open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Harakter terbietmää

**Harakter terbietmää**

Aklına getir : kaç kerä sän vardır kararladın yaarınki vakıttan eni yaşamayı çekettirmää. Ama geçer bir-iki gün da bişeycik diişilmeer...San kimär kerä utanersın bu kararlardan bu emin etmeklerdän da büük kahırlan düşünersin : 

Yok bendä çetin harakter ... Sana nasaat te buydur : gününü başka türlü diiştirmää deyni ilkin üüren onu. Al  saatlarını elinä da yalnızça belli et neyä sän vakıdını harceersın. Bu aylaklık için serbest vakıdını da kullan onu. 

Ama yapma türlü zor plannar angılarını yok nicä tamannamaa. İi harakter edinmää deyni  lääzım ii düşünmää çok sayıklamaa ne zorluklar olur bulunsun ileri dooru önündä da nicä olur onnarın altından üstünä çıkmaa.

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasiloglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas
Köroglu masalı

**Köroglunun masalı** meraklı, gercik, bir annatmaktı, evel, açan analarmız-bobalarmız gençti, uzun onu annadardılar, bey : peetleri gözäl çalınırdı, olsa e tutalım onnarı aklımızda. Vakıt saurer aklımızdan çok işlär. Neçin Köroglu demişlär ona? Onu padişaa açan kör etmiş, bakarmış onun hergelesini o adam. Varmış o adamın bir oolu. Da dee o adam ooluna :

Bak te o hergelä gelecek suya, hepsi beegirlä içee su, nereyi akee, akıntıya dooru içerlä. Bak angısı suya karşı içee te o ürük olecek.

Alee çocuk da tutee o beegiri, genç bir beegir angısı suya karşı içee. Getire onu evä. Padişaa da dee : 

Sän görmemişin ürük beegir, görmäysin da.

Karar veree çıkarsınna adamın gözlerini. O çocuun bobasının gözlerini çıkarerlar. Sora bubası dee :

Kaz bir maaza islää. Koy o beegiri maaza içinä, ama bak bir erdän gün urmasın. Çocuk doyure, beslee beegiri maaza içindä. Bobası dee :

Hadi gidelim bakalım...

Bobası göörmer, çıkarmışlar onun gözlerini. Yoklee beegirin sırtını, dee : 

Te burdan neredän sa gün uree sırtına. Bak dee tıka orasını. 

Taa nekadar sa vakıt çocuk beslee beegiri. Açan gelee vakıt bobası dee :

Ani çocuum gidelim bakalım gene.

Bakela : 

Te şindi islää dee olee koşmaa yarışmaa.

Şindi çocuk padişaya dee : 

Hadi şindi yarışiciz senin ürüklerini çıkar.

Çakederlär yarışmaa. Çocuun beegiri geçer onun ürüklerini.İstee padişaa çocuu öldürmää, neçin ani geçti onun ürüklerini deeni. E-e-ey! Alee çocuk bobasını beegirä da kaçela nereyi gözü görecek. Padişaa yollandıre ürüklerini etişsinnär onnarı. Bake çocuk geeri.

Gele birisi dee yakın.

Korkma dee bobası nası tüüdän ?

Te bu soy tüüdä, kula tüüdä.

Kula tüüdä, o emin beegir, dee bırazçık duruklan o durdaan, sora kopuşamee birtaani ayakları tutulee.

Çocuk birazçik duruklanee. Öbürü taman etişee onu, duruklane çocuklan laf etmää, çocuk gene pinee beegirä, gide a o beegirin ayaklaa tutule etişämee birtaani onu.Birazdana bake gene çocuk geri.

Gele başka geerdän dee.

Sore bobası :

Nası beegir nası tüüdä? 

Dooru beegir dee tauşamnı.

O dee tauşamnı o çok sürtmeycek. O da etişmeycek. Beegir harıycek etişmeycek gene bizi.
Gene duruklane biraz  da gide ileri. Üçüncü beegir gele.

Beegir gele dee çakal beegir Etişeycek    

Korkma dee bu o soy beegir, ani birazçik duruklandıynan alamee birtaani kopuşamee.

Birazçik duruklane laf etmää pinee gene beegirinä kaçee öbür beegir gene etişmee onu.

Da te ölä çocuk bobasını alee beegirä kaçela, etişäme padişaanın beegirleri.

Eyvaz dostu onun var. Var işittim ama tutmem aklımda

### Yazılı

* Derleyen : L.S.Çimpoeş

* Derleme yeri ve yılı : Osetya Malgobek köyü 1988

* Anlatan : H.P Marinov 1910 doğumlu

* Yayımlayan L.S.Çimpoeş age. s.139-141

* Türk Dil Kurumu

* Gagauz Destanları

* Prof. Dr. Nevzat Özkan

* Ankara 2007

* s.120-122

* Türk Dil Kurumu Yayınları
Mali.

Aşaadakı cümleleri yazın, Bellilikçi lafbirleşmeleri, Tamannıklı lafbirleşmeleri hem  Hallıklı lafbirleşmelerini bulup, onnarın altlarını çizin. Onnarın bölümneri için annadın.

Mali, kara çemberini dartıp, şokaa çıktı.Sokakta çok vakıt başka karılar artık oturardılar.Karılar  lafedärdilär buyılkı bereket için. İlkyazın sade bir yaamur yaadı. Aaçlarda, allelle, meyva olacek, ama karıkları lääzım sık-sık sulamaa da olsun biber, patlacan insana.

Lääzım  çemrek işlemää, gecä- gündüz çalışmaa da kurtarmaa bereketi. Bizim tarlaları derin sürerlär, ama, açan yaamurlar yaameer, bereket azarak oler.Acaba nezaman gelecek ölä vakıt, açan bizim tarafta da insannar başlayaceklar tarlalarını göldän sulamaa? Şindi hepsi tersinä oler, insan çok işleer, kaçarak gezer, ama raatlık bulameer. Yaamurlar hep yaameer!     

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasilioglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas

* Stiinţa 2003

* Ministeril Educaţiel Al Republıcıı

* Moldova

* Sayfa 26
Menevşa

Kızları çocuk Ak asan beenmişlär bir birini. Çocuk geler kıza da derer ona : Hatlasana da giräsin benim başçemä. Bän atladım girdim başçenä.Yar buldum, koca buldum, ama naz bulamadım, hatır bulamadım.Hatır yok ona.Kız gider. 

Çocuk da deer: Yaz bana firman.Bän yolcuum, durmam çok sendä Da kız gider ondan. Da bu gezer dokuz yıl, sora   genä geler bu kıza / gelina.

* Menevşa girmiş düzennä
* Düzen dokuyor.
* Geliyor ona bir yolcu
* Menevşaya seläm veriyor.
* Kolay gelä, mari Menevşa!

* Sorayom sana
* Kız mıysan osa gelin miysan?
* Kızsaydın giyn allarnı,
* Gelinseydin giyin karelerini
* Ne kızım brä yolcu, ne da gelinim. 

