongazçık Aşaakı hem  Duduleşt
* Kıpçak 
* Kırlannar
* Dezgincä 
* Tülüküü, angısına girer Tülüküü, Eni Tülüküü hem Tülüküü (demir yolu)
* Svetlıy 
* Tomay

## Hiperköprülär
* GAGAUZ.IN - İnternet saytı gagauz dilindä
* Gagauz Style - Gagauzlafedän grupası soţial baalantılarda
* Anasözü - Gagauz dilindä gazetası