* Dokuz yıl oldu yardan ayrılalılıım
* Ne kıadı ne da kendisi 
* Menevşa mari ver bana ölçüsüz şarap,
* Verecäm sana sayısız altın 
* Dur brä yolcu, biraz,

* Varıp sorayım candan anemä
* Candan anemä hem da kainnama.
* Malö, be malö,
* Uuradı bizä bir yolcu.
* İsteyor bizdän ölçüsüz şrap

* Veriyor bizä bir kemer haltın
* Pek benzeyor senin ooluna Todurçuya,
* Pek benzeyor benim da ilk sevdama
* Kızım mari, kızım hem da gelinim 
* Dokuz yıl oldu, dokuz duvak yırttın,

* Daa dokuz yıl durasın,
* Da gelen geçän yolculara
* Oolum Todurçu deyäsin
* Oolumu sän sanarsın
* Gelip da bana hep sorasın

### Kullanılmış Kiyatlar
* Türk Dil Kurumu Gagavuz Destanları Prof.Dr.Nevzat Özkan
Oda dädulara

* Açaaz köklerindän büyer

* Onnar kuvet ona verer

* Yıldan-yıla asirlerdän

* Bizim da dädular-köklär

* Yaşamayı çok ii bilerlär 

* Uşaklara nasaat vererlär

* Ki gidelim uz bakarak

* Zarları geçäräräk

* Evdä annar baş insannaz

* İzin vererlär her zaman

* Çölmää ellerinä alıp

* Düündä oyneerlär şer atlıp

* Hersan istärsedin bilmää

* Nelär olardı ilerdän

* Bütün gecä göz kıpmadan

* Dastan çalerlar bükmadan

* Her siş istäzsediniz olsun

* Cannarınız dolu bütün

* Koruyunuz ihtiarları

* İstariya zenginniklerini

* Yazıcı  Elena Daradur

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagaguz Kültür Sanat Dergisi

* Yıl 1 

* Sayı 1-2 

* Aralık-Ocak 2000

* Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü

* Lüba Tanasoğlu

* Kişinev

* Moldova
Onnar için laf yok

**Onnar için laf yok**

...Onnar için laf yok dedi, karı da başladı teklif etmää, ötesini üürenmedään. Hadi buyurun aula, te buracıkta, hayatta, serin, laflaşınız. Adam yakındır gelmää o gitti ustaya, baksın, düzdü mü fıçılarımızı, gelän aftaya başlayacez baaları bozmaa. 

Çok beklämedilär, ev saabisi geldi. O ilktän açan gördü, netürlü adamnar ona uuramışlar, üfkelendi, neçinki kendi küülerini Kirilin Sandisinin Tanasını hem Andonun Örgisini, baş muhçuları, sündükleri çok islää bilirdi. 

Aklı kesti, ani bu bekrilär getirmää gelmemiştirlär. İsteyecektirlär ya şarap, içip tä ödememää, ya, kim bilsin, ne başka aldatmaklarlan gezerlär.

Yazıcı  N. Baboglu *Dünürcülük* annatmasından  

Bu sayfadakı annatma parçalarından çıkarın lafbirleşmelerini da, tefterlerinizä yazıp, annadın, 

### Kullanılmış Kiyatlar

* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasilioglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas

* Stiinţa 2003

* Ministeril Educaţiel Al Republıcıı

* Moldova

* Sayfa 24
O tsiklop

Bir vakıt üç adam neetleneerlar gitmää hacılaa. Toplanayorlar insan geçirmää onnarı, konuşayorlar beegirlerni da çekedeerlar gitmää. Çokmu gitmişlär, az-mı gitmişlär yetişmişlär bir  kasabaya. Şindi o kasabada satayorlar beegirlerni da çekedeerlär yayan gitmää. 

Gidärkan onnar yayan, yetişeerlär bir daa içinä gün da yakınmış kauşmaa. O hacılaa gidän  adamnar göreerlär bir Tepägöz. O Tepägöz haydarmış bir sürü koyun, hem varmış sırtında biraz darmatura. Da o Tepägöz çıırayor o adamnarı, ani hacılaa gidermişlär. O adamnar da gideerlär Tepägözün yanına. 

O Tepägöz götürer o adamnarı bir laama. Şindi o Tepägöz kapayor koyunnarı o laam içinä oadamnar da o laam içinä. Şindi o Tepägöz laamın kapusuna koyeer bir büük taş da yakayor bir büük ateş. Şindi o Tepägöz alayor o adamnarın birini, da soyundurayor çıplak, da koyer diri şişä. O adamı da çekedeer çevirmää. 

O adam baara baara pişmiş.Şimdi adam  piştiynän Tepägöz iyeer o adamı da yatayor uyumaa. Açan Tepägöz uyeer yöbür adamnar yok näpsın alayorlar bir şiş da kızdırayorlar ateştä. Biri da alayor elinä bir şiş da Tepägözün gözünä uydurayorlar o şişi; biri da urayor o şişä taşlan da çıkarayorlar Tepägözün gözünü. 

Tepägöz acıdan baarmış da hızlı kalkmış da çeketmiş aaramaa o adamnarı. Oadamnar sa alayorlar sırtlarına birär koyun derisi da karışayorlar koyunnar içinä. Şindi Tepägöz laamın kapusundan alayor o taşı da çekedeyor geçirmää koyunnarı o kapudan. 

Hem geçirirmiş hem ararmış. O adamnarın sırtında varmış koyun derisi. Da Tepägöz annayamamış o derilerdän adamnarı da o sanmış koyun. Da adamnar yöleliklän kurtulmuşlar Tepägözdan.

### Kullanılmış Kiyatlar
* V. A. Moşkov 

* age s.37-38

* Türk Dil Kurumu

* Gagavuz Destanları

* Prof. Dr. Nevzat Özkan

* Ankara 

* 2007

* s.140

* Türk Dil Kurumu Yayınları
Mari Menevşa

Kızmıysın, gelinmiysin? soraim sana Mari  Menevşa. Kızsıydın giin allarına gelinsiydin giin karalarna. Bölä sormuş kıza onun yari / yavklusu. Saler ki deneer onu kız mı osa gelin mi saler ki evli mi. Osaydi kızlar evlendiylän giyärmişlär nışan rubası kara ruba. 

Kızsaydi giärmişlär kırmızı / al ruba. Kızlar taşırmışlar duvak da. Evel vakıtta kızlar gezärmişlär üzlerindä duvak ama kim kız sayler. Ama kim evli, kocada, onnar açarmış duvaa üzündän. Böleymiş Türklerdä. 

Todur geler kıza.Osa Ak Asan. Ne kadar istemiş onu diil belli. Ama çocuun mamusu beenmemiş kızı. Demiş ani gelin çok bet. Saler ki diil güzäl. Çocuk istämesin onu deyni. Çocuk aler başını da gider.Deer anesinä : 

Bän giderim Enteya.

İi gider e, Enteya. Neresısıydı o Enti? Olmalı pek uzak yabancı erlär. Menevşada düzen dokuyarmış. O düzenci insanmış. Hep doker, hep doker... Dokuz yıl dokumuş. Da dokuz yıl çocuk gelmemiş. Ne da kiat yazmış. Da bunnar bilmeer ani bu saa. Dokuzuncu yılda bu geler dooru bu yavklusuna da ister annamaa evli mi o osa kız mı. Da verer ona seläm : 

* Kolay gelä, Mari Menevşa

* Allaa roz olsun ba, olan deer kız

* Soraim sana kız mıysın evliy misin?

* Da Menevşa dooru söler :

* Ne kızım ne evliyim. Ne kızlar arasında, ne gelinner arasında. Dokuz yıl oldu yardan ayırıldım. Ne kiadı var, ne kendisi.

* Çocuk anner ani yavklusu beklemiş onu. Da genä deer ona : Menevşa, mari Menevşa, ver bana ölçüsüz şarap, veriim sana sayısız para. Osa çocuk bu yıllarda kazanmış dokuz kemer altın dokuz sürü da koyun.

### Kullanılmış Kiyatlar
* Türk Dil Kurumu 

* Gagavuz Destanları 

* Prof.Dr.Nevzat Özkan

* Türk Dil Kurumu Yayınları

* Ankara 

* 2007

* s.126-127
Saalık

**Saalık**

* Ne yaper saalık insannar

* Da ölä şen güler

* Ne yaper saalık insannar

* Da ölä gözäl çaler

* Yokkana saalık ama

* Çok zor insana

* O ne güler ne da çaler

* Hep ta küslü durer

* Koruyunuz saalınızı

* Dünneda o pek paalı

* O satılmeer birer dä

* O insanın içindä

* Yazıcı   Veronika Karanfil

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagaguz Kültür Sanat Dergisi

* Yıl 1 

* Sayı 1-2 

* Aralık-Ocak 2000

* Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü

* Lüba Tanasoğlu

* Kişinev

* Moldova
Suratsız

### Suratsız

Temiz Vani elli altı yaşında bir sakınar adamdı.Yaşardı o şamatasız zararsız.Temizin büük varlıı yoktu, koşaacadı onun sade bir alçak, sura beygircik. Harman vakıdıydı. Temiz bütün gün haydadı taşlar düveni biçintilär üstündä. 

Gün yakmasından hem tozdan onun suratınnan ensesi oldular bir benizdä onun boz gölmäännän... İşi bıraktılar çak karannık olurkana da. İlk sefer bütün gündä oturdular ekmek imää. Elleri düülärdilär iştän. Gecenin çeketmesinnän soluk doldu.

İncä Çekirgä sesinnän. Çayır tarafından başladı gelmää nem serinnik karışık laylakuçka kokusunnan. Temiz doyunduynan kalktı, gitti harmana. Samannnıın yanında dinnenärdilär :

Harman taşı, sıyırgı yabalar. Temiz çevirdi düvenin altını yukarı, döktü ona bir çölmek su ki pişsin aaç da silkinmesinnär ona kakılı çakmakları.Bundan sora o girdi çalmar altına döktü beygirin önünä yarım kazan arpa, gitti.İçeri da yattı döşeli erdä.
Sözünda dur

**Sözünda dur**

Vermä söz düşünmedään ani var nicä tamannayasın te o işi angısı için laf verdin başka bir dostuna insana grupaya ya kolektivä. 

Lafetmä boşuna Açan sa söz verdin ama sora annadın ani yapabilämeyecän o işi tezicik açıkla onu kabatını. 

Eer üürenmediysän sözündä durmaa kendi lafını aslıya çıkarmaa çeket küçüräk işçeezleri yapmaa ama onnarı mutlak baştan başadan yapasın kendi kabaatını başkasına atma. 

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasiloglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas
Tepegözlä kızçaaz hem çocucak

**Tepegözlä kızçaaz hem  çocucak**

Bir vakıt varmış, bir vakıt yokmuş, varmış bir kızçaazlan çocucak. Gitmişlär onnar daaya toplamaa çilek. Toplamışlar toplamışlar, da gitmişlär irak. Daadan onna ayırılmışla, gidela, çıkerla iyennerä, onnar nası biz, saadä gözleri tepesindä Tepägöz.

Almışlar onnar uşakları, götürerlär evä, çocucaa kolverarlä kuyuya. Kızçaaz kale babuylan, yardım edee, ama çocucaa hep doyurela, tuyannasın. Tä onnarın paskellesi, Tepägözlär giderlä kliseyä, a babuylan kızçaaz kaleyla. Babu yake fırını kırmızı olmuş. Babu getire tölä bir demir taçka da dee : 

* Yat te burayı, kızçaaza.

Kızçaaz dee : 

* Babu bän bilmem nası yatmaa.

* Babu da dee : 

* Tölä yat.

Gösteree ona, nası yatmaa. Kız dee : 

* Yat ta bän bakacam nası yatmaa, sora sän kalkacan, bän yatıcam. Da o yatee orıy, da kızçaaz onu fırın içinä da kapee. Bulee çatı, çıkaree çocucaa. Çıkareer onu kuyudan da de kaçmaa. Kaçela, kaçela, auşam oley. Onnar daa içindä, daada bir büük aaç, içi boş, kızçaaz orıy gire, ama çocuk pine aacın tepesine.

Tepägözlär klisedän gelerlär, açan gelerlär...

* Nända mamu?   

Bilerlär, ani mamusu kızı orıy sakladı, ani pişsin. Yok mamusu bir erdä. 

* Gitti beki kakusuna, orıy bireri. Haydın iyicez.

Koyerla masaya babuyu imää. Açan çevirerla yotänna,  geerdä göz. Ye-ey, onnar birdän :  

* Näbees, biz mamuyu iyees.

Şindi pineyla beygirlerä da etişmää bunnarı. Taman da kaar yaayer. Da onnar hayde geeri.

* A o çocuk soram inee, yavaşıcık gidee ordan, çıkee daadan. İşidile tezdä : 

* Hay! hay! 

* Sürärmişlär taman ilkyazın. Çocucak yavaşıcık gidee, bakee diilmiş tepägözlär, ama tölä insannar, nicä onnar. Bir da işidilee :

* Aman bey, bizim uşaklar!...

* Bu gidee, getiree kızçaazı da orıy.

### Kullanılmış Kiyatlar
* Derleyen : L.S.Çimpoeş

* Derleme yeri ve yılı : Osetya, Vinogradnoe köyü 1988

* Anlatan : N.N.Yalama 1928 doğumlu

* Yayımlayan : L.S.Çimpoeş, 

* age. s.127-128

* Türk Dil Kurumu

* Gagavuz Destanları

* Prof. Dr. Nevzat Özkan

* Ankara 

* 2007

* s.140-141

* Türk Dil Kurumu Yayınları
Tepegözlär için annatmalar

**Tepegözlär için annatmalar**

38-40 yıl geeri taa çok gidärdik gecä otlatmaa beegirleri. Büük yaştan adamnar bizim aramızda. Masalları işidirdik otlatmakta ihtarlardän. Vardı ihtär adamnar. Gelärdilär otlatmaa. Yoktu onnarın uşakları, ani otlatmaa gitsin, da gelärdi kendileri.

Hem koorardılar bizi, hem annadırdılar bizä. Gidärdik kaçarak çevirärdik onnarın mallarını. Gündüz dä gidirdik, gecä da gidirdik... Oturup ateşin yanında, gülärdilär, bakardilar birbirinä da deerdilär bizä, küçüklerä :

Ne bakersın nicä Tepägöz ! Ya git ta çevir te o malları.
Gidärdik çevirärdik, çekedirdilär sölemää : Varmış ileri Tepägöz... Onnara bu işleri annatmış dädular, dädulara da onnarın dadulärı.Nändan çekiler Tepegözlär, kimsey bilmeer. Te ozamanda benim aklımda kaldı Tepegözlär.

Yaşarmışlar onnar bayırlarda, kanarıklarda, tülüymüşlär, suya yakın yaşarmışlar. Hem bayır hem da su, yarlarda neredä ani otlatmak erlär iymiş hem yakınmış. İyermişlär onnar sadem yahını çürüdüpdä. Kaparmışlar onnarı yarıklara. Taşı açıp koyarmışlar orıy, onnarın nicä kladovkası. Orda yakın yarıkta yaşer, ordan sora iyärmışlär, biraz geçtiynän.

Topler orıy, götürer orıy, sora ordan iyer : balık, kuşlar başka işlär. Ani adam isin, bän onu işitmedim. Yaşarmışlar aylelerinän aralık-aralık, nicä insan. Varmış yalnız da yaşayan. Habanarmış hepsinä mallara. Te sora çeketmişlär kaybelmää onnar. Geçä geçä vakıtlar onnar kaybelmiş, da kalmış insan bu insan. İnsannan ilişkileri yokmuş. İnsan onnara habanmarmış onnar da siirektä  sadecem habanırmış onnara.

Onnarın malları büük bu mallardan, ani biz kullanerız, deyelim manda, öküz, sıır, hayvanı, onnardan büük. Te nicä o büük kemiklär, anı bulerlär deniz boylarında, te ölä mallar olmalı.Mamont gibi mallar, balıkları da onnarın olmalı büüktü.

Tepegözdä sadem bir göz, önündä, tepesindä, ama duyarmış her taraftan, hem dä görärmiş islää. Onun için bizä däärdilär :

* Sän bä Tepägöz çevirdin mi beegirleri otlamaktan...
* Kimin o hayvan ayırılmış..?
* Biz deerdik, filanın beegiri tölä bölä...
* Tez kaçarak git...
* Biz gidärdik. Uzaktan görärmişik Tepägöz gibi.
* Alma önümdän, alma bu islää işi. Olmasana, nicä Tepägöz. İyer hem aler, niçin deyni o kaavi hem hiç kimseydän korkmer. Bir Tepägöz karısı ava gitmiş uzaklanmış evdän. Çıkmış daadan da görmüş uzaktan çiftçi adamnarı. Onnar sürürmüşlär merayı. Görüp onnarı, almış adamı, pulukları öküzleri, fustasına. Götürmüş onnarı evä. Tepägözlerin taa büükleri demiş :

Te bunnar insan, bizdän sora kalcek te bu kara erdä. Demää hepsinä onnar olceklar çorbacı. Götür geeri işini yapsınnar. Onnar / Tepägözlär / İnsandan ileri yaşamışlar.

### Kullanılmış Kiyatlar
* Derleyen : L.S.Çimpoeş
* Derleme yeri ve yılı : Gagauz Yeri
* Tomay küü
* 1990
* Anlatan : S.İ.Çimpoeş 1933 doğumlu
* Yayımlayan : L.S.Çimpoeş age.
* s.129-130
* Türk Dil Kurumu
* Gagavuz Destanları
* Prof.Dr.Nevzat Özkan
* Türk Dil Kurumu Yayınları
* Ankara
* 2007
* s.129-130
Tepägöz adamı

**Tepägöz adamı**

Bir adamın varmış üç oolu. Çobanmışlar. Varmış onun sürüleri, angılarını çocuklar otladırmış. Dädu hep sölärmiş oollarına :

* Daayın kenarında var tarlalar yaklaşmayın orıy.

Bir kerä adamın büük oolu kaçırmış orıy koyunnarı. Toplarkana sürüyü rasler dev adamına. Geler bir adam tepesindä gözü. Ölä olmuş çocuk girmiş Tepägözün topraana. Evä geeri çocuk dönmemiş.

Geçeer vakıt ikincisi oralarda koyun otlader, o da unutmuş neyä bobası takaza etmiş. Girmiş neredä insan gezmeer Tepägözün merasına. Tepägöz onu da kapeer laama koyunnarınnan bilä. Küçük kardaş beklee nekadar beklee da gidee dooru Tepägözün evinä.

Tepägöz aleer çocuu içänna  da deer : 

* Pişir bana şişte bir toklu. Kendisi sa yater uyumaa.

Sürüdän bir koyun deer : 

* Bak ne yapeer Tepägöz, köşedä kemikleri topla üstülä.

Çocuk yaker büük bir ateş, yaker ne yaner, kaynader bir çüven su.

Kaynadınan su devirer onu Tepägözün gözünä. Tepägöz baararak fırler da başleer aaramaa çocuu içerdä. Çocuk sa şiretleer, çeker toklunun derisini üstünä da karışer koyunnarın içinä.

Sabaa oldu Tepägöz koyunnarı yoklayıp birär birär ayakların arasından kolverer dışarı.
Çocuk deri sırtında tanımeer onu. Çıkıp baarer Tepägözä. Takışmasın bu onun aardına. 

* Al bıçaamı.

Verer çocaa bıçaanı ama çocuk kayıl olmeer.

Verer üzüünü, bu koyer parmaana. Başleer üzük çaarmaa çorbacısını, canını kurtarmaa deyni, çocuk keser parmaanı da sıbıdeer pınara. Ölä da kurtuler.

### Kullanılmış Kiyatlar
* Derleyen : L.S.Çimpoeş

* Derleme yeri ve yılı : Kabardin Balkar Ö.C.Prohladnenskiy rayonu 1988

* Anlatan : A.A.Krsacik Odesa Kotlovina köyü 1926 doğumlu

* Yayımlayan : L.S.Çimpoeş age. s.126

* Türk Dil Kurumu

* Gagavuz Destanları

* Prof. Dr. Nevzat Özkan

* Ankara 

* 2007

* s.134-135

* Türk Dil Kurumu Yayınları
Stuyane oolum stuyane

* Stuyane oolum stuyane

* Vereyim sana bir akıl

*  Vereyim  sana bir akıl,

*  Bir akıl bir temel akıl

*  Kesäsin stuyan, Radayı

*  O sana uşak bakmıycek,

*  O sana ev çevirmeycek

*  Stuyan da sesleyen mamusunu,

*  Stuyan da dışarı çıkayor

*  Rada da içeri geliyor

*  Rada da deyor stuyana

*  Aferim mamunun lafına

*  Ne ülää üürediyor seni

*  Ani sän kesäsin beni

*  Stuyan da deyor Radaya

*  Bakma sän onun lafına  

*  Al okayı da git maazaya

*  Akıt bir oka şarap dey

*  Rada da aler okayı

*  Rada da gider maazaya

*  Rada da şarap hakıtmeer

*  Rada da yaşlarnı hakıdıyor

*  Stuyan da gider maazaya

*  Stuyan da keser Radayı

*  Radanın da kafası lafediyor

*  Stuyan evim, stuyan, deer.

*  Bana canın hacımayor,

*  Köçücük Vanço da lülkeda

*  Vançuyu da kim yıkaycek?

*  Vançuyu da kim doyuracek

*  Vançuyu da kim sallaycek?

*  Rodolö, eşim Rodolö,  

*  Sän düşünmä küçücük Vançuyu 

*  Yayan yaamurlar yıkaycek 

*  Uçan  kuşlarda doyurucek

*  Esän lüzgerlär sallıycek, 

*  Ama yazık senin gençliynä

*  Ani bän sesledim mamuyu

*  Stuyan da geler içeri

*  Stuyan da deyor mamusuna

*  Mali ma, male hanacıyım

*  Bakasın benim uşaklarmı,

*  Çeviräsin benim evimi

*  Bän sana uşak bakmıycam,

*  Bän sana ev çevirmeycäm

*  Stuyan da deer mamusuna

*  Male ma, male hanacıyım,

*  Ani bir hana haalıycek,

*  Taa islää iki haalasın

*  Stuyan da keser kendini

*  Stuyan da başıyer kendini

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lüba Çimpoeş          

* Sayfa 23-24

* Pontos 

* Chişinau      

* 2001
Stoyene oolum

* Stoyene oolum

* Düün çekettirer, 

* Stuyenin da

* Saadıcı yokmuş

* Durup, düşüner,

* Tarine varer.

* Tarin da ona

* Saadıç da oler.

* Küçücük İvançu

* Dever da durer

* Yuvançuyu da

* Mamusu brakmeer : 

* Gitmaa, voolcaazım,

* Durma sän dever  

* Vonnar, vooluum, deer

* Aşırıya giceklär

* Daalar boyunca,

* Stambol yolunca

* Voyansı, e, voolum,

* Pek da izverli,

* Çıkır bir duşman

* Do iyir seni

* İvançu- deverçu

* Mamusunu seslämeer

* İvançu-deverçu,

* Dever da durer

* İvançu- deverçu 

* Dever da duruyor

* Yola çekederlär

* Daalar boyunca,  

* Daalar boyunca,

* Stambol yolunca

* Staynoz olerlar,

* Geeri dönerlär 

* Az mı da, çok mu

* Onnar gelerlär

* Nerdän da çıker 

* Bir duşman ayı

* Tari da saadıc

* Durguder taligıyı

* İvançu-deverçu

* Saadıca deer :

* Tari saadıç, deer,

* Saadıç bulunersın

* Helä ikram et ayı

* Kardaşlaa bir şarap

* Helä ikram et.

* Ayı-kardaşla

* Bir şarap

* İvançu-deverçu,

* Nasıl ikram edeyim?

* Bända korkarım

* Onun duruşundan

* Onun duruşundan

* Hem da bakışından 

* Na çotrıyı deyor, 

* Da sän ikram et.

* İvançu-deverçu

* Çotrayı alıyor

* Çotrayı alıyor ;

* Helä ba, Ayı kardaşlık, deer, 

* Helä gel, bän ikram sana edeyim

* Bir düün şarabı

* Vo da deer İvançuya

* Bän sizin ikramnızı,

* Bän sizin ikramnızı

* İstämeyorum.

* Bän da sizin, deer,

* Telli bulünuzu isteerim

* Helä bä,

* Ayı kardaşlık, deer, 

* Çarkıya seninnän çıkacam,

* Ellekli, deer,

* Telli bulücuumu da

* Sana vermeycäm

* Üç gün, üç gecä 

* Onnar da güreştilär,

* Tozu dumana

* Da katerlar

* Telli bulücuklarnı da

* Onnar da vermeerlär 

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lüba Çimpoeş   

* Sayfa 10

* Pontos 

* Chişinau  

* 2001
Tepägöz hem iki kardaş

**Tepägöz hem iki kardaş**

Varmış iki kardaş, da varmış koyunnarı, da gitmişlär kıra. Tepägöz görmüş, da çobannar braamışlar koyunnarı da kaçarmışlar. Da birini tepägöz tutmuş, da yutmuş çocüü. Biri da kaçmış koyunnar nca üzük baarmaya başlamış : yeşektä varmış bir deri. 

Da almış o deriyi, giimiş sırtına, o iş gecäymiş. Çocükta geçmiş koyunnarın arasından, da tepägöz tanımamış çocuu demiş Pişir bana ceer.Çocuk almış tuz, da atmış onun gözünä da çıkmış gözü. Tepägöz demiş sora çocää na benim üzüümü. O almış da o üzük başlamış baarmaa. gel buyanı.

Çocuk kaçarmış, tepägöz aardına. Çocuk savaşırmış çıkarmaa üzüüyü, çıkaramazmış, da kesmiş parmaanı, da atmış punara da, Tepägöz atlamış punar içinä. Çoban kurtulmuş tepägözdän.

### Kullanılmış Kiyatlar
* V.A.Moşkov

* Nareçiya Bessarabskih Gagauzov

* Radloff Proben Bd.10

* St.Petersburg 

* 1904

* s.38-39

* Türk Dil Kurumu

* Gagavuz Destanları

* Prof. Dr. Nevzat Özkan

* Ankara 

* 2007

* s.137

* Türk Dil Kurumu Yayınları
Todurlan bobası

**Todurlan bobası**

*  Lay, lay, lay, lay, lay

*  Todurlan bobası

*  Daavada gezer

*  Todurlan bobası 

*  Daavada gezer 

*  Dokuz yıl olmuş,

*  Daava ederlär, 

*  Dokuz yıl olmuş

*  Daava ederlär 

*  Bobası yayan

*  Doorudan gider 

*  Todurçu atlı,

*  Yoldan gider

*  Bobası yayan

*  Doorudan gider,

*  Todurçu atlı

*  Yoldan gider

*  Todur ba, Todur

*  Todurçu oolum 

*  Nerdä görülmüş,

*  Nerdä işidilmiş

*  Nerdä görülmüş

*  Nerdä işidilmiş

*  Oolan boba

*  Daava da etsin? 

*  Oolan boba

*  Daavada gezsin? 

*  Dokuz yıl oldu

*  Daava ederiz 

*  Az mı gidecez,

*  Çok mu gidecez,

*  Çok mu gideceyz,

*  Eteşeceyz

*  Bir çöşmeyä

*  Bir çöşmeyä

*  Bir duruk suya

*  Durasıın, oolum

*  Beni bekleyäsin

*  Beni bekleyäsin 

*  Bir laf söleycäm

*  Todurçu atlı

*  Yoldan gider

*  Bobası yayan

*  Elleri bukaalı

*  Elleri bukaalı

*  Doorudan gider 

*  Az mı gitmişlär

*  Çok mu gitmişlär

*  Etişmişlär

*  Bir çöşmeyä

*  Bir çöşmeyä

*  Bir duruk suya

*  Todurçu durmuş

*  Bobasını da

*  Bobası etişmiş

*  Bölä demiş : 

*  Todur ba, Todur

*  Todurçu oolum

*  İnsänä, oolum, 

*  Beygirciindän

*  Çöz ellermi,

*  Yıkayım üzümü

*  Duva  edeyim

*  Allahıma

*  Büün Allahın günü

*  Bizim pazarmız

*  Todurçu iner

*  Beygirciindän

*  Çözeciykan

*  Taa pek sıkmış

*  Bobası da 

*  Bölä demiş : 

*  Todur bä, Todur,

*  Todurçu oolum,

*  Anaya bobaya

*  Biriciktin

*  Ana betvası

*  Sän işitmedin

*  Boba lobudu

*  Sän görmedin

*  Ama şansora

*  Betva edecäm

*  Betva edecäm

*  Betva tutulsun

*  Az mı gidecez

*  Çok mu gidecez

*  Daava edecez,

*  Geeri dönecez  

*  Geeri döndüynän, 

*  Çingenelär çıksın,

*  Çingenelär çıksın,

*  Kara çingenelär

*  Beygirciin ürksün,

*  Erä döşäsin

*  Geeri döndüynän

*  Çingenelär çıksın

*  Geeri döndüynän  

*  Çingenelär çıksın

*  Çingenelär çıksın

*  Kara çingenelär

*  Beygirciin ürksün,

*  Erä düşäsin

*  Erä düşäsin

*  Erä batasın

*  Çiftä kılıcınä

*  Da kesiläsin   

*  Az mı gitmişlär

*  Çok mu gitmişlär

*  Daava etmişlär

*  Geeri dönmüşlär 

*  Geeri dönmüşlär

*  Geeri döndüyanan    

*  Çingenelär çıkmış

*  Çingenelär çıkmış

*  Kara çingenelär

*  Beygirciin ürkmüş

*  Erä da düşmüş

*  Erä da düşmüş

*  Erä batmış

*  Çiftä kılıçlara da

*  Kesilmiş

*  Bobası da

*  Bölä demiş : 

*  Hey, çingenelär,

*  Kara çingenelär 

*  Nerdäydiniz

*  Da işittiniz?

*  Biz işitmedik,

*  Biz görmedik

*  Allah işitti,

*  Allah gördü 

*  Allaa bizi

*  Burayı yolladı 

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lüba Çimpoeş     

* Sayfa 30-32

* Pontos 

* Chişinau   

* 2001
Todurçu atlı

*  Todurçu atlı, bobası yayan

*  Bobası yayan, elleri baalı

*  Elleri baalı, yoldan aşırı

*  Az mı gitmişlär, çok mu gitmişlär 

*  Etişmişlär bir sızıntıya

*  Bobası demiş oolum, oolum  

*  Todurçu oolum

*  Az mı gitmişlär, çok mu gitmişlär 

*  Etişmişlär bir sızıntıya 

*  Bir sızıntıya bir duruk suya

*  Bobası demiş Hey oolum oolum 

*  Hey, oolum, Todurçu oolum 

*  İn beygirciindän, çöz kolcaazlarmı 

*  Çöz kollcaazlarmı, yıkayım üzümü

*  Yıkayım üzümü, okuyayımduvamı

*  Oolu iner beygirciindän

*  Çözeciykan, taa pek sıker  

*  Bobasının gücünä geler.

*  Hey, oolum, olum, Todurçu oolum

*  Şindiyadan betfa etmedim, 

*  Ama şindi betfa edecäm

*  Allaa versin karşı edäsin

*  Karşı edäsin çingenelärlän

*  Karşı edäsin çingenelärlän

*  Beygircin ürksün, era düşürsün

*  Erä düşürsün, erä battırsın

### Kullanılmış Kiyatlar

* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lüba Çimpoeş      

* Sayfa 33

* Pontos 

* Chişinau    

* 2001
Urma bä yuvan

**Urma bä yuvan**

*  Urma bä yuvan

*  Urma bä, duşman

*  Urma başıma

*  Kara da kannar,

*  Kardaşım, Yuvan,

*  İndi kaşıma

*  Paskellä günü,

*  Çin sabaaylän

*  Çannar çekiler 

*  Ristian olannar

*  Toplanmışlar

*  Kliseya gider

*  Lambunun da

*  Soya senselesi,

*  Ölüyä gider

*  Lambunun da

*  Ölüsü yater

*  Samannık boyunda, 

*  Lambuyu da

*  Öldürän, mali,

*  Diildir yabancı

*  Kendi kumisi

*  Kendi karısı

*  Kosti komisi

*  Lambuyu öldürän 

*  Kendi karısı,

*  Kosti kumisi,

*  Lambuyu öldürän

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lüba Çimpoeş           

* Sayfa 25

* Pontos 

* Chişinau      

* 2001
Vatanımız

**Vatanımız**

Büük memleketimizdä herbir kişinin vardır knedi köşesi - küüyü, sokaa, evi, neredä o duudu. Buydur onun küçük vatanı, ama bölä küçük ana köşelerindän toplaner bizim büük vatanımız. Vatan çekeder kendi evin eşiindän. O büüktür hem käämildir. 

Hepsimizdä o birdir nicä ana. Vatan - o halkımızın anasıydır. Vatan gogorlaner kendi oollarınnan hem kızlarınnan, çalışer onnar için : yardım eder, kuvet verer. Biz severiz vatanımızı! Ama sevmää vatanı - bu geler, ani onun ömürünnän herzaman lääzım  yaşamaa. Vatanımız - duuma erimizdir.

(Rusçadan çevirdi Mina Kösä)

* gogorlanmaa : hodullanma, kabarmaa

* Neyä geler laflar : Vatan çekeder evin eşiindän

* Sän neredä duudun?

* Annat kendi kasaban ya küüyün için 

* Vatanımızın adı nicäydir?

### Kullanılmış kiyatlar

* İ.İ.Baboglu

* N.İ.Baboglu

* K.K.Vasilioglu

* Gagauz dili hem literatura

* 8 klas

* Stiința 

* 2003 

* Ministerul Educatiel Al Republıcıı

* Moldova 

* s.93
Ver karşıdan moor çemberciymi

**Ver karşıdan moor çemberciymi**

*  Ver karşıdan, mali, 

*  Moor çemberciimi

*  Dartınıyım, male,

*  Da düzüneyim

*  Da çekediyim,

*  Ne da gideyim,

*  Ne da gideyim

*  Ne geeri döneyim

*  Vermedin beni

*  İstediymä 

*  Verdin beni

*  Aşırıya

*  Aşırıya

*  Ne yırak erä 

*  Yırak erä, baş ayırsıza

*  Gecä gider

*  Gecä geler

*  Er gecä getirer

*  Birär kannı rubä

*  Göz yaşınnan

*  Yıkattırer,

*  Can sıkletinnän

*  Kurutturer

*  Sabaadan da

*  Sandaa koydurer

*  Sabaadan da 

*  Sofra kurdurer

*  Sofrasında da

*  Divan durguder

*  Divan durguder

*  Türkü çaldirer

*  Türkü çaldirer

*  Oyun oynader

*  Bir gecä getirdi

*  Bir kannı ruba

*  İçindä  vardı

*  Bir adam kolu

*  O kolda da 

*  Beş parmak vardı

*  O parmakta da 

*  Bir üzük vardı

*  O parmakta

*  Bir üzük vardı

*  O üzüktä

*  Altın yazı vardı

*  Aldım, okudum

*  Batümün kolu
  

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lüba Çimpoeş        

* Sayfa 35

* Pontos 

* Chişinau  

* 2001
Versänä mari kız

**Versänä mari kız**

* Versänä mari kız,
* Çevreciini, üzümü sileim,
* Üzümü gözümü sildikçä,
* Mari kız, seni da anayım.

* Ötää da gitsän 
* Geeri da gelsän
* Gene benimsin
* Kırk atlıcaan içindän seni seçtim

### Kullanılmış Kiyatlar

* Derleyen: Lübov Çimpoeş
* Derleme yeri ve yılı :Kabardin Balkar Ö.C.Ekaterinogradskaya 1991.
* Anlatan : E.K Veliksarova
* Anlatan : Lübov Çimpoeş age. Kişinev 1997 s. 143
Uykulu kuşlar

### Uykulu kuşlar
* Uykulu kuşlar gelerlär 
* Yuvalara toplanerlär
* Dallara tä erleşerlär
* li gecelär

* Çöşmeler sade şırleerlar
* Kara daa sessiz durarkan
* Çiçeklär dä hep uyuyerlar
* Raat uyuyerlar
* Raat uyuyerlar

* Bir kugu-kuşu geçärdi
* Sazlara üzüp yatmaa ki
* Ayazlar yakın gelärdi
* Düş görmää ki!

* Gecelär büüle olerlar 
* Ay telleri gümüşleerlär
* Hererlär raatlık dolarlar
* li gecelär
* li gecelär

Yazıcı D.Tanasoglu

### Kullanılmış Kiyatlar
* D.Tanasoğlu   
* *Ana Dili Literatura Okumakları Hem Gramatika 
* 6'cı Klas için * Ministerul İnvatamantuluı Tineretulu şı sportuluı Al Republıcıı Moldava 
* Chişinov Ştiianta 
* 1997
Uşaksız Tudorka

* Uşaksız Tudorka

* Todurçaylan  Tudorka

* İkisi alınmışlar

* Dokuz yıl yaşamışlar,

* Bir evlat görmemişlär 

* Onuncuya bastıynan,

* Tudorka hastalanmış

* Todurçu bölä demiş

* Kurban adamış

* Todurçu Tudorkiyi

* Allaha kurban adamış

* Allaha kurban adamış

* Ayaklarnı baalamış,

* Ayaklarnı baalamış 

* Kasapçıya yollanmış

* Az mı gitmiş, çok mu gitmiş
* Kasapçıya etişmiş

* Hey, kasapçı, kasapçı, 

* Al bıçaklarnı, gel bizä

* Al bıçaklarnı, gel bizä

* Allaha kurban kesecän

* Kasapçı aler bıçaklarnı

* Da yollaner yoluna

*Az mı geler, çok mu geler,

* Portaya da etişer,

* Tudorka karşı çıkıyor

* Hey, kasapçı, kasapçı

* Annadım, anı kesecän

* Kestii gibi, kasapçı 

* Üreciymi bakasın

* Üreciymi bakasın

* Maraz çıymı bakasın

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lüba Çimpoeş      

* Sayfa 16

* Pontos 

* Chişinau    

* 2001
Ruteniya alfaviti

Slavän grupasından ölü bir dil Ruten dili  Kirill alfaviti .

 
### Ruteniya Kirill Alfaviti

Az : Аа =а

Buki :Бб=b

Vědi:Вв=v

Hlahol’:Гг,Ґґ=g

Dobro:Дд=d

Est’:Єє=e,ye

Živěte:Жж=ž

Žělo:Ss=dz

Zemlja:Зз=z

Iže:Йй=i(yi)

I:Ии=i

Kako:Кк=k

Ljudi:Лл:l

Myslite:Мм:m

Naš:Нн=n

On:Oo=o

Pokoj:Пп=p

Rci:Pp=r

Slovo:Cc=s

Tverdo:Тт=t

Uk: Ѹѹ=u

Fert:Фф=f

Khěr:Хх=h

Ō:Ѡѡ=ō

Tsi:Цц=ts

Tšerv:Чч=ç

Ša:Шш=ş

Šta:Щщ=štš

Jer :Ъъ=sertlenmee

Jerek:Ьь=zabun

Jery:Ыы=ı

Jet’:Ѣѣ=ē

Ja:Яя=ya

Ju:Юю=yu

Ęs:Ѧѧ=ẽ

Ksi:Ѯѯ=ks

Psi:Ѱѱ=ps

Ižica:Ѵѵ=ü,w

### Hem bak

* Kirill alfaviti

* Bulgar alfaviti

* Boşnak alfaviti

* Serb alfaviti

* Slavän alfavitleri listasi

* Ruten dili

* Ruteniya
Üürenmää kendini terbietmää

**Üürenmää kendini terbietmää**

* Yukarki resimä bakıp, annadın

* Neçin okadar dikat kızlar hem çocuklar üürediciyi sesleerlär? 

* Neredä onnar bulunerlar? 

* Bilgi onnara neçin laazım? 

* II-nci sayfadaki resimdä çocuklar angı aparatta işlemää üüre-nerlär? 

* Neya yardım eder kompyter neçin lääzım bilmää orda yazmaa tiparlamaa hem resimnemää

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasiloglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas
Önsöz

**Önsöz**

Gagauz halk türküleri ayırı kiyat olarak notalarlan birliktä şındiyä kadar yoktur basıldı. Bu bakımdan elinizdeki kitap eni bir iştir.Burda toplu 136 türkü angılarını 1969-1980 yıllarda magnitofona yazdı folklorcu Mariya Durbaylo. 

Türkülär verili bilim printiplerinä uygun; sayıler havalar hem peetlär nicä insanın aazından çıktıysa, ölä da brakılı. Ne aranjirovka, ne literatura dilinä uydurmak bişey yapılmadı. Kimi türkülerin ikişär-üçär variantları var, kimi türkülär diil bütün onnara da maasuz dokunulmadı.

Janra tarafından baktıynan, burda var hem balada, hem üüsüz türküleri hem sevda için, hem halkın geçirdi için hem da Allaa için türkülär. 

Peetlerdän belli, ani türkülerin arasında var eni da, ama var evelki da. Kimi kerä razgeler   ölä eski laflar, angıların maanaları bilä unudulmuş. Araştırmacılara var iş: lazım açıklama herbir karannık eri, çünkü halkın yaratması onun isoriyasını gösterän bir aynadır.              

### Kullanılmış Kiyatlar
*  Gagauz Halk Türküleri

*  Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

*  Lüba Çimpoeş 

*  Sayfa 3

*  Pontos 

*  Chişinau 

*  2001
Özledim

**Özledim**

* Bir çok saat bir kaç gün sensiz

* Yıl kadar çok uzun oldu

* İçimde sancıler sessiz

* Bir yumak gibi sarildi.

* Sanki herşey yerli yerinde 

* Yerini kaybetti yüreem

* Özledim bir kaç gün içinde

* Neyi saat içinde kaybettim.

* Yazıcı Sona Adiyeva

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagaguz Kültür Sanat Dergisi

* Yıl 1 

* Sayı 1-2 

* Aralık-Ocak 2000

* Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü

* Lüba Tanasoğlu

* Kişinev

* Moldova
Ya dursun ya baksın

* Ya dursun ya baksın
* Aul aşırı.
* Taramışın top zülüfünü,
* Fesleni dışarı.

* Ötää da salın,
* Geeri da gelin.
* Gel sene benimsin,
* Senin da släh canı/ mari kız,
* Benim mi kendi.

* Arapların içindä
* Bän seni sevdim.
* Kırk atlının içindä, mari kız
* Bän seni seçtim
* Asan da gergin

* Adın da gözäl
* Tabeetinä uymaa
* Roman köprüdän, Asan,
* Gecä mi geçtin?
* Ecel şiridä şarabını, Asan,
* Bu eerdän içtin

### Kullanılmış Kiyatlar

* Derleyen : Lüpov Çimpoeş
* Derleme yeri ve yılı : Kabardin Balkar Ö.C.Proletarskaya 1988.
* Anlatan : H.P. Marinov, 1928 doğumlu.
* Yayımlayan : Lübov Çimpoeş  
* s. 141.
* Gagauz Destanları 
* Prof. Nevzat Özkan 
* Türk Dil Kurumu Yayınları
Zor yollar

**Zor yollar**

Aşaadakı lafbirleşmelerini tefterlerinizä yazın, onnarın temel hem belliedici laflarını bulun, temel laflardan belliedici laflarara  soruş koyun, açıklayın, kaç laftan kurulu lafbirleşmesi, var mı onnarın arasında iştenniin laf çevirtmesi.

* Kıvrak yazmaa

* Kiyat okumaa

* Demekli okumaa

* Çabuk gelmää

* Otuzunda dönmää

* Derindän düşünmää

* Balaban çocuk

* Büük boylu çocuk

* Alçak evçääz

* Üüsek bayır

* Uzun pardı

* Dar sokak

* Kısa farta

* Biyaz gölmek

* Kısa enni gölmek 

* Kırmızı boyada fistan

* Daada beni kaybedän bobacıım (masaldan)

* Aulun boyunda açan çiçek

* Çöşmenin yanında oturan kız

* Pınarın suyundan içän yolcu 

* Maaza içindä duran fıçı

* Evın yanında büüyän salkım

* Zor yollar

* Zor pinmää

* Göktä uçuşan kırlangıçlar

* Kapuyu açan musaafir

* Çiçektän-çiçää uçan kelebek

* Bal yapmaz arı

* Aul üstünä konan garga 

* Kümes yanında ötän  horoz

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasilioglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas

* Sayfa  22

* Stiinţa 2003

* Ministeril Educaţiel Al Republıcıı

* Moldova
Şeker

**Şeker**

Aşaadakı cümleleri tefterlerinizä yazın, lafbirleşmelerin altlarını çizeräk. Bulun cümlelerin baş paylarını. Lafbirleşmelerin bölümnerini açıklayın, koyarak onnarın belliedici laflarına soruş.

Gözün insannar zengin bereketi topleerlär. Sıcak havalarda onnar hızlı işleerlär. Şkolacılar başçada aaçlardan kırmızı almaları silkerlär. Kırlarda eni maşinalar işleerlär. Bostandan insannar büük  karpuzları çıkarerlar yolun boyuna. Oradan maşinalar olmuş karpuzları taşıyerlar panayır tükennerinä.   

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasilioglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas

* Stiinţa 2003

* Ministeril Educaţiel Al Republıcıı

* Moldova

* Sayfa 25
Şen

**Şen**

Aşaadakı laflarlan lafbirleşmesi kurun.Onnnarda temel lafların altlarını çizin söläyin, angı söz paylarından kurulu temel laflar, buna görä yazın, angı bölümdän bu lafbirleşmeleri. Kullanın verilmiş örnää.

* Dökmää
* Su
* Seslemää
* Kızkardaş
* Pinmää
* Aaç
* Etişmää
* Derä
* Atlamaa
* Hendek
* Girmää
* İçer
* Yaşamaa
* Küü
* Sandık
* Aaç
* Çorba
* İmää
* Surtuk
* Mamu
* Kalpak
* Bän
* Gelmemää
* Şen
* Sıravardı
* Sürçmää
* Benzemää
* Anası
* Yorgun
* İş
* Yortu
* Giiyinmää
* Tatlı
* Şeker
* Kazan
* Beş
* Gün
* Birkaç
* Üüsek
* Okadar
* Onbeş
* Yakın
* Gezmää
* Güleräk
* Uçan
* Kuşlar
* Çüvendä
* Kaynatmaa
* Erken
* Kalkan
* Aula
* Girän
* Sofrada
* Oturan
* Yakar
* Biberlär
* Akar
* Sular
* Toplanmış
* Bereket
* Kazılmış
* Başça
* Sürülmedik
* Tarla
* İstedii
* Erlär
* Düzülmüş
* Evlär
* Boyanmadık
* Pencerä
* Karııştı
* Fikirlär
* Örnek : Kesmää, baa, baa kesmää (İşlikli lafbirleşmesi)

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu
* N.İ.Babaoglu
* K.K.Vasilioglu
* Gagauz Dili hem literatura
* 8 Klas
* Stiinţa 2003
* Ministeril Educaţiel Al Republıcıı
* Moldova
* Sayfa 23
Şen adam

**Şen adam**

Aşaadakı lafbirleşmelerini yazın, onnarın temel laflarını bulup, belli edin, angı bölümdändir o lafbirleşmesi. Verilmiş örnää kullanın.

* Sarı barez

* İpek dartı

* Şen adam

* Bendän taa balaban

* Pek gücenik

* Hepsindän beter

* Heptän yufka

* İçerdän çıkmaa

* Çekiçlän düümää

* Dört yaprak

* Kardaşlarınnan buluşmaa

* Beşinci katta

* Yoldan sapmaa

* İki yıl aaramaa

* Evin kapuları

* Boz tüüda

* Ot üstündä yatmaa

* Uzun-uzun bakmaa

* Yapaa çorap

* Siması esmer

* Bekçinin bordeyi

* Legendanın izi

* Boy kürkü

* Süpürülmüş sokak

* Havez üürenmaa

* Kızgın kumda izlär

* Yortuycasına giimni

* Herkerä düşünmekli

* Biyaz bişey

* Hazır gitmää

* Daadan geçmää

* Pek geç

* Pek suuk dışarda

* Çoktankı vakıt

* Dübüdüz kıynaş çizilmiş

* Pek çetin

* Taa hızlı

Örnek : Sarı toprak adlıklı lafbirleşmesi

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasilioglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas

* Stiinţa 2003

* Ministeril Educaţiel Al Republıcıı

* Moldova

* Sayfa 22-23
Şeytan

**Şeytan**

Aşaadakı lafbirleşmelerinän birär sadä cümlä yazın. Lafbirleşmelerinä soruş koyun söläyin, angı bölümdän bu lafbirleşmeleri, bakarak onnarın belliedici lafların manalarına hem funkțiyasına  

* Tavana pinmää...

* Mor gölmek...

* Biyaz guguş

* Az vermää...

* Çüvendän dökmää 

* Şeytan

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasilioglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas

* Stiinţa 2003

* Ministeril Educaţiel Al Republıcıı

* Moldova

* Sayfa 25
Şiir okumaa

**Şiir okumaa**

Aşaadakı lafbirleşmelerini yazın üç direcää : I-inciyä ayırın bellilikçi lafbirleşmelerini, II-nciyä tamannıklı lafbirleşmelerini, II-üncüyä hallıklı lafbirleşmelerini. Temel laflardan belliedici laflara soruş aazdan koyun.

* Uzun sokak

* Şkolaya gitmää

* Erken kalkmaa

* Kuşları doyurmaa

* Derin pınar

* Kısa fistan

* Taligadan inmää

* Yabanıdan korkmaa

* Siirek ekmää

* Tez gelmää

* Su içmää

* Sırasını bekleyän

* Günä bakan

* Hızlı açmaa

* Dooru ükletmää

* Geniş yol

* Biyaz kaar

* Aaca pinmää

* Barabar işlemää

* Kara toprak

* Kırk kaşık

* Çarpıları kırmaa

* Lafları yazmaa

* Moldovanca lafetmää

* Yannaşık oturmaa

* Sekizinci klas

* Sarı kaun

* Üzümneri toplamaa

* Tavana pinmää

* Sokakça gitmää

* Ayakça durmaa

* Maavi gök

* Şiret çocuk

* Üüsek aaç

* Patredi asmaa

* Çantayı taşımaa

* Sokakça gitmää

* Ayakça durmaa

* Bitkidä sölemää

* Tersinä giimää

* Yukarı bakmaa

* Dayma sormaa

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasilioglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas

* Stiinţa 2003

* Ministeril Educaţiel Al Republıcıı

* Moldova

* Sayfa 25
Şu ayında ardında

* Şu ayında  ardında

* Bir da yıldız vardı

* O yıldızın yanında 

* Bir eşil fidan vardı

* İ o fidanın kökündä

* Bir sarı yılan vardı.

* Neredän da geldi.

* Bir delikannı çocuk

* Nasıl yaptı da etti.

* Sarıldı o çocuun belinä

* O çocuk da baarardı, 

* Kafadarlarnı çıırırdı

* Geliniz, ba kardaşlar 

* Gelin, kurtarın beni

* Bir yılanın azından,

* Bu duşmanın elindän

* Yılan da sıklık edärdi,

* Aazınnan da sölärdi :

* Geeri olun, sokulmıyın, 

* Onun eceli bundan

* Açan altı aylıktı,

* Anası betva etti : 

* Alla versin da, dedi,

* Onu yılannar isin

* Ana-boba betvası

* Yazıylan bozulmazmış

* Ana-boba betvası

* Allahtan da yazgısı

* Allahtan da yazgısı

* Yazıylan bozulmazmış

### Kullanılmış Kiyatlar
* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lübov Çimpoeş 

* Sayfa 6

* Pontos 

* Chişinau 

* 2001
Serbestlik

**Serbestlik**

17.02.1906. “Bän, Bender uezdın 3-cü stanın pristav işlerinä geçici bakan M. Maydanyuk, Kişinöv kapanında bulunan Andrey Galațanın taraftarlarına, Komratlılar Georgiy Konstantinov Georgieva hem İvan Kirillova Pork-Grasa, karşı yapılan araştırmalardan sora, annadım, ani onnar küülüleri kuvedä karşı kaldırêrlar, ortalıı karıştırêrlar... hem da etiştirdilär komratlıların yarısından zeedesini kendi tarafını çekmää, bu üzerä da, Georgievın hem Pork-Grasın önderciliinän ikincilää kalkıntı başlamasın deyni, karar aldım: bu iki kişiyi arest altına almaa...”

(Komratlılar G. K. Georgievın hem İ. K. Pork-Grasın arest altına alması için Karardan).

1906-cı yılın Çiçek ayın (aprel) 20-dä Kişinöv sudun kararınnan Komrat kalkıntısında pay alannarın hepsi, zalog karşılıınnan, serbest brakıldılar. İki gündän sora da, 1906-cı yılın Çiçek ayın (aprel) 22-dä sud karar aldı, ani Andrey Galațanı da, saalıı yufkalandıı sebepinä, serbest brakmaa.
Serbestlii sevän insannar

**Serbestlii sevän insannar** 

Serbestlik

Yukarki resimä bakıp yazın birär baalantılı tekst. Tekstin teması : Serbestlii sevän insannar kendi topraanda çalışer sevineräk (V.Russu-Çobanun resiminä görä).Teksttä annatma yazdırma hem kendi fikirlemä elementlerini kullanın. Tekstlerdä cuvap verin soruşlara. 

* Moldovanın angı tarafında gagauzlar yaşeerlar?

* Ne görersiniz resimdä

* Gagauzların toprakları nicäydir?

* E baalarları başçaları kırları nesoydur?

* Gagauzların zanaatları angısıydır?

* Neredän görüner ani insannar çalışkan işçi?

* Neçin insannar şen çalışerlar?

* Olur mu demää ani bu taraf serbestlii kabletti?

* Neçin?

* Neredan belli?

* Tekstlerdä yazın kimi gagauz söleyişlerini uygun sözleri hem laf çevirtmelerini.

### Kullanılmış Kiyatlar
* İ.İ.Babaloglu

* N.İ.Babaoglu

* K.K.Vasiloglu

* Gagauz Dili hem literatura

* 8 Klas
Şu bayırcıın ardında

*  Şu bayırcıın ardında 

*  Bir pelit aacı varmış

*  O aacın da altında

*  Bir da kızçaaz satarmış

*  Gelerlär o kızçaaza 

*  Üç da saldat gelerlär

*  Biri şarap isteyor,

*  Biri rakı isteyor

*  Biri da o kızçaazı 

*  O da onu auder

*  Alerlar o kızçaazı

*  Bir uzak daaya götürerlär

*  O daaya da etiştıynän

*  O kızçaazı  peliklerindän aserlar

*  O kızçaaz da baarıyor

*  Ne kadar aazı  alıyor

*  Kimin varsa büük kızı

*  Gün kauştu içeri girsin

### Kullanılmış Kiyatlar

* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lüba Çimpoeş          

* Sayfa 65

* Pontos 

* Chişinau    

* 2001
Şu bayırın üstündä

* Şu bayırın üstündä

* Bir kök sarı gül  vardı

* O gülün da kökündä

* Sarı  yılan sarılmış

* O yılanın aazında

* Bir delikannı çocuk

* Üç da yolcu geçerlär,

* Durmuşlar da bakerlar

* Hey, yolcular, yolcular, 

* Bakınız siz yolunuza

* Bunu bana anası, 

* Küçük yaştan adadı.

* Her siz alarsanız onu, 

* Duşmannar isin sizi,

* Duşmannar isin sizi,

* Yılannar sıksın sizi

### Kullanılmış Kiyatlar

* Gagauz Halk Türküleri

* Moldova Respublikasının Bilim Akademiyası Milletlärarası Aaraştırmalar İnstitudu

* Lübov Çimpoeş 

* Sayfa 7

* Pontos 

* Kişinöv 

* 2